ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 1263 1696821 1533833 2026-10-29T10:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1696821 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Speciesbox | image = Cynomys ludovicianus GNP 21.jpg | image_caption = At [[Grasslands National Park]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Cassola, F. |year=2016 |title=''Cynomys ludovicianus'' |errata=2017 |page=e.T6091A115080297 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T6091A22261137.en |access-date=19 February 2022}}</ref> | status2 = G4 | status2_system = TNC | status2_ref = <ref name=NatureServe>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Cynomys ludovicianus'' |ناونیشان=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.100941/Cynomys_ludovicianus |وێبگە=NatureServe Explorer An online encyclopedia of life |وەشان=7.1|بڵاوکەرەوە=NatureServe|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> | genus = Cynomys | species = ludovicianus | authority = ([[George Ord|Ord]], 1815) | range_map = Black-tailed Prairie Dog Cynomys ludovicianus distribution map.png | range_map_caption = Black-tailed prairie dog range<ref name=iucn/> }} '''کتکەسمۆرەی کلک ڕەش''' (''Cynomys ludovicianus'')، [[کرتێنەر]]ێکە لە خانەوادەی [[سمۆرەییەکان]] کە لە [[دەشتە مەزنەکان]]ی [[ئەمەریکای باکوور]] لە سنووری [[ئەمەریکا]] و [[کانادا]]وە ھەتا سنووری نێوان ئەمەریکا و مێکزیک دەژیەن. ئەم ئاژەڵانە بە پێچەوانەی [[کتکەسمۆرە]]کانی دیکە [[زستانەخەو]] ناکەن. لە نیوەی زستان دا دەتوانی ئەم جۆرە سمۆرانە لە سەر زەوی ببینیت. ئەو جۆرەی کە دەیگێڕنەوە لە ڕابردوو دا لە ویلایەتی [[تێگزاس]] کتکەسمۆرەی کلک ڕەش شاری خۆی ھەبووە لە ناوچەیەک بە ڕووبەری 64000 کیلۆمتری دووجا ژیاون وە ژمارەیان 400 میلیۆن دانە بووە. پێش [[تێکدانی زاگە]]یان، ئەم جۆرە کتکەسمۆرە لەوانە زۆرترین جۆر لە ناوەندی ئەمەریکای باکوور بووبێت. ئەم جۆرە یەکێک لەو دوو جۆرە بووە کە لە گۆڤارەکان و یاداشتەکانی [[گەشتی زانستی لێویس و کلارک]] دا ناوبراون. == چۆنێتی ڕوواڵەت == ڕەنگی کتکەسمۆرەی کلک ڕەش بە گشتی قاوەیی مەیلەو زەردە، وە ڕەنگی ژێر زگیان کاڵترە. خاڵێکی ڕەش لە سەر نووکی کلکی ئەوان دایە، وە ھەر لەبەر ئەمەیە کە پێیان دەگوترێت کلک ڕەش. کێشی کتکەسمۆرەی کلک ڕەشی پێگەیشتوو لە نێوان 680 گرام تا 1.361 کیلۆگرام دایە وە ئاساییانە نێرەکان لە مێکان قورسترن. درێژی جەستەیان لە 14 تا 17 ئینچە، و درێژی کلکی ئەوان 3 تا 4 ئینچ دەبێت. ئەم [[ئاژەڵ]]انە گوێچکەیان بچووکە، بەڵام زۆر [[تێژبیس]]ن، وە ھەروەھا چاوی ئەوان بچووک و ڕەشە بەڵام [[تێژبین]]ە. == لە دیلی دا == Black-tailed prairie dogs were the most common prairie dog species collected in the wild for sale as exotic pets, until this trade was banned in 2003. Prairie dogs in captivity at the time of the ban are allowed to be possessed under a [[grandfather clause]], but no more may be caught, traded, or sold, and transport is only permitted to and from a [[veterinarian]] under proper quarantine procedures. The ban was officially lifted on September 8, 2008.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://edocket.access.gpo.gov/2008/pdf/E8-20779.pdf |سەردێڕ=Federal Register: Control of Communicable Diseases; Restrictions on African Rodents, Prairie Dogs, and Certain Other Animals |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120225051702/http://edocket.access.gpo.gov/2008/pdf/E8-20779.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشانگا == <gallery> Image:black-tailed_prairie_dog.jpg|کتکەسمۆرەیەکی کلک ڕەش کە تەنھا 6 ھەفتە تەمەنیەتی Image:Cynomys ludovicianus at National Zoo.JPG|کتکە سمۆرەیەک لە [[باخچەی ئاژەڵانی نیشتمانی]] ئەیالەتی کالیفۆرنیای ولایەتیە یەکگرتووەکانی ئەمریکا </gallery> == سەرچاوەکان == {{reflist}} * Nowak، R. M. ١٩٩٩. Walker's Mammals of the World، Vol. ٢. Johns Hopkins University Press، London. * [https://web.archive.org/web/20060304020759/http://www.gprc.org/Keystone_species.html Prairie Dogs Are A Keystone Species Of The Great Plains] * [http://www.desertusa.com/dec96/du_pdogs.html Desert USA: Prairie Dogs] == بەستەرە دەرەکییەکان == * ئارشیڤ- [https://web.archive.org/web/20080915165113/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Cynomys_ludovicianus/ وێنە و فیلمەکانی کتکەسمۆرە''(Cynomys ludovicianus)''] {{پۆلی کۆمنز|Cynomys ludovicianus}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:سمۆرە زەمینیەکان]] [[پۆل:گواندارانی ولایەتە یەکگرتووەکان]] gjgj81nsyjzlujnvx17l1gxvruhulx3 0 1445 1696701 1611645 2026-10-29T04:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696701 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە: Carlos Fuentes.jpg|وێنۆک|چەپ|150px|کاڕلۆس فوێنتێس]] کاڕلۆس فوێنتێس ماسییاس (Carlos Fuentes Macías) (لد.نڤێمبەر ١٩٢٨) نووسەرێکی [[مەکسيک]]یە و یەکێک لە ناودارترین [[ڕوماننووس]]ان و [[وتارنووس]]انی جیھانی [[ئیسپانیایی]]-زمانە. فوێنتێس دەورێکی زۆر کاریگەری ھەبووە لە [[ئەدەبیاتی ئەمەریکای لاتین]] دا، و کارەکانی لە ئاستێکی بەربڵاو وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی [[ئینگلیزی]] و زمانەکانی دیکە. == ڕیزی بەرھەمەکان == === ڕۆمان === * ''[[La Región Más Transparente]]'' (١٩٥٩) ISBN ٩٧٨-٩٧٠-٥٨-٠٠١٤-٦ * ''[[Las Buenas Conciencias]]'' (١٩٥٩) ISBN ٩٧٨-٩٧٠-٧١٠-٠٠٤-٦ * ''[[The Death of Artemio Cruz]]'' (١٩٦٢) ISBN ٩٧٨-٠-٣٧٤-٥٢٢٨٣-٤ * ''[[Aura (Fuentes)|ئائورا]]'' (١٩٦٢) ISBN ٩٧٨-٩٦٨-٤١١-١٨١-٣ (سولەیمان دڵسۆز لە فارسییەوە کردوویە بە کوردی) * ''Zona sagrada''، (١٩٦٧) * ''Cambio de piel'' (١٩٦٧) * ''Cumpleaños'' (١٩٦٩) * ''Diana o la cazadora solitaria'' (١٩٧٢) * ''Terra Nostra'' (١٩٧٥) * ''La cabeza de la hidra'' (١٩٧٨) * ''Una familia lejana'' Also known as "La familia" (١٩٨٠) * ''Agua quemada'' (١٩٨١) * ''Orquídeas a la luz de la luna'' (١٩٨٢) * ''[[Gringo viejo]]'' (''The [[Old Gringo]]'') (١٩٨٥) * ''Cristóbal Nonato'' (''[[Christopher Unborn]]'') (١٩٨٧) * ''Ceremonias del alba'' (١٩٩١) * ''El naranjo'' (١٩٩٣) * ''La frontera de cristal'' (١٩٩٥) * "A New Time for Mexico" (١٩٩٦) ISBN ٠-٣٧٤-٢٢١٧٠-٧ (مارینا گوتمان کاستانێدا لە ئیسپانیاییەوە کردوویەتی بە ئینگلیزی) * ''Los años con Laura Díaz'' (١٩٩٩) * ''Instinto de Inez'' (٢٠٠١) * ''La Silla del Águila'' (٢٠٠٣) * ''Todas las Familias Felices'' (٢٠٠٦)، ISBN ٩٨٧-٠٤-٠٥٥٧-٦ * ''La Voluntad y la Fortuna'' (٢٠٠٨)، ISBN ٩٧٠-٥٨-٠٤٤٦-٥ === کورتەچیرۆک === * ''Los días enmascarados'' (١٩٥٤) * ''Cantar de ciegos'' (١٩٦٤) * ''[[Chac Mool]] y otros cuentos'' (١٩٧٣) * ''Agua quemada'' (١٩٨٣) ISBN ٩٦٨-١٦-١٥٧٧-٨ * ''Dos educaciones''. (١٩٩١) ISBN ٨٤-٣٩٧-١٧٢٨-٨ * ''Los hijos del conquistador'' (١٩٩٤) * ''La frontera de cristal. Una novela en nueve cuentos'' (١٩٩٥) ISBN ٩٦٨-١٩-٠٢٦٨-٨ * ''Inquieta compañía'' (٢٠٠٤) * ''Las Dos Elenas'' === وتار === * ''La nueva novela hispanoamericana'' (١٩٦٩) ISBN ٩٦٨-٢٧-٠١٤٢-٢ * ''El mundo de [[José Luis Cuevas]]'' (١٩٦٩) * ''Casa con dos puertas'' (١٩٧٠) * ''Tiempo mexicano'' (١٩٧١) * ''[[سێرڤانتێس]] o la crítica de la lectura'' (١٩٧٦) * ''El Espejo Enterrado'' (The Buried Mirror) (١٩٩٢) ISBN ٨٤-٣٠٦-٠٢٦٥-٨ * ''Geografía de la novela'' (١٩٩٣) ISBN ٩٦٨-١٦-٤٠٤٤-٦ * ''Tres discursos para dos aldeas'' ISBN ٩٥٠-٥٥٧-١٩٥-X * ''Nuevo tiempo mexicano'' (١٩٩٥) ISBN ٩٦٨-١٩-٠٢٣١-٩ * ''Retratos en el tiempo''، with Carlos Fuentes Lemus (٢٠٠٠) * ''Los cinco soles de México: memoria de un milenio'' (٢٠٠٠) ISBN ٨٤-٣٢٢-١٠٦٣-٣ * ''En esto creo'' (٢٠٠٢) ISBN ٩٧٠-٥٨-٠٠٨٧-١ * ''Contra Bush'' (٢٠٠٤) ISBN ٩٦٨-١٩-١٤٥٠-٣ * ''Los ٦٨'' (٢٠٠٥) ISBN ٠-٣٠٧-٢٧٤١٥-٢ === تیاتر === * ''Todos los gatos son pardos'' (١٩٧٠) * ''El tuerto es rey'' (١٩٧٠). * ''Los reinos originarios'' (١٩٧١) * ''Orquídeas a la luz de la luna. Comedia mexicana.'' (١٩٨٢) * ''Ceremonias del alba'' (١٩٩٠) {{پۆلی کۆمنز|Carlos Fuentes}} {{شریتی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ئیسپانیا|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆماننووسانی مەکسیکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]] [[پۆل:نووسەرانی مەکسیکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:ستافەکانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] 5e7vd168kdjxmmsozfzdfhj31s5z71f 0 4824 1696546 1659652 2026-10-28T20:57:35Z Shaween 18477 /* لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا */ 1696546 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === ٢٠٢٦ == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] 5r6qzxy13qi2djm93p8a1lrmtdhdqut 1696547 1696546 2026-10-28T21:01:06Z Shaween 18477 /* ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە */ 1696547 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === * '''٢٠٢٦''' ** فیزیک *** ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] mk792v3ie8fp5z3a153bw5n7b4010jq 1696549 1696547 2026-10-28T21:02:10Z Shaween 18477 /* ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە */ 1696549 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === * '''٢٠٢٦''' ** فیزیک *** [[ڕۆبێرت وودرۆ ویڵسن]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] qy4ql9fpiuuvbsvkel5d45ldbdy6mqw 1696550 1696549 2026-10-28T21:04:55Z Shaween 18477 /* لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ */ 1696550 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === * '''٢٠٢٦''' *** == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] hqqnjyarbibg3u93zv9ge4mhdzup7an 1696551 1696550 2026-10-28T21:05:16Z Shaween 18477 /* لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ */ 1696551 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === فیزیک * [[ڕۆبێرت وودرۆ ویڵسن]] === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === * '''٢٠٢٦''' *** == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] 1o0tf9e187zbb30ckgua5zzs4oekeoo 1696552 1696551 2026-10-28T21:05:50Z Shaween 18477 /* لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ */ 1696552 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} خەڵاتێکی [[سوید]]یی-بنچینەیی پێشکەشکراوی نێودەوڵەتییە. ئەم خەڵاتە لەلایەن زانای [[سوید]]یی [[ئەلفرێد نۆبڵ]]ەوە دانرا، بەجۆرێ کە لە وەسییەتنامەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە و گرێ بەستی پڕکردۆتەوە (لە یانەی [[سویدی]]ی-[[نەرویج]]یی) لە ٢٧ [[ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٩٥]]، بەوەی کە ساڵانە ئەم خەڵاتە ببەخشرێت. بۆ یەکەم جار ئەم خەڵاتە لە [[فیزیا|فیزیک]]دا بەخشرا بە [[ویلیام کۆنراد رۆنتگن]] لە ساڵی [[١٩٠١]] بەھۆی دۆزینەوەی تیشکی ئێکس . == ئەو زانایانەی ئەم خەڵاتەیان بەدەست ھێناوە == {{وتاری سەرەکی|پێڕستی وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} === لە ساڵی ١٩٠١ بۆ ١٩٢٥ === *[[١٩٠١]] - [[ولیام کۆنراد رۆنتگن]] Wilhelm Röntgen - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٢]] - [[ھێنریک ئانتۆن لۆرێنتز]] ، Hendrik Lorentz - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٢]] - [[پیتەر زێمان]] ، PieterPieter Zeeman - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩٠٣]] - [[ھێنری بێکڕیڵ]] Henri Becquerel - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[ماری کوری]] ، Marie Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٣]] - [[پییەری کوری]] ، Pierre Curie - وڵاتی [[فەرەنسا]] *[[١٩٠٤]] - [[جۆن ولیەم ستروت]] ، John William Strutt - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٥]] - [[فلیپ لێنارد]] ، Philipp Lenard - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٠٦]] - [[جۆزێف جۆن سۆمپسۆن]] ، J. J. Thomson - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩٠٧]] - [[ئالبێرت میکلسۆن]] ، Albert A. Michelson - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٠٨]] - [[گابرێل لیپمان]] ، Gabriel Lippmann - وڵاتی [[فەڕەنسا]] *[[١٩٠٩]] - [[گوگلیەلمۆ مارکۆنی]] ، Guglielmo Marconi - وڵاتی [[ئیتاڵیا]] *[[١٩٠٩]] - [[کارڵ براون]] ، Karl F. Braun - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٠]] - [[یۆھانس ڤاندەر ڤاڵس]] ، [[Johannes van der Waals]] - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٢]] - [[گۆستاڤ دالین]] ، Gustaf Dalén - وڵآتی [[سوید]] *[[١٩١٣]] - [[ھایک کامرلینگ ئۆنێس]] ، HeikeHeike K. Onnes - وڵاتی [[ھۆڵەندا]] *[[١٩١٤]] - [[ماکس ڤۆن لاو]] ، Max von Laue - وڵآتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٥]] - [[ولیام ھێنری براگ]] و [[لۆرێنس|ولیام لۆرێنس براگ]]ی کوڕی - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٦]] - نەبەخشرا . *[[١٩١٧]] - [[چارڵز گلۆڤەر بارکلا]] ، Charles G. Barkla - وڵاتی [[بەریتانیا]] *[[١٩١٨]] - [[ماکس پلانک]] ، Max Planck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩١٩]] - [[یۆھان شتارک]] ، Johannes Stark - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٠]] - [[چارڵز گویلاوم]] ، Charles É. Guillaume - وڵاتی [[سویسرا]] *[[١٩٢١]] - [[ئاینشتاین|ئالبێرت ئاینشتاین]] ، Albert Einstein - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] *[[١٩٢٢]] - [[نیڵس بۆر]] ، Niels Bohr - وڵاتی [[دانیمارک]] *[[١٩٢٣]] - [[ڕۆبێرت میلیکان]] ، Millikan, RobertRobert A. Millikan - وڵاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] *[[١٩٢٤]] - [[کارڵ سیگبان]] ، Manne Siegbahn - وڵاتی [[سوید]] *[[١٩٢٥]] - [[جیمس فرانک]] و [[گۆستاڤ ھیرتز]] ، Gustav L. Hertz ، James Franck - وڵاتی [[ئەڵمانیا]] . === لە ساڵی ١٩٢٦ بۆ ١٩٥٠ === === لە ساڵی ١٩٥١ بۆ ١٩٧٥ === === لە ساڵی ١٩٧٦ بۆ ٢٠٠٠ === فیزیک * [[ڕۆبێرت وودرۆ ویڵسن]] - ولاتی [[وڵاتە یەکگرتووەکان|نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەمریکا]] === لە ساڵی ٢٠٠١ تا ئێستا === * '''٢٠٢٦''' *** == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nobel Prize in Physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|گەردوون|زانست}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:خەڵاتەکانی فیزیک]] mfi9ud67h2tnbpnz1zm0pi5t8tx8fex 0 9196 1696239 1695626 2026-10-28T12:13:05Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە دووبارەکان کە ھەمان نرخیان ھەیە لابران (بێجگە لە کۆتا دانە) (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696239 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pomegranate fruit.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی هەنار]] '''ھەنار''' ([[ناوی زانستی]]: Punica granatum) [[میوە]]یەکە، ئاسایی ڕەنگی [[سوور]]ە. == مێژوو == ھەنار لە [[قورئانی پیرۆز]]دا ناوی ھاتووە. تا ئێستاش جوولەکەکان ھەنار لە ھەندێ تقوسی ئایینی بەکار دەھێنن. ڕۆمان و گریک و [[فیرعەونەکان]] ھەناریان ناسیوە ئەمەش لە نەخش و نیگاری سەر دیواری پەرستگاکانیان دەرکەوتووە. بنەچەی ھەنار [[ئاسیا]]یە بە تایبەتیش [[ئێران]] و [[ھیندستان]]، ھەنار لە شامەوە ([[سووریا]]، [[ئوردن]]، [[فەلەستین]]، [[لوبنان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Punica granatum L. {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |ناونیشان=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:554129-1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Plants of the World Online |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}</ref> هەروەها لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٦دا براوەتە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئیسپانیا]] و لە ساڵی ١٧٦٩دا لەلایەن نیشتەجێبووانی ئیسپانییەوە براوەتە [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}</ref> گواستراوەتەوە بۆ [[باکووری ئەفریقا]] و [[میسر]] و [[حەوزی سپی ناوەڕاست]]. سێ جۆر ھەنار ھەیە، ھەناری شیرین و ھەناری ترش و ھەناری مزر کە تامەکەی لە نێوان ترشی و شیرینی دایە. ئەگەرچی هەنار بە ئەسڵ لە ئێران و ناوچەکانی دەوروبەرییەتی، بەڵام ئەمڕۆ لە سەرانسەری [[ڕۆژاوای ئاسیا|ڕۆژئاوای ئاسیا]]، [[باشووری ئاسیا]]، [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاست]]، باکوور و باشووری سەحرای ئەفریقا، بەشە وشکەکانی [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]]، حەوزی دەریای سپیی ناوەڕاست، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[چیلی]] دەکێڵرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}</ref> میوەکە بە شێوەیەکی ئاسایی لە نیوەگۆی باکوور لە مانگی ئەیلول تا مانگی شوبات، و لە نیوەگۆی باشوور لە مانگی ئازار تا مانگی ئایار پێدەگات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sinha|یەکەم=Nirmal K.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1qwuBXeczzgC&pg=PT1696|سەردێڕ=Handbook of Fruits and Fruit Processing|دوایین٢=Sidhu|یەکەم٢=Jiwan|دوایین٣=Barta|یەکەم٣=Jozsef|دوایین٤=Wu|یەکەم٤=James|دوایین٥=Cano|یەکەم٥=M. Pilar|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٥٢٦٣-٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Joshi |یەکەم=V.K. |سەردێڕ=Science and Technology of Fruit Wines |ڕێکەوت=٢٠١٧|ئیش=Science and Technology of Fruit Wine Production |پەڕەکان=١–٧٢|ناونیشان=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128008508000016 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier |doi=10.1016/B978-0-12-800850-8.00001-6 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٨٠٠٨٥٠-٨|دوایین٢=Panesar |یەکەم٢=P.S. |دوایین٣=Rana |یەکەم٣=V.S. |دوایین٤=Kaur |یەکەم٤=S.}}</ref> == چارەسەر بە ھەنار == * گیراوەکەی خاوکەر (مسکن) ە بۆ ئازار و باشە بۆ چارەسەرکردنی تا. * گیراوەی ھاڕراوی گوڵەکەی باشە بۆ چارەسەرکردنی [[سکچوون]] و لەناودانی جۆرەکانی کرمی مشەخۆر. * کوڵاوی توێکڵەی ھەنار باشە بۆ: * لەگەڵ ھەنگوین وەکو نەرمکەر (بۆ نەرم کردن). * پاککەرە بۆ ناو دەم و سێنگ و کۆکە ڕەشە. * دڵ و گەدە بەھێز دەکات و خوێن پاک دەکات و باشە بۆ کەمکردنی ھەوکردنی جگەر و دژ بە ڕشانەوەیە، ھەروەھا ڕێژەی [[میزکردن]] زیاد دەکات. * بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی ھەرسکردن و دەبێتە ھۆی ھەرسکردنی خواردنی قورس و چەور. * کرمی مشەخۆر دەردەکاتە دەرەوەی لەش و باشە بۆ چارەسەرکردنی سکچوون. * کوڵاوی توێکڵەکەی باشە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی پێست. * ھەنار یەکێکە لەو میوانەی لەوەرزی پایزدا پێ دەگات، خواردنی ئەم میوەیەش بەشێوەیەکی رێکخراو دەبێتە ھۆی پاراستنی مرۆڤ لە زۆرێک لەنەخۆشیە مەترسیدارەکان، بەھۆی بوونی ماددە دژەئۆکسیدەکان و ڤیتامینەکانەوە ھەنار دەبێتە ھۆی پاراستنی پێست و مانەوەی بەجوانی، بەپێی توێژینەوەیەکی نوێش رۆژانە خواردنی سێ ھەنار ھۆکارێکی باشە کە پارێزگاری لەگەنجێتیت بکەیت و نیشانەکانی پیربوون لەخۆت دووربخەیتەوە. * سودەکانی ھەنار بۆ پاراستن لە پیربوون: ھەنار زۆرێک لە ڤیتامینە گرنگەکان کە لاشە پێویستی پێیەتی تێیدایە، کە ڕۆڵیان ھەیە لە مانەوەی پێست بەجوانی، بوونی ڤیتامین A و C وا دەکات کە ڕووخسار بەجوانی بمێنێتەوە نیشانەکانی پیربوون دوابخات، ھەروەھا ھۆکارێکە بۆ دروست نەبوونی لۆجبوونی پێست. * سودەکانی ھەنار وەک دژە ئۆکسید: بەھۆی بوونی بڕێکی باش لە ماددە دژە ئۆکسیدەکان دەبێتە ھۆی ئۆکساندنی لەخانەکانی لاشەدا، کە ئەمەش باشترین ھۆکارە بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەرکەوتنی نیشانەکانی پیری کە بەھۆی تێپەڕبوونی تەمەنەوە دروست دەبن، ھەروەھا بەھۆی دژە ئۆکسیدەکانەوە دەبێتە ھۆی لەناوبردنی وەرەمە شێرپەنجەیەکان.  == پێکهاتە == هەنار [[دەوەن]] یان دارێکی بچووکە کە بەرزییەکەی دەگاتە ١٫٥ تا ٥ مەتر و چەندین لقی دڕکاوی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}</ref> تەمەن درێژە، هەندێک لە نموونەکانی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Pomegranate |ناونیشان=https://hort.purdue.edu/newcrop/morton/pomegranate.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=hort.purdue.edu}}</ref> گەڵاکانی بەرامبەر یان نیوە بەرامبەرن، بریقەدار، لاکێشەیی تەسک، لێوارلەسەر، درێژییەکەی ١٫٩ تا ٥ سانتی‌مەتر و پانییەکەی ٠٫٨ تا ١٫٥ سانتی‌مەترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=5&taxon_id=200014674|سەردێڕ=Punica granatum in Flora of Pakistan @ efloras.org}}</ref> گوڵەکانی سورێکی گەش یان سپین، و تیرەکەیان ٣٫٧٥ سانتی‌مەتر یان زیاترە، بە سێ تا حەوت گەڵای گوڵ.<ref name="FoP" /><ref name="Morton-1987" /> هەندێک لە جۆرە جیاوازەکانی بێبەر تەنها بۆ گوڵەکانیان دەچێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://homeorchard.ucanr.edu/The_Big_Picture/Pollination |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205201504/https://homeorchard.ucanr.edu/The_Big_Picture/Pollination/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=باخچەی دواوەی کالیفۆرنیا |زمان=en-US |سەردێڕ=گردەگۆڕکێ |بڵاوکەرەوە=کشتوکاڵ و سەرچاوە سروشتییەکانی زانکۆی کالیفۆرنیا |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <gallery class="center" mode="nolines" widths="170" heights="170"> پەڕگە:Pomegranate_fruit_-_whole_and_piece_with_arils.jpg|هەناری تەواو و پارچەیەک لەگەڵ دەنکەکانیدا پەڕگە:Flower_of_Pomegranate.jpg|گوڵی هەنار پەڕگە:Pomegranate_Fruit_Setting.jpg|پێکهاتنی میوە پەڕگە:Pom_May_2022.jpg|هەنارێک کە وەک بۆنسای ڕاهێنراوە </gallery> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/cgi-bin/list_nut_edit.pl: زانیاری لە بارەی ھەنار و پێکھاتەکانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729071321/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/cgi-bin/list_nut_edit.pl |date=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢ }} * [http://www.nrttv.com/nrt2/Detail.aspx?Jimare=9113 ماڵپەری ئێن ئارتی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151202040612/http://www.nrttv.com/NRT2/Detail.aspx?Jimare=9113 |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ }} * [https://web.archive.org/web/20181121171025/http://ba8.org/ مااڵپەڕی بەھەشت] {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|میوە|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Punica granatum}} [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:ھێماکانی ھادیس]] [[پۆل:میوەکان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئێران]] [[پۆل:ڕوەکەکان، بەکارگیراو لە بۆنسای]] 8klgncyles72glaaf6cuikzivry2btc 0 9198 1696743 1533754 2026-10-29T07:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1696743 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Canteloupe and cross section.jpg|چەپ|250px|وێنۆک|وێنەی کاڵەک]] '''کاڵەک''' یان '''گندۆرە''' لە لای [[ڕۆمەکان]] و [[میسرییەکان]] لە کۆنەوە ناسراو بووە لە سەدەی حەڤدەهەمەوە گەیشتۆتە [[ئەورووپا]] و ئێستا لە زۆربەی وڵاتاندا دەچێنرێت بە تایبەتی وڵاتە گەرمەکان لە [[شام]] و [[میسر]] . {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|میوە}} {{پۆلی کۆمنز|Cucumis melo}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] kz3g0nhnh0gpi5urstdt9ba3zt5k0k6 0 10263 1696243 1694934 2026-10-28T12:14:23Z Kent Wang 79550 Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora 830.jpg 1696243 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Coord|38|42|49.75|N|9|8|21.79|W|type:city(2042326)_region:PT|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = لیسبۆن | ناوی_فەرمی = Lisboa | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Equestrian statue of King José I with Arco Triunfal da Rua Augusta 45.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = Lisboa.PNG | قەبارەی_ئاڵا = 80px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = Crest of Lisboa.png | قەبارەی_نیشان = 80px | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|پورتوگال}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٦٤٬٦٥٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://www.cm-lisboa.pt/ cm-lisboa.pt] | پەراوێزەکان = }} '''لیسبۆن''' پایتەخت و گەورەترین شاری [[پورتوگال|پورتوگالە]]. بەپێی سەرژمێرییەکانی ٢٠٢٢، دانیشتووانی شارەکە نزیکەی ٥٤٨٬٧٠٣ کەسە و ڕووبەرەکی دەکاتە ١٠٠٫٠٥ کیلۆمەتر دووجا.<ref name="dgt">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Áreas das freguesias, concelhos, distritos e país|ناونیشان=http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105172426/http://www.dgterritorio.pt/cartografia_e_geodesia/cartografia/carta_administrativa_oficial_de_portugal_caop_/caop__download_/carta_administrativa_oficial_de_portugal___versao_2017__em_vigor_/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لیسبۆن دەکەوێتە ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]]، لە باکووری کەناری ڕووباری تاگوس. <gallery class=center caption="لیسبۆن - Lisboa"> Lissabon-Largo das Portas do Sol-42-Meerblick-Schiff-2011-gje.jpg Roof terrace of Igreja de São Vicente de Fora 830.jpg Chancel of Igreja de São Vicente de Fora 784.jpg Lissabon-Ascensor da Bica-08-2011-gje.jpg Lissabon-Travessa do Sequeiro-02-2011-gje.jpg Lissabon-208-alt und neu-2011-gje.jpg Lissabon-Santa Engracia-08-Panteao Nacional-2011-gje.jpg Lissabon-Largo Trindade Coelho-02-Grillstand-2011-gje.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[:en:Lisbon|ویکیپیدیای ئینگلیزی]] {{پایتەختەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Lisbon}} {{تووڵی دەروازە|پورتوگال|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پورتوگال-کۆلکە}} [[پۆل:لیسبۆن]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:شارەکانی پورتوگال]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٢یەمی پ.ز]] [[پۆل:پێگەکانی کەلەپووری جیھانی لە پورتوگال]] rd89g2n5q3a9n0g9lnsuvce525qg4pt 0 10292 1696845 1681890 2026-10-29T10:40:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1696845 wikitext text/x-wiki {{ئیسلام |beliefs |width=22.0em<!--to match sidebar immediately below-->}} '''کتێبە ئاسمانییەکان'''، بە پێی ئیسلام ئەو کتێب و پەیامانەن کە خوا دایبەزاندوون بۆ پێغەمبەر و نێردراوەکانی، وەک لە قورئاندا هاتووە؛ {{قورئان|سوورەت=٤|ئایەت=١٦٣|کوردی=به‌ڕاستی ئێمه نیگامان بۆ تۆ ناردووه هه‌ر وه‌کو چۆن نیگامان بۆ نوح و پێغه‌مبه‌رانی دوای ئه‌و ناردووه‌، هه‌روه‌ها نیگامان ناردووه بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و (هه‌ندێک) له کوڕانی یه‌عقوب و عیسا و ئه‌یوب و یونس و هاروون و سوله‌یمان، زه‌بوریشمان به داود به‌خشیووه.}} <ref>سورەتی نیسا، ئایەتی ١٦٣</ref> ==باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان== باوەڕبوون بە کتێبە ئاسمانییەکان لە [[ئیسلام]]دا یەکێکە لە [[پایەکانی باوەڕ]]، وەک لەم ئایەتەدا هاتووە؛ "و الذين يؤمنون بما أُنزل إليك وما أُنزل من قبلك وبالآخرة هم يوقنون"، <ref>سورەتی بەقەڕە، ٤</ref> واتە؛ (له هه‌مان كاتدا) ئه‌وانه باوه‌ڕ ده‌هێنن به‌و (په‌یامه‌ی) كه بۆ تۆ (ئه‌ی محمد) دابه‌زێنراوه و به‌و په‌یامانه‌ش كه بۆ (پێغه‌مبه‌رانی‎ پێش تۆ) دابه‌زێنراوه‌، دڵنیاش ده‌بن كه ڕۆژی دوایی پێش دێت و قیامه‌ت هه‌ر به‌رپا ده‌بێت. باوەڕبوون بە کتێبەکان چوار بوار دەگرێتەوە؛ *'''یەکەم؛''' باوەڕبوون بەوەی کە بەڕاستی دابەزینیان لای خواوەیە. *'''دووەم؛''' باوەڕبوون بەوانەی ناوەکانیان ئەزانرێت وەک؛ [[قورئان]] کە دابەزیووە بۆ پێغەمبەری [[ئیسلام]]، و زەبوور دابەزیووە بۆ داوود و ئینجیل دابەزیووە بۆ [[عیسا]] و تەورات دابەزیووە بۆ [[موسا]] و سوحفی [[ئیبراهیم]]، و هەروەها باوەڕبوون بەو کتێبانەی ناوەکانیان نازانرێت. *'''سێیەم؛''' بەڕاست دانانی ئەوەی ڕاستە لە هەواڵەکانیان، وەک هەواڵەکانی قورئان، و ئەو هەواڵانەش کە نەگۆڕاوون یان دەستکاری نەکراون لە کتێبەکانی پێشوو. *'''چوارەم؛''' کردەوەکردن بەو حوکمانەی کە هەڵنەوەشێنراوەتەوە تیایاندا، ڕازی بوون و مل کەچبوون پێیان. ==ئەو کتێبانەی لە قورئاندا ناویان هاتووە== ===یەکەم/ زەبوور=== [[زەبوور]] ئەو کتێبەیە کە خوا بۆ داوودی دابەزاندووە وەک لەم ئایەتەدا هاتووە؛{{قورئان|سوورەت=٤|ئایەت=١٦٣|کوردی=به‌ڕاستی ئێمه نیگامان بۆ تۆ ناردووه هه‌ر وه‌کو چۆن نیگامان بۆ نوح و پێغه‌مبه‌رانی دوای ئه‌و ناردووه‌، هه‌روه‌ها نیگامان ناردووه بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یه‌عقوب و (هه‌ندێک) له کوڕانی یه‌عقوب و عیسا و ئه‌یوب و یونس و هاروون و سوله‌یمان، زه‌بوریشمان به داود به‌خشیووه.}} <ref>سورەتی نیسا، ئایەتی ١٦٣</ref> ===دووەم/ تەورات=== بە پێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]] تەورات ئەو کتێبەیە کە بۆ [[موسا]] دابەزێنراوە، کە کتێبەکی مەزن بووە و ڕوناکی و ڕێنمایی لە خۆ گرتووە، لە قورئاندا دەربارەی هاتووە؛ *{{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٤٤|کوردی=به‌ڕاستی ئێمه کاتێک ته‌وراتمان نارده خواره‌وه ڕێنموویی تیادا بوو، نوور و ڕووناکیش بوو، ئه‌و پێغه‌مبه‌رانه‌ی که هه‌میشه ملکه‌چ و فه‌رمانبه‌ردار بوون حوکمی ئه‌وانه‌یان پێده‌کرد که ببونه جوله‌که‌، هه‌روه‌ها زانا په‌روه‌ردگار ناسه‌کانیان و زانا شه‌رع ناسه‌کانیشیان، حوکمیان ده‌کرد به‌وه‌ی داوایان لێکرابوو بیپارێزن، که ئه‌ویش کتێبی خوا (ته‌وراته‌).}} <ref>سورەتی مائیدە، ٤٤</ref> *{{قورئان|سوورەت=٦|ئایەت=١٥٤|کوردی=پاشان کتێبی ته‌وراتمان به موسا به‌خشی بۆ ئه‌وه‌ی نازو نیعمه‌تی ته‌واو بڕژین به‌سه‌ر ئه‌و که‌سه‌دا که به‌چاکی پیاده‌ی ده‌کات و جیاکه‌ره‌وه و ڕوون که‌ره‌وه‌ی هه‌موو شتێک بێت و ڕێنموویی و میهره‌بانیش بێت، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانه باوه‌ڕی دامه‌زراو بهێنن به‌گه‌یشتنه‌وه‌یان به په‌روه‌ردگاریان.}} <ref>سورەتی ئەنعام، ١٥٤</ref> و خوا لە قورئاندا ئاماژە بەوە دەکات کە تەورات دەستکاری کراوە و تێکدراوە، لەبەرئەوە جارێکی تر خوا پێغەمبەر [[عیسا]]ی ناردووە بۆ ڕێنمایی کردنی یەهود بۆ ڕاستیەکان جارێکی تر. ===سێیەم/ ئینجیل=== بە پێی [[بیروباوەڕی ئیسلامی]]، ئینجیل ئەو کتێبەیە کە خوا دایبەزاندووە بۆ مەسیح (عیسا) وەک تەواوکەرێک بۆ تەورات، و پاڵپشت کردنی و بانگەواز کردن بۆ پەرستنی خوا بە بێ هاوەڵ. بەڵام ئینجیل بە پێی بیروباوەری مەسیحی کتێبی پیرۆزی مەسیحیەکانە و تەورات و ئنجیل ئەگرێتەوە، و چوار ئینجیل هەیە؛ #ئینجیلی یوحەنا #ئینجیلی مرقس #ئینجیلی مەتتا #ئینجیلی لووقا {{پایەکانی باوەڕ}} خوا لە قورئاندا ئاماژەی بەوەکردووە کە ئینجیل گۆڕانکاری و دەسنکاری تێدا کراوە، لەبەر ئەوە پێغەمبەر[[ محەمەد]]ی ناردووە بۆ ڕێنماییکردنەوەی خەڵک جارێکی تر. ===چوارەم/ قورئانی پیرۆز=== {{سەرەکی|قورئان}} قورئان، ووتە و گوڤتاری خوایە، خوا لەسەر ڕاستیەکان پێی ئەدوێت و دایبەزانووە بۆسەر پێغەمبەر محەمەد، و باوەڕداران باوەڕی تەواویان پێیەتی و بە ووتەی خوای ئەزانن. و بە پێی بیروباوەری ئیسلامی [[قورئان]] دوایین کتێبی ئاسمانییە، لە هەموویان درێژتر و کشتگیرترە، دەربارەی قورئان چەند ئایەتێک لە قورئاندا هاتووە؛ *{{قورئان|سوورەت=٥|ئایەت=٤٨|کوردی=ئێمه قورئانمان هاوڕێ له‌گه‌ڵ هه‌موو حه‌قیقه‌ت و ڕاستیه‌کدا بۆ تۆ دابه‌زاندووه‌، ڕاستی و دروستی کتێبه‌کانی پێش خۆیشی دیاری ده‌کات و چاودێره به‌سه‌ر هه‌موویاندا.}}<ref>سورەتی مائیدە: 48</ref> *{{قورئان|سوورەت=١٠|ئایەت=٣٧|کوردی=وه‌نه‌بێت ئه‌م قورئانه له‌لایه‌ن که‌سێکه‌وه داڕێژرا بێت و هه‌ڵبه‌سترا بێت جگه له‌خوا، به‌ڵکو ڕاستی و ڕه‌وانی کتێبه ئاسمانیه‌کانی پێش خۆشی دووپات ده‌کاته‌وه‌، هه‌روه‌ها ڕوونکه‌ره‌وه‌ی بیرو باوه‌ڕو ئه‌رکه‌کانه‌، به‌ڕاستی هیچ گومان له‌وه‌دا نیه که ئه‌م قورئانه‌له‌لایه‌ن په‌روه‌ردگاری هه‌موو جیهانه‌وه ڕه‌وانه‌کراوه‌.}} <ref>سورەتی يونس: 37</ref> *{{قورئان|سوورەت=١٢|ئایەت=١١١|کوردی=ه‌نه‌بێت ئه‌م قورئانه قسه‌و باسێك بێت هه‌ڵبه‌سترابێت، به‌ڵکو به‌ڕاست دانه‌ری ئه‌وه‌یه که له پێش خۆیه‌وه هاتووه (ته‌ورات و ئینجیل) و ڕوونکه‌ره‌وه و جیاکردنه‌وه‌ی هه‌موو شتێکی پێویسته له‌ئایندا، ڕێنمومیی و ڕه‌حمه‌تیشه بۆ که‌سانێك باوه‌ڕ ده‌هێنن.}} <ref>سورەتی يوسف: 111</ref> و قورئان پارێزراوە لە هەر دەستکاریکردن و تێکدان و گۆڕانکارییەک و هەموو جیهانی ئیسلامی یەک نوسخەی قورئان کۆیان دەکاتەوە تا ئێستا. ==بابەتە پەیوەندیدارەکان== *[[قورئان]] *[[پایەکانی باوەڕ]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} *[http://tanzil.net/#trans/ku.asan/12:111 سایتی تەنزیل] *باوەڕبوون بە کتێبەکان، سایتی فەرموودە. * http://www.islamhouse.com/ ئیسلام لە نێو دەستی ملیۆناندا * http://www.islamhouse.com/p/50111 * http://www.islamhouse.com/p/50383 * [http://www.baytallah.com لێکۆڵینەوە لەسەر سەردەمی دێرین و نوێ] * [http://www.alinjil.com کتێبەکانی سەردەمی دێرین و نوێ ] * [http://www.esmaa.com ئامۆژ\اری لە کتێبەکانی سەردەمی دێرین و نوێ] * [http://www.ashyaa.com/ کتێبە ئەلکترۆنیەکان] * [https://web.archive.org/web/20110713123508/http://www.devhall.com/ وەرگێڕانی کتێب] {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان|دین|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic holy books}} {{قورئان-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:دەقە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:کتێبە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:کتێبە ئاسمانییەکان]] [[پۆل:دەقە ئایینییەکان]] 820kv7feeps6nqxjlgpcucj97tzalj1 0 11967 1696387 1696093 2026-10-28T17:07:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژیا]] 1696387 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cameras.jpg|چەپ|300px|وێنۆک|وێنەی چەند کامێرایەکی جیاواز]] '''کامێرا''' یان '''دووربین''' ( بە [[ئینگلیزی]]: ''Camera'' بە [[عەرەبی]]: ''الکامیرا'' یان ''القمرة'' ) ئەو ئامێرەیە کە وێنە دەگرێت و تۆماری دەکات. دوو جۆر وێنە گرتن ھەیە ئەوانێش وێنەی وەستاو ([[فۆتۆگراف]]) و وێنەی جوڵاو ([[ڤیدیۆ]]). == کامێرای مۆبایل و لاپتۆپ == * جگە لە ئامێری تایبەتی تایبەت بە کامێرا لە جیھانی ئەمڕۆی پێشکەوتندا مۆبایلیش کامێرایەکی تایبەتی ھەیە جگە لەوەی ھەنێ ھاند مۆبایلیش ھەن کە جووت کامێرایان ھەیە . * لاپتۆپیش کامێرایەکی ھەیە کە پێی دەڵێن وێب کام بۆ چاتی دەنگ و ڕەنگ پێکدێت . == پێکسڵ چییە == وەک دەزانن بەرجەستەکردنی وێنەی جێگیر و وێنەی جووڵاو بەشێوەیەکی ئەلیکترۆنی پشت دەبەستێت بە کۆمەڵێ خاڵ کە بە (پێکسڵ) ناسراوە. تا چەند ژمارەی ئەو پێکسڵانە زیاتر بن ئەوا وێنەکە ڕوونتر و کتومتتر دەردەکەوێت ==ناو و قەبارەی وێنە و ڤیدیۆکان== *VGE: ٤٨٠ X ٦٤٠ پ *HD: ١٠٨٠ X ١٩٢٠ پ *1:1: ١٤٤٠ X ١٤٤٠ پ *FHD: ١٩٢٠ X ١٠٨٠ پ *QHD: ٢٥٦٠ X ١٤٤٠ پ *UHD: ٣٨٤٠ X ٢١٦٠ پ == ئەو کۆمپانیایانەی کە بەرھەمەکانی کامێرایان سەرکەوتووە == * کانوون * سامسۆنگ * نیکۆن * سۆنی {{پۆلی کۆمنز|Cameras}} {{شریتی دەروازە|فیلم|تەکنۆلۆژیا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:کامێراکان]] [[پۆل:ئامێرەکانی وێنەگری]] so6rcpqi4kkpmsttb5207gmutnl1esf 0 12072 1696841 1681916 2026-10-29T10:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696841 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کتێبی پیرۆز''' یان '''بایبڵ''' ([[گریکی کوەینە]]: τὰ βιβλία (تا بایبلا)، [[ئینگلیزی]]: Bible، [[عەرەبی]]: الکتاب المقدس)، ناوەکەی لە [[یۆنانی|گریکییەوە]] ھاتووە بە واتای (کتێبەکان)، بریتییە لەو کتێبەی کە تێیدا کۆکراوەی [[دەقی ئایینی|دەقە ئایینییە]] بنچینەییەکانی ئایینی [[جوولەکایەتی]] و [[مەسیحییەت]] ھەیە. دەقەکانی نێو کتێبی پیرۆز بە بڕوای دوو ئایینەکە کۆمەڵێک دەقن کە لەلایەن خوداوە وەک ئیلھام بەخشراوە بە پێغەمبەرەکان، یان لە ڕێگەی [[رۆحی پیرۆز]]ەوە (لەلای مەسیحییەکان). ئەم کتێبە پێکھاتوویەکە لە کۆمەڵێک کتێبی دیکە کە ھەریەکەیان لە ماوەیەکی مێژووییی جیاوازدا نووسراون. کتێبی پیرۆز دابەش دەبێت بەگشتی بۆ دوو بەش، بەشی یەکەم ناودەبرێت بە [[پەیمانی کۆن]]، کە بریتییە لە بەشێکی ھاوبەش لەنێوان [[جوولەکەکان]] و [[مەسیحییەکان]]دا. [[پەیمانی کۆن]]، پێک دێت لە پێنج کتێبی نووسراو لەلایەن [[پێغەمبەر مووسا]] و ناسراوە بە [[تەورات]]، پاشان [[پێغەمبەران(پەیمانی کۆن)|پێغەمبەران]] ئەویش کتێبەکانی پێغەمبەرانی جوون. ھاوکات کۆمەڵێ کتێبی تری لەخۆ دەگرێت وەکوو [[داوود|زەبوورەکانی داوود]] و پێشگوێیەکانی [[ئەشعیا]] و ھتد... بەڵام [[پەیمانی نوێ]]، کە بەشی دووەمی کتێبی پیرۆزە، لەلایەن [[جوولەکەکان]]ەوە نا پەسەندە و دانپێدانەنراوە. پەیمانی نوێش پێک دێت لە [[چوار ئینجیلنووسەکە|چوار ئینجیلی کڵێسایی]] کە بریتیین لە [[ئینجیلی مەتتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس|ئینجیلی مەرقەس]]، [[ئینجیلی لۆقا]] و [[ئینجیلی یوحەننا]]. ئینجیلەکانیش لەسەر ژیانی [[یەسووع]] و فێرکارییەکانی دەدوێن. بەپێی باوەڕی کەنیسەکان، ھەر چوار ئینجیلەکە لەلایەن چوار قوتابی [[یەسووع]]ەوە نووسراونەتەوە کە ئینجیلەکانییان بەناوەوەیە. پاش ئەو چوار ئینجیلە، بەشێکی تری [[پەیمانی نوێ]] بریتییە لە [[کرداری نێردراوەکان]] کەلەلایەن [[لۆقا]]وە نووسراوەتەوە و بەپێی تەقلید و [[لیتۆرۆجیا]] ئەم کتێبەش لەسەدەی یەکەمینی زایینیدا نووسراوەتەوە. ئەم کتێبە بەگشتی باس لە بەسەرھاتی نێردراوەکان (قوتابییەکانی یەسووع) دەکات، بەڵام زۆرتر لەسەر [[پێترۆس]] و [[پۆڵس]] و بڵاوبوونەوەی ئایینی مەسیحییەت لەسەردەمی کۆندا؛ چڕ دەبێتەوە. بەشێکی تری [[پەیمانی نوێ]] بریتییە لە نامەکان کە چواردە نامەیان لەلایەن [[پۆڵس]]ەوە نێردراون، ھەندێک لەپیاوانی ئایینیش دەڵێن کە نامەی عیبرانییەکان (لۆقا یان کەسێکی دی ناردوویەتی)، پاشان سێ نامەی [[یوحەننا]] ی نووسەری [[ئینجیل]]یش لەخۆ دەگرێت. پاشان دوو نامەی تریش کەلەلایەن [[پێترۆس]]ەوە نێردراوە، ھەروەھا نامەیەک لە [[جەیمس]]ەوە و نامەیەکیش لە [[یەھوزا]]وە ھەروەھا کۆمەڵێک نامەی تری نێردراوەکانی تر. پاشان لەکۆتاییدا، [[کتێبی پێشگوێی]] کە لەلایەن [[یوحەننا]]ەوە نووسراوەتەوە کە تێیدا پێشگوێی و پێشبینی دەکرێت بۆ ئەوە کە لەداھاتوودا روو دەدات.<ref>موسوعة المعرفة المسيحية، أسفار الشريعة أو التوراة، مجموعة من المؤلفين بموافقة بولس باسيم النائب البابوي في لبنان، دار المشرق، طبعة أولى، بيروت 1990، ص.5</ref><ref>موسوعة المعرفة المسيحية، مرجع سابق، ص.7</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕەخنە لە کتێبی پیرۆز]] == سەرچاوەکان == {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}}{{تووڵی دەروازە|کڵێسا|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|کتێب|دین|وێژە|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین|یۆنان|فەلەستین}} {{پۆلی کۆمنز|Bible}} {{سەرچاوەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبی پیرۆز]] [[پۆل:پەیمانی کۆن]] [[پۆل:کتێبە ئایینییەکان]] mxhiihg58dra6sf9fa35rp92f0sfpx4 0 12088 1696574 1681917 2026-10-28T22:12:04Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696574 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''ئینجیل''' (بە[[ئینگلیزی]]: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی [[یەسووعی ناسڕی]] دەکات. وشەی «ئینجیل» بەواتای [[مزگێنی (مەسیحییەت)|مزگێنی یان نامەی ھەواڵێکی دڵخۆشکەر]] کە ھاتنی [[پەیمانی نوێ]]یە، دێت. بە گشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە [[چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکە]]ی [[ئینجیلی مەتا|مەتتا]] و [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]] و [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]] و [[ئینجیلی یۆحەنا|یوحەننا]]. == ڕەچەڵەکناسی == «گۆسپڵ» وەرگێڕانی [[ئینگلیزیی کۆن]]ی زاراوەی [[یۆنانیی کۆینێ|یۆنانیی ھێلینستی]]ی {{lang|grc-x-koine|εὐαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن)ە، کە بە واتای «ھەواڵی خۆش» دێت؛{{sfn|Woodhead|2004|p=4}} ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی {{lang|grc|ευαγγέλιον}} (ئیڤانگیلیۆن) ببینرێت ({{lang|grc-x-koine|εὖ}} (ئێف) «باش/خۆش» + {{lang|grc-x-koine|ἄγγελος}} (ئانگیلۆس) «پەیامبەر» + {{lang|grc-x-koine|-ιον}} (ئیۆن) پاشگری [[بچووککەرەوە]]). زاراوە یۆنانییەکە لە [[ڤولگەیت]]دا [[لاتینیکردن (وێژە)|لاتینیکرا]] بۆ {{lang|la|evangelium}} (ئیڤانگیلیۆم)، و بۆ سەر زمانی [[لاتینی]] وەرگێڕدرا بۆ {{lang|la|bona annuntiatio}} (بۆنا ئانۆنتیاتیۆ). لە ئینگلیزیی کۆندا، وەرگێڕدرا بۆ {{lang|ang|gōdspel}} (گۆدسپێڵ) ({{lang|ang|gōd}} «باش/خۆش» + {{lang|ang|spel}} «ھەواڵ»). زاراوە ئینگلیزییە کۆنەکە وەک {{lang|enm|gospel}} (گۆسپڵ) لە [[وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئینگلیزیی ناوەڕاست]]دا ھێڵدرایەوە و لەبەر ئەوە لە [[ئینگلیزیی سەردەم]]یشدا بەکاردێت. [[ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا]] گۆسپڵ وەک سەرچاوەگرتوو لە گۆدسپێڵ «چیرۆک/ھەواڵی خۆش» پێناسە دەکات، کە وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی لاتینیی ئیڤانگیلیۆمە لە یۆنانیی εὐαγγέλιον «ھەواڵی خۆش».<ref>{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/gospel-New-Testament |title=Gospel {{!}} New Testament |access-date=2025-10-23}}</ref> == لە ئیسلامدا == {{سەرەکی|ئینجیل لە ئیسلامدا}} لە [[ئیسلام|ئیسلامدا]]، '''[[ئینجیل]]''' (بە [[عەرەبی]]: {{lang|ar|الإنجيل}}) بە یەکێک لە چوار [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییە سەرەکییەکان دادەنرێت کە لەلایەن خوداوە دابەزێنراون، لەگەڵ '''[[تەورات]]'''، '''[[زەبوور]]'''، و '''[[قورئان]]'''.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Esposito|یەکەم=John L.|سەردێڕ=Islam: The Straight Path|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٦|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٠٦٣٢١٥١|پەڕەکان=٩٣–٩٥}}</ref> زاراوەی ''ئینجیل'' لە [[سوریانی]] {{lang|syr|ܐܘܢܓܠܝܘܢ}} (''ئاڤۆنگیلیۆن'') وەرگیراوە، کە لە بنەڕەتدا لە [[زمانی یۆنانی|یۆنانیی]] {{lang|grc|εὐαγγέλιον}} (''ئیڤانگیلیۆن''؛ بە واتای «ھەواڵی خۆش» یان «مزگێنی») ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia|title=Injil|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Second Edition|publisher=Brill}}</ref> بەپێی [[قورئان]]، ئینجیل وەحییەکی خودایی بووە کە دراوە بە '''[[عیسا لە ئیسلامدا|عیسا]]'''، کە [[ئیسلام]] وەک پێغەمبەر و نێردراوێک دەیبینێت، نەک کوڕی خودا.<ref>{{qref|5|46|b=yl}}</ref> وەک ئەوە وەسف کراوە کە ڕێنمایی و ڕووناکی بۆ [[بەنی ئیسرائیل|نەوەی ئیسرائیل]] تێدایە و وەک پشتڕاستکەرەوەی ئەو [[پەرتووک|پەرتووکانەی]] پێش خۆی ھاتوون.<ref>{{qref|3|3|b=y}}</ref> بڕوای زۆرینەی ئیسلامی وایە کە '''ئینجیلە ڕەسەنەکە ون بووە یان دەستکاری کراوە''' (''[[تەحریف]]'') بە تێپەڕبوونی کات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٣–١١٦٥}}</ref> و ئەو چوار ئینجیلە فەرمییە—[[ئینجیلی مەتا|مەتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس|مەرقۆس]]، [[ئینجیلی لۆقا|لۆقا]]، و [[ئینجیلی یۆحەنا|یۆحەننا]]—نوێنەرایەتیی ئەم دەقە ڕەسەنە ناکەن، ئەگەرچی ڕەنگە ھەندێک لە تووخمەکانی فێرکارییە ڕاستەقینەکانی [[عیسا]]یان تێدا بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rahman|یەکەم=Fazlur|سەردێڕ=Islam|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٩٧٨-٠٢٢٦٧٠٢٨١٠|پەڕەکان=١٦٩–١٧٠}}</ref> ھەندێک لە زانایانی کلاسیک و ھاوچەرخ دەڵێن کە ئینجیل لە بنەڕەتدا '''سرووشێکی زارەکی''' بووە کە بە عیسا دراوە، ھاوشێوەی ئەو [[قورئان]]ەی بۆ [[محەممەد]] دابەزیوە، نەک دەقێکی نووسراو کە لەلایەن ئەو خۆیەوە نووسرابێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Parrinder |یەکەم=Geoffrey |سەردێڕ=Jesus in the Qurʹān |بڵاوکەرەوە=[[Oneworld Publications]] |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨١٨٥١٦٨٠٩٤٨|شوێن=Oxford |oclc=٣٣٩٥٠٣٨٣}}</ref> لە کاتێکدا ئینجیل پێگەیەکی ڕێز لێگیراوی لە ئیسلامدا ھەیە، بەڵام بە '''ھەڵوەشێنراوە بەھۆی قورئانەوە''' دادەنرێت،<ref>{{qref|5|48|b=yl}}</ref> کە موسڵمانان بڕوایان وایە دوا وشەی تەواو و پارێزراوی خودایە. خوداناسیی ئیسلامی جەخت لەوە دەکاتەوە کە موسڵمانان فەرمانیان پێ کراوە بڕوایان بە ھەموو [[پەرتووک|پەرتووکە]] ئاسمانییەکانی پێشوو بە شێوە ڕەسەنەکەیان ھەبێت، بەڵام قورئان وەک پێوەر و جیاکەرەوەی کۆتایی (''[[فورقان|ئەلفورقان]]'') بەسەریاندا دەبینرێت.<ref>{{qref|2|285|b=y}}</ref> === ڕەخنەگرتن === ھەندێک لە زانایانی مەسیحیی مۆدێرن و بەرگریکاران ڕەخنەیان لە دیدگای ئیسلامی بۆ ئینجیل گرتووە وەک بابەتێکی کێشەدار لە ڕووی مێژوویی و دەقییەوە، و دەڵێن ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس نییە بۆ ئینجیلێکی جیاواز و ونبوو کە لەگەڵ وەسفی قورئانیدا بگونجێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reynolds |یەکەم=Gabriel Said |سەردێڕ=The Qur'an and Its Biblical Subtext |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٧٧٨٩٣٠|شوێن=London |oclc=٤٣٦٣٥٨٤١٩}}</ref> ھەندێکی تر پێیان وایە کە تۆمەتی [[تەحریف]] ('ناپاکی لە [پەرتووکی پیرۆزدا]') گەشەسەندنێکی خوداناسیی دواترە نەک بانگەشەیەکی ھاوکاتی سەردەمی عیسا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Neuwirth|یەکەم=Angelika|سەردێڕ=Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٩٣٥٩٣٦٣}}</ref> زانایانی موسڵمان بە گشتی بەرگری دەکەن بەوەی کە قورئان مەرجی ئەوەی دانەناوە ئینجیلە ڕەسەنەکە بە شێوەیەکی تەواو مابێتەوە، بەڵکو تەنھا ئەوەی کە پەیامە بنەڕەتییەکەی بۆ عیسا دابەزیوە و لەو کاتەوە بەھۆی قورئانەوە جێگەی گیراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nasr|یەکەم=Seyyed Hossein|سەردێڕ=The Study Quran|بڵاوکەرەوە=HarperOne|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧|پەڕەکان=١١٦٤}}</ref> ڕۆبێرت ئێچ ستاین نووسیویەتی کە شێوازی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەریتەکانی ئینجیل ئەوەیە کە وەک سەرچاوەی جێی متمانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەی دەسەلمێنرێت، چونکە چەندین جۆری بەڵگە پشتگیری لە ڕەسەنایەتیی گشتییان دەکەن، تەنانەت کاتێک لە چوارچێوەیەکی ئایینی فراوانتردا ڕەچاو دەکرێن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ڤەژینبوکس||150}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|دین|ئیسلام|مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Gospels}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئینجیلەکان]] [[پۆل:کتێبە یۆنانییەکان]] [[پۆل:چەشنە مەسیحییەکان]] lx5erpp3lrw2q33m537snpvyereu2yo 0 12524 1696572 1681946 2026-10-28T22:07:50Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696572 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئینجیلی لۆقا''' (بە[[گریکی]]: Τὸ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγέλιον "خوێندنەوە: ''تۆ کاتا لۆوکان ئیوانگیلۆن''"، بە[[ئینگلیزی]]: Gospel of Luke، بە[[عەرەبی]]: انجيل لوقا)، سێیەمین و درێژترین [[ئینجیل]]ە لەنێو [[ئینجیلە باوەڕپێکراوەکان]]دا. ئەم [[ئینجیلی سینۆپتی|ئینجیلە سینۆپتی]]یە باس لە [[ژیانی یەسووع|ژیان]] و [[وەزارەتی یەسووع|وەزارەت]]ەکەی [[یەسووعی ناسڕی]] دەکات. باس لە ڕووداوەکانی ژیانی یەسووع لە [[کریستمس|لەدایکبوونەکەی]]ەوە تا [[بەرزبوونەوەی یەسووع بۆ ئاسمان|بەرزبوونەوەکەی]] دەکات. نووسەری ئەم ئینجیلە [[لۆقای مزگێنیدەر]]ە. [[پۆڵس]]ی نێردراو ئاماژەی بە [[لۆقا]] داوە وەک [[فیزیاوان]]ێکی خۆشەویست.<ref>Colossians 4:14</ref> هەندێک لەچیرۆکەکانی وەکوو [[چیرۆکی کوڕێکی دەستبڵاو]] و [[چیرۆکی سامەرییەکی باش]] تەنها لەم ئینجیلەدا بەردەست دەکەون. ئەم ئینجیلە جەختکردنەوەیەکی زۆری هەیە لەسەر [[نوێژکردن]]، چالاکی [[ڕۆحی پیرۆز]]، [[ئافرەت]] و [[بەختەوەری]].<ref>Donald Guthrie, New Testament Introduction (Leicester, England: Apollos, 1990), p. 105.</ref> [[لۆقا]]، [[یەسووع]]ی وەکوو [[کوڕی خودا]] ناساندووە، بەڵام چڕبۆتەوە لەسەر مرۆڤدۆستی یەسووع لە بەزەیهاتنەوەی بە لاوازان و ناسۆرخۆراندا. بەپێی پێشەکییەکەی بێت<ref>ئینجیلی لۆقا ١:١-٤</ref>، مەبەستی لۆقا نووسینی باسێکی [[مێژوو]]یی بووە لەگەڵ پیشاندانی گرنگی لاهووتی مێژوویی. لۆقا مێژوو دەکاتە سێ بەشەوە: یەکەمیان کۆتایی دێت بە [[یوحەننای ئاوەشۆرکەر]]، دووەم پێک دێت لە وەزارەتە ئەرزییەکەی یەسووع و سێیەم بریتییە لە ژیانی کڵێسایی لەدوای هەستانەوەی یەسووع لەمردن. لۆقا، [[مەسیحییەت]] بە خودایی، جێی ڕێز، ملکەچ بۆ یاسا و نێو دەڵەتی وێنا دەکا. وەک، بەزەیی یەسووع درێژ دەبێتەوە بۆ هەموو ئەوانەی کە پێویستییان پێیەتی، ژنان گرنگن لەنێو شوێنکەوتووەکانیدا، سامەرییە ڕق لێ هەڵگیراوەکان ستایشکراون، نایەهوودییەکانیش هیوایان پێ دراوە کە دەتوانن ئینجیل پەسەند بکەن. لەکاتێکدا ئینجیلەکە وەکوو گێراندنەوەیەکی مێژوویی نووسراوەتەوە، زۆربەی ئەو ڕاستییانەی تێیدا وێنا کراوە بنچینەکەی تەقلیدە کۆنەکانی بەسەرهاتە تۆمارکراوەکانی ئینجیلە نەک کۆمەڵێک تۆماری مێژوویی بن، وەک چۆن هەندێک پێیان وایە کە بەو جۆرە بێت.<ref>'Historically reliable information cannot be expected, however, because Luke’s sources were not historical; they rather were embedded in tradition and proclamation.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 06 Nov. 2010 </ref> ==سەرچاوەکان== <references/> {{تووڵی دەروازە|کتێب|دین}} {{پۆلی کۆمنز|Gospel of Luke}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:ئینجیلەکان]] [[پۆل:چوار ئینجیلە باوەڕپێکراوەکە]] [[پۆل:ئینجیلە سینۆپتییەکان]] [[پۆل:ژیانی یەسووع]] [[پۆل:گێڕانەوەی مێژوویی]] [[پۆل:پەڕتووکی ئایینی]] [[پۆل:کتێبەکانی پەیمانی نوێ]] 0p5b7p2h97clglcn4tjdkrglpfnbbbc 4 15103 1696866 1695219 2026-10-29T11:39:17Z Johannes Richter (WMDE) 63165 /* Re-using references with different details – introducing sub-referencing */ + 1696866 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:CdRBot/Archive |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 12 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و … بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن. بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ. |3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٣٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> == Re-using references with different details – introducing sub-referencing == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Sub-referencing re-use + RefPreview.png|thumb|Sub-referencing example]] Hi, I’m Johannes from Wikimedia Germany's [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English, please support us by translating this message! We’ve been working on a new feature to improve re-using references with different details: '''[[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]'''. We have deployed the feature to almost all Wikimedia wikis in the past couple of months, now we're deploying to the remaining wikis on November 2. '''What to expect?''' You will notice footnotes like [1.1] in Wikipedia articles, if citations are used with different details (e.g. different page numbers) using sub-references. We are implementing a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-held community wish]]: Many Wikipedia articles currently contain references that are almost identical but differ in details such as the page number. This leads to cluttered reference lists which make it harder for readers to quickly assess how many different sources have been used. And unlike with [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references in wikitext and VisualEditor|identical reuses]], re-using references with different details [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in wikitext|previously required duplicating the reference]], which led to longer wikitext and – [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Status quo: Re-using references with different details in VisualEditor|especially in VisualEditor]] – also to more time expenditure. Existing community-created workarounds like {{tl|sfn}} have drawbacks for VisualEditor users and in the reference pop-ups (especially for mobile readers – [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#problem|more about the problem]]). [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] solves these issue: We are adding a new [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#wikitext|wikitext attribute]] <code><nowiki>details="..."</nowiki></code> – similar to the existing attribute <code><nowiki>ref name="..."</nowiki></code>. [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#visual-editor|VisualEditor users]] can use the "add details" button to insert sub-references. You can find detailed instructions [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our project page]]. We also [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published a report]] about our learnings on the first months of sub-referencing on German Wikipedia which you might find interesting. Note that sub-referencing is an ''optional'' feature, you can continue using other citation styles if you prefer to do so. '''Deployment''' We’ll deploy sub-referencing to Central Kurdish Wikipedia on November 2 ([[:phab:T440304]] – we were planning to deploy by end of October per recent [[:m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Tech News announcement]], but delays with the recent deployment train made us wait for a few more days). Please take the following action to prepare for the deployment: * Check if there are [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=ckb&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite messages] related to sub-referencing in your language. * There is a [[Special:TrackingCategories|tracking category]] for pages using sub-referencing to quickly identify any issues with the new feature. You can change the category name via [[MediaWiki:Cite-tracking-category-ref-details]]. You might want to create the category page (currently [[:پۆل:Pages that use sub-references]] due to a missing translation) using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or {{tl|پۆلی شاردراوە}} + {{tl|پۆلی شوێنکەوتن}}) to hide it from the default reader’s view – and add it to [[:d:Q129764848]]. * We've listed more information on possible actions to take and examples from different wikis [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|in our FAQ]]. * If you want to try sub-referencing, you can do so on testwiki or [[:phab:T414094|one of the many wikis we've deployed to already]], e.g. English or French Wikipedia. Please let me know if you have any questions. We look forward to your feedback about the new feature, either on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|our discussion page]], my [[User talk:Johannes Richter (WMDE)|user talk page]], or as a reply to this post! Best regards from the Technical Wishes team</div> [[بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]]) ١١:٣٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 2qzec329kwg3xyegtsxj7sb5ee82j7o 0 19272 1696595 1648891 2026-10-28T22:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696595 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کۆلک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانی کولک}}<br>{{lang-en| Kani Kolk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64652| 44.34602}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کۆلک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64652| 44.34602 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کۆلک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ئەم گوندە دەوڵەمەندە بەچەندین میوەی جۆر بەجۆر لەوانەش [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەنار]] و [[توو]]، چەندین بەرھەمی تر گوندێکی دڵگیرە و خاوەن ڕوبەرێکی سەوزای زۆرە ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] 6uh3rqympp1hyute1a5aalab07dldft 0 19288 1696293 1648965 2026-10-28T13:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696293 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سماق | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سماق}}<br>{{lang-en| Kani Smaq}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.59727| 44.77979}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سماق''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59727| 44.77979 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گەڵاڵە|گەڵاڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سماق''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گەڵاڵە]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە]] rittw8wwugg6de0fts0lt227foyyksi 0 19289 1696283 1648970 2026-10-28T13:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696283 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی زیل | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني زيل}}<br>{{lang-en| Kani Zil}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.60205| 44.78253}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی زیل''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60205| 44.78253 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گەڵاڵە|گەڵاڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی زیل''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گەڵاڵە]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی گەڵاڵە]] keja69gdg9vr630ppkccyviaosvomty 0 19336 1696660 1648856 2026-10-29T01:40:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696660 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولان}}<br>{{lang-en| Kawlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.50889| 44.89966}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50889| 44.89966 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرێ|قەسرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٥١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرێ]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] ctelkxgxz5j533ye48bklrvp5tx5oxc 0 19371 1696659 1648857 2026-10-29T01:39:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696659 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar| کاولان}}<br>{{lang-en| Kawlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.7071448| 44.7128645}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7071448| 44.7128645 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی سمیلان]] 16y621wxkdqnf1xofzvmje1dqd60mzq 0 25034 1696543 1695991 2026-10-28T20:21:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1696543 wikitext text/x-wiki {{Coord|33|32|N|7|35|W|region:MA_type:city(3500000)|display=title}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کازابلانکا | ناوی_خۆماڵی = {{عەرەبی|الدار البيضاء}} | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = {{Photomontage | photo1a = | photo2a = | photo2b = Al mohamedia Mosque in Habous district Casablanca the mosque was built by Mohamed the fifth king of morocco.jpg | photo3a = Casablanca Metropolis.jpg | size = 275 | spacing = 2}} | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری کازابلانکا | وێنەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|مەغریب}} | جۆری_دابەشکراو١ = | ناوی_دابەشکراو١ = | جۆری_دابەشکراو٢ = | ناوی_دابەشکراو٢ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = سەدەی حەوتەمی پێش زایین | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | ناسناو = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٠ هەتا ١٥٠ | ژمارەی_دانیشتووان = ٤،٢٧٠،٧٥٠<ref name=census2014>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rgph2014.hcp.ma/file/166326/ |سەردێڕ=POPULATION LÉGALE DES RÉGIONS, PROVINCES, PRÉFECTURES, MUNICIPALITÉS, ARRONDISSEMENTS ET COMMUNES DU ROYAUME D'APRÈS LES RÉSULTATS DU RGPH 2014 |زمان=ar, fr |بڵاوکەرەوە=High Commission for Planning, Morocco |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> | population_note = | population_total = 3359818 | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = 4,270,750<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aujourdhui.ma/societe/hcp-le-grand-casablanca-compte-4-270-750-habitants-118242 |سەردێڕ=HCP : Le Grand Casablanca compte 4.270.750 habitants |وێبگە=aujourdhui.ma |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٠}}{{in lang|fr}}</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠١٤ | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = {{URL|http://www.casablancacity.ma}} }} '''کازابلانکا''' ({{بە عەرەبی|الدار البيضاء}}) مەزنترین شاری وڵاتی [[مەغریب]]ە و کەوتووەتە کەناری [[ئۆقیانووسی ئاتلانتیک|ئوقیانووسی ئاتلانتیکەوە]]. بەپێی بەراوەردەکانی ساڵی [[٢٠٠٤]] ژمارەی دانیشتووانی بەشی ناوەندیی ئەم شارە ٢٬٩٤٩٬٨٠٥ کەسە. کازابلانکا وەک [[پایتەخت]]ی ئابووری و چاندیی وڵاتەکە دەناسرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[مەغریب]] * [[ڕەبات]] == سەرچاوەکان == {{نامەی ڕوونکردنەوە|شارێک|کازابلانکا}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Casablanca}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|ئابووری|مەغریب|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی مەغریب]] [[پۆل:ناوچە شارییەکان لە مەغریب]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٧٦٨]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] lab4o0xsclcx86rsfkpioz935krcxbh 4 25122 1696617 1695967 2026-10-29T00:03:16Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1696617 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٨٠٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٣٨٩٦ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٥٥٨٩٦ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٥ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٣٩ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٣٢ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٥ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٦٢ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٨١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٩ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٧١ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٦٥٤ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٥ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩١٣ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٥١٢ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧٠ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 39vhf223oiqhjtsh2jbehds41ftagne 4 25128 1696618 1695968 2026-10-29T00:03:26Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1696618 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٥ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٣٩ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٥ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٦٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٨١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١١٩ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٥ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩١٣ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١٢٥ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٨٣٧ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] dv2g647wq76h42sn57zkx32xlq2g85z 0 25490 1696281 1648973 2026-10-28T13:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696281 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی دەستار | ناوی_فەرمی = کانی دستار - Kanidəstər | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kani Dastar | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2146|frame-long=44.9667|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1596 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 82 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی دەستار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری مەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی دەستار''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەزەکەند]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[فلکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[لۆرکان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دزێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٢) کەس و (١٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] d3wh1rytwf27awgb6rbgh1xzh9c7dqc 0 26968 1696533 1696056 2026-10-28T20:17:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696533 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Fingernail Clippers.jpg|300px|وێنۆک|چەپ|نینۆک بڕ]] '''نینۆکبڕ''' ئامێرێکە بەکاردەھێنرێت بۆ نینۆک کردن و کورت کردنەوە و ڕازاندنەوە و ڕنینی نینۆک، ئەم ئامێرە یەکێکە لەو شتانەی کە پزیشکان ئامۆژگاریمان دەکەن بەوەی کە ھەر کەسە و نینۆک بڕی تایبەت بەخۆی بەکار بھێنێت و بە شوەیەکی ھاوبەش بەکارنەھێنرێت لەلایەن چەند کەسێکەوە ئەگەر لە یەک بنەماڵەش بن ھەر وەکو [[فڵچەی ددان]] چونکە دەبێتە ھۆی گوێزرانەوەی نەخۆشی لە ڕێگەی [[خوێن]]ەوە ئەگەر پەنجەکانمان بریندار بوون. {{پۆلی کۆمنز|Nail cutters}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|پزیشکی}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کەرەستە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ئامرازەکانی بڕین]] [[پۆل:ئامرازەکانی ناوماڵ]] [[پۆل:داهێنانەکانی سەدەی نۆزدەهەم]] [[پۆل:داھێنانەکانی سەدەی نۆزدەھەم]] 2u13bp7yc0u0k1fosrrwh7zukzpe5ok 0 33664 1696645 1672610 2026-10-29T01:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1696645 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Ağrı in Turkey.svg|وێنۆک|چەپ|پارێزگای ئاگری]] '''کانیکۆرک''' گوندێکە لە شارۆچکەی [[بازید]]ی سەر بە [[پارێزگای ئاگری]] لە [[باکووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:چیاکان]] acwbnoiwphro8dib36t1s2vt1e7mni9 0 37350 1696318 1535315 2026-10-28T15:41:47Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1696318 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''کۆماری''' شێوازێک لە [[حکوومەت]]ە کە سەرۆکی وڵات (کە بە [[سەرۆککۆمار]] ناودەبرێ) بە ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی خەڵک ھەڵدەبژێریێت و سەردەمی بەرپرسایەتی سەرۆککۆمار بۆ ماوەیەکی دیاریکراوە. == سەرچاوەکان == * [[:fa:جمھوری|ویکیپیدیای فارسی]] {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|فەلسەفە|سیاسەت|یاسا|ئیتالیا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Republic}} [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]] h9izi6zypdur8lvtdgb0u7ujn742bat 1696379 1696318 2026-10-28T17:03:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1696379 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''کۆماری''' شێوازێک لە [[حکوومەت]]ە کە سەرۆکی وڵات (کە بە [[سەرۆککۆمار]] ناودەبرێ) بە ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی خەڵک ھەڵدەبژێریێت و سەردەمی بەرپرسایەتی سەرۆککۆمار بۆ ماوەیەکی دیاریکراوە. == سەرچاوەکان == * [[:fa:جمھوری|ویکیپیدیای فارسی]] {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|فەلسەفە|سیاسەت|یاسا|ئیتالیا|ئیتاڵیا}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Republic}} [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:شێوەکانی حکوومەت]] 6kvtqcap5izuh9w7e88gh5reoj78qjv 0 37740 1696824 1549466 2026-10-29T10:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696824 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر|date=ئاب ٢٠٢١}} }} [[پەڕگە:Book Collage.png|وێنۆک|پەرتووک]] '''کتێب''' (لە [[عەرەبی]]یەوە: كتاب) یان '''پەرتووک''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: book) ناوێکە بەکاردێت بۆ یەکێک لە پیرۆزترین کاڵاکانی (شمەکەکانی) مێژووی ھەموو مرۆڤایەتی، کە خزمەتێکی یەکجار گەورەی بە [[مرۆڤایەتی]] کردووە لە ھەموو بوارەکانی ژیان و گوزەرانیدا، بەردەوامیشە لەم خزمەتە، پەرتووک تاقە شتە کە ھەموو مرۆڤایەتی بە جیاوازی بیروباوەڕ و [[ئایین]] و ڕەگەزیانەوە بە پیرۆزی دەزانن و ھیچ کەسێک نییە لەم جیھانە پان و بەرینەدا دژی پەرتووک بێت، بەڵام وەکوو کاڵا نەک وەکوو ناوەڕۆک، چونکە ناوەڕۆکی پەرتووک ھەموو جارێک بە دڵی خوێنەر نابێت و جاری واش ھەیە وا لە خوێنەر دەکات کە نەک ھەر بەدڵی نەبێت بەڵکوو دژیشی بوەستێت. بەڵام وەکوو کاڵایەک پەرتووک لەلایەن ھەموو کەسێک و ھەموو بیروباوەڕێک بە سەرچاوە و بنچینەی زانست و داھێنان و پێشکەوتن دادەنرێت.<ref>[[:ar:كتاب|ویکیپیدیای عەرەبی]]</ref> [[پەڕگە:Polish sci fi fantasy books.JPG|250px|وێنۆک|پەرتووکخانە]] == پەرتووک باوی بەسەرناچێت == [[خوێندنەوە]]ی پەرتووک چێژی تایبەتی خۆی ھەیە و ھەرگیز باوی ناڕوات و بەسەرناچێت. لەگەڵ ئەوەی پێشکەوتنێکی گەورە لە ھەموو بوارەکانی ژیاندا دروست بووە و چەندین ھۆکاری کات بەسەربردنی جۆراوجۆری وەکوو ([[ئینتەرنێت]] و [[تەلەڤیزیۆن]] و یارییە ڤیدیۆیییەکان و ھتد... ) ھاتوونەتە بەرھەم، بەڵام نەیانتوانیوە و ناشتوانن جێگەی پەرتووک بگرنەوە، تەنیا ئەوە نەبێت تۆزێک کاریان کردووەتە سەر ژمارەی خوێنەران و خۆشەویستانی. == پەرتووک و شارستانییەتی == پەرتووک وەک ناوی دەرکردووە بە ''باشترین ھاوڕێی [[مرۆڤ]]'' بنەمای ھەموو [[شارستانیەتی]] و پێشکەوتنێکە، ھەر گەلێک [[خۆشەویستی]] پەرتووک بن سەرکەوتنیان مسۆگەرە و ھەر گەلێکیش گرینگی پێ نەدەن و بەدەمییەوە نەچن و نەیکەنە ھاوڕێی ئایین و ژینیان ئەوا لە شەمەندەفەری پێشکەوتندا جێگایان نابێتەوە و سەرەنجامی باشیان نابێت و ناتوانن بەسەر دووژمنانیاندا زاڵ بن. [[پەڕگە:SumerianClayTablet,palm-sized422BCE.jpg|وێنۆک|ڕاست|alt= لە سەرەتاکانی پەیدابوونی نووسین لە شارستانییە کۆنەکان، چەن ئۆبجێکتێکی تر بەکارەھێنران بۆ نووسین وەکو؛ بەرد، قوڕ، دار، شیتی کانزایی و ئێسک.|دەستنوسێکی سۆمەری لەسەر تاتە قوڕێک]] == ئەمانەش ببینە == * [[کتێبخانە]] * [[نووسەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|خەیاڵی زانستی|نووسین|وێژە}} {{improve categories|date=ئاب ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Books}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکان]] [[پۆل:بەرھەمە کاغەزییەکان]] [[پۆل:بەڵگەکان]] 4n62oydoclri6mcqjnstsrl7xwefaoz 0 38074 1696519 1696071 2026-10-28T20:10:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696519 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox settlement |name = نیوو برۆکتن |official_name = New Brockton, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی کۆفی، ئەلاباما|کۆفی]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 20.72 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ١٬١٤٦ |population_metro = |population_density_km2 = 55.31 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''نیوو برۆکتن''' ({{بە ئینگلیزی|New Brockton}}، {{IPA-en|nu, nyu ˈbrɒk tən}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی کۆفی، ئەلاباما|کەرتی کۆفی]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ١٬١٤٦ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٢٠٫٧٢ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٥٥٫٣١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی کۆفی، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] bin16vh0vls3g41dj301sbd8hsmlrxi 0 38075 1696518 1696072 2026-10-28T20:09:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696518 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox settlement |name = نیوو سایت |official_name = New Site, Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی تالاپوسا، ئەلاباما|تالاپوسا]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 25.6 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٧٧٣ |population_metro = |population_density_km2 = 30.2 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''نیوو سایت''' ({{بە ئینگلیزی|New Site}}، {{IPA-en|nu, nyu saɪt}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی تالاپوسا، ئەلاباما|کەرتی تالاپوسا]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٧٧٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٢٥٫٦ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٣٠٫٢ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. == پەراوێز == {{پەراوێز}} {{کەرتی تالاپوسا، ئەلاباما}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New Site, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 2ymw9ng4hjt3il3wxha95c8nb0ywhh5 0 43282 1696400 1695830 2026-10-28T17:14:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1696400 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Carlo Ancelotti 2016 (cropped).jpg|وێنۆک|کارلۆ ئەنچێلۆتی ڕاهێنەری یانەی ڕیال مەدرید.]] '''کارلۆ ئەنچێلۆتی''' لەدایکبووی ١٠ی حوزەیرانی ١٩٥٩، یاریزان و ڕاھێنەرێکی [[تۆپی پێ]]ی بە ڕەگەز [[ئیتالیا|ئیتاڵی]]یە و لە ئێستادا ڕاھێنەری هەڵبژاردەی بەڕازیلە '''ئەنچێلۆتی''' '''کارلیتۆ''' نازناوەکەیەتی و پێشتریش وەک یاریکەر لەیانەکانی پارما و [[یانەی ڕۆما|ڕۆما]] و [[ئەی سی میلان]] یاری کردووە کە ھەرسێکیان یانەی ئیتاڵیین و لەگەڵ ھەڵبژاردەی نیشتیمانیی ئیتاڵیا لەکۆی ٢٦ یاری گۆڵێکی تۆمارکردووە لەگەڵ ئەوەش دەرکەوتنی ئەنچێلۆتی وەک یاریزانێک کەمتر بووە لەوەی وەک ئەرکی ڕاھێنەر ڕاھێنەرایەتی یانەکان کردبێت. ئەنچێلۆتی لەم ئەرکەیدا، ئەرکی ڕاھێنەرایەتی یانەکانی ڕێگینای ئیتاڵی، پاڕمای ئیتاڵی، [[یوڤێنتوس|یۆڤێنتوس]]ی ئیتاڵی، [[ئەی سی میلان]]ی ئیتاڵی، [[چێڵسی]]ی ئینگلیزی، [[پاریس سان جێرمان]]ی فەڕەنسی، [[بایەرن میونشن|بایڕن میونشن]]ی ئەڵمانی کردووە. == دەستکەوتەکان == === وەک یاریزان === [[پەڕگە:Carlo Ancelotti - AS Roma 1983-84.jpg|وێنۆک|کارڵۆ ئەنشیلۆتی لەکاتی یاریکردنی بۆ یانەی ڕۆمای ئیتاڵی لە وەرزی (١٩٨٣–١٩٨٤)]]'''[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]]ی ئیتاڵی''' * خولی ئیتاڵی - ٣ جار * جامی ئیتاڵیا - ٤ جار * [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیھانی یانەکان]] - ٢ جار * [[جامی ئەورووپای ١٩٧٤-١٩٧٥|جامی ئەورووپا]] - ٢ جار * [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سووپەری ئەورووپی]] - ٢ جار * جامی سوپەری ئیتاڵی - ١ جار === ڕێبازی ڕاھێنەرایەتی === :'''- [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤینتۆس]]ی ئیتاڵی (١٩٩٩–٢٠٠١)''' - دوو جار جامی ئینتەرتۆتۆ ساڵەکانی (١٩٩٩ و ٢٠٠٠) :'''- [[ئەی سی میلان]]ی ئیتاڵی (٢٠٠١–٢٠٠٩)''' : : * جامی ئیتاڵیا یەک جار وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ * خولی ئیتاڵیا یەک جار وەرزی ٢٠٠٣–٢٠٠٤ * جامی سووپەری ئیتاڵی یەک جار ساڵی ٢٠٠٤ * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] دوو جار وەرزەکانی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ و وەرزی ٢٠٠٦–٢٠٠٧ * [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سووپەری ئەورووپی]] ساڵەکانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧ * [[جامی جیھانیی یانەکان]] یەک جار ٢٠٠٧ '''- [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] ئینگلیزی (٢٠٠٩–٢٠١١)''' : * خولی نایابی ئینگلیزی ناسراو بە پڕیمەرلیگ یەک جار ٢٠٠٩–٢٠١٠ * جامی ئێف ئەی ناسراو بە جامی ڕابیتەی ئینگلیزی یەک جار وەرزی ٢٠٠٩–٢٠١٠ : :'''- [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]] ی فەڕەنسی (٢٠١١–٢٠١٣)''' : * خولی فەڕەنسا یەک جار وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣ ** * : :'''- [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایڕن میونخ]] ی ئەڵمانی (٢٠١٦–٢٠١٧)''' :- جامی سووپەری ئەڵمانیا - ٢٠١٦ : : : :'''[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]]''' ی [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] (٢٠١٣–٢٠١٥ / خ١) - (٢٠٢١ - ئێستا / خ٢) : : * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] دوو جار وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ و ٢٠٢١–٢٠٢٢ * [[جامی شای ئیسپانیا]] وەرزی ٢٠١٣–٢٠١٤ و ٢٠٢٣ - ٢٠٢٤ * [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سووپەری ئەورووپی]] ساڵەکانی ٢٠١٤ و ٢٠٢٢ * [[جامی جیھانیی یانەکان|جامی جیھانی یانەکان]] بۆ ساڵی ٢٠١٤ و ٢٠٢٢ * {{پۆلی کۆمنز|Carlo Ancelotti}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئیتاڵیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیتالی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] 66yullr7vvy8a2bo67dhfbki5ju2i5o 0 63214 1696753 1439278 2026-10-29T07:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1696753 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Tug-of-war.jpg|وێنۆک|کایەی پەت کێشان لە [[ئاڵمانیا]]]] '''کایە'''، '''یاری'''، '''گەمە'''، یانیش '''وازی،''' کارێکە کە ھەندێک ڕێسا و شێوەی ھەیە و بۆ مەبەستی سەرەکیی [[خۆشی]] و [[ڕابواردن]] ئەنجام دەدرێت.<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/game {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826144637/https://www.merriam-webster.com/dictionary/game |date=٢٦ی ئابی ٢٠١٧ }}</ref><ref>http://dictionary.reference.com/browse/game {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222220/http://dictionary.reference.com/browse/game |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref><ref>http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/game {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810093354/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/game |date=١٠ی ئابی ٢٠١٦ }}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی ''کایە'' لە ڕەگی ھیندوئەورووپاییی «{{چەپ بۆ ڕاست|*kā-}}»وە دێ کە بە مانای خواستن و ویستن و پێ شادبوونە. لە [[پاڵەوی|پاڵەویدا]] «{{چەپ بۆ ڕاست|kādag}}» بووە کە ھەر بە مانای گاڵتە و گەمەیە. لە وشەی کوردیی «کاو»، بە مانای مراد و ئارەزوو، نزیکە. [[حەمدی]] دەڵێ: {{شیعر}} {{ب|ئەحواڵی ئەم زەمانە لە کایەی مناڵ ئەچێ|دنیایەکی چ پووچە لە زەرفی بەتاڵ ئەچێ}} {{کۆتاییی شیعر}} لە [[بەیت|بەیتە کوردییەکانیشدا]] ھاتووە وەک: {{شیعر}} {{ب|مەمکێکم نارنجە و ئێکم ھەنارە|لە پاش ئەحمەدی شەنگ کەس نابێ پێیان بکا کایە}} {{کۆتاییی شیعر}} وشەی ''گەمە'' لە ڕواڵەتدا زۆر لە وشەی ئینگلیزیی «game» دەچێ. ئەگەر لەوەوە ھاتبێ، دیار نییە چۆن ھاتووەتە ناو کوردی. ھەندێ دەڵێن ''یاری'' لە «یار + ی» بە مانای یارمەتی و پشتگیری دێ و، ھەندێکیش دەڵێن لە وشەی تورکیی «yarış» بە مانای کێبەرکێ دێ، ھاتووە. [[پیرەمێرد]] دەڵێ:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کوردی ڕەوان|ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/35246|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=books.vejin.net}}</ref> {{شیعر}} {{ب|دەمێک بوو چاوەڕێی بەفرێکی وابووم، مژدە بێ! باری|سەرم بەفرە کەچی هێشتا شەڕەتۆپەڵمە بۆ یاری!}} {{کۆتاییی شیعر}} ھەروەھا ''وازی'' ھەمان وشەی فارسیی «بازی» کە لە چاوگی «باختن» دروست بووە و، بە مانای کایەکردنە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[فەرھەنگی ڕیشەی وشەی کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacKenzie|یەکەم=D. N.|سەردێڕ=A concise Pahlavi dictionary|ساڵ=١٩٧١|ناونیشان=https://archive.org/details/concisepahlavidi0000dnma}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کایەکلێ]] == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Games}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەروونناسی}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کایەکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کات بەسەربردن]] 6if1f1qwtlxe7iufgq928n06pa30d58 4 90420 1696620 1695969 2026-10-29T00:04:41Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1696620 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٢ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٠ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> 2zafyac6m4fro8qyo0225e28tc8e7pd 4 90421 1696621 1695970 2026-10-29T00:04:51Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1696621 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٢ || ٩٩ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٠ || ٠ || ٠ || ٧٥٩ || ١٠٨ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٩٠٢ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٩٣ || ١٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١٢٤ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٦٤ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> gtl84kmm7dsfs3qomp2rzyd1gc2mg8t 0 90794 1696764 1546284 2026-10-29T07:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە) 1696764 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تیۆریی کایەی دەروونناسانە''' ({{ئینگ|Force-field analysis}}) بەرھەمی [[کورت لەڤین]] ی زانای دەروونناسە. تیۆریی «کایەی دەروونناسانە» دەڵێ مرۆڤ ھەرگیز تەنھا نییە، ھەمیشە دەوری دراوە بە کایەیەکی دەرووناسانە و ڕەفتاری مرۆڤ بەرتاوی دوو جۆر ھۆکارە:<ref>Bruzelius, Lars H. & Skärvad, Per-Hugo. Integrerad organisationslära. Studentlitteratur (2011): 290</ref> جۆرێک سۆبژەکتیڤە (زاتییە) - لە نێو مرۆڤ خۆیدایە، بۆ نموونە: * دەرک و لێکدانەوە و دیدی ئەو مرۆڤەیە بۆ «بارودۆخ» و ڕووداوی دەوروبەر. * بەستنەوەی ھۆکار بە دیاردەوە، بۆ نموونە گەر بەرھەم باش و سەرکەوتوو بوو ئەوا ھونەری خۆمانە و گەر دۆڕاین و کۆشانمان مایەپووچ دەرچوو، ئەوا تاوانی دەوروبەرە. * خۆبڕوا (بڕوا بەخۆبوون) و چاوەڕوانی و لێڕادیتن، «خۆدیتن» و «ئەودیتن» واتە - مرۆڤ چۆن لە خۆی و چۆن لە بەرامبەر دەڕوانێت، دیدی بەرامبەر ھەردوو لا چۆنە. * مەیل و بەھاگیری - چەمکی «مەیل» ھەردەم ئاڕاستەی بابەت، [[دیاردە]] یان کەسێکی بەرانبەرە. جۆری دووەم ئۆبژەکتیڤە (بابەتەکیە) - لە دەوروبەری مرۆڤدایە: بریتییە لە خودی «بارودۆخ» و ئەوەی بەڕاستی ڕوو دەدات. بۆ نموونە سازمان، گرووپ و کاروبار. مرۆڤ ھەم بەرتاوی سازمان و گرووپ و کاروبارە، ھەم کاریگەریی ھەیە لەسەر ئەو بابەتانە. بە دیدی لەڤین مرۆڤ بەرتاوی نۆرم و بەھای گرووپە. لەبەر ئەوە باشترین ڕێگە بۆ گۆڕینی ڕەفتاری مرۆڤ بریتییە لە گۆڕینی نۆرم و بەھای گرووپ. بۆیە کار لەگەڵ گرووپ، خوێندن و ڕاھێنانی گەلدەست و ھەروەھا بەرنامەی تیمکاری [[ئەنجام|ئاکام]] و بەرھەمی باشترە. == سەرچاوەکان == *[http://www.psykologiguiden.se/www/pages/?Lookup=fältteori Psykologilexikon] *[http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri.pdf «سازمانگەری»] {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://web.archive.org/web/20170710094914/http://www.kurtlewininstitute.nl/ Kurt Lewin Institute] {{شریتی دەروازە|ماتماتیک}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:بەڕێوەبەری]] [[پۆل:زانستە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:سازمانناسی]] [[پۆل:شیکار]] [[پۆل:شێوازەکانی ھەڵسەنگاندن]] [[پۆل:پێداگۆجی]] 6dorfibdfkw3rqfz43tbdr0qrhyvxap 4 90816 1696619 1694822 2026-10-29T00:03:27Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1696619 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 0.5em; font-size: 130%; text-align: center; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> پێڕستی ئامارەکانی پەیوەندیدار بە چالاکیی بەڕێوەبەران دوایین نوێکردنەوە لەلایەن '''[[User:CdRBot|CdRBot]]''' ''٠٠:٠٣، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </div> __NOTOC__ <div style="padding: 0.5em; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> == سڕینەوە == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پەڕە !! گەڕانەوە !! تۆمار !! پێداچوونەوە !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٥٧١٣ || ٢٤٦ || ٤ || ٤٥ || ٦٠٠٨ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٢١٩٥ || ٢٤ || ٠ || ٢٤ || ٢٢٤٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٩٠٥ || ٧٢ || ٢ || ٣٨ || ٢٠١٧ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٩٩١ || ٩ || ١ || ٢ || ١٠٠٣ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٥١ || ٨ || ٠ || ٠ || ٣٥٩ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == پاراستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پاراستن !! گۆڕین !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٧٥ || ٢٣ || ٢ || ٢٠٠ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ١٦١ || ١٧ || ١٦ || ١٩٤ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ١١٥ || ٥ || ٧ || ١٢٧ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٨ || ٠ || ٠ || ٨ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣ || ٠ || ٣ || ٦ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == بەربەستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! بەربەستن !! بەربەستنەوە !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٦٢ || ١ || ٢ || ٦٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٤١ || ١١ || ٤ || ٥٦ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٤٥ || ٣ || ٠ || ٤٨ |- | ٤ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣١ || ٢ || ٠ || ٣٣ |- | ٥ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٠ || ٠ || ٠ || ٢٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == کردنەیەکی مێژوو == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ١٢ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == گۆڕینی مافی بەکارھێنەر == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٠٧ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ٨٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٦١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٦ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٧ |} == گۆڕینی مۆدێلی ناوەڕۆک == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! نوێ !! گۆڕین !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Aram|Aram]] || ٤ || ١١ || ١٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٠ || ٨ || ٨ |- | ٣ || [[user:Calak|Calak]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ || ٠ || ٠ |} == ئاماری گشتی == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! سڕینەوە !! پاراستن !! بەربەستن !! کردنەیەک !! مافی بەکارھێنەر !! مۆدێلی ناوەڕۆک !! کۆی گشتی |- | ١ || [[Special:Log/Calak|Calak]] || ٦٠٠٨ || ١٩٤ || ٦٥ || ١٢ || ٨٥ || ٠ || ٦٣٦٤ |- | ٢ || [[Special:Log/Aram|Aram]] || ٢٢٤٣ || ١٢٧ || ٤٨ || ٣ || ٦١ || ١٥ || ٢٤٩٧ |- | ٣ || [[Special:Log/Sakura emad|Sakura emad]] || ٢٠١٧ || ٢٠٠ || ٥٦ || ١ || ١٠٧ || ٨ || ٢٣٨٩ |- | ٤ || [[Special:Log/Kushared|Kushared]] || ١٠٠٣ || ٨ || ٢٠ || ٠ || ٢٦ || ٠ || ١٠٥٧ |- | ٥ || [[Special:Log/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٥٩ || ٦ || ٣٣ || ٠ || ٧ || ٠ || ٤٠٥ |} </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 07igy8rj0abz1ik277eb7gjjuxtx35d 0 98857 1696679 1544560 2026-10-29T04:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696679 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = کاوە گەرمیانی | وێنە = Kawa Garmeyani.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[گەرمیان]]، [[باشووری کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨١ | ڕێکەوتی مردن = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ (تیرۆر) | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = کوشتن | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = ماڵی کاوە | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی کەلاری کۆن | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = کاوە گەرمیانی | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[ڕۆژنامەنووس]]، سەرنووسەری گۆڤاری ڕایەڵ | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | ھاوسەر = شیرین ئەمین | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = محەممەد ئەحمەد (باوک) | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''کاوە محەممەد ئەحمەد''' ناسراو بە '''کاوە گەرمیانی'''، لەدایکبووی ١٩٨١ بوو.<ref name="awene-1">[http://awene.com/article/2013/12/05/27867 ڕۆژنامەی ئاوێنە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208000610/http://www.awene.com/article/2013/12/05/27867 |date= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} ''مەراسیمی بەخاک سپاردنی'' دواین سەردان ٥/١٢/٢٠١٣</ref> ڕۆژنامەنوس و سەرنوسەری گۆڤاری ڕایەڵ و پێشتر گۆڤاری گەڕان بوو کە ڕۆژی ٥/١٢/٢٠١٣ لەبەردەم ماڵەکەی خۆیدا لە لایەن چەن چەکدارێکەوە درایە بەر دەستڕێژی گولە و کوژرا. کاوە گەرمیان یەکەمین ڕۆژنامەوانی تیرۆرکراوی کوردستانی باشوور نەبووە و بەر لە ئەوە کاسانێک وەکوو [[ڕەئووف ئاکرەیی]]، [[سۆران مامە حەمە]] و [[سەردەشت عوسمان]] کوژرابوونەتەوە. کاوە ھەروەھا کاری بۆ ڕۆژنامەی [[ئاوێنە (ڕۆژنامە)|ئاوێنە]] کردووە.<ref name="awene-2">[http://awene.com/article/2013/12/05/27859 ڕۆژنامەی ئاوێنە] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207214455/http://www.awene.com/article/2013/12/05/27859 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} ''ڕۆژنامەنوسێکی ئاوێنە کوژرا'' دواین سەردان ٥/١٢/٢٠١٣</ref> == ژیانی تایبەتی == کاوە خەڵکی شاری [[کەلار]] و دانیشتوی ھەمان شارۆچکە بوو. کاوە خێزاندار بوو. === گۆڤاری ڕایەڵ === کاوە سەرنووسەری گۆڤاری ڕایەڵ بوو. کە گۆڤارێکی ئەلیکترۆنی (سەرھێڵ) بوو لەژێر ناونیشانی (rayelpress.com). جگە لەوەش پەیامنێری ڕۆژنامەی ئاوێنەبوو.<ref>[http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=22771 بەوێنە.. چالاکییەکانی دووەم ساڵیادی "تیرۆرکردنی" کاوە گەرمیانی | ئێن ئارتی.]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/Details.aspx?Jimare=22771 |date=ئابی ٢٠٢١ }}</ref> == ھەڕەشە و دادگاییکردن == کاوە گەرمیانی ھەم داوای لەسەر بەرپرسێکی یەکێتی نیشتیمانی تۆمارکردبوو بە ناوی مەحمود سەنگاوی کە بە تەلەفون چەند جارێک هەڕەشەی کوشتنی لێدەکات لەسەر بڵاوکردنەوەی ئارتیکڵێک لەسە ر کەسی ناوبراو (دەنگی پەیوەندیەکە تۆمارکراوە).<ref name="awene-3">[http://awene.com/article/کاوە-گەرمیانی-سکاڵای-یاسایی-لەسەر-مەحمود-سەنگاوی-تۆمار-دەکات ڕۆژنامەی ئاوێنە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106114143/http://www.awene.com/article/%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%95-%DA%AF%DB%95%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DA%A9%D8%A7%DA%B5%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%84%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1-%D9%85%DB%95%D8%AD%D9%85%D9%88%D8%AF-%D8%B3%DB%95%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%AA%DB%86%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%AA |date= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ }} ''کاوە گەرمیانی سکاڵای یاسایی لەسەر مەحمود سەنگاوی تۆمار دەکات'' دواین سەردان ٥/١٢/٢٠١٣</ref> ھەم چەن داوایەکیش دژی تۆمار کرابوو. == کاردانەوەکان دوای تیرۆرکردنی == لە دوای تیرۆرکردنی کاوە گەرمیانی، خۆپیشاندان و ناڕەزایییەکان زۆربەی ناوچەکانی کوردستانی گرتەوە بەتایبەتی گەرمیان و سلێمانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rudaw.net/sorani/kurdistan/0712201320?keyword=کاوە%20گەرمیانی |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305070457/http://rudaw.net/sorani/kurdistan/0712201320?keyword=%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%95%20%DA%AF%DB%95%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ھەولێر ھتد.. ، ھاوکات زۆربەی ڕێکخراو<ref>http://www.lvinpress.com/newdesign/Dreje.aspx?jimare=22005{{بەستەری مردوو|url=http://www.lvinpress.com/newdesign/Dreje.aspx?jimare=22005 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> و حیزبە کوردییەکان بەیاننامە و ئیدانەیان کرد لەڕێگای دەزگاکانی ڕاگەیاندنەکانییانەوە، ھاوکات کاردانەوەی نێودەوڵەتیشی لێکەوتەوە لەوێنەی ھەڵوێستی چەند پەرلەمانتارێکی سوید<ref>ھەڵوێستی پەرلەمانتارانی سوێد، http://rudaw.net/sorani/world/08122013 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305043900/http://rudaw.net/sorani/world/08122013 |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> و ئاژانسی وۆرلد بلوتین نووسیویەتی، ڕۆژنامەوانێکی کورد لە دژە گەندەڵی لە کوردستان کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rudaw.net/sorani/world/081220132 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530033601/http://rudaw.net/sorani/world/081220132 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوابەدوای تیرۆرکرانی کاوە گەرمیانی، ڕێکخراوی ھەواڵنێرانی بێ سنوور[[RSF]]، بەیاننامەیەکی نووسراوی سەبارەت بە تیرۆەکە بڵاوکردەوە و وێڕای مەحکوومکردنی تیرۆری ناوبراو، داوای لە بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان کرد بکوژانی کاوە بدۆزنەوە. ڕێکخراوی ھەواڵنێرانی بێ سنوور وێڕای سەرەخۆشی لە بنەماڵەی کاوە گەرمیانی، ئاماژەی بە ھەوڵەکانی ئەو ڕۆژنامەنووسە کوردە بۆ تیشک خستنە سەر پرسی گەندەڵی و بەرتیل وەرگرتن لە ھەرێمی کوردستان کردووە. بە گوێرەی RSF، کاوە گەرمیانی بەھۆی پیشە و چالاکییەکانی لەم بوارەدا، زۆر جار ھەڕەشەی لێکراوە و سەرەڕای ئەوەی کە بەرپرسان ئاگاداری ئەو ھەڕەشانە بوونە، ئەرکی خۆیان بەجێ نەگەیاندووە بۆیە کە کوژرانی کاوە، نیشاندەری ئەو ڕاستییەیە. ڕێکخراوەکە، نیگەرانی خۆی لە ھەمبەر نەبوونی ئاسایش لە ھەرێمی کوردستان و لە عێراق بەگشتی و ھەروەھا سزانەدرانی بکوژان و ھێرشبەرانی سەر ڕۆژنامەنووسان دەربڕیوە و داوای لە بەرپرسانی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان کردووە تا ھەوڵ بدەن کەشوھەوایەک بخوڵقێنن تا ڕۆژنامەنووسان، ئەرکی زانیاری بەخشینیان بە کۆمەڵگا، بێ ترس و دڵەڕاوکێ بەجێ بگەیەنن. ھەواڵنێرانی بێ سنوور ھەروەھا بەرپرسیارێتی لێکۆڵینەوە سەبارەت بە تیرۆری ئەو ڕۆژنامەنووسەی خستۆتە سەر ئەستۆی بەرپرسانی ھەرێمی کوردستان و عێراق و ھاوکات بەداخبوونی خۆی لەمەش نیشان داوە کە تەنیا ٤٨ کاتژمێر بەر لە کوژرانی، کاوە گەرمیانی لە شاری سلێمانی بەشداری لە کۆبوونەوەیەک کردووە کە تێیدا ڕۆژنامەنووسان و چالاکانی مەدەنی، داوای پەسەندکرانی یاسایەکیان کردبوو تا مافی ئازادی و ئاسایشی ڕاگەیاندنەکان گەرەنتی بکرێ.<ref>ھەڵوێستی [[ڕێکخراوی ھەواڵنێرانی بێ سنوور]]، http://nnsroj.com/detiles.aspx?id=6320&ID_map=23 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140807150508/http://nnsroj.com/detiles.aspx?id=6320&ID_map=23 |date= ٧ی ئابی ٢٠١٤}}</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20131202213942/http://rayelpress.com/?page_id=412 دەربارەی ڕایەڵ]، دوا سەردان ٥/١٢/٢٠١٣ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|ڕۆژنامەوانی|عێراق|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان]] 2t6xz9fgm11ifjg21k9wtp7j904dvbt 0 102446 1696732 1628741 2026-10-29T07:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696732 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کۆمەڵەی ئازادیی و ژیانەوە و یەکێتیی کورد''' بەکورتیی '''کاژیک''' کۆمەڵەیەیەکی ڕۆشەنبیری سۆسیالیزمیی بوو لەساڵی ١٩٥٩ لە[[باشووری کوردستان]] دەمەزرا، کاژیک لەسەر بنچینەی قوتابخانەی کوردیی سۆسیالیزم دامەزرابوو باوەڕی بەوە نەبووکە شۆڕشێ لەکوردستاندا بە بێ تێپەڕاندنی سەردەمی ڕۆشنکاری سەربگرێ، وە کورد تەنها لە چوارچێوەی دەوڵەتی کوردیدا دەتوانێت مافەکانی دەستەبەر بکات. بیرۆکەی دامەزراندی کاژیک لەلایەن رۆشنبیر و پارێزەر و سیاسەتمەدار و ھۆنەر و نوسەری دیاری کورد [[کامیل ژیر]] ەوە بوو، پاشان تاوتوێی کرد لەگەڵ چەند ڕۆشەبیرێکی دیاری کەی کورد لەوانە [[جەمال نەبەز]]، عبداللە جەوھەر، ئحسان فواد، فریدون علی امین، فایەق عارف، ئەحمەد ھەردی ؛ لە ساڵی ١٩٥٩ز دایانمەزراند. کاژیک خاوەنی (کاژیکنامە) بوو کە مانیفێستی ئەو بزووتنەوەیە بوو. وەکو فەلسەفە، کاژیک تا ئێستا لە برەودایە، لە خزمەت بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری نەتەوەییدایە. == سەرچاوە == * [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011090615475661007&lng=1# کاژیکنامە - کوردپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329215215/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011090615475661007&lng=1 |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦ }} * [https://web.archive.org/web/20100415040847/http://www.klawrojna.com/index.php?option=com_content&view=article&id=19694%3A----51----14----1959&catid=13&Itemid=30 یادێک بۆ دامەزراندنی کاژیک و٥١ ساڵ لە تەمەنی ١٤ ی گوڵانی ساڵی ١٩٥٩] {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان|state=collapsed}} {{حیزبە سۆسیالیست و چەپەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:حیزبە سۆسیالیستییەکانی عێراق]] [[پۆل:حیزبەکانی عێراق]] [[پۆل:حیزبەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] 4c7kupj3651wb00noht2we00ete61oq 0 119526 1696750 1549472 2026-10-29T07:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1696750 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:2512 Chylomicrons Contain Triglycerides Cholesterol Molecules and Other Lipids.jpg|وێنۆک|ساختمانی کایلۆمیکرۆنێک]] '''کایلۆمیکرۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: chylomicrone) جۆرێک ھەڵگڕی [[چەوری|چەورییە]] لە ناو [[خوێن]]. ھەڵگرەکانی چەوری لە ناو خوێن بە [[لیپۆپرۆتین]] دەناسرێن واتە ساز بوون لە لیپید (چەوری) و پرۆتین کە کایلۆمیکرۆن جورێکی زۆر سووکە لە وانە (چونکە پرۆتینی زۆر کەمە؛ تەنیا ١ تا ٢ لەسەد). جۆری چەوری لە ناو کایلۆمیکرۆن زۆرتر لە جۆری تری ئاسیل گلیسرۆلە کە ئەویش زۆر سووکە بۆیە کایلۆمیکرۆن بۆتە سووکترین جۆری چەوری ھەڵگرەکان. تری ئاسیل گلیسرۆڵ(TAG) لە ناو کایلۆمیکرۆن ٨٥ تا ٩٢ لەسەدە. بویە زۆری ئەو چەورییە سووکە بۆتە ھۆی گەورە بوونی تا زۆرتر لە٧٠ نانۆمەتر. کایلۆمیکرۆن لە خوێندا دوای خواردنی خواردەمەنی ھەیە بەڵام لە خوێنی بەرەبەیانی پێش خواردن نابیندرێ. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگیزی {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{پۆلی کۆمنز|Chylomicrons}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] op1v5vjb6v9qul82swmumxpk86kcoke 0 120075 1696386 1696101 2026-10-28T17:07:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، [[دەروازە:بەلجیکا|بەلجیکا]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1696386 wikitext text/x-wiki '''کانتۆن''' جۆرێکی یەکەی بەڕێوەبردن و سیاسیی وڵاتە.<ref>پێناسەی وشەی کانتۆن لە فەرهەنگی [http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/canton ئۆکسفۆرد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719110907/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/canton |date=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ناسراوترین نموونەی کانتۆن لە جیھاندا سیستمی سیاسی [[سویسرا]]یە کە پێکھێنەری کۆنفیدراڵییەتی سویسرایە. ئەوترێ کەوا کانتۆنەکانی سویسرا نیمچە سەربەخۆیەکن.<ref name="swissworld">دەربارەی کانتۆنەکانی سویسرا، بە گشتی کانتۆن دەکرێ بچووک یان گەورە بن. ماڵپەڕی [http://www.swissworld.org/en/politics/general_information/the_cantons/ سویس وێڵد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413094217/http://www.swissworld.org/en/politics/general_information/the_cantons |date=١٣ی نیسانی ٢٠١٥}} دوا سەردان 22.1.2015</ref> لە [[ڕۆژاوای کوردستان]]یش سیستمی کانتۆن بەکار دەھێنرێت. == بەکارھێنانی زاراوە == بۆ یەکەم جار لە مێژوودا ئەم زاراوەیە لە [[سویس|سویسڕا]] بەکارھاتووە کە لە ساڵی ١٣٥١ بۆ یەکەم جار کانتۆنێک دورست بووە بە ناوی [[کانتۆنی زوریخ]] بۆیە ناسراوترین و بەناوبەنگترین وڵات لە جیھاندا بە کانتۆنەکان سویسرایە، کە پێکھاتەێکی سەرەکییە لە یەکێتی فیدڕالی سویسرا. لە ئێستادا سویسرا پێکھاتووە لە ٢٦ کانتۆن و نوێترین کانتۆنیشیان [[کانتۆنی ژورا]] کە لە ساڵی ١٩٧٩ دروست بووە. == سیستەمی سیاسی و کارگێری کانتۆن == کانتۆن جۆرێکە لە دابەشکاری کارگێری لە [[دەوڵەت]]دا، بەشێوەێکی گشتی کانتۆنەکان لەڕووی ڕووبەر و ژمارەی دانشتوانەوە بچووکتر لە شێوازەکانی تری کارگێری وەک [[ھەرێم]] و [[پارێزگا]] یەک کارگێرییەکانی تر. کانتۆنەکان سەربەستن لە وەی چ جۆرە سیستەمێکی بەرێوە بردن پەیڕەو دەکەن. ھەر کانتۆنێک خاوەن [[دەستوور]]ێکی سەربەخۆیە (بەڵام دەبێت بەندەکانی دەستوورەکەی لەگەڵ حکوومەتی فیدراڵی گونجاوبێت، نابێت بنەماکانی دژی دەستووری حکوومەتی فیدرالی بێت). جگە لەمەش دەسەڵاتەکانی ([[حکوومەت|جێبەجێ کردن]]) و ([[پەرلەمان|یاسادانان]]) و ([[سەربەخۆیی دادوەری|دادەوەری]]) سەربەخۆیی ھەیە، ھەروەھا کانتۆنەکان [[پەرلەمان]]ی تایبەت بە خۆیان ھەیە. ژمارەی ئەندام پەرلەمانەکانیشی بە پێ ی کانتۆن دەبێت کە لە نێوان ٥٨ تا ١٨٠ ئەندام پێکدێت، مەرجیش نییە لە ھەموو وڵاتێک وا بێت. == پەیڕەوانی سیستەمی کانتۆن == لەدوای سویسرا [[کۆستاریکا]] بەناوبانگە لە پەیڕەو کردنی سیستەمی کانتۆن، چونکە لەم وڵاتە ٨١ کانتۆن ھەیە. [[ئێکوادۆر]]یش لە ئێستادا ٢٢١ کانتۆنی ھەیە. [[لۆکسمبۆرگ]] لە ١٢ کانتۆن پێکھاتووە، ھەریەک لە [[فەڕەنسا]]، [[بەلجیکا]] و [[بۆلیڤیا]] پەیڕەوی ئەم سیستەمە دەکەن. پێشتریش [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لەماوەی سالآنی ١٩٢٠–١٩٤٤ لە چەند ناوچەی ژێری دەستی پەیڕەوی کردووە، ھەروەھا پێشتریش کە [[بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] کرابوون بە یەک وڵات سیستەمی کانتۆنیان جێبەجێ دەکرد بۆ نزیکە ١٠ کانتۆن دابەش کرابوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cantons}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|بەلجیکا|جوگرافیا}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کانتۆنەکان]] [[پۆل:جۆرەکانی دابەشکارییەکانی وڵاتەکان]] 18kz9yjsa7oplubulypirt727c9mg5l 0 120428 1696562 1696146 2026-10-28T21:12:34Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696562 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Kangana Ranaut 2013.jpg|وێنۆک|کانگانا ڕاناوت «ساڵی ٢٠١٣»]] '''کانگانا ڕاناوت''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٨٧، لە شارۆچکەی بامبلا لە [[ھیماچال پرادیش]] لە ھیندستان)، خانمە ئەکتەرێکی سەرکەوتووی [[بۆلیوود]]ە، لەساڵی ٢٠٠٦ بەشداری دەکات لەیەکەم فیلمی بەناوی «Gangster» لەگەڵ [[عیمران ھاشمی]]. لەساڵی ٢٠١٤ بەھۆی فیلمی «Queen» سەرکەوتنێکی مەزن بەدەستدەھێنێت و خەڵاتی باشترین خانمەئەکتەری پێدەدرێت لە فیستیڤاڵی فیلم فێر بەھۆی ئەو فیلمەوە. ==فیلمۆگرافی== ===باشترین فیلمەکان=== گرنگترین و باشترین فیلمەکانی کانگانا *Gangster ساڵی ٢٠٠٦ (یەکەم فیلم) *Life in a... Metro ساڵی ٢٠٠٧ *Raaz: The Mystery Continues ساڵی ٢٠٠٨ *Fashion ساڵی ٢٠٠٨ *Once Upon a Time in Mumbaai ساڵی ٢٠١٠ *Tanu Weds Manu ساڵی ٢٠١١ *Krrish 3 ساڵی ٢٠١٣ *Queen ساڵی ٢٠١٤ (لەباشترین فیلمەکانیدایە) {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ھیندستان|بۆڵیوود|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Kangana Ranaut}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە ھیندییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ھیندی]] qpx6x2h0hfv8xi6d8jfi829y3wvyeuf 0 120434 1696569 1695698 2026-10-28T21:33:42Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696569 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = ماداگاسکار | وێنە =Madagascar Theatrical Poster.jpg | قەبارەی وێنە = | سەرباس = | دەرھێنەر = [[ئێریک دارنێل]]{{ھن}}[[تۆم مەکگراس]] | بەرھەمھێنەر = [[میرێیل سۆریا]] | نووسین = [[مارک بورتۆن]]{{ھن}}[[بیلی فرۆلیک]]{{ھن}}[[ئێریک دارنێل]]{{ھن}}[[تۆم مەکگراس]] | کاست = [[بێن ستیلێر]]{{ھن}}[[کریس ڕۆک]]{{ھن}}[[دەیچد سچویمێر]]{{ھن}}[[جەدە پینکێت سمیز]] | موزیک = [[ھانز زیمێر]] | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]{{ھن}}[[پاسیفیک داتا ئیمێج]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٧ی ئایار، ٢٠٠٥ | ماوەی فیلم = ٨٦ خولەک | وڵات = {{ئاڵا| ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | زمان = [[ئینگلیزی]] | تێچوون = ٧٥ میلیۆن دۆلار | داھات = ٥٣٢ میلیۆن دۆلار }} '''ماداگاسکار''' (بە [[ئینگلیزی]]: Madagascar) فیلمێکی [[ئەنیمەیشن]]ی [[ئەمریکا|ئەمریکییە]]. [[کۆمێدی]]یە. بەرھەمی [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]ە. لە ٢٧ی ئایار، ٢٠٠٥ بڵاوکراوەتەوە. چیڕۆکی فیلمەکە باسی کۆمەڵێک ئاژەڵی باخچەی ئاژەڵانی [[پارکی ناوەندی]]ی [[نیویۆرک]] دەکات، کە لەوێ ژیان بەسەردەبن و بەشێوەیەکی چاوەڕواننەکراو دەگوازرێنەوە بۆ دوورگەی [[ماداگاسکار]] لە ئەفریقا. == چیرۆک == فیلمەکە بە کۆمەڵێک ئاژەڵی باخچەی ئاژەڵان دەست پێدەکات، لەوانە ئەلێکسی شێر (دەنگی بێن ستیلەر)، مارتی زیبرا (دەنگی کریس ڕۆک)، مێلمانی زەڕافە (دەنگی دەیڤید شویمەر) و گلۆریای کەرکەدەن (دەنگی جادا پینکێت). سمیس)، بە ژیانێکی ئاسوودە لە شوێنی نیشتەجێبوونیان لە باخچەی ئاژەڵانی سەنتەری پارکدا دەژین؛ بەڵام مارتی لە ژیانی ڕۆتینی خۆی بێزار دەبێت و تامەزرۆی ئەزموونکردنی شتێکی جیاوازە. لە باخچەی ئاژەڵان ھەڵدێت و ھاوڕێکانی ھاندەدات بەدوایدا بچن. لە کۆتاییدا گرووپەکە خۆیان لە کەشتییەکدا دەبیننەوە کە بەرەو کینیا دەڕوات بەڵام بە ھەڵە لە کاتی زریانێکدا لە دەریادا گیردەبن. لە کەناراوەکانی ماداگاسکار خۆیان دەبیننەوە، لەوێ ڕووبەڕووی لیمور و ئاژەڵە نامۆکانی دیکە دەبنەوە. لەکاتێکدا ئەلێکس سەرەتا چێژ لە بوون لە «کێوی» و زیاتر پەیوەندیکردن لەگەڵ حەزە سەرەتایییەکانی وەردەگرێت، بەڵام زۆری نەخایاند تێدەگات کە بیری ژیانی ئاسوودەیی خۆی لە باخچەی ئاژەڵانەکە دەکات. لەم نێوەندەدا مرۆڤەکان دەگەنە سەر ماداگاسکار و بەدوای کەشتی بارھەڵگری ونبووەکەیاندا دەگەڕێن. ئاژەڵەکان سەرەتا تووشی شڵەژان دەبن بەڵام لە کۆتاییدا تێدەگەن کە پێویستە یارمەتی یەکتر بدەن ئەگەر بیانەوێت بەھەر چانسێک بێت بگەڕێنەوە ماڵەوە. لە لووتکەدا ئەلێکس تێدەگات کە پێویستە حەزە ئاژەڵییەکانی کۆنتڕۆڵ بکات ئەگەر بییەوێت یارمەتی ڕزگارکردنی ھاوڕێکانی بدات لە بردنەوەیان بۆ نیویۆرک وەک ئاژەڵی سێرک. لە کۆتاییدا ھەموویان بە سەلامەتی دەگەڕێنەوە ماڵەوە و وانەی بەنرخ لەبارەی ھاوڕێیەتی و لێھاتوویی مانەوە و خۆئاگابوون فێردەبن. == کەسایەتییەکان == * مارتی - کەرەکێوییەکە (Chris Rock) * گلۆریا - کەرکەدەنەکە (Jada Pinkett Smith) * ئەلێکس - شێرەکە (Ben Stiller) * مێلمان - زەڕافەکە (David Schwimmer) * سکیپەر - پەنگوین (Thomas "Tom" McGrath) * پریڤەیت - پەنگوین (Christopher Knights) * کۆوالسکی - پەنگوین (Chris Miller) * ڕیکۆ - پەنگوین (John DiMaggio) * کینگ جوولیان «پاشا جوولیان» (Sacha Baron Cohen) * ماوریس (Cedric the Entertainer) * مۆرت (Andy Richter) == سەرچاوەکان == * [[ویکیپیدیای ئینگلیزی]]، «٢٣ی ئازاری ٢٠١٥». {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|گیانلەبەران|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|باڵندەکان|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Madagascar (2005 film)}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ماداگاسکار (زنجیرە)]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆژانی لەدایکبوون]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسە گیرخواردووەکان]] 2tyssh7gtdtlb22d2rz2bjul3n0xm1v 0 122633 1696693 1546278 2026-10-29T04:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696693 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|date=حوزەیران ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:4615857-4165025684-26738.jpg|وێنۆک|کاپتنی سەرما لەنێو کۆمیکەکاندا]] '''کاپتنی سەرما ''' ( بە ئینگلیزی Captain Cold)، ناوی ڕاستەقینەی '''لیۆنارد سناڕت ،''' شەڕانگێزێکی خەیاڵیە کە لە کتێبە کۆمیکە ئەمەریکیەکانی کۆمپانیای (دیسی)دا دەردەکەوێت ، بەزۆری دژی کارەکتەری [[فلاش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|فلاش]] کار دەاکت،کارەکتەرەکە لەلایەن (جۆن بڕوم کارماین ئینانتینۆ)ەوە درووستکراو و یەکەم دەرکەوتنیشی دەگەڕێتەوە بۆ تەمووژی ١٩٥٧. ئەو سەرۆکی تیمی '''ڕۆگەکان '''- '''خراپەکاران'''ە ، کە تیمێکی خراپەکارن پێکهاتوو لەچەند شەڕانگێزێکی تر. لە لیستی وێبسایتی IGNدا ئەم شەڕانگێزە لە پلەی ٢٧ەمدایە لە باشترین شەڕانگێزەکانی کۆمیکدا لەنێو ١٠٠ شەڕانگێزدا. == مێژووی کارەکتەرەکە == لیۆنارد سناڕت لەلایەن باوکێکی دڵڕەقەوە گەورە کراوە بەم هۆیەوە دەچێت لای باپیری دەژێت ، کە کاری گواستنەوەی ساردەمەنیەکان بوو ، دوای ئەوەی باپیری مرد ، سناڕت بڕیاریدا ڕووبکاتە تاوانکاری و بەومەبەستە لەگەڵ چەند دزێک ڕێکەوت بەمەبەستی دزینی پارە و تاڵانکردنی بانکەکان. سناڕت هەستی کرد کە پێویستی بە چەکێکی نائاساییە بۆ ڕووبەرووبونەوەی دوژمنەکان وەک [[فلاش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|فلاش]] ، دوای گەرانێکی زۆر بابەتێکی بیردۆزی دۆزیەوە کە تیشکی سایکڵۆترۆن توانای ڕاگرتنی خێرایی فلاشی هەیە ، بۆیە هەستا دزەی کردە نێو تاقیگەی ستاڕ و لەوێ چەکێکی دزی کە بۆ ئەم مەبەستە دانرابوو ، دواتر دوای دەستکاریکردنی چەکەکە ، ڕۆژێکیان ڕووبەڕووی پاسەوانێک دەبێتەوە کاتێک چەکەکەی دەتەقێنێت ئەوەی بۆ دەردەکەوێت کە چەکەی زۆر لەوە زیاتر بە‌هێزە کە چاوەڕوانی دەکرد ، بەمشێوەیە سەرکێشیەکان کاپتن لەگەڵ پاڵەوانەکان دەست پێ دەکات. === دەرکەوتنە بەناوبانگەکان === * لە زنجیرەی فلاشە کۆنەکەدا کە ساڵی ١٩٩٠ەکان پەخش دەکرێت ئەکتەر مایکڵ چامپیۆن ڕۆڵی کاپنی سەرما دەگێڕێت. * ئەکتەر [[وێنتوۆرت میلەر]] ڕۆڵی لیۆنارد سناڕت /کاپتنی سەرما دەگێڕێ  لەزنجیرەی تەلەڤزۆنی [[فلاش (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|فلاش]]، لەزنجیرەکەدا کاپتن چەکەکەی بەکاردێنێت بۆ ئەوەی ئەو شتانەی دێتە بەردەمی بیانبەستێنێت.و هەروەها خۆی لەگەڵ شەرانگێزێکی تر بەناوی میک ڕۆڕی /'''شەپۆلی گەرما '''دەکاتە تیمێک لەدژی فلاش. [[پەڕگە:Captcold-3e2b.jpg|وێنۆک|کاپتنی سەرما لە زنجیرەی فلاشدا ، وێنوۆرث میلەر]] {{تووڵی دەروازە|کۆمیک|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی تەلەفیزیۆنی کۆمیکەکانی دی سی]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی]] [[پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی]] [[پۆل:باوککوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:ڕاوچییە بەکرێگیراوە خەیاڵییەکان]] e8kmtwyjjt026aivpozz4q009k07tri 0 122697 1696647 1555571 2026-10-29T01:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1696647 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> |name = کانیێ وێست{{ھن}}Kanye West |image = Kanye_West_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival_(crop_2).jpg |caption = |background = solo_singer |birth_name = کانیێ ئۆماری وێست |alias = |birth_date = {{Birth date and age|1977|6|8}} |origin = [[دیترۆیت]]، [[میشیگان]]، ئەمریکا. |genre = [[ھیپۆپ]] |label = * سلیم شەیدی * ئینتەرسکۆپ ** ** ** }} '''کانیێ ئۆماری وێست '''(لەدایکبووی ٨ ی تەممووزی ١٩٧٧) ھونەرمەندێکی ئەمریکی ڕاپەڕ، نووسەری گۆرانی، دیزاینەر جلوبەرگە. سەرەتا وێست وەک بەرھەممھێنەری (ڕۆکا فێڵا) ناوبانگ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New music review: Kanye West goes gospel with mixed results|ناونیشان=https://www.startribune.com/new-music-review-kanye-west-goes-gospel-with-mixed-results/564171222/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Star Tribune|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524044847/https://www.startribune.com/new-music-review-kanye-west-goes-gospel-with-mixed-results/564171222/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Year in Christian & Gospel Charts 2019: Kanye West Is Top Gospel Artist|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545567/kanye-west-top-gospel-artist-2019/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Billboard|زمان=en}}</ref><ref name="Biography.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Kanye West Biography (1977–)|ناونیشان=https://www.biography.com/musician/kanye-west|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[Biography.com]]}}</ref> دواتر سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا کاتێک کاری لەسەر گۆرانییەکەی (جەی زی) کرد کە لە ساڵی ٢٠٠١ دەرچوو بەناوی "BluePrint"، و کارکردن بۆ ھونەرمدانی تری وەک لوداکریس، وێست لە ویلایەتی [[شیکاگۆ]]، ئیلنۆیس، دەست بە گوتنی ڕاپ کردووە لە پۆلی سێیەمی سەرەتاییدا. ھەرچەندە وێست دەیویست ببێت بە ڕاپەڕ، بەڵام ئەم ھەلەی بۆ نەدەگونجا لەسەرەتادا، بۆیە کاری بەرھەمھێنانی دەکرد، تاکو دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤ یەکەم ئەلبووی خۆی بەرھەمھێنا. وێست یەکێکە لەو ھونەرمەندانەی کە زۆرترین بەرھەمیان فرۆشتووە، ئەویش دوای ئەوەی ٢١ ملیۆن ئەلبووم و ١٠٠ ملیۆن ئەلبوومی دیجیتاڵی فرۆشت. جگە لەوانەش توانیویەتی ٢١ [[خەڵاتی گرامی]] بباتەوە، کە ئەم ژمارەیەش دەیکاتە تاکە ھونەرمەند کە لەو تەمەنەدا ئەوەندە خەڵاتە گرامییەی بەدەستھێنابێ. [[تایم (گۆڤار)|گۆڤاری تایمی]] ئەمریکی ناوی وێستی لە لیستی کەسایەتییە کاریگەرەکان داناوە لەساڵانی ٢٠٠٥، ٢٠٠١ و ٢٠١٤. کانیێ لە ئێستادا لەگەڵ خانمە نمایشکار [[کیم کارداشیان]] ھاوسەرگیریان کرد. بە یەکێک لە دووانە بەناوبانگەکانی ئەمریکا دادەنران، جگە لەوەش خاوەنی منداڵێکیشن بەیەکەوە. دواتر لە یەکتر جیا بوونەوە. لە ساڵی ٢٠٢٢دا وێست ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[بیانکا سێنسۆری]] کرد. لە ئاھەنگی خەڵاتەکانی کەناڵی MTV، کانیێ لە گوتەیەکی چاوەڕوان نەکراودا ئەوەی ڕاگەیاندا کە ساڵی ٢٠٢٢ خۆی بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا دەپاڵێوێت و متمانەیەکی زۆری بەخۆی ھەیە بۆ دەرچوون بە پلەی یەکەم. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kanye West}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|سیاسەت|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:کانیێ وێست| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی بازرگانی پیشەسازی خۆراکی ئەمریکی]] [[پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەتلەنتا]] [[پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت]] [[پۆل:تۆماری هونەرمەندانی دیف جام]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:کیم کارداشیان]] [[پۆل:خێرخوازان لە ئیلینۆی]] [[پۆل:ڕاپەران لە ئەتلەنتا]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی تۆمارکردن لە ئیلینۆی]] [[پۆل:دیزاینەری پێڵاو]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ئیلینۆی]] [[پۆل:کۆمپانیای وایۆمینگ ئیندیپێندێنت]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] [[پۆل:تۆماری ھونەرمەندانی دیف جام]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تۆمارکردن لە ئیلینۆی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کانی وێست]] 5kfkav5mjotqjdt630r3cfge7o5ktk0 1696778 1696647 2026-10-29T09:09:26Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696778 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> |name = کانیێ وێست{{ھن}}Kanye West |image = Kanye_West_at_the_2009_Tribeca_Film_Festival_(crop_2).jpg |caption = |background = solo_singer |birth_name = کانیێ ئۆماری وێست |alias = |birth_date = {{Birth date and age|1977|6|8}} |origin = [[دیترۆیت]]، [[میشیگان]]، ئەمریکا. |genre = [[ھیپۆپ]] |label = * سلیم شەیدی * ئینتەرسکۆپ ** ** ** }} '''کانیێ ئۆماری وێست '''(لەدایکبووی ٨ ی تەممووزی ١٩٧٧) ھونەرمەندێکی ئەمریکی ڕاپەڕ، نووسەری گۆرانی، دیزاینەر جلوبەرگە. سەرەتا وێست وەک بەرھەممھێنەری (ڕۆکا فێڵا) ناوبانگ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New music review: Kanye West goes gospel with mixed results|ناونیشان=https://www.startribune.com/new-music-review-kanye-west-goes-gospel-with-mixed-results/564171222/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Star Tribune|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210524044847/https://www.startribune.com/new-music-review-kanye-west-goes-gospel-with-mixed-results/564171222/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Year in Christian & Gospel Charts 2019: Kanye West Is Top Gospel Artist|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/8545567/kanye-west-top-gospel-artist-2019/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Billboard|زمان=en}}</ref><ref name="Biography.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Kanye West Biography (1977–)|ناونیشان=https://www.biography.com/musician/kanye-west|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ئیش=[[Biography.com]]}}</ref> دواتر سەرکەوتنێکی مەزنی بەدەستھێنا کاتێک کاری لەسەر گۆرانییەکەی (جەی زی) کرد کە لە ساڵی ٢٠٠١ دەرچوو بەناوی "BluePrint"، و کارکردن بۆ ھونەرمدانی تری وەک لوداکریس، وێست لە ویلایەتی [[شیکاگۆ]]، ئیلنۆیس، دەست بە گوتنی ڕاپ کردووە لە پۆلی سێیەمی سەرەتاییدا. ھەرچەندە وێست دەیویست ببێت بە ڕاپەڕ، بەڵام ئەم ھەلەی بۆ نەدەگونجا لەسەرەتادا، بۆیە کاری بەرھەمھێنانی دەکرد، تاکو دواتر لە ساڵی ٢٠٠٤ یەکەم ئەلبووی خۆی بەرھەمھێنا. وێست یەکێکە لەو ھونەرمەندانەی کە زۆرترین بەرھەمیان فرۆشتووە، ئەویش دوای ئەوەی ٢١ ملیۆن ئەلبووم و ١٠٠ ملیۆن ئەلبوومی دیجیتاڵی فرۆشت. جگە لەوانەش توانیویەتی ٢١ [[خەڵاتی گرامی]] بباتەوە، کە ئەم ژمارەیەش دەیکاتە تاکە ھونەرمەند کە لەو تەمەنەدا ئەوەندە خەڵاتە گرامییەی بەدەستھێنابێ. [[تایم (گۆڤار)|گۆڤاری تایمی]] ئەمریکی ناوی وێستی لە لیستی کەسایەتییە کاریگەرەکان داناوە لەساڵانی ٢٠٠٥، ٢٠٠١ و ٢٠١٤. کانیێ لە ئێستادا لەگەڵ خانمە نمایشکار [[کیم کارداشیان]] ھاوسەرگیریان کرد. بە یەکێک لە دووانە بەناوبانگەکانی ئەمریکا دادەنران، جگە لەوەش خاوەنی منداڵێکیشن بەیەکەوە. دواتر لە یەکتر جیا بوونەوە. لە ساڵی ٢٠٢٢دا وێست ھاوسەرگیریی لەگەڵ [[بیانکا سێنسۆری]] کرد. لە ئاھەنگی خەڵاتەکانی کەناڵی MTV، کانیێ لە گوتەیەکی چاوەڕوان نەکراودا ئەوەی ڕاگەیاندا کە ساڵی ٢٠٢٢ خۆی بۆ سەرۆکایەتی ئەمریکا دەپاڵێوێت و متمانەیەکی زۆری بەخۆی ھەیە بۆ دەرچوون بە پلەی یەکەم. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kanye West}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|سیاسەت|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:کانیێ وێست| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرەمی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مەسیحی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەفریقی- ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئەفریقی-ئەمریکی]] [[پۆل:نمایشکارانی جلوبەرگی ئەمریکی]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی بازرگانی پیشەسازی خۆراکی ئەمریکی]] [[پۆل:تۆماری بەرهەمهێنەرانی هیپ هۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی پیشەسازی مۆسیقایی ئەمریکی]] [[پۆل:بازرگانانی ئەتلەنتا]] [[پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت]] [[پۆل:تۆماری هونەرمەندانی دیف جام]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:کیم کارداشیان]] [[پۆل:خێرخوازان لە ئیلینۆی]] [[پۆل:ڕاپەران لە ئەتلەنتا]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی تۆمارکردن لە ئیلینۆی]] [[پۆل:دیزاینەری پێڵاو]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ئیلینۆی]] [[پۆل:کۆمپانیای وایۆمینگ ئیندیپێندێنت]] [[پۆل:ڕاپەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕاپەڕە نێرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:تۆماری بەرھەمھێنەرانی ھیپ ھۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] [[پۆل:تۆماری ھونەرمەندانی دیف جام]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تۆمارکردن لە ئیلینۆی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کانی وێست]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە برینێکی زەبراویی مێشکیان ھەیە]] jdid6au3n25j0hm8t0b6fqm5o47gdd9 0 123452 1696697 1407319 2026-10-29T04:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1696697 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Capcom Co., Ltd<br />株式会社カプコン |logo=[[File:Capcom logo.svg|220px]] |type=[[کۆمپانیای گشتی|گشتی]] |traded_as= |foundation={{start date and age|1979|05|30}} |established={{start date and age|1983|06|11}} |location= [[چوکۆ، ئۆساکا|چۆ-کو]]، [[ئۆساکا]]، [[ژاپۆن]]<br/>[[سان مەتێیۆ کاونتی، کالیفۆڕنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |industry=[[بەرهەمهێنانی یارییەکانی ڤیدۆیی|یارییەکانی ڤیدۆیی]]، ئینتەرتێیمەنت |revenue = ٢٣٩.٦ ملیۆن $ {{بەرزبوونەوە}} <small>(٢٠١٤)</small> |net_income = ٢٦.٨ ملیۆن $ {{بەرزبوونەوە}} <small>(٢٠١٤)</small> |num_employees= ٢.٦٠١ <small>(٢٠١٤)</small> |key_people= کێنزۆ تسوجینۆتۆ ([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]]) <br> هاروهیرۆ تسوجینۆتۆ ([[President]] and [[Chief operating officer|COO]]) <br> هیرۆشی تۆبیساوا (Director in charge of Overseas Business) <br> کاتسوهیکۆ ئیچی (Head of [[R&D]] Management Group) |products=[[پێرسێتی یارییەکانی کاپکەم|تەواوی پێرسێتی یارییەکان]] |homepage=[http://www.capcom.com/ ماڵپەڕی فەرمی] }} '''کاپکۆم''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 株式会社カプコン)، گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکانە لە [[ژاپۆن]]. ژمارەیەک فرەنچایزی یاری دروستکردووە کە چەندین ملیۆن فرۆشراون، مێگا مان خۆی وەک ماسکۆتی فەرمی کۆمپانیاکە کاردەکات. لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراوە، بووەتە کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتی و کۆمپانیاکانی لقەکانی لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]] (هۆنگ کۆنگ)، [[ئەورووپا|ئەوروپا]] (لەندەن، ئینگلتەرا) و [[ئەمریکای باکوور]] (سانفرانسیسکۆ، کالیفۆرنیا) هەیە.<ref name="ign25th">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pc.ign.com/articles/881/881137p1.html |سەردێڕ=Capcom Marks 25th Anniversary |نووسەر=Ocampo, Jason |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |بڵاوکەرەوە=IGN Entertainment, Inc |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091004235215/http://pc.ign.com/articles/881/881137p1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> ==مێژوو== پێشتر کۆمپانیای کاپکۆم و کۆمپانیای ئایریم لە ٣٠ی ئایاری ١٩٧٩ لەلایەن کێنزۆ تسوجیمۆتۆ دامەزراوە، کە هێشتا سەرۆکی کۆمپانیای ئایریم بووە. هاوکات لە هەردوو کۆمپانیاکەدا کاری کردووە تا لە ساڵی ١٩٨٣ کۆمپانیای یەکەمی بەجێهێشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.capcom.co.jp/ir/company/history.html |script-title=ja:会社情報 カプコンの歴史 |زمان=ja |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Capcom Co., Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100305061106/http://www.capcom.co.jp/ir/company/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> ئەو [[کۆمپانیا]] ڕەسەنانەی کە لقی ژاپۆنی کاپکۆمیان دروستکرد بریتی بوون لە (ئایریم). و کۆمپانیای لقەکەی کۆمپانیای ژاپۆن کەپسول کۆمپیوتەرز، کە هەردووکیان تەرخان بوون بۆ دروستکردن و دابەشکردنی ئامێری یاری ئەلیکترۆنی. ئەم دوو کۆمپانیایە لە ئەیلوولی ١٩٨١ ناویان گۆڕدرا بۆ کۆمپانیای سانبی. لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٣، تسوجیمۆتۆ کۆمپانیای کاپکۆمی دامەزراند. بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی بەشی فرۆشتنی ناوخۆیی.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Capcom: A Captive Audience |magazine=[[The Games Machine]] |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ١٩٨٩|issue=19 (June 1989) |پەڕەکان=٢٤–٥|ناونیشان=https://archive.org/details/the-games-machine-19/page/n23/mode/2up}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٨٩ کۆمپانیای کاپکۆم لەگەڵ کۆمپانیای سانبی یەکگرت و لە ئەنجامدا لقی ئێستای ژاپۆنی دروست بوو. ناوی کاپکۆم ئاوێتەیەکی بڕاوە لە "کۆمپیوتەری کەپسول"، زاراوەیەک کە کۆمپانیاکە بۆ ئەو [[ئامراز|ئامێرە]] ئارکێدانەی کە تەنها لە ساڵانی سەرەتایی خۆیدا دروستی دەکرد، داڕێژراوە، کە بۆ ئەوە دروستکراوە کە خۆیان لە [[کۆمپیوتەر]]ە کەسییەکان جیا بکەنەوە کە خەریک بوو بەربڵاوتر ببنەوە. "کاپسول" ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە چۆن کاپکۆم نەرمەکاڵای یارییەکانی بە "کەپسولێک کە تا لێواری پڕ بووە لە خۆشی یاریکردن"، هەروەها ئاماژەیە بۆ خواستی کۆمپانیاکە بۆ پاراستنی خاوەندارێتی فیکری خۆی بە توێکڵێکی دەرەوەی ڕەق، ڕێگریکردن لە کۆپی نایاسایی و تەقلیدی کەمتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yin-Poole|یەکەم=Wesley|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Movie director says Capcom copied his monster for Resident Evil Village boss fight|ناونیشان=https://www.eurogamer.net/articles/2021-05-10-movie-director-says-capcom-copied-his-propellerhead-monster-for-resident-evil-village-boss-fight|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Eurogamer|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capcom ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Capcom] {{کاپکم}} {{پۆلی کۆمنز|Capcom}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|کۆمپانیا}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]] 23itqt08q4to4tw534xtwm73qkp7psr 0 124880 1696751 1407338 2026-10-29T07:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696751 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kylie Minogue-کایلی مینۆگ | honorific_suffix = {{small|ئەفسەری ڕاسپێردراوی ئیمپراتۆریەتی بریتانیا<br>Ordre des Arts et des Lettres}} | image = Kylie Brazil 2015 (2).jpg | caption = لە کۆبوونەوەی amfAR لە ٢٠١٥ | birth_name = کایڵی ئین مینۆگ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1968|5|28}} | birth_place = [[مێلبۆرن]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، {{ئاڵا|ئۆسترالیا}} | residence = [[چێڵسی، لەندەن|چێڵسی]]، [[لەندەن]]، {{Flag|UK}}<br>[[ساوت کوگی، نیو ساوت وێڵز|ساوت کوگی]]، [[سیدنی]]، {{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/city-east/voice-star-kylie-minogue-takes-up-residence-in-luxury-coogee-pad/story-fngr8h22-1226901178805|newspaper=Daily Telegraph (Australia)|سەردێڕ=Voice star Kylie Minogue takes up residence in luxury Coogee pad|یەکەم=Melissa|دوایین=Kehagias|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140921052141/http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/city-east/voice-star-kylie-minogue-takes-up-residence-in-luxury-coogee-pad/story-fngr8h22-1226901178805?nk=721fc0d86627e5a97ba3d4da438ee870|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | citizenship = [[ئازی|ئوستراڵی]]، [[بەریتانیا|بریتانی]] | occupation = {{flat list| * گۆرانیبێژ * ئاوازدانەر * خانمەئەکتەر * نووسەر * وەبەرهێنەر }} | television = | education = | years_active = ١٩٧٩ تاکوو ئێستا | relatives = [[دەنی مینۆگ]] {{small|(خووشک)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flat list| * [[پۆپ]] * [[سینسپۆپ]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|الأول= Dan |الأخير= Cairns |العنوان= Synth pop: Encyclopedia of Modern Music |journal= [[The Times]]|المسار=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5598850.ece |التاريخ= 1 February 2009 |مسار الأرشيف=http://web.archive.org/web/20110615165528/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5598850.ece |تاريخ الأرشيف= 15 June 2011 |تاريخ الوصول= 11 June 2012 |المكان= London}}</ref> * [[نو-دیسکۆ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |سەردێڕ= Kylie Minogue – Aphrodite (Review) |بڵاوکەرەوە= Urb.com |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20111011092902/http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011092902/http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |date=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}</ref> }} | instrument = Vocals<!-- only list those primarily known for using, per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#instrument]]--> | years_active = ١٩٨٧ تاکوو ئێستا | label = {{flat list| *[[Pete Waterman Entertainment|PWL]] *[[Deconstruction Records|Deconstruction]] *[[BMG]] *[[Parlophone]] *[[EMI]] *[[Mushroom Records|Mushroom]] *[[Festival Mushroom Records|Festival Mushroom]] *[[Warner Music Group|Warner Music Australia]] *[[Capitol Records|Capitol]] *[[Astralwerks]] *[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] *[[Geffen Records|Geffen]]}} | website = {{url|kylie.com}} }}}} '''کایڵی ئان مینۆگ''' ({{بە ئینگلیزی|Kylie Ann Minogue}}) (لەدایکبووی ٢٨ی مەی ١٩٦٨) گگۆرانیبێژی [[پۆپ]]، و خانمە ئەکتەری [[ئازی|ئوسترالی]]ە، و ھەروەھا خووشکی [[دەنی مینۆگ]]ە. ==سەرچاوە== *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88%DA%AF ویکی فارسی] {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|ژن|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Kylie Minogue}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:خەڵکی مێلبۆرن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] jpa7cqqt5np5nd2k1yrlksxh2pyn5w3 1696767 1696751 2026-10-29T09:03:02Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696767 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kylie Minogue-کایلی مینۆگ | honorific_suffix = {{small|ئەفسەری ڕاسپێردراوی ئیمپراتۆریەتی بریتانیا<br>Ordre des Arts et des Lettres}} | image = Kylie Brazil 2015 (2).jpg | caption = لە کۆبوونەوەی amfAR لە ٢٠١٥ | birth_name = کایڵی ئین مینۆگ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1968|5|28}} | birth_place = [[مێلبۆرن]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، {{ئاڵا|ئۆسترالیا}} | residence = [[چێڵسی، لەندەن|چێڵسی]]، [[لەندەن]]، {{Flag|UK}}<br>[[ساوت کوگی، نیو ساوت وێڵز|ساوت کوگی]]، [[سیدنی]]، {{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/city-east/voice-star-kylie-minogue-takes-up-residence-in-luxury-coogee-pad/story-fngr8h22-1226901178805|newspaper=Daily Telegraph (Australia)|سەردێڕ=Voice star Kylie Minogue takes up residence in luxury Coogee pad|یەکەم=Melissa|دوایین=Kehagias|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140921052141/http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/city-east/voice-star-kylie-minogue-takes-up-residence-in-luxury-coogee-pad/story-fngr8h22-1226901178805?nk=721fc0d86627e5a97ba3d4da438ee870|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | citizenship = [[ئازی|ئوستراڵی]]، [[بەریتانیا|بریتانی]] | occupation = {{flat list| * گۆرانیبێژ * ئاوازدانەر * خانمەئەکتەر * نووسەر * وەبەرهێنەر }} | television = | education = | years_active = ١٩٧٩ تاکوو ئێستا | relatives = [[دەنی مینۆگ]] {{small|(خووشک)}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flat list| * [[پۆپ]] * [[سینسپۆپ]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|الأول= Dan |الأخير= Cairns |العنوان= Synth pop: Encyclopedia of Modern Music |journal= [[The Times]]|المسار=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5598850.ece |التاريخ= 1 February 2009 |مسار الأرشيف=http://web.archive.org/web/20110615165528/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5598850.ece |تاريخ الأرشيف= 15 June 2011 |تاريخ الوصول= 11 June 2012 |المكان= London}}</ref> * [[نو-دیسکۆ]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |سەردێڕ= Kylie Minogue – Aphrodite (Review) |بڵاوکەرەوە= Urb.com |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20111011092902/http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان= ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111011092902/http://www.urb.com/tag/kylie-minogue/ |date=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ }}</ref> }} | instrument = Vocals<!-- only list those primarily known for using, per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#instrument]]--> | years_active = ١٩٨٧ تاکوو ئێستا | label = {{flat list| *[[Pete Waterman Entertainment|PWL]] *[[Deconstruction Records|Deconstruction]] *[[BMG]] *[[Parlophone]] *[[EMI]] *[[Mushroom Records|Mushroom]] *[[Festival Mushroom Records|Festival Mushroom]] *[[Warner Music Group|Warner Music Australia]] *[[Capitol Records|Capitol]] *[[Astralwerks]] *[[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] *[[Geffen Records|Geffen]]}} | website = {{url|kylie.com}} }}}} '''کایڵی ئان مینۆگ''' ({{بە ئینگلیزی|Kylie Ann Minogue}}) (لەدایکبووی ٢٨ی مەی ١٩٦٨) گگۆرانیبێژی [[پۆپ]]، و خانمە ئەکتەری [[ئازی|ئوسترالی]]ە، و ھەروەھا خووشکی [[دەنی مینۆگ]]ە. ==سەرچاوە== *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D9%84%DB%8C_%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%88%DA%AF ویکی فارسی] {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانشینی یەکگرتوو|ژن|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Kylie Minogue}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئوسترالیە دوورە نیشتیمانەکان لە بریتانیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:خەڵکی مێلبۆرن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاپیتۆڵ ڕیکۆردز]] [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] iruqr5fie4816d1n8s7slsel58h7wd4 0 126333 1696233 1695690 2026-10-28T12:11:25Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە دووبارەکان کە ھەمان نرخیان ھەیە لابران (بێجگە لە کۆتا دانە)؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696233 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتەخت و گەورەترین شاری کووبا}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هاڤانا | settlement_type = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city|lt=پایتەخت}} | native_name = {{native name|es|La Habana}} | native_name_lang = | nickname = شاری ستوونەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Obama's US-Cuba deal could shape Havana's future|ناونیشان=http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | image_map = | mapsize = 200px | map_caption = | pushpin_map = Cuba#Caribbean#North America | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|23|08|12|N|82|21|32|W|region:CU-03_type:city(2,100,000)|display=inline,title}} | motto = | image_flag = Official flag of Havana, Cuba.svg | flag_border = no | flag_size = 110px | image_shield = Coat_of_arms_of_La_Habana.svg | shield_size = 50px | shield_link = نیشانی هاڤانا | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | perrow = 1/2/2/2 | image1 = DJI 0197 crp wiki.jpg | caption1 = ئاسۆی {{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن}} | image2 = El Capitolio Havana Cuba.jpg | caption2 = {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba}} | image3 = Castillo de la Real Fuerza (Jan 2014).jpg | caption3 = {{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza}} | image4 = Línea, La Habana, Cuba.jpg | caption4 = شەقامی لینیا | image5 = Havana (Cuba, February 2023) - 98.jpg | caption5 = {{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana|lt=گەڕەکی چینییەکان}} | image6 = Comité Central del Partido Comunista - Palacio de la Revolucion (18086011665).jpg | caption6 = {{بنز|کۆشکی شۆڕش|en|Palace of the Revolution}} | image7 = Havana (Cuba, February 2023) - 80.jpg | caption7 = {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes Del Morro|lt=کاستیلۆ دێل مۆرۆ}} }} | image_caption = | imagesize = | subdivision_type = {{بنز|پێڕستی دەوڵەتە سەروەرەکان|en|List of sovereign states|lt=وڵات}} | subdivision_name = {{flag|Cuba}} | subdivision_type2 = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا|en|Provinces of Cuba|lt=پارێزگا}} | subdivision_name2 = {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province|lt=لا هابانا}} | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = ڕۆژاوا | seat_type = | seat = | parts_type = {{بنز|شارەوانییەکانی کووبا#هاڤانا|en|Municipalities of Cuba#Havana|lt=شارەوانییەکان}} | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = [[#Municipalities|١٥]] | government_type = | governing_body = حکوومەتی پارێزگای لا هابانا | leader_title = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا#سەرۆکەکانی مەجلیسە پارێزگاییەکانی دەسەڵاتی گەل|en|Provinces of Cuba#Presidents of the People's Power Provincial Assemblies|lt=پارێزگار}} | leader_name = {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}} | leader_party = {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=PCC}} | established_title1 = گوازرایەوە | established_date1 = ١٦ی تشرینی دووەمی ١٥١٩<br>(شوێنی ئێستا) | established_title = دامەزراوە | established_date =١٥١٤<ref name=poster/> | area_total_km2 = 728.26 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ٢٠٢٢ | population_footnotes = <ref name="h244">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ciudad de la Habana (City, Cuba) |وێبگە=Population Statistics, Charts, Map and Location |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200815/https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_note = | population_total = 2137847 | population_density_km2 = 2,936 | population_urban = 2,146,237 | population_urban_footnotes = <ref name="j046">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana, Cuba Population (2025) |وێبگە=Population Stat |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://populationstat.com/cuba/havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250804011700/https://populationstat.com/cuba/havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_demonym = هابانێرۆ، -ا | population_rank = {{بنز|پێڕستی شارەکانی باکووری ئەمریکا بەپێی ژمارەی دانیشتووان|en|List of North American cities by population|lt=٨ەم}} لە باکووری ئەمریکا<br />{{بنز|پێڕستی شارەکانی کووبا|en|List of cities in Cuba|lt=١ەم}} لە کووبا | blank3_name = {{بنز|پێوەرەی گەشەپێدانی مرۆیی|en|Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠١٩) | blank3_info = ٠.٨٣٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|سەردێڕ= Subnational Human Development Index|بڵاوکەرەوە= Global Data Lab|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200617064237/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – <span style="color:#090;">زۆر بەرز</span> <!-- GDP --------------->| demographics_type1 = تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{nobold|(نەختینەیی، ٢٠٢٣)}} | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} | demographics1_info1 = $٢١.٤&nbsp;ملیار<ref name="TelluBase">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|بڵاوکەرەوە=Tellusant|سەردێڕ=TelluBase—Cuba Fact Sheet|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240116222857/https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics1_title3 = بۆ هەر تاکێک | demographics1_info3 = $٩,٩٠٠ | timezone = [[UTC−05:00]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[UTC−04:00]] | utc_offset_DST = −4 | elevation_m = 59 | elevation_ft = 195 | blank_name_sec1 = پیاوچاکی پارێزەر | blank_info_sec1 = {{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher|lt=سان کریستۆڤاڵ}} | website = {{URL|www.lahabana.gob.cu}} | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}} و سیستەمی قەڵاکانی | designation1_date = ١٩٨٢ <small>({{بنز|لیژنەی کەلەپووری جیهانی|en|World Heritage Committee|lt=دانیشتنی ٦ەم}})</small> | designation1_type = کلتووری | designation1_criteria = iv, v | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/204 204] | designation1_free1name = هەرێم | designation1_free1value = {{بنز|پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە باکووری ئەمریکا|en|List of World Heritage Sites in North America|lt=کاریبی}} }} | official_name = | other_name = | population_metro = 2,156,350 | population_metro_footnotes = <ref name="j226">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana Population 2025 |وێبگە=World Population Review |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008185328/https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} '''هاڤانا''' ({{IPAc-en|h|ə|ˈ|v|æ|n|ə}}، {{IPAc-en|USalso|h|ə|ˈ|v|ɑː|n|ə}}؛ بە ئیسپانی: {{langx|es|La Habana}} {{IPA|es|la‿aˈβana||HAV.ogg}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Anagó: vocabulario lucumí: El yoruba que se habla en Cuba|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAqtDwAAQBAJ&dq=%22ain%C3%A1+yogo%22&pg=PT32|بڵاوکەرەوە=Linkgua|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٨٤-٩٠٠٧-٨٣٤-١|نووسەر=Cabrera, Lydia|زمان=es}}</ref> {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} و گەورەترین شاری {{بنز|کووبا|en|Cuba}}<nowiki/>یە. دڵی {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province}}<nowiki/>یە، هاڤانا بەندەر و سەنتەری سەرەکیی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref name="CIA Factbook">[https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba Cuba]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> پڕدانیشتووانترین شارە، و گەورەترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و {{بنز|پێڕستی ناوچە گەورەشارەکان لە ناوچەی کاریبی|en|List of metropolitan areas in the West Indies|lt=دووەم گەورەترین ناوچەی گەورەشارە}} لە هەرێمی {{بنز|کاریبی|en|Caribbean}}. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا بریتی بوو لە کەس،<ref name= Official_census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|ئیش=2012 Official Census|سەردێڕ= Población total por color de la piel según provincias y municipios|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131110011903/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|بڵاوکەرەوە= Oficina Nacional de Estadística e Información}}</ref><ref name="CIA Factbook"/> و ڕووبەرەکەی {{convert|728.26|km2|abbr=on}}<ref name=JJ>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf|سەردێڕ= Demographic Yearbook of Cuba 2021/Anuario Demografico de Cuba 2021 (in Spanish)|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221118211559/http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf}}</ref>ە بۆ شاری پایتەختەکە و ٨,٤٧٥.٥٧&nbsp;کم^٢یە بۆ ناوچەی گەورەشارەکەی.<ref name=Official_census/> لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەی دانیشتووانە فەرمییەکەی تا کۆتاییەکانی ٢٠٢٤ دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس.<ref name=ONEI>[https://www.facebook.com/ONEI.LaHabana/posts/oneilahabana-%EF%B8%8F-le-informa-hoy-sobre-la%EF%B8%8F-poblaci%C3%B3n-total-residente-en-lahabanadet/979087551446790/ #ONEILaHabana le informa hoy sobre la población total residente en #LaHabanaDeTodos y las estadísticas por género en la sección La Habana en Datos ] - Oficina Provincial de Estadística e Información en La Habana</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|سەردێڕ=Population of Havana 2026|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927202343/https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم شارە لەلایەن {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|en|Spanish Empire}}یەوە لە ساڵی ١٥١٩ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=La Habana: Fundación, evolución y papel político en el proceso de las independencias americanas (1514-1825)|ساڵ=٢٠٢١|شوێن=Seville|ناونیشان=https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|بڵاوکەرەوە=[[Universidad Pablo de Olavide]]|journal=Americanía|doi=10.46661/americania.6307|یەکەم=Justo|دوایین=Cuño Bonito|پەڕە=٦٦|doi-access=free|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260415204833/https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا توانیبووی پێش {{بنز|سانتیاگۆ دێ کووبا|en|Santiago de Cuba|lt=سانتیاگۆ}} بکەوێت بەهۆی سوودە جیۆستراتیژییەکانی بەندەرەکەیەوە، و لە ساڵی ١٥٥٢دا بوو بە پایتەختی دوورگەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Siglo XVI. Bojeo, conquista y colonización de Cuba. Las primeras villas. Primeras epidemias. Ataques de corsarios y piratas. Primeras noticias médicas de las Actas del Cabildo de La Habana|journal=Cuadernos de Historia de la Salud Pública|issn=0045-9178|issue=96|ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0045-91782004000200006}}</ref> بوو بە شوێنێکی بنەڕەتی بۆ ئیمپراتۆریەتی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی لە ئەمریکاکاندا،{{Sfn|Cuño Bonito|2021|p=64}} و خاڵێکی وەستان بۆ ئەو {{بنز|گالیۆن|en|galleon|lt=گالیۆنانەی}} کە دەگەڕانەوە بۆ نیمچەدوورگەی ئیبیریا، و دیوار و قەڵای بۆ دروست کران بۆ پاراستنی لە هێرشە دەریاییەکان. شارەکە بارەگای {{بنز|حکوومەتی کووبا|en|Government of Cuba}} و چەندین وەزارەتە، بارەگای سەرەکیی چەندین بازرگانی و نیشتمانی زیاتر لە ١٠٠ نووسینگەی دیپلۆماسییە.<ref name="Embassies in Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba – Embassies and Consulates |ناونیشان= https://www.embassypages.com/cuba |بڵاوکەرەوە=Embassypages.com|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181004144931/https://www.embassypages.com/cuba|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، شارەکە سێیەم بەرزترین داهاتی هەبوو لە وڵاتەکەدا.<ref name="Monthly Income by Province">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce and Salary (Section 4.5) |بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas – Republica de Cuba |زمان=es|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216054154/http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> شارەکە زیاتر بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە {{بنز|کەنداوی هاڤانا|en|Havana Harbor|lt=کەنداوەکەوە}} درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: {{بنز|کەنداوی هاڤانا#دامەزراوەکان|en|Havana Harbour#Facilities|lt=ماریمێلێنا، گواناباکۆا و ئانتارێس}}. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}وە.<ref name="Anuario Estadistico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anuario Estadistico de Ciudad de La Habana|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE – Oficina Nacional de Estadisticas (National Statistics Office)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> شارەکە ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت<ref name="Havana Tourism">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Section 15 (Turismo), article 15.7 (Visitantes por mes)|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE- Oficina de Estadisticas de Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> (١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتی لە ٢٠١٠،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە). هاڤانای کۆن لە ساڵی ١٩٨٢دا وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا.<ref name="UNESCO Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Old Havana and its Fortification System|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/204|بڵاوکەرەوە=UNESCO.ORG|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200605025659/http://whc.unesco.org/en/list/204|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بە {{بنز|مێژووی هاڤانا|en|History of Havana|lt=مێژوو}}، کلتوور، تەلارسازی و مۆنۆمێنتەکانی ناسراوە.<ref>{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |title = Havana |first = James Nelson |last = Goodsell |date = 11 April 2017 |access-date = 21 June 2022 |archive-date = 18 May 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150518020801/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |url-status = live }}</ref> وەک شتێکی باو بۆ کووبا، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|سەردێڕ=Havana climate summary|بڵاوکەرەوە=Weatherbase|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220065852/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وشەناسی == لە ساڵی ١٥١٤دا، {{بنز|دیێگۆ ڤێلاسکێز دێ کوێلار|en|Diego Velázquez de Cuéllar}} شارۆچکەی ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''ی دامەزراند، کە بە واتای '{{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}}ی هابانا' دێت. تیۆری ئەوە هەیە کە ناوەکە لە {{بنز|هاباگوانێکس|en|Habaguanex}}ەوە وەرگیراوە، کە سەرۆکی هۆزێکی ناوخۆییی ئاخێوەری {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} بووە کە زانیارییەکی کەمی لەسەر هەیە. لە زمانی ئیسپانیدا، ناوەکە بە شێوەیەکی باو وەک Havana یان Hauana دەنووسرا، هەروەک لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا دۆزراوەتەوە. ڕێنووسی "Habana" بە پیتی "b" لە دوای ساڵی ١٧٩٨ەوە زیاتر بەکارهێنرا، و تا ساڵی ١٨٢١ بوو بە شێوازی ستاندارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why Is Havana Named Havana? |ناونیشان=https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=CubaHeadlines |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251118041358/https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک وشەی Habana گونجێنرا بۆ ناو زمانی ئینگلیزی، پیتی ⟨b⟩ گۆڕدرا بۆ ⟨v⟩ بەهۆی دیاردەیەکی زمانەوانییەوە کە پێی دەوترێت {{بنز|بیتاسیزم|en|betacism}}، کە لێکچوونێکی دەنگەکانی {{بنز|نەبزوێنی لێوی|en|voiced bilabial plosive}} و {{بنز|نەبزوێنی لێوی-ددانی|en|voiced labiodental fricative}}یە کە لە زۆربەی شێوەزارەکانی ئیسپانیی مۆدێرندا ڕوودەدات. بەکارهێنانی وشەی ''Havana'' لە ئەدەبیاتدا بە شێوەیەکی تێگەیشتراو لە کاتی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}}دا گەیشتە لوتکە، بەڵام هەروەها نوێنەرایەتی جۆرێک لە {{بنز|جگەرە|en|cigar}}، ڕەنگێک، و جۆرێک لە کەروێشکیش دەکات هەروەها وەک شارەکەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aleksic |یەکەم١=Adam |سەردێڕ=HABAGUANEX |ناونیشان=https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |وێبگە=The Etymology Nerd |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626115548/https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Havana ئەو ناوە زاڵەیە بۆ شارەکە کە لە فەرهەنگەکانی زمانی ئینگلیزیدا دەدۆزرێتەوە. == مێژوو == {{For timeline}} === سەدەی ١٦ەم === ====سەرەتاکان==== دیێگۆ ڤێلاسکێز لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٥١٤ هاڤانای دامەزراند، لە کەناراوەکەی بەرامبەر، بە دووریی {{convert|69|km|mi|abbr=on}} لە باشووری شوێنەکەی ئێستای. نەخشەیەکی سەرەتایی کووبا کە لە ساڵی ١٥١٤ کێشراوە، دەیکاتە دەمی {{بنز|ڕووباری مایابێک|en|Mayabeque River}}، کە ئێستا شارۆچکەی {{بنز|باتابانۆ، کووبا|en|Batabanó, Cuba|lt=باتابانۆ}}یە.<ref name=poster>{{in lang|es}} [[commons:File:LaHabanaalSur.jpg|Fundación de La Habana a orillas del Río Onicajinal o Mayabeque]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |سەردێڕ=San Cristóbal de La Habana en el Sur |بڵاوکەرەوە=Mayabeque.blogia.com |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190913141534/http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیشتەجێبوونە شکستی هێنا، بە پلەی یەکەم بەهۆی نزم و زۆنگاویی خاکی دەوروبەری ڕووبارەکەوە. هەموو هەوڵەکانی ئیسپانییەکان بۆ دروستکردنی نیشتەجێبوونێک لەم ناوچەیەدا لە کۆتاییدا شکستیان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|سەردێڕ=Una población que cambia su asiento o lugar|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317074429/http://guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٥١٤ و ١٥١٩دا، ئیسپانییەکان یەکەمین نیشتەجێبوونەکانیان لەسەر کەناراوەکانی باکووری کووبا لە نزیک هاڤانای ئێستا دامەزراند. یەکێکیان ناوی ''لا چۆرێرا'' بوو، لەسەر شوێنی ئێستای {{بنز|قەڵای چۆرێرا|en|Torreón de la Chorrera|lt=قەڵای لا چۆرێرا}}، لە تەنیشت دەمی {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}}. ئەم نیشتەجێبوونە لە شوێنێکی باشتردا بوو لە چاو یەکەمین نیشتەجێبوون لە کەناراوەکانی باشووردا، چونکە زەویی دەوروبەری بەرزتر بوو و دیمەنەکەش کەمتر زۆنگاوی بوو. لا چۆرێرا لە کۆتاییدا بوو بە گەڕەکەکانی {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}. ئەو شارۆچکەیەی کە بوو بە هاڤانا، لە تەنیشت ئەو شوێنەی کە لەو کاتەدا پێی دەگوترا ''پوێرتۆ دێ کارێناس'' (بە واتای وشەیی، 'بەندەری {{بنز|پاچەوەرکردن|en|Careening}}')، لە ساڵی ١٥١٩ سەرچاوەی گرت. کوالێتیی کەنداوی هاڤانا و کەنداوەکەی دەوروبەری ئەوەیە کە بووە هۆی گۆڕینی شوێنەکەی. {{بنز|پانفیلۆ دێ نارڤایز|en|Pánfilo de Narváez}} ناوەکەی بە هاڤانا بەخشی – کە شەشەمین شارۆچکە بوو لە کووبا دامەزرابێت: ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''. ''سان کریستۆباڵ'' {{بنز|پیاوچاکی پارێزەر|en|patron saint}}ی هاڤانایە. یەکەمین شارەکان کە لە دوورگەکەدا دامەزران، وەک بنکەیەک بوون بۆ داگیرکردنی زەوییەکانی تر. ====هێرشەکان==== [[File:Jacquesdesores.jpg|thumb|{{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs|lt=کۆرسێری فەڕەنسی}} {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}} هاڤانا تاڵان دەکات و دەیسووتێنێت لە ساڵی ١٥٥٥دا]] لەبەر ئەوەی هاڤانا وەک بەندەرێکی بازرگانی لە کاریبی دەستی پێکرد، ڕووبەڕووی هێرشی بەردەوامی {{بنز|چەتەی دەریایی|en|buccaneer|lt=چەتەکانی دەریا}}، {{بنز|چەتەی دەریایی|en|pirate|lt=چەتەکان}}، و {{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs}} بووەوە. یەکەمین هێرش و سووتاندنی شارەکە کە لێی کەوتەوە لەلایەن کۆرسێری فەڕەنسی {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}}ەوە بوو لە ساڵی ١٥٥٥دا. ئەم جۆرە هێرشانە {{بنز|تاجی ئیسپانی|en|Spanish Crown}}یان قایل کرد کە پارە بۆ دروستکردنی یەکەمین قەڵاکان لە شارە سەرەکییەکاندا دابین بکات – نەک تەنها بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەتەکان و کۆرسێرەکان، بەڵکو بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی زیاتر بەسەر بازرگانیدا لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا|en|West Indies}} و سنووردارکردنی قاچاغچیێتییە بەرفراوانەکە کە بەهۆی کۆتوبەندە بازرگانییەکانی سەپێنراو لەلایەن {{بنز|کاسا دێ کۆنتراتاسیۆن|en|Casa de Contratación}}ی {{بنز|سێڤیلیا|en|Seville}}ەوە سەریهەڵدابوو (کە ماڵێکی بازرگانیی ژێر کۆنترۆڵی تاج بوو و قۆرخکاریی بەسەر بازرگانییدا هەبوو لە جیهانی نوێ).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Havana - Colonial, Revolution, Cuba {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەشتییەکان لە سەرتاسەری {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}}ەوە بەرهەمەکانیان سەرەتا دەهێنایە هاڤانا، بۆ ئەوەی لەلایەن کەشتیگەلەکانەوە ببرێن بۆ ئیسپانیا. ئەو هەزاران کەشتییەی کە لە کەنداوی شارەکەدا کۆدەبوونەوە، وزەیان بە پیشەسازییەکانی کشتوکاڵ و بەرهەمهێنانی هاڤانا دەبەخشی، چونکە دەبوو خۆراک، ئاو، و بەرهەمەکانی تری پێویست بۆ بڕینی زەریایان بۆ دابین بکرێت.<ref name=":1" /> لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٢دا، {{بنز|فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|en|King Philip II of Spain}} نازناوی شاری بەخشی بە هاڤانا. دواتر، شارەکە بە فەرمی وەک "کلیل بۆ جیهانی نوێ و قەڵغانی دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا" لەلایەن تاجی ئیسپانییەوە دیاریکرا. لەم نێوەندەدا، هەوڵەکان بۆ دروستکردن یان باشترکردنی ژێرخانی بەرگریی شارەکە بەردەوام بوون.<ref name=":1"/> === سەدەی ١٧ەم === [[File:Panorama of La Habana (Amsterdam, 17th century).jpg|thumb|upright=1.15|هاڤانا لە ساڵی ١٦٩٠دا، بەپێی ئەتڵەسی ڤان دێر هاگن. کتێبخانەی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|سەردێڕ=Nederlands: Dit niet gesigneerde stadspanorama op Havana|وێبگە=garystockbridge617.getarchive.net|ڕێکەوت=١٧٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227234823/https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] هاڤانا لە ماوەی سەدەی ١٧ەمدا بە شێوەیەکی گەورە فراوان بوو. بینای نوێ دروستکران لە زۆرترین کەرەستەکانی دوورگەکە، بەتایبەتی دار، بە تێکەڵکردنی شێوازە تەلارسازییە جیاوازەکانی {{بنز|نیمچەدوورگەی ئیبیریا|en|Iberian Peninsula|lt=ئیبیری}} هەروەها وەرگرتنی زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی دوورگەکانی {{بنز|دوورگەکانی کەناری|en|Canary Islands|lt=کەناری}}. لەم قۆناغەدا، شارەکە چەندین مۆنۆمێنتی مەدەنی و بینای ئایینیی دروستکرد، لەوانە {{بنز|قەڵای مۆرۆ|en|El Morro Castle}}، دێری سانت ئۆگستین، پەرستگای هومییادێرۆ، فوارەی دۆرۆتیا دێ لا لونین لا چۆرێرا، کڵێسای فریشتەی پیرۆز، {{بنز|نەخۆشخانەی سان لازارۆ، هاڤانا|en|Hospital de San Lazaro, Havana|lt=نەخۆشخانەی سان لازارۆ}}، دێری سانتا تێرێسا، و دێری سان فێلیپێ نێری. لە ساڵی ١٦٤٩دا، پەتایەکی کوشندەی {{بنز|تای زەرد|en|yellow fever}} کە لە {{بنز|کارتاگێنا، کۆلۆمبیا|en|Cartagena, Colombia|lt=کارتاگێنا}}وە هێنرابوو، یەک لەسەر سێی دانیشتووانی هاڤانای کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america|بڵاوکەرەوە=PBS|سەردێڕ=Yellow Fever in America|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251202002244/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|سەردێڕ=New World Quarantine During the Golden Age of Piracy, Page 6|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251222230429/https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٦٧٤دا، دروستکردنی دیوارەکانی شارەکە دەستی پێکرد وەک بەشێک لە هەوڵەکانی قەڵابەندکردن. ئەمە تا ساڵی ١٧٤٠ تەواو دەبوو. ===سەدەی ١٨ەم=== [[File:Fachada principal de la catedral de la Habana, en La Ilustración Católica.jpg|thumb|right|{{بنز|کڵێسای سەرەکیی هاڤانا|en|Havana Cathedral}}، ١٧٤٨–١٧٧٧]] لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨ەمدا، هاڤانا زیاتر لە حەفتا هەزار دانیشتووانی هەبوو، کە وایکرد ببێتە سێیەم گەورەترین شار لە ئەمریکاکاندا، لە دوای {{بنز|لیما|en|Lima}} و {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}} بەڵام پێش {{بنز|بۆستن|en|Boston}} و {{بنز|نیویۆرک سیتی|en|New York City}}.<ref>Thomas, Hugh: ''Cuba, A pursuit of freedom'', 2nd Edition, p. 1.</ref> لەو کاتەدا، هاڤانا گرنگترین بەندەر بوو لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای ئیسپانی|en|Spanish West Indies}}، چونکە دامەزراوەکانی هەبوو کە تێیدا کەشتییەکان دەکرانە نۆژەن ببنەوە پێش بەردەوامبوونی گەشتەکەیان. تا ساڵی ١٧٤٠، ببووە گەورەترین و چالاکترین {{بنز|کەشتی‌سازی|en|shipyard}}ی ئیسپانیا و تەنها {{بنز|حەوزی وشک|en|drydock}} لە جیهانی نوێدا.<ref>Harbron, John D..''Trafalgar and the Spanish navy'', Lestrange Maritime Press, 2004, {{ISBN|0-87021-695-3}}, pp. 15–17. Havana built nearly 50% more Ships of the Line than any other Spanish dockyard during the 18th century.</ref> ====جەنگی حەوت ساڵە==== [[File:British ships in the Seven Years War before Havana.jpg|thumb|کەشتیگەلی بەریتانی دەچنە ناو هاڤاناوە]] شارەکە لەلایەن بەریتانییەکانەوە گەمارۆدرا لە کاتی {{بنز|گەمارۆدانی هاڤانا|en|Siege of Havana}} لە {{بنز|جەنگی حەوت ساڵە|en|Seven Years' War}}دا. {{بنز|شەڕی هاڤانا (١٧٦٢)|en|Battle of Havana (1762)|lt=ئەڵقە}}کە لە ٦ی حوزەیرانی ١٧٦٢ دەستی پێکرد، کاتێک لە بەرەبەیاندا، کەشتیگەلێکی بەریتانی کە لە زیاتر لە ٥٠ کەشتی و هێزێکی هاوبەشی زیاتر لە ١١,٠٠٠ پیاو لە {{بنز|هێزی دەریاییی شاهانە|en|Royal Navy}} و {{بنز|سوپای بەریتانیا|en|British Army|lt=سوپا}} پێکهاتبوو، چوونە ناو ئاوەکانی کووباوە و هێزێکی وشکانی و دەریاییان لە ڕۆژهەڵاتی هاڤانا دابەزاند.<ref name="Seven Years War">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pocock |یەکەم= Tom|سەردێڕ= Battle for Empire: The very first world war 1756–63|chapter = Chapter Six|بڵاوکەرەوە=Michael O'Mara Books |ڕێکەوت= ١٩٩٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٤٧٩-٣٩٠-٤}}</ref> دوای گەمارۆکە، بەریتانییەکان دەستبەجێ هاڤانایان کردەوە بۆ بازرگانیکردن لەگەڵ {{بنز|ئەمریکای باکووری بەریتانی|en|British North America}} و {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای بەریتانی|en|British West Indies|lt=داگیرگەلەکانی کاریبی}}یاندا، کە بووە هۆی گۆڕانکارییەکی خێرا لە کۆمەڵگەی کووبادا. کەمتر لە ساڵێک دوای داگیرکردنی هاڤانا، {{بنز|پەیماننامەی پاریس (١٧٦٣)|en|Treaty of Paris (1763)|lt=پەیماننامەی پاریس}} لە ساڵی ١٧٦٣دا لەلایەن سێ هێزە شەڕکەرەکەوە واژۆ کرا، کە کۆتایی بە جەنگەکە هێنا. پەیماننامەکە {{بنز|فلۆریدای ئیسپانی|en|Spanish Florida}}ی دایە بەریتانییەکان لە بەرامبەر گەڕاندنەوەی هاڤانا بۆ ئیسپانیا.<ref name="Siege">Thomas, Hugh: Cuba: The Pursuit of Freedom 2nd edition. Chapter One</ref> دوای گەڕاندنەوەی شارەکە، ئیسپانییەکان هاڤانایان گۆڕی بۆ قەڵابەندترین شار لە ئەمریکاکاندا؛ هاوشێوەی کارتاگێنا، شارێک کە لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|بلاس دێ لێزۆ|en|Blas de Lezo}}دا شکستی بە داگیرکارییەکی بەریتانیی ٣٠,٠٠٠ دەریاوان هێنا لە کاتی {{بنز|شەڕی کارتاگێنا دێ ئیندیاس|en|Battle of Cartagena|lt=شەڕی کارتاگێنا}} لە ساڵی ١٧٤١دا. دروستکردن دەستی پێکرد لەسەر ئەوەی کە دەبوو ببێتە {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}، سێیەم گەورەترین قەڵای ئیسپانی لە جیهانی نوێدا لە دوای {{بنز|کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ (سان خوان)|en|Castillo San Cristóbal (San Juan)|lt=کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ}} و {{بنز|کاستیلۆ سان فێلیپێ دێل مۆرۆ|en|Castillo San Felipe del Morro}}، کە هەردووکیان لە {{بنز|سان خوان، پۆرتۆ ڕیکۆ|en|San Juan, Puerto Rico|lt=سان خوان}}، پۆرتۆ ڕیکۆ هەڵکەوتوون. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٩٦دا، پاشماوەکانی {{بنز|کریستۆفەر کۆڵومبس|en|Christopher Columbus}} لە {{بنز|سانتۆ دۆمینگۆ|en|Santo Domingo}}وە گوازرانەوە بۆ کووبا. لەوێ مانەوە تا ساڵی ١٨٩٨، کاتێک گوازرانەوە بۆ {{بنز|کڵێسای سەرەکیی سێڤیلیا|en|Seville Cathedral}} دوای ئەوەی ئیسپانیا کووبای لەدەستدا لە {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish-American War}}دا. ===سەدەی ١٩ەم=== [[File:Havana Harbor entrance (cropped, includes original border).jpg|thumb|right|دەروازەی کەنداوی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن ببیلیۆگرافیشێس ئینستیتووت بۆ مەیێرس یونیڤێرسوم]] بەهۆی زیادبوونی بازرگانی لە نێوان کاریبی و ئەمریکای باکوور لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، هاڤانا بوو بە شارێکی ئاوەدان و گەشەسەندوو. شانۆکانی هاڤانا دیارترین ئەکتەرەکانی سەردەمەکەیان تێدا نمایش دەکرا، و خۆشگوزەرانی لە نێوان چینی ناوەندیی تازە پێگەیشتوودا بووە هۆی دروستکردنی کۆشکی نوێی کلاسیکیی گرانبەها. لەم قۆناغەدا، هاڤانا بە "پاریسی {{بنز|ئەنتێلیز|en|Antilles}}" ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Exciting Story of Cuba|دوایین=Bracker|یەکەم=Hans|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[CreateSpace]]|ژپنک=٩٧٨١٤٨٤٨٠٩٤٥٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٣٧دا، یەکەمین هێڵی ئاسنین لە وڵاتەکەدا لە هاڤانا دروست کرا، کە مەودایەکی {{convert|51|km|abbr=on}} بوو لە نێوان هاڤانا و {{بنز|بێخوکاڵ|en|Bejucal}}، کە بەکاردەهێنرا بۆ گواستنەوەی شەکر لە دۆڵی {{بنز|گوینێس|en|Güines}}ەوە بۆ بەندەری هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Comisión Oficial para la Conmemoración del Primer Centenario del Ferrocarril en España|سەردێڕ=Cien años de ferrocarril en España, 1|بڵاوکەرەوە=Comisión|شوێن=Madrid|ساڵ=١٩٤٨}}</ref> بەمە، کووبا بوو بە حەوتەمین وڵات لە جیهاندا کە هێڵی ئاسنینی هەبێت، و یەکەمین وڵاتی {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}} و {{بنز|ئیسپانیزمان|en|Spanish-speaking}} بوو کە ئەمە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba's Railroad Museum Packed with History|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Havana Times]]|ناونیشان=https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207002818/https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە درێژایی سەدەکە، هاڤانا بەردەوام بوو لە دروستکردنی دامەزراوەی کلتووریی زیاتر، وەک {{بنز|شانۆی تاکۆن|en|Tacón Theatre}}، کە دواتر بوو بە {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}}. لە ساڵی ١٨٦٣دا، دیوارەکانی شارەکە ڕووخێندران بۆ ئەوەی شارەکە بتوانرێت فراوان بکرێت. {{بنز|کۆیلایەتی لە کووبا|en|Slavery in Cuba}} تا ساڵی ١٨٨٦ یاسایی بوو، کە بووە هۆی دروستبوونی ئارەزوو لەلایەن کۆیلەدارەکانەوە لە {{بنز|باشووری ئەمریکا|en|American South}} کە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕان بۆ پاراستنی {{بنز|ویلایەتی کۆیلەدار|en|slave state}}. {{بنز|سوارچاکانی بازنەی زێڕین|en|Knights of the Golden Circle}} پێشنیاری 'بازنەی زێڕین'یان کرد بە نیوەتیرەی ١٢٠٠ میل کە تێیدا کۆیلایەتی هێشتا ڕێگەپێدراو دەبێت. بازنەکە لەسەر هاڤانا چەق دەبەستێت و بەشێکی زۆری ئەمریکای باکوور دەگرێتەوە. دوای ئەوەی {{بنز|ویلایەتە کۆنفیدڕاڵییەکانی ئەمریکا|en|Confederate States of America}} لە {{بنز|جەنگی ناوخۆییی ئەمریکا|en|American Civil War}}دا لە ساڵی ١٨٦٥ شکستیان هێنا، زۆرێک لە کۆیلەدارەکانی پێشوو بە کەشتی هەڵاتن بۆ هاڤانا، لەوانەش وەزیری دەرەوەی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جودا پی. بێنجامین|en|Judah P. Benjamin}} و جێگری سەرۆک و وەزیری جەنگی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جۆن سی. بڕێکینریج|en|John C. Breckinridge}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heck|یەکەم=Frank H.|ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=Proud Kentuckian: John C. Breckinridge, 1821–1875|شوێن=Lexington, Kentucky|بڵاوکەرەوە=The University Press of Kentucky|ژپنک=٠-٨١٣١-٠٢١٧-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|سەردێڕ=Confederate Diaspora|نووسەر=Dr. Claire M. Wolnisty|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206184429/https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە پەنابەرەکان لە کووبا مانەوە تا ئەو کاتەی {{بنز|ئاندرو جۆنسۆن|en|Andrew Johnson}} لێخۆشبوونی گشتی بەخشی بە کۆنفیدڕاڵییەکانی پێشوو لە ساڵی ١٨٦٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis|یەکەم=William|سەردێڕ=Breckinridge: Statesman, Soldier, Symbol|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٨١٣١٥٩٩٧٣}}</ref> ====سەربەخۆیی کووبا==== [[File:Destruction of "Maine", Havana harbor, Cuba, Spanish-American War 1898 LCCN2013646059.jpg|thumb|right|وێرانبوونی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا]] نوقمبوونی کەشتی جەنگیی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا هۆکاری ڕاستەوخۆی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}} بوو.<ref>{{in lang |en}} [http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ Spanish–American War] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011117054641/http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ |date=17 November 2001 }}, Effects of the Press on Spanish-American Relations in 1898</ref> لە کووبا، جەنگەکە لوتکەی {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆیی لەگەڵ ئیسپانیا}} بوو، کە پێشتر بۆ ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بوو. لە ١٢ی ئابی ١٨٩٨دا، ئیسپانیا دەستبەرداری سەروەریی خۆی بوو بەسەر کووبادا، و بەمەش کۆتایی بە بوونی ئیسپانییەکان لە {{بنز|ئەمریکاکان|en|Americas}} هێنا. ===سەدەی ٢٠ەم === [[File:Raising the Cuban flag on the Governor General's Palace at noon on May 20, 1902.gif|thumb|بەرزکردنەوەی ئاڵای کووبا لەسەر کۆشکی پارێزگاری گشتی لە نیوەڕۆی ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا]] [[File:Paseo del Prado in Havana in 1920.jpg|thumb|[[Paseo del Prado, Havana]] لە ١٩٠٩دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|سەردێڕ=In pictures: Havana celebrates 500 years of foundation|وێبگە=[[BBC News Online]]|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231001181708/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] [[File:Havana - air view (cropped).jpg|thumb|right|ئێل کاپیتۆلیۆ لە ١٩٣٣دا، چاپێکی فۆتۆمیکانیکی (پۆستکارت)]] ====سەردەمی کۆماری==== هاڤانا بوو بە پایتەختی {{بنز|کۆماری کووبا (١٩٠٢-١٩٥٩)|en|Republic of Cuba (1902–1959)|lt=کۆماری کووبا}}ی تازە سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٠٢دا. شارەکە میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆکی کووبا، {{بنز|تۆماس ئێسترادا پالما|en|Tomás Estrada Palma}}ی کرد، کە پێیان وابوو بەرزترین پێوەرەکانی دەستپاکی کارگێڕیی پاراستووە لە سەردەمی کۆمارەکەدا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia de Cuba: la lucha de un pueblo por cumplir su destino histórico y su vocación de libertad |دوایین=Masó y Vázquez |یەکەم=Calixto |ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Ediciones Universal |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٧٢٩-٨٧٥-٩|edition=2nd|شوێن=Miami, Fla.}}</ref> لە تەممووزی ١٩٤٠دا، لە کاتی {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II}}دا، کووبا میوانداریی {{بنز|کۆنفرانسی هاڤانا (١٩٤٠)|en|Havana Conference (1940)|lt=کۆنفرانسی هاڤانا}}ی کرد، کە تێیدا نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ٢٠ وڵاتی تر لە ئەمریکای لاتین لە هاڤانا کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر سیاسەتێکی بەرگریکردن لە داگیرگە و پاشکۆکانی خاوەندارێتی ئەورووپی لە باکوور و باشووری ئەمریکادا، ئەگەر وڵاتی خاوەندار بکەوێتە دەست {{بنز|هێزەکانی تەوەر|en|Axis powers}}. لە ساڵی ١٩٥٨دا، کووبا وڵاتێکی تا ڕادەیەک دەوڵەمەند بوو بەپێی پێوەرەکانی ئەمریکای لاتین، و لە هەندێک حاڵەتدا تەنانەت بەپێی پێوەرەکانی جیهانیش.<ref name=asce>{{Harvnb|Smith|Llorens|1998}}.</ref> سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی بۆ هەر تاکێک لە ئەمریکای لاتین هەبوو لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە تەنها {{بنز|ڤێنیزوێلا|en|Venezuela}} و {{بنز|ئوروگوای|en|Uruguay}} پێشی کەوتبوون. کووبا لەوانەیە هەندێک لە گەورەترین یاساکانی پاراستنی کاری بۆ کرێکاران لە ئەمریکاکاندا جێبەجێ کردبێت، لەوانەش قەدەغەکردنی دەرکردن لە کار و پاراستن لە دژی {{بنز|میکانیزەکردن|en|mechanization}}. ئەمانە تا ڕادەیەکی زۆر بەدەستهێنران "لەسەر حیسابی بێکاران و جووتیاران"، کە بووە هۆی جیاوازیی ئابووری.<ref>{{Harvnb|Baklanoff|1998}}.</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٥٨دا، کووبا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێساکانی ئابووریی فراوان کرد، کە بووە هۆی کێشەی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thomas |یەکەم= Hugh|ساڵ= ١٩٩٨|سەردێڕ=Cuba or the Pursuit of Freedom |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨٠٨٢٧-٢|پەڕە= ١١٧٣|بڵاوکەرەوە= Da Capo Press}}</ref> بێکاری بوو بە کێشەیەک کاتێک دەرچووانی زانکۆ کە دەچوونە ناو هێزی کارەوە نەیاندەتوانی کار بدۆزنەوە. چینی ناوەندی، کە لەو کاتەدا بەراورد دەکرا لەگەڵ ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی سامانەوە، تا دەهات زیاتر ناڕازی دەبوو لە بێکاری و چەوساندنەوەی سیاسی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سەندیکاکانی کرێکاران بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی {{بنز|فولگێنسیۆ باتیستا|en|Fulgencio Batista|lt=باتیستا}} تا دوا ساتەکان. هەرچەندە کووبا بەرزترین ڕێژەی {{بنز|جێگەی نەخۆشخانە|en|hospital bed}}ی هەبوو بۆ خەڵک لە کاریبیدا (٨٨ قەرەوێڵە بۆ هەر ٣٠٠ کەسێک)، نزیکەی ٨٠٪یان لە هاڤانا بوون. لە دەرەوەی پایتەخت، تەنها یەک نەخۆشخانەی گوندنشین هەبوو، کە بە ١٠ قەرەوێڵە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report on the Situation of Human Rights in Cuba Inter-Am. C.H.R.|ساڵ=١٩٨٣|ناونیشان=https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251223073536/https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|لەشفرۆشی لە کووبا|en|Prostitution in Cuba}} بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد لە نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا، و بە شێوەیەکی سەرەکی لە هاڤانادا چڕببووەوە. ژمارەی لەشفرۆشان لە شارەکەدا لە ٤,٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٢ەوە گەشەی کرد بۆ زیاتر لە ١١,٠٠٠ لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە ناوبانگێکی بەخشی بە شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WBvTDQAAQBAJ|سەردێڕ=Inside Cuba: The History, Culture, and Politics of an Outlaw Nation|یەکەم١=John|دوایین١=Miller|یەکەم٢=Aaron|دوایین٢=Kenedi|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press|ژپنک=٩٧٨١٥٦٩٢٤٤٨٤٥}}</ref> ====دوای شۆڕش==== [[File:Paseo de Martí, szemben jobbra a San Lazaro. Fortepan 89075.jpg|thumb|پاسیۆ دێ مارتی لە ١٩٧٨دا]] دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی {{بنز|فیدڵ کاسترۆ|en|Fidel Castro}} دەستی کرد بە باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، نیشتەجێکردنی گشتی، و بینا فەرمییەکان. سەرەڕای ئەوەش، دەستبەسەرداگرتنی لەناکاوی هەموو موڵک و پیشەسازییە تایبەتەکان لەلایەن کاسترۆوە (لەژێر مۆدێلێکی {{بنز|مارکسیست-لێنینیزم|en|Marxist-Leninist}}دا)، بەدوایدا {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا}} لە ساڵی ١٩٦٠دا، بووە هۆی کەمایەسییەک کە بە سەختی لێدانی دا لە کووبا و هاڤانا. تا ساڵانی ١٩٦٦-٦٨، حکوومەتی کووبا هەموو قەوارە بازرگانییە تایبەتەکانی لە کووبادا {{بنز|خۆماڵیکردن|en|nationalized|lt=خۆماڵی کرد}}، تا دەگاتە "جۆرە دیاریکراوەکانی فۆرمەکانی بازرگانیی تاکەکەسیی بچووک" وەک لە یاسای ژمارە ١٠٧٦دا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر= Nigel Hunt |ناونیشان= http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236 |سەردێڕ= Cuba Nationalization Laws |بڵاوکەرەوە= cuba heritage .org |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100916065256/http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236}}</ref> دابەزینێکی ئابووری ڕوویدا دوای {{بنز|هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|en|Dissolution of the Soviet Union|lt=داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت}} لە ساڵی ١٩٩١دا. ئەم دوو وڵاتە {{بنز|پەیوەندییەکانی کووبا و یەکێتیی سۆڤیەت|en|Cuba – Soviet Union relations|lt=پەیوەندییەکی نزیک}}یان هەبوو، و کاتێک یارمەتییە داراییەکانی سۆڤیەت کۆتاییان هات، ملیارەها دۆلار کە کووبا لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە وەریدەگرت لەدەست چوون. زۆر کەس پێیان وابوو حکوومەتی شۆڕشگێڕ بەم زووانە دادەڕمێت، هەروەک چۆن بەسەر {{بنز|دەوڵەتی پاشکۆ|en|satellite state|lt=دەوڵەتە پاشکۆکانی}} سۆڤیەتدا هات لە {{بنز|ئەورووپای ڕۆژهەڵات|en|Eastern Europe}}. ===سەدەی ٢١ەم=== {{بنز|گەشتیاری لە کووبا|en|Tourism in Cuba}} وەبەرهێنەرانی بیانی هێناوە بۆ نۆژەنکردنەوەی بینای خۆماڵیکراوی مانزانا دێ گۆمێز و گۆڕینی بۆ {{بنز|هۆتێلی گەورەی مانزانا کێمپینسکی لا هابانا|en|Gran Hotel Manzana Kempinski La Habana}}، هۆتێلێکی {{بنز|پۆلێنکردنی هۆتێل|en|Hotel rating|lt=٥-ئەستێرە}}، کە هەوڵەکان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی میوانداریی شارەکە پیشان دەدات. لە {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، ژمارەیەک شەقام و گۆڕەپان نۆژەنکراونەتەوە لە هەوڵێکدا بۆ ڕاکێشانی گەشتیاریی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071012210544/http://granma.cu/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ= Elogian capital humano en restauración de La Habana|ئیش= Digital Granma Internacional|ڕێکەوت= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان= http://www.granma.cu/granmad/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html|زمان= es}}</ref> لە شەوی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، گێژەلوولەیەکی توند و وێرانکەری نائاسایی بەناو هاڤانادا تێپەڕی. گێژەلوولەکە هەشت کەسی کوشت و زیاتر لە ١٩٠ کەسی بریندار کرد. پۆلێنکردنێکی فەرمیی EF4ی پێدرا لەسەر {{بنز|پێوەری فووجیتای پێشکەوتوو|en|Enhanced Fujita scale}} لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کەشناسیی کووبا|en|Instituto de Meteorología de Cuba|lt=پەیمانگای کەشناسیی کووبا}}وە، کە وایکرد ئەمە ببێتە یەکەمین گێژەلوولەی F4 یان EF4 لە کووبادا لە دوای ساڵی ١٩٤٠ەوە. == کارگێڕی == ===پارێزگارێتی (١٥٥٠ - ١٦٠١) === ئەنجومەنی شاری هاڤانا بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٥٥٠ دروست کرا، لە سەردەمی {{بنز|پارێزگارێتی کووبا|en|Governorate of Cuba}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=UNESCO recognizes the Acts of the Havana City Council {{!}} Arte por Excelencias |ناونیشان=https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.arteporexcelencias.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003547/https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٥٥٧دا، ئەنجومەنەکە دەنگیدا بە قەدەغەکردنی هەموو پیاوە ڕەشپێستە ئازادکراوەکان لە خاوەندارێتیکردنی مەیخانە، خان، و فرۆشتنی تووتن یان شەراب.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuban history timeline: 1492 thru 1775 |ناونیشان=http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.historyofcuba.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222190050/http://historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاپتنی گشتی (١٦٠٧ - ١٨٩٨) === لە سەردەمی {{بنز|کاپتنی گشتیی کووبا|en|Captaincy General of Cuba}}، ئەنجومەنی شاری هاڤانا بوونی هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Acts of the Havana City council (colonial period 1550-1898) - Memory of the World |ناونیشان=https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203232759/https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:Habana - Plaza de Armas y Ayuntamiento 01.jpg|thumb|هۆڵی شارەوانی و "پلازا دێ ئارماس"، ١٩٣٧]] === کۆماری کووبا (١٩٠١ - ١٩٥٩) === دوای {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆییی کووبا}}، کووبا دەستوورێکی نوێی لە ساڵی ١٩٠١دا دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Economic History and Economy of Cuba |ناونیشان=https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.sjsu.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110913044312/https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنی شاری هاڤانا لە ٢ی تەممووزی ١٩٠١دا دووبارە کرایەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٠١|سەردێڕ=Havana City Council Inaugurated. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012012044/https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلفرێدۆ زایاس بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆک شارەوانی دیاریکرا، بەدوایدا دانانی {{بنز|میگێل خێنێر|en|Miguel Gener|lt=میگێل خێنێر ئی ڕینکۆن}}، وەزیری دادی بەوەکالەتی کووبا هات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Department |یەکەم=United States War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |سەردێڕ=Annual Reports of the War Department |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251123024552/https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بردنەوەی {{بنز|هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی کووبا ١٩٠٠|en|1900 Cuban local elections}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alfredo Zayas |ناونیشان=https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.latinamericanstudies.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Averhoff Purón, Mario. ''Los primeros partidos políticos''. La Habana: Instituto Cubano del Libro, 1971. p. 66</ref><ref name=":3" /> لە ساڵی ١٩٠٢دا، بەهۆی چاوەڕوانیی لێکۆڵینەوەیەکەوە لەلایەن {{بنز|ئێمیلیۆ نونێز|en|Emilio Núñez}}ەوە، خێنێر لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی هاڤانا لەلایەن {{بنز|لیۆناردوود|en|Leonard Wood}}ەوە لادرا، دوای ئەوەی کە دەنگدانی بیست و سێ لە کۆی بیست و پێنج ئەندامی ئەنجومەنی شار داوایان لێکرد کە ئەوە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salt Lake Herald {{!}} 1902-01-09 {{!}} Page 7 {{!}} Mayor of Havana Said to be a Boodler Already |ناونیشان=https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=newspapers.lib.utah.edu |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250529070049/https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ===کۆماری مۆدێرن=== دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی شارەوانیی هاڤانا دووبارە پێکهێنرایەوە وەک بەشێک لە پێکهێنانەوەیەکی بەرفراوانتری دەوڵەتی کووبا لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Toft |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Old Havana as an Exemplary Case of World Heritage Protection |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41945926 |journal=International Journal of Cuban Studies |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٢–٤٢|jstor=41945926 |issn=1756-3461 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.jstor.org/stable/41945926 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستووری ساڵی ١٩٧٦ کە {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی دەسەڵاتی گەل|en|National Assembly of People's Power}}ی دامەزراند، دەسەڵاتی سیاسیی ناوەندی کرد و حکوومەتی هاڤانای دووبارە گۆڕی. دەستوورەکە پێگەی هەردوو شار (شاری هاڤانا) و پارێزگا (پارێزگای هاڤانا)ی بە هاڤانا بەخشی، بەم شێوەیە هاڤانا وەک هەم شار و هەم پارێزگایەکی کووبا کار دەکات. لەلایەن ئەنجومەنێکی شار-پارێزگاوە بەڕێوەدەبرێت کە پارێزگارێک وەک ئەفسەری باڵا کاری تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Andrea |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Cuba elige gobernadores ajustándose a nueva Constitución |زمان=es |ناونیشان=https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221109162110/https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگاری ئێستا {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}}ە، ئەو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣دا هەڵبژێردرا. شارەکە سەربەخۆیییەکی کەمی هەیە و پشت بە حکوومەتی نیشتمانی دەبەستێت، بەتایبەتی بۆ زۆربەی کۆتوبەندە داراییەکانی و ئاڕاستە سیاسییەکەی. [[File:Comité Central PCC.jpg|thumb|left|لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبا (لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبایی)]] دەنگدەران نوێنەران هەڵدەبژێرن بۆ ئەنجومەنە شارەوانییەکان لە هەڵبژاردنە کێبڕکێکارییەکاندا هەموو پێنج ساڵ جارێک، و ئەنجومەنە شارەوانییەکان بەرپرسیارن لە هەر یەکێک لە ناوچەکانی شارەکە. ئەم ئەنجومەنانە سەرۆک و جێگری سەرۆک ناوچەکان هەڵدەبژێرن، کە هاوتای سەرۆک شارەوانییەکان و جێگرانی سەرۆک شارەوانییەکانن لە پارێزگاکانی تردا. تەنها یەک پارتی سیاسی هەیە، ئەویش {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=پارتی کۆمۆنیست}}ە، بەڵام لەبەرئەوەی دەبێت لایەنی کەم دوو کاندید هەبن، ئەندامانی پارتی کۆمۆنیست زۆرجار کێبڕکێی یەکتر دەکەن. داواکراو نییە کە کاندیدەکان ئەندامی پارتەکە بن. ئەوان ڕاستەوخۆ لەلایەن هاووڵاتیانەوە لە کۆبوونەوە کراوەکاندا لە ناو هەر بازنەیەکی هەڵبژاردندا کاندید دەکرێن. نوێنەرانی ئەنجومەنی شارەوانی لە ناو ناوچەکاندا لە بەرامبەردا ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگا هەڵدەبژێرن (تا ساڵی ٢٠١٩ ئەنجومەنی پارێزگا بوو)، کە لە هاڤانادا نزیکەی وەک ئەنجومەنی شار کار دەکات؛ سەرۆکەکەی پارێزگار و جێگری پارێزگار دیاری دەکات، کە وەک سەرۆک شارەوانی و جێگری سەرۆک شارەوانیی هاڤانا خزمەت دەکەن و دەتوانرێت یان لەلایەن ئەنجومەنەکەوە هەڵبژێردرێن یان لەلایەن سەرۆکەوە دەستنیشان بکرێن بە پەسەندکردنی ئەنجومەنەکە. هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ هەیە بۆ نوێنەرانی شارەکە بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی لەسەر بنەمای لیستەکان، و بەشێک لە کاندیدەکان لەسەر ئاستی ناوخۆیی کاندید دەکرێن. ئەنجومەنەکانی گەل (Consejos Populares) لە نوێنەرانی شارە ناوخۆییەکان پێکدێن کە نوێنەرێکی تەواوکات هەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتیکردنی دەزگاکە. ئەم ئەنجومەنانە ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لە گەڕەک و ناوچەکانی شارەکە. سەرەڕای ئەوەش، بەشداریی "ڕێکخراوە جەماوەرییەکان" و نوێنەرانی دەزگا حکوومییە ناوخۆییەکان، پیشەسازییەکان و خزمەتگوزارییەکان هەیە. ١٠٥ ئەنجومەنی گەل لە هاڤانادا هەر یەکەیان تێکڕای ٢٠,٠٠٠ دانیشتوو دەگرێتەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} پارێزگای پێشووی {{بنز|پارێزگای لا هابانا (١٩٧٦–٢٠١٠)|en|La Habana Province (1976–2010)|lt=لا هابانا}} (هاڤانا کامپۆ) لە ساڵی ٢٠١٠دا دابەشکرا بۆ {{بنز|پارێزگای ئارتێمیسا|en|Artemisa Province|lt=ئارتێمیسا}} و {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}}. مایابێک سنووری باشوور و ڕۆژهەڵات پێکدەهێنێت، و ئارتێمیسا سنووری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Proponen en Pleno del Partido dos nuevas provincias cubanas: Artemisa y Mayabeque (+ Infografía) |ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424032912/http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == === شوێن === [[File:La_Habana._Fisico.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی هاڤانا]] [[File:La Habana Nasa.jpg|thumb|دیمەنی مانگی دەستکردی هاڤانا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا]] [[File:Paseo del Prado, La Habana.jpg|thumb|right|[[Paseo del Prado, Havana]] لە نیسانی ٢٠١٩دا]] هاڤانا دەکەوێتە سەر کەناراوەکانی باکووری کووبا بە درێژایی {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}، لە باشووری {{بنز|کلیلی فلۆریدا|en|Florida Keys}}، لەو شوێنەی کە تێیدا {{بنز|کەنداوی مەکسیک|en|Gulf of Mexico}} بە زەریای ئەتڵەسییەوە دەبەسترێتەوە. شارەکە زۆربەی بەشەکانی بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە کەنداوەکەوە درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: ماریمێلێنا، گواناباکۆا، و ئانتارێس. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو گەرووی فلۆریداوە.{{citation needed|date=March 2024}} شارەکە بە زۆری لەسەر گردە نزمەکان هەڵکەوتووە کە بە نەرمی لە گەرووی فلۆریداوە بەرز دەبنەوە. بەرزبوونەوەیەکی شایەنی سەرنج، زنجیرە بەردە قسڵە بەرزەکەی ٢٠٠ پێ (٦٠ مەتر)یە کە لە ڕۆژهەڵاتەوە لێژ دەبێتەوە و لە بەرزاییەکانی {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña}} و {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=ئێل مۆرۆ}} کۆتایی دێت، کە شوێنی قەڵاکانی ئیسپانییە و بەسەر کەنداوی ڕۆژهەڵاتدا دەڕوانن. بەرزبوونەوەیەکی تری دیار، گردەکەی لای ڕۆژاوایە کە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|en|University of Havana}} و {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}ی لەسەرە.{{citation needed|date=March 2024}} === کەشوهەوا === هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە کە بەهۆی شوێنی دوورگەکەوە لە ناو پشتێنەی {{بنز|بای بازرگانی|en|trade wind}}ەکان و بەهۆی تەوژمە گەرمەکانی دەریاوە هاوسەنگ کراوە.{{clarify|date=December 2021}} بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوهەوای کۆپن|en|Köppen climate classification}}، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای ساڤانای خولگەیی|en|tropical savanna climate}}یە (''Aw'') کە زۆر نزیکە لە {{بنز|کەشوهەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate}} (''Af'') و {{بنز|کەشوهەوای مۆنسۆنی خولگەیی|en|tropical monsoon climate}} (''Am''). تێکڕای پلەکانی گەرما لە {{convert|22|°C|°F|abbr=on}} لە کانوونی دووەم و شوباتدا تا دەگاتە {{convert|28|°C|°F|abbr=on}} لە ئابدا دەگۆڕێت. پلەی گەرما دەگمەنە بۆ خوار {{convert|10|°C|°F|abbr=on}} دابەزێت. نزمترین پلەی گەرما {{convert|1|°C|°F|abbr=on}} بووە لە سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس، بۆیێرۆس. نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو لە کووبادا {{convert|0|°C|°F|abbr=on}} بووە لە باینۆا، {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}} (پێش ساڵی ٢٠١١ بەشی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هاڤانا بوو). بارانبارین قورسترینە لە حوزەیران و تشرینی یەکەمدا و سووکترینە لە کانوونی یەکەمەوە تا نیسان، کە تێکڕای ساڵانەی دەگاتە {{convert|1200|mm|in|abbr=on}}. زریانەکان ناوبەناو لە دوورگەکە دەدەن، بەڵام بە شێوەیەکی ئاسایی لە کەناراوەکانی باشوور دەدەن، و زیانەکان لە هاڤانا کەمتر بووە لە چاو شوێنەکانی تری وڵاتەکەدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana {{!}} History, Climate, Population, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730102720/https://www.britannica.com/place/Havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تازەترین گەردەلوولی خولگەیی کە لە هاڤانا نزیک بووبێتەوە بە هێزی زریانەوە، {{بنز|گەردەلوولی ئیان|en|Hurricane Ian|lt=ئیان}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا. گێژەلوولەکان دەکرێت تا ڕادەیەک دەگمەن بن لە کووبادا. سەرەڕای ئەوەش، لە ئێوارەی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|گێژەلوولەی هاڤانای ٢٠١٩|en|2019 Havana tornado|lt=گێژەلوولەیەکی توندی دەگمەنی EF4 لە لای ڕۆژهەڵاتی هاڤانای دا}}. گێژەلوولەکە زیانێکی زۆری لێکەوتەوە، و لایەنی کەم ٩٠ ماڵی وێران کرد، چوار کەسی کوشت و ١٩٥ کەسیشی بریندار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Havana tornado: Cuba's capital hit by rare twister |ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514093709/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |سەردێڕ=The Latest: Havana hit by Category F3 tornado |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190129181446/http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= StarTribune.com|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|agency = Associated Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|یەکەم= Jack|دوایین= Guy|سەردێڕ= Huge tornado in Cuba kills 4 and injures 195|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= CNN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191223051119/https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cappucci |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=A deadly tornado plowed through Havana on Sunday night. Here's how it happened. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129040901/https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ٤ی شوبات ژمارەی کوژراوان بۆ شەش کەس بەرزبووەوە، و ١١ کەسیش هێشتا لە دۆخێکی ناجێگیردابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Death Toll Rises to Six From Rare Havana Tornado |ناونیشان=https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=Weather Underground |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207015253/https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم خشتەیە تێکڕاکانی پلەی گەرما پیشان دەدات: {{Weather box |location = هاڤانا (پارێزگای هاڤانا، وێستگەی کاسا بلانکا) ناوەندییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 33.0 |Feb record high C = 34.5 |Mar record high C = 35.3 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 37.3 |Jun record high C = 35.4 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 37.7 |Sep record high C = 38.2 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 33.2 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 26.5 |Feb high C = 27.2 |Mar high C = 28.5 |Apr high C = 29.8 |May high C = 30.8 |Jun high C = 31.6 |Jul high C = 32.3 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 31.8 |Oct high C = 30.5 |Nov high C = 28.6 |Dec high C = 27.2 |year high C = 29.8 |Jan mean C = 22.2 |Feb mean C = 22.4 |Mar mean C = 23.7 |Apr mean C = 24.8 |May mean C = 26.1 |Jun mean C = 27.0 |Jul mean C = 27.6 |Aug mean C = 27.9 |Sep mean C = 27.4 |Oct mean C = 26.1 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 23.0 |year mean C = 25.2 |Jan low C = 19.3 |Feb low C = 19.4 |Mar low C = 20.3 |Apr low C = 21.6 |May low C = 23.0 |Jun low C = 24.1 |Jul low C = 24.4 |Aug low C = 24.5 |Sep low C = 24.1 |Oct low C = 23.4 |Nov low C = 21.8 |Dec low C = 20.3 |year low C = 22.2 |Jan record low C = 6.0 |Feb record low C = 11.9 |Mar record low C = 10.0 |Apr record low C = 15.1 |May record low C = 15.4 |Jun record low C = 20.0 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 20.0 |Oct record low C = 18.0 |Nov record low C = 14.0 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 6.0 |Jan rain mm = 56.4 |Feb rain mm = 58.7 |Mar rain mm = 53.6 |Apr rain mm = 58.4 |May rain mm = 120.3 |Jun rain mm = 168.1 |Jul rain mm = 125.4 |Aug rain mm = 145.2 |Sep rain mm = 175.7 |Oct rain mm = 140.3 |Nov rain mm = 82.5 |Dec rain mm = 57.6 |rain colour = green |Jan humidity = 78 |Feb humidity = 77 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 74 |May humidity = 76 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 79 |Jan rain days = 6.4 |Feb rain days = 5.8 |Mar rain days = 5.1 |Apr rain days = 5.3 |May rain days = 8.9 |Jun rain days = 12.6 |Jul rain days = 11.4 |Aug rain days = 12.3 |Sep rain days = 14.1 |Oct rain days = 11.8 |Nov rain days = 7.7 |Dec rain days = 6.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 217.0 |Feb sun = 203.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 273.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 272.8 |Aug sun = 260.4 |Sep sun = 225.0 |Oct sun = 195.3 |Nov sun = 219.0 |Dec sun = 195.3 |year sun = |Jand sun = 7.0 |Febd sun = 7.2 |Mard sun = 8.8 |Aprd sun = 9.1 |Mayd sun = 8.4 |Jund sun = 7.9 |Juld sun = 8.8 |Augd sun = 8.4 |Sepd sun = 7.5 |Octd sun = 6.3 |Novd sun = 7.3 |Decd sun = 6.3 |yeard sun = 7.8 |Jan uv = 6 |Feb uv = 7 |Mar uv = 9 |Apr uv = 11 |May uv = 12 |Jun uv = 12 |Jul uv = 12 |Aug uv = 12 |Sep uv = 11 |Oct uv = 9 |Nov uv = 7 |Dec uv = 6 |source 1 = ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی،<ref name= WMO >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |سەردێڕ=World Weather Information Service – Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cuban Institute of Meteorology |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107070304/http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Climate-Charts.com<ref name = "Relative Humidity" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |سەردێڕ= Casa Blanca, Habana, Cuba: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110623233609/http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> |source 2 = Meteo Climat (بەرزترین و نزمترینەکانی تۆمارکراو)،<ref name = meteoclimat>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |سەردێڕ= Station La Havane |بڵاوکەرەوە= Meteo Climat |زمان= fr |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220409230418/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خزمەتگوزاری کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر)<ref name = DWD>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |سەردێڕ= Klimatafel von Havanna (La Habana, Obs. Casa Blanca) / Kuba |ئیش= Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |بڵاوکەرەوە= Deutscher Wetterdienst |زمان= de |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190510033409/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |date=August 2010 }} <ref>|سەرچاوەی ١ = پەیمانگای کەشناسی (INSMET) / ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی |سەرچاوەی ٢ = Meteo Climat (توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) / خزمەتگوزاریی کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر و شێ)</ref> {|class="wikitable" |+تێکڕای پلەی گەرمای دەریا |- !کانوونی دووەم !شوبات !ئازار !نیسان !ئایار !حوزەیران !تەممووز !ئاب !ئەیلوول !تشرینی یەکەم !تشرینی دووەم !کانوونی یەکەم |- |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |} === شارەوانییەکان === <!--linked section from "Municipalities of Havana" redirect--> شارەکە دابەشکراوە بۆ ١٥ شارەوانی<ref name=territorios>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111001220152/http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}} Population by Province and Municipality</ref> – یان ''ناوچەکان''، کە ئەوانیش دابەشکراون بۆ ١٠٥ ''consejos populares'' (گەڕەکەکان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oficial Statistics for Havana|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm|بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas de Cuba (ONE)|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=Spanish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226003540/http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm}}</ref> [[File:Cuba May 2014 (14181430042).jpg|thumb|ئەم بینا ڕەنگاوڕەنگە پارێزراوانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}} دیمەنێکی باون لە سەرتاسەری هاڤانا.]] [[File:CU La Habana 9709 028 (17229424611).jpg|thumb|دەروازەی سەدەی ١٨ەمی {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}، وێنەکە لە ساڵی ١٩٩٧ گیراوە]] # '''{{بنز|پلایا، هاڤانا|en|Playa, Havana|lt=پلایا}}''': {{بنز|سانتا فێ، هاڤانا|en|Santa Fe, Havana|lt=سانتا فێ}}، سیبۆنێی، کووباناکان، ئامپلیاسیۆن ئالمێندارێس، {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}، سیێرا، سێیبا، بوینا ڤیستا. # '''{{بنز|گۆڕەپانی شۆڕش|en|Plaza de la Revolución}}''': ئێل کارمێلۆ، ڤێدادۆ-مالێکۆن، ڕامپا، پرینسیپێ، پلازا، نویڤۆ ڤێدادۆ-پوێنتێس گراندێس، کۆلۆن-نویڤۆ ڤێدادۆ، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}}. # '''{{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana}}''': {{بنز|کایۆ هوێسۆ، هاڤانا|en|Cayo Hueso, Havana|lt=کایۆ هوێسۆ}}، پویبلۆ نویڤۆ، لۆس سیتیۆس، دراگۆنێس، کۆلۆن. # '''{{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana|lt=لا هابانا ڤیێخا}}''': پرادۆ، کاتێدراڵ، {{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}، بێلێن، سان ئیسیدرۆ، خێسووس ماریا، تایاپیێدرا. # '''{{بنز|ڕێگلا|en|Regla}}''': گوایکانیمار، لۆما مۆدێلۆ، {{بنز|کازابلانکا، هاڤانا|en|Casablanca, Havana|lt=کازابلانکا}}. # '''{{بنز|هاڤانای ڕۆژهەڵات|en|Habana del Este|lt=لا هابانا دێل ئێستێ}}''': کامیلۆ سینفوێگۆس، {{بنز|کۆخیمار|en|Cojímar}}، گیتێراس، ئەلتوراس دێ ئالامار، ئالامار ئێستێ، {{بنز|گوانابۆ|en|Guanabo}}، کامپۆ فلۆریدۆ، {{بنز|ئالامار|en|Alamar|lt=ئالامار-پلایا}}. # '''{{بنز|گواناباکۆا|en|Guanabacoa}}''': مانیانا-هابانا نویڤا، ڤییا I، ڤییا II، شیڤاس-رۆبلێ، دێبێچێ-نالۆن، هاتا-نارانخۆ، پێنیالڤێر-باکورانایۆ، میناس-بارێراس. # '''{{بنز|سان میگێل دێل پادرۆن|en|San Miguel del Padrón}}''': ڕۆکافۆرت، لویانۆ مۆدێرنۆ، {{بنز|دیێزمێرۆ|en|Diezmero}}، سان فرانسیسکۆ دێ پاولا، دۆلۆرێس-ڤێراکرۆز، خاکۆمینۆ. # '''{{بنز|دەی تشرینی یەکەم|en|Diez de Octubre}}''': لویانۆ، خێسووس دێل مۆنتێ، لاوتۆن، ڤیستا ئالێگرێ، گۆیلی، سێڤییانۆ، {{بنز|لا ڤیبۆرا، هاڤانا|en|La Víbora, Havana|lt=لا ڤیبۆرا}}، سانتۆس سوارێز، تاماریندۆ. # '''{{بنز|سێرۆ، هاڤانا|en|Cerro, Havana|lt=سێرۆ}}''': لاتینۆئەمێریکانۆ، پیلار-ئاتارێس، سێرۆ، لاس کانییاس، ئێل کەناڵ، پالاتینۆ، ئارمادا. # '''{{بنز|ماریاناو|en|Marianao}}''': CAI-لۆس ئانخێلێس، پۆسیتۆ-پالماس، زامۆرا-کۆکۆسۆلۆ، لیبەرتاد، پۆگۆلۆتی-بێلێن-فینلای، سانتا فێلیسیا. # '''{{بنز|لا لیسا|en|La Lisa}}''': ئەلتوراس دێ لا لیسا، بالکۆن ئاریماو، ئێل کانۆ-ڤالێ گراندێ-بێلۆ ٢٦ ئی مۆرادۆ، {{بنز|پونتا براڤا|en|Punta Brava}}، ئارۆیۆ ئارێناس، سان ئاگۆستین، ڤێرسایێس-کۆرۆنێلا. # '''{{بنز|بۆیێرۆس|en|Boyeros}}''': {{بنز|سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس|en|Santiago de Las Vegas}}، نویڤۆ سانتیاگۆ، بۆیێرۆس، {{بنز|واخای|en|Wajay}}، {{بنز|کالابازار|en|Calabazar}}، ئەلتاهابانا-کاپدێڤیلا، ئارمادا-ئالدابۆ. # '''{{بنز|ئارۆیۆ نارانخۆ|en|Arroyo Naranjo}}''': لۆس پینۆس، پۆی، ڤیبۆرا پارک، مانتییا، پاراگا، کالڤاریۆ-فراتێرنیداد، گینێرا، ئێلێکتریکۆ، ماناگوا، کایێخاس. # '''{{بنز|کۆتۆرۆ|en|Cotorro}}''': سان پێدرۆ-سێنترۆ کۆتۆرۆ، سانتا ماریا دێل ڕۆزاریۆ، لۆتێریا، کواترۆ کامینۆس، ماگدالێنا-تۆریێنتێ، ئەلبێرۆ. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations |type = |footnote = |1750 | 70,000 |1907|297,159<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |سەردێڕ=1907 census |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250924000656/https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |1931 | 728,500 |1943 | 868,426 |1953 | 1,139,579 |1970 | 1,786,522 |1981 | 1,929,432 |2002 | 2,171,671 |2012 | 2,106,146 |2018 | 2,131,480 |2024 | 1,749,964 }} لە کۆتایی سەرژمێریی ٢٠١٢دا، ١٩.١٪ی دانیشتووانی کووبا لە هاڤانا دەژیان.<ref name=Official_census />، یان ٢,١٠٦,١٤٦ کەس.<ref name="Official_census" /> شارەکە تێکڕای {{بنز|تەمەنی پێشبینیکراو|en|life expectancy}}ی ٧٦.٨١ ساڵە لە کاتی لەدایکبووندا.<ref name=Official_census /> تا کۆتایی ٢٠٢٤، دوای {{بنز|قەیرانی کۆچبەریی کووبای ٢٠٢١-٢٠٢٣|en|2021–2023_Cuban_migration_crisis|lt=قەیرانی کۆچبەری کووبا}} لە ٢٠٢١-٢٠٢٣ کە تێیدا هاڤانا لەگەڵ پارێزگاکانی {{بنز|پارێزگای کاماگوێی|en|Camagüey Province|lt=کاماگوێی}} و {{بنز|پارێزگای سینفوێگۆس|en|Cienfuegos Province|lt=سینفوێگۆس}} زۆرترین زیانیان بەرکەوت، ژمارەی دانیشتووان دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس، بەپێی نووسینگەی ئامار و زانیاریی لا هابانا.<ref name=ONEI/><ref>[https://eldespertador.com.mx/poblacion-de-cuba-cae-mas-de-1-4-millones-en-4-anos/ Población de Cuba cae más de 1.4 millones en 4 años - El Despertador]</ref> ناوچەی گەورەشاری هاڤانا بە خێرایی گەشەی کرد لە ماوەی نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا و گەیشتە ملیۆنێک دانیشتوو لە سەرژمێریی ١٩٤٣دا. پەرەسەندنی شارنشینی فراوان بوو بۆ دەرەوەی سنوورەکانی شارەوانیی هاڤانا و گەیشتە شارەوانییە دراوسێکانی ماریاناو، ڕێگلا و گواناباکۆا. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکانەوە، دانیشتووانی شارەکە بە هێواشی گەشە دەکات لە ئەنجامی سیاسەتەکانی گەشەپێدانی هاوسەنگ، ڕێژەی کەمی لەدایکبوون، ڕێژەی تا ڕادەیەک بەرزی کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات، و کۆچبەریی ناوخۆیی کۆنترۆڵکراو. بەهۆی ڕێژەی کەمی لەدایکبوون و بەرزی تەمەنی پێشبینیکراوی شارەکە و وڵاتەکە،<ref name="CIA Factbook" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|سەردێڕ=Millennium Indicators|بڵاوکەرەوە=Mdgs.un.org|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێکهاتەی تەمەنی هاوشێوەی وڵاتێکی پێشکەوتووە، و هاڤانا تەنانەت ڕێژەیەکی بەرزتری کەسانی بەتەمەنی هەیە لە چاو وڵاتەکە بە گشتی.<ref name=Official_census /> ===دابەشبوونی نەتەوەیی=== بەپێی {{بنز|سەرژمێریی کووبا ٢٠١٢|en|2012 Cuba census|lt=سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠١٢}} بۆ دانیشتووانی هاڤانا (سەرژمێریی کووبا و توێژینەوە هاوشێوەکان زاراوەی "ڕەنگی پێست" بەکاردەهێنن لەبری "ڕەگەز").<ref name="Official_census" /> * {{بنز|کووباییە سپیپێستەکان|en|White Cubans|lt=سپیپێست}}: ٥٨.٤٪، (ڕەچەڵەکی ئیسپانی زۆرترین بوون)<ref name="Official_census" /><ref name= immigracion>[http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 Embassy of Cuba in Beijing – History of Immigration in Cuba] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203174406/http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 |date=February 3, 2009 }} "The first (immigrants) came from various regions of Spain, mostly peasants from the Canaries and Galicia, which like those from China, were subjected to conditions of living and working conditions similar to those of slaves."</ref> * ''{{بنز|مەستیزۆ|en|Mestizo}} یان {{بنز|مولاتۆ|en|Mulatto}}'' (ڕەگەزی تێکەڵ): ٢٦.٤٪ * {{بنز|کووباییە ئەفریقییەکان|en|Afro-Cuban|lt=ڕەشپێست}}: ١٥.٢٪ * {{بنز|کووباییە چینییەکان|en|Chinese Cuban|lt=ئاسیایی}}: ٠.٢٪<ref name=immigracion/> هەروەک نەتەوەکانی تری کاریبی، ژمارەیەکی کەم لە مەستیزۆ لە هاڤانادا (و لە کووبا بە گشتی) هەن، بە پێچەوانەی وڵاتانی تری {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}}، چونکە دانیشتووانە ڕەسەنەکانی {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} {{بنز|کۆمەڵکوژیی تاینۆ|en|Taíno genocide|lt=بە شێوەیەکی کردەیی لەناو چوون}} بەهۆی نەخۆشییە ئەوراسیاییەکانەوە لە سەرەتای سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Joseph Patrick|دوایین=Byrne|سەردێڕ= Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=kRAInwEACAAJ|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ= ٢٠٠٨|پەڕە= ٤١٣|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤١٠٢-١}} </ref> حکوومەتی کووبا کۆنترۆڵی هاتوچۆی خەڵک بۆ ناو هاڤانا دەکات لەسەر ئەو بنەمایەی کە ناوچەی گەورەشاری هاڤانا (کە نیشتمانی نزیکەی ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەیە) فشاری زۆری لەسەرە لە ڕووی بەکارهێنانی زەوی، ئاو، کارەبا، گواستنەوە، و پێکهاتەکانی تری ژێرخانی شارنشینی. دانیشتووانێک لە کۆچبەرانی ناوخۆیی بۆ هاڤانا هەن کە بە ''"پالێستینۆس"'' (فەلەستینییەکان) ناسراون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Larry Rohter |سەردێڕ=Cuba's Unwanted Refugees Squatters in Havana's Shantytowns |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220605202143/https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە زۆری خەڵکی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئۆریێنتێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml |سەردێڕ=Castro's Cuba in Perspective |بڵاوکەرەوە=Isreview.org |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100715134448/http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml}}</ref> کەمینەیەکی بەرچاوی چینییەکان لە شارەکەدا، کە زۆربەیان لە ڕەچەڵەکی {{بنز|گەلی کانتۆنی|en|Cantonese people|lt=کانتۆنی}}ن، لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا لەلایەن دانیشتووە ئیسپانییەکانەوە هێنران لە ڕێگەی {{بنز|فلیپین|en|Philippines}}ەوە بە گرێبەستی کار و، دوای تەواوکردنی گرێبەستە هەشت ساڵییەکان، زۆرێک لە کۆچبەرە چینییەکان بە هەمیشەیی لە هاڤانا نیشتەجێ بوون.<ref name=immigracion/> پێش شۆڕش، ژمارەی دانیشتووانی چینی گەیشتە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠ کەس،<ref>[http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm Havana's Chinatown] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070927004533/http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm |date=27 September 2007 }} – Cuba's Chinese population before the Revolution</ref> و ئەمڕۆ، نەوەی چینییەکان دەکرێت بگاتە ١٠٠,٠٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Cuba|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov}}</ref>{{failed verification|date=June 2020}} چینییە لەدایکبووەکان/ ڕەسەنەکان (کە ئەوانیش زۆربەیان کانتۆنین) لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠ کەسن.<ref>[http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm In Havana there are now about 400 native Chinese, but their presence is being felt like a{{nbsp}}million] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320035737/http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm |date=2012-03-20 }} ("En La Habana quedan hoy unos 400 chinos oriundos, pero su presencia se está haciendo sentir como si fueran un millón".)</ref> نزیکەی ٣,٠٠٠ {{بنز|ڕووسەکان|en|Russians}} لە شارەکەدا دەژین؛ وەک ئەوەی لەلایەن باڵیۆزخانەی ڕووسیاوە لە هاڤانا ڕاپۆرت کراوە؛ زۆربەیان ئەو ژنانەن کە هاوسەرگیرییان لەگەڵ ئەو کووباییانە کردووە کە لە یەکێتیی سۆڤیەت دەیانخوێند.<ref>{{in lang|es}} [http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html Russians in Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101222852/http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html |date=1 November 2011 }} Los rusos que se quedaron en la isla -unos 3.000 actualmente- son en su mayoría mujeres como Marina o Natalia que se casaron con cubanos que habían ido a la URSS a estudiar, indicó la embajada rusa en La Habana.</ref> هاڤانا هەروەها دانیشتووانی تری ناکووبایی لەخۆدەگرێت کە قەبارەیان نەزانراوە. دانیشتووانێکی چەند هەزار کەسی لە پەنابەرە هەرزەکار و پێش-هەرزەکارەکانی باکووری ئەفریقا هەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sahrawi children inhumanely treated in Cuba, former Cuban official |بڵاوکەرەوە=MoroccoTimes.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> لە سەرژمێریی نیوەی سەدەی ٢٠ەمەوە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٢٠١٨ (تازەترین سەرژمێری)، دانیشتووانی هاڤانا بە ڕێژەی مەزەندەکراوی ٨٧ لەسەدا گەشەی کردووە، کە ڕێژەیەکی گەشەی نموونەیییە بۆ زۆربەی شارەکانی کاریبی. <gallery> File:El zapateado (cropped).jpg|''ئێل زاپاتیادۆ''، هاڤانا، لە ١٨٤٧، لەلایەن فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|سەردێڕ=Frédéric Mialhe|وێبگە=[[British Museum]] website|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230905181331/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="ufdc.ufl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|سەردێڕ=EARLY LITHOGRAPHED VIEWS OF HAVANA|وێبگە=[[University of Florida]] Digital Collections website|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231012174656/https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> File:El Casero (no caption).jpg|''ئێل کاسێرۆ''، هاڤانا، لە ١٨٥٥، لەلایەن بی. مەی و فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum"/><ref name="ufdc.ufl"/> File:Le Tour du monde-02-p353.jpg|دانیشتووانی هاڤانا لە ١٨٦٠دا کە لەلایەن جۆزێف ناڤلێتەوە کێشراوە File:Alumnos, La Habana, Cuba (9419813189).jpg|قوتابیانی قوتابخانە لە هاڤانا، ٢٠١٢ </gallery> === ئایین === [[File:Havana, Cuba (37585010486).jpg|thumb|{{بنز|کڵێسای سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ، هاڤانا|en|Church Santo Cristo del Buen Viaje, Havana|lt=کڵێسای کۆلۆنیالیزمی سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٦٠٤ و ١٦٩٣ دروست کراوە]] کاسۆلیکەکانی ڕۆما ({{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی|en|Roman Catholic}}) گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەهێنن لە هاڤانادا. هاڤانا یەکێکە لە سێ ئەپقوفییە گەورەشارەکان لە دوورگەکەدا (ئەوانی تر بریتین لە کاماگوێی و سانتیاگۆ)، لەگەڵ دوو ئەپقوفیی پاشکۆ: ماتانزاس و پینار دێل ڕیۆ. پیاوچاکی پارێزەری شارەکە سان کریستۆباڵ ({{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}})ە، کە کڵێسای سەرەکی بۆ ئەو تەرخان کراوە. هەروەها خاوەنی {{بنز|بازیلیکای بچووک|en|minor basilica}}ێکە، بازیلیکای مەزارگەی نیشتمانیی خانمی خێرخوازیی کۆبرێ و دوو مەزارگەی نیشتمانیی تر، خێسووس نازارینۆ دێل ڕێسکاتێ و سان لازارۆ (ئێل ڕینکۆن). سەردانی پاپایی لەلایەن سێ پاپای یەک لە دوای یەکەوە بۆ کراوە: {{بنز|پاپا جۆن پۆڵی دووەم|en|Pope John Paul II}} (کانوونی دووەمی ١٩٩8)، {{بنز|پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|en|Pope Benedict XVI}} (ئازاری ٢٠١٢) و {{بنز|پاپا فرانسیس|en|Pope Francis}} (ئەیلوولی ٢٠١٥). کۆمەڵگەی جوولەکەکان لە هاڤانادا کەمبووەتەوە دوای شۆڕش لەوەی کە سەردەمانێک زیاتر لە ١٥,٠٠٠ جوولەکەی لەخۆدەگرت،{{Citation needed|date=July 2022}} کە زۆرێکیان لە چەوساندنەوەی نازییەکان هەڵاتبوون و دواتر کووبایان جێهێشت بۆ مەیامی یان ئیسرائیل دوای ئەوەی کاسترۆ دەسەڵاتی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٥٩. شارەکە سەردەمانێک پێنج کەنیسەی هەبوو، بەڵام تەنها سێیان ماونەتەوە (یەکێکیان {{بنز|جوولەکایەتیی ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرن|en|Modern Orthodox Judaism|lt=ئۆرتۆدۆکس}}ە، و دووانەکەی تریان {{بنز|جوولەکایەتیی پارێزگار|en|Conservative Judaism|lt=پارێزگار}}ن: یەکێکیان پارێزگاری {{بنز|ئەشکەنازی|en|Ashkenazi}}یە و ئەوی تریان پارێزگاری {{بنز|سەفاردی|en|Sephardic}}ە)، {{بنز|پەرستگای بێت شالۆم (هاڤانا، کووبا)|en|Beth Shalom Temple (Havana, Cuba)|lt=کەنیسەی گەورەی بێت شالۆم}} یەکێکیانە و یەکێکی تریش کە تێکەڵەیەکە لە هەر سێکیان پێکەوە. لە شوباتی ٢٠٠٧دا، ''لێ نیویۆرک تایمز'' مەزەندەی کرد کە نزیکەی ١,٥٠٠ جوولەکەی ناسراو لە هاڤانادا دەژین.<ref>[http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A 1,500 Jews who live in Cuba; 1,100 reside in Havana, and the remaining 400 are spread among the provinces.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510211942/http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A |date=2011-05-10 }} In Cuba, Finding a Tiny Corner of Jewish Life.</ref> == ئابووری == [[File:Lonja del Comercio de La Habana vista desde la Avenida del Puerto.jpg|thumb|{{بنز|بینای لۆنجا دێل کۆمێرسیۆ|en|Lonja del Comercio building}}]] ئابووریی شارەکە سەرەتا لەسەر بنەمای شوێنەکەی گەشەی کرد، کە وایکرد ببێتە یەکێک لە سەرەتاییترین سەنتەرە گەورەکانی بازرگانی لە جیهانی نوێدا. شەکر و بازرگانییەکی گەشەسەندووی {{بنز|کۆیلە|en|slave}} سەرەتا سامانیان بۆ شارەکە هێنا، و دواتر، دوای سەربەخۆیی، بوو بە هاوینەهەوارێکی ناسراو. سەرەڕای هەوڵەکانی حکوومەتی فیدڵ کاسترۆ بۆ بڵاوکردنەوەی چالاکییە پیشەسازییەکانی کووبا بۆ هەموو بەشەکانی دوورگەکە، هاڤانا وەک سەنتەری بەشێکی زۆری پیشەسازیی نەتەوەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/place/Havana/People | title=Havana - People &#124; Britannica | encyclopedia=Encyclopedia Britannica | access-date=2022-10-05 | archive-date=2022-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221005163719/https://www.britannica.com/place/Havana/People | url-status=live }}</ref> ئەمڕۆ هاڤانا ئابوورییەکی هەمەچەشنی هەیە، بە کەرتە نەریتییەکانەوە، وەک بەرهەمهێنان، بیناسازی، گواستنەوە و پەیوەندییەکان، و ئەوانەی نوێن یان بووژاونەتەوە وەک بایۆتەکنەلۆژیا و گەشتیاری.{{Citation needed|date=December 2021}} پیشەسازیی نەریتیی شەکر، کە ئابووریی دوورگەکە بۆ ماوەی سێ سەدە لەسەری دامەزراوە، لە شوێنی تری دوورگەکە چەقی بەستووە و کۆنترۆڵی نزیکەی سێ لەسەر چواری ئابووریی هەناردەکردن دەکات. بەڵام دامەزراوە سووکەکانی بەرهەمهێنان، کارگەکانی ئامادەکردنی گۆشت، و ئۆپەراسیۆنە کیمیایی و دەرمانسازییەکان لە هاڤانادا چڕبوونەتەوە. پیشەسازییەکانی تری دروستکردنی خۆراکیش گرنگن، لەگەڵ کەشتیسازی، دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل، بەرهەمهێنانی خواردنەوە کحولییەکان (بە تایبەتی ڕۆم)، ڕستن و چنران، و بەرهەمەکانی تووتن، بە تایبەتی جگەرەکانی {{بنز|هاڤانۆس|en|Habanos S.A.|lt=هاڤانۆس}} کە بەناوبانگی جیهانین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html |سەردێڕ=The economy of Havana |بڵاوکەرەوە=Macalester.edu |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120805052129/http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html}}</ref> هەرچەندە بەندەرەکانی سینفوێگۆس و ماتانزاس، بەتایبەتی، لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی شۆڕشگێڕدا پەرەیان پێدراوە، هاڤانا وەک دامەزراوەی سەرەکیی بەندەری کووبا دەمێنێتەوە؛ ٥٠٪ی هاوردە و هەناردەی کووبا بە هاڤانادا تێدەپەڕێت. بەندەرەکە هەروەها پشتگیریی پیشەسازییەکی بەرچاوی ماسیگرتنیش دەکات.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ساڵی ٢٠٠٠دا، نزیکەی ٨٩٪ی هێزی کاری تۆمارکراوی فەرمیی شارەکە بۆ دەزگا، دامەزراوە یان کۆمپانیا بەڕێوەبراوەکانی حکوومەت کاریان دەکرد. هاڤانا، بە تێکڕا، بەرزترین داهات و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی هەیە لە وڵاتەکەدا. دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت، کووبا دووبارە جەختی لەسەر گەشتیاری کردەوە وەک پیشەسازییەکی سەرەکی کە بووە هۆی بووژانەوەی. گەشتیاری ئێستا سەرچاوەی سەرەکیی ئابووریی هاڤانا و کووبایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |سەردێڕ=Tourism in Cuba during the Special Period |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> ئابووریی هاڤانا هێشتا لە گۆڕاندایە، سەرەڕای باوەشکردنەوەی ڕاول کاسترۆ بۆ کۆمپانیا ئازادەکان لە ساڵی ٢٠١١. هەرچەندە لە ساڵی ٢٠١١دا بەرزبوونەوەیەک لە بازرگانییە بچووکەکاندا هەبوو، بەڵام زۆرێکیان لەو کاتەوە شکستیان هێناوە، بەهۆی نەبوونی بازرگانی و داهات لەلایەن دانیشتووانی ناوخۆییەوە، کە تێکڕای مووچەیان ٢٠ دۆلارە لە مانگێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AP|سەردێڕ=Lack of Customers Dooms Many Cuban Businesses|ناونیشان=http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131228034327/http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Weekly Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> === بازرگانی و دارایی === دوای شۆڕش، سیستەمی کۆمپانیای ئازادی سەرمایەداریی نەریتیی کووبا جێگەی گیرایەوە بە سیستەمێکی ئابووریی زۆر بە کۆمەڵایەتی کراو. لە هاڤانا، بازرگانییەکانی خاوەندارێتی کووبایی و ئەمریکی خۆماڵی کران و ئەمڕۆ زۆربەی بازرگانییەکان تەنها لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا کار دەکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} لە هاڤانای کۆن و سەرتاسەری ڤێدادۆ چەندین بازرگانیی بچووکی تایبەت هەن، وەک دوکانی چاککردنەوەی پێڵاو یان شوێنی دروستکردنی جلوبەرگ. بانکی بە هەمان شێوە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، و {{بنز|بانکی نیشتمانیی کووبا|en|National Bank of Cuba}}، کە بارەگاکەی لە هاڤانایە، سەنتەری کۆنترۆڵی ئابووریی کووبایە. لقەکانی لە هەندێک حاڵەتدا لەو بینایانەدان کە لە سەردەمی پێش شۆڕشدا نووسینگەی بانکەکانی کووبا یان بیانی بوون.{{Citation needed|date=December 2021}} لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا ڤێدادۆ، کە بە درێژایی کەناراوەکانی زەریای ئەتڵەسییە، دەستی کرد بە نوێنەرایەتیکردنی ناوچەی بازرگانیی سەرەکی. بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٦٠ گەشەی پێدرا، کاتێک هاڤانا وەک شوێنێکی سەرەکی بۆ گەشتیارانی ئەمریکی گەشەی کرد؛ هۆتێلی بەرز، {{بنز|کازینۆ|en|casino}}کان، چێشتخانەکان، و دامەزراوە بازرگانییە ئاست بەرزەکان، کە زۆریان ڕەنگدانەوەی شێوازی ئارت دیکۆ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De una casa colonial a una mansión del Vedado |ناونیشان=http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041013131209/http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> ڤێدادۆ ئەمڕۆ ناوچەی داراییی هاڤانایە، و بانکە سەرەکییەکان، نووسینگەی کۆمپانیاکانی هێڵی ئاسمانی، دوکانەکان، بارەگای زۆربەی بازرگانییەکان، چەندین شوقەی بەرز و هۆتێلەکان، لەم ناوچەیەدا هەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=britannica.com |ناونیشان=https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012165946/https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> زانکۆی هاڤانا لە ڤێدادۆدایە. === گەشتیاری === [[File:Havana sightseeing bus.jpg|thumb|right|پاسەکانی سەیرانکردن لە {{بنز|گۆڕەپانی ناوەندی، هاڤانا|en|Parque Central, Havana|lt=گۆڕەپانی ناوەندی}}]] شارەکە لە مێژە سەرنجڕاکێشییەکی باو بووە بۆ گەشتیاران. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ و ١٩٣٠دا، هاڤانا میوانداریی گەشتیاری زیاتری دەکرد لە چاو هەر شوێنێکی تری کاریبی.<ref name="Miguel">{{cite conference |last1=Figueras |first1=Miguel Alejandro |title=International Tourism and the Formation of Productive Clusters in the Cuban Economy |url=http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |conference=[[Latin American Studies Association]], 22nd Congress |access-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805035546/http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |archive-date=2004-08-05 |location=Washington, D.C. |date=September 2001 }}</ref> ئەم لێشاوە بەشێکی زۆری بەهۆی نزیکیی کووبا بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تێیدا {{بنز|قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|en|Prohibition in the United States|lt=قەدەغەکردنی}} توند بۆ سەر {{بنز|مەی (ماددەی هۆشبەر)|en|alcohol (drug)|lt=مەی}} و کات بەسەربردنەکانی تر جیاوازییەکی گەورەی هەبوو لەگەڵ هەڵوێستی ئارامی نەریتیی دوورگەکە بەرامبەر بە کاتبەسەربردنەکان. نامیلکەیەک کە لەلایەن E.C. Kropp Co., Milwaukee, WI، بڵاوکراوەتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٣٩ کە بانگەشە بۆ گەشتیاری دەکات لە هاڤانا، کووبا، دەکرێت لە کتێبخانەی دیجیتاڵیی زانکۆی هیۆستن بدۆزرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |سەردێڕ=Havana, Cuba: The Summer Land of the World // Digital Collections |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250419155414/https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی کووبا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و سەپاندنی گەمارۆی بازرگانی بەسەر دوورگەکەدا لە ساڵی ١٩٦١، گەشتیاری بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی و نەگەڕایەوە بۆ ئاستێک کە نزیک بێت لە ئاستەکانی پێش شۆڕش تا ساڵی ١٩٨٩. حکوومەتی شۆڕشگێڕ بە گشتی، و فیدڵ کاسترۆ بە تایبەتی، دژی هەر پەرەپێدانێکی بەرچاوی گەشتیاری بوون. لە ساڵی ١٩٨٢، حکوومەتی کووبا کۆدێکی وەبەرهێنانی بیانی پەسەند کرد کە چەندین کەرتی بەڕووی سەرمایەی بیانی کردەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ڕێگەی دروستکردنی ئەو کۆمپانیایانەی کە کراوە بوون بۆ ئەم جۆرە وەبەرهێنانە بیانییە (وەک ''Cubanacan'')، کووبا دەستی کرد بە ڕاکێشانی سەرمایە بۆ پەرەپێدانی هۆتێلەکان، و توانیی ژمارەی گەشتیاران لە ١٣٠,٠٠٠ (لە ١٩٨٠دا) بەرزبکاتەوە بۆ ٣٢٦,٠٠٠ (تا کۆتایی ئەو دەیەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wilkinson |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Cuba's Tourism 'Boom': A Curse or a Blessing? |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20455086 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٩٧٩–٩٩٣|doi=10.1080/01436590802106189 |jstor=20455086 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> هاڤانا هەروەها جێگەیەکی باوی {{بنز|گەشتیاریی تەندروستی|en|health tourism}} بووە بۆ زیاتر لە ٢٠ ساڵ. نەخۆشە بیانییەکان سەردانی کووبا دەکەن، بەتایبەتی هاڤانا، بۆ کۆمەڵێک چارەسەری فراوان لەوانە {{بنز|نەشتەرگەریی چاو|en|eye-surgery}}، نەخۆشییە {{بنز|دەمارناسی|en|neurological}}یەکانی وەک {{بنز|سکلیڕۆسیسی فرەجۆر|en|multiple sclerosis}} و {{بنز|نەخۆشیی پارکینسۆن|en|Parkinson's disease}}، و {{بنز|ئێسکناسی|en|orthopaedics|lt=ئێسک و شکان}}. زۆرێک لە نەخۆشەکان خەڵکی ئەمریکای لاتینن، هەرچەندە چارەسەری پزیشکی بۆ {{بنز|کۆنیشانی ڕێتینای بۆیاخکراو|en|retinitis pigmentosa}}، کە زۆرجار بە {{بنز|شەوکوێری|en|night blindness}} دەناسرێت، چەندین نەخۆشی لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوورەوە ڕاکێشاوە.<ref>[http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html A Novel Tourism Concept] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100128054658/http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html |date=28 January 2010 }} Caribbean News Net</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|سەردێڕ= Cuba sells its medical expertise|ئیش= BBC News|یەکەم= Tom|دوایین= Fawthrop|ڕێکەوت= ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251117065354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هاڤانا ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت،<ref name="Havana Tourism"/> سەرژمێریی فەرمی بۆ هاڤانا ڕایدەگەیەنێت کە لە ساڵی ٢٠١٠دا شارەکە لەلایەن ١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتییەوە سەردان کراوە،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە. === هەژاری و گەڕەکە هەژارنشینەکان === {| border="1" style="float:right;" cellpadding="6" cellspacing="0" |+ |- !colspan=9| یەکەکانی نیشتەجێبوون و دانیشتووانی گەڕەکە هەژارنشینەکانی هاڤانا<ref name=Censo_vivienda>INV, Instituto Nacional de la Vivienda (2001a) Boletín Estadístico Anual. 2001. INV, Havana.</ref><ref name=Problemas_socioambientales /> |- ! style="background:#efefef;"|جۆری نیشتەجێبوون ! style="background:#efefef;"|ساڵ ! style="background:#efefef;"|یەکەکان ! style="background:#efefef;"|دانیشتووان ! style="background:#efefef;"|٪ی کۆی دانیشتووان |- | '''''cuartería^(a)''''' || 2001 || 60,754 || 206,564 || 9.4 |- | '''{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}''' || 2001 || 21,552 || 72,986 || 3.3 |- | '''{{بنز|پەناگەی پەنابەران|en|Refugee shelter|lt=پەناگەکان}}''' || 1997 || 2,758 || 9,178 || 0.4 |- |colspan=5|<small>^'''(a)''' '''''کوارتێریایەک''''' (یان '''''سیودادێلا''''', '''''سۆلار''''') کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان<br /> خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە.<ref name=cuarteria_def>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Dick Cluster|نووسەر٢=Rafael Hernández|سەردێڕ=The History of Havana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6-yxUyss_ycC&pg=PA145|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٧١٠٧-٤|پەڕە=١٤٥}}</ref></small> |} لە ساڵانی دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا، شارەکە، و کووبا بە گشتی بەدەست دەیان ساڵ تێکچوونی ئابوورییەوە ناڵاندوویانە، لەوانەش قۆناغی تایبەتی ساڵانی ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cuba - Overview|ناونیشان=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html|newspaper=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|یەکەم=Victoria|دوایین=Burnett|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111124054534/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی پێناسەیەکی فەرمیی بۆ هەژاری نییە.<ref name=Cub_eco>Angela, Ferriol Maruaga; et al.: ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', La Habana, Cuba : Editorial de Ciencias Sociales, 1998, Champter 1</ref> توێژەرانی حکوومەت دەڵێن کە "هەژاری" بە باوترین واتا قبووڵکراوەکان بەڕاستی لە کووبادا بوونی نییە، بەڵکو ئەوەیە کە کەرتێک لە دانیشتووان هەیە کە دەکرێت بە "لە مەترسیدا" یان "نەپارێزراو" وەسف بکرێت بە بەکارهێنانی پێوەرە قبووڵکراوە نێودەوڵەتییەکان.<ref name=Cub_eco /> دەستەواژەی گشتیی "{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}" دەگمەن لە کووبادا بەکاردێت، نیشتەجێبوونی ژێر-پێوەر بەم شێوەیە وەسف دەکرێت: جۆری نیشتەجێبوون، بارودۆخی نیشتەجێبوون، کەرەستەی بیناسازی، و جۆری نیشتەجێبوون. پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون ئەو یەکانەی لە ''سۆلارێس''دان (کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە)<ref name=cuarteria_def /> و {{بنز|شاری پەڕپووت|en|shanty towns}} بە "خانووبەرەی نالەبار" دادەنێت و ژمارەیان دەژمێرێت. زۆربەی یەکەکانی گەڕەکە هەژارنشینەکان لە شارەوانییەکانی ناوەندی شاری هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا چڕبوونەتەوە، هەروەها لە گەڕەکەکانی وەک ''ئاتارێس'' لە ڕێگلا.<ref name=Problemas_socioambientales>González Rego, R. 1999. "Una Primera Aproximación al Análisis Espacial de los Problemas Socioambientales en los Barrios y Focos Insalubres de Ciudad de La Habana". Facultad de Filosofía e Historia. Departamento de Sociología, Universidad de La Habana. 250 p.</ref> ئەو کەسانەی لە گەڕەکە هەژارنشینەکاندا دەژین دەستڕاگەیشتنیان بە هەمان پەروەردە، چاودێری تەندروستی، هەلی کار و ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەیە وەک ئەوانەی لە گەڕەکە پێشتر ئیمتیازدارەکاندا دەژین. شارە پەڕپووتەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە جگە لە چەند ناوچەیەکی ناوەندی نەبێت.<ref name=Problemas_socioambientales /> زیاتر لە ٩٪ی دانیشتووانی هاڤانا لە ''کوارتێرییا'' (''سۆلارێس، سیودادێلا'') دەژین، ٣.٣٪ لە شارە پەڕپووتەکاندا، و ٠.٣٪ لە پەناگەکانی پەنابەراندا دەژین.<ref name=Censo_vivienda /><ref name=Problemas_socioambientales /> ئەمە خەمڵاندنی ژمارەی ئەو کەسانە لەخۆناگرێت کە لە نیشتەجێبوونی بارودۆخ "مامناوەند" یان "خراپ"دا دەژین چونکە لە زۆر حاڵەتدا ئەم یەکانە مەرج نییە ببنە نیشتەجێبوونی گەڕەکی هەژارنشین بەڵکو لە بنەڕەتدا شوێنی نیشتەجێبوونی باشن کە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە. بەپێی ئامارە فەرمییەکانی ''پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون''، لە ساڵی ٢٠٠١دا، ٦٤٪ی ئەو ٥٨٦,٧٦٨ یەکەیەی هاڤانا بە دۆخی "باش" دادەنران، کە لە ساڵی ١٩٩٠دا ٥٠٪ بوو. نزیکەی ٢٠٪ لە دۆخی "مامناوەند"دا بوون و ١٦٪ لە دۆخی "خراپ"دا بوون.<ref name=Problemas_socioambientales /> داڕمانی بەشەکی یان تەواوەتیی بیناکان شتێکی دەگمەن نییە، هەرچەندە ژمارەکە تا کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکان بۆ نیوە کەمببووەوە لە کاتێکدا خراپترین یەکەکان نەمان و ئەوانی تریش چاککرانەوە. بیناکانی هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا بە تایبەتی ڕووبەڕووی هۆکارە سروشتییەکان دەبنەوە: شێی بەرز، کاریگەرییە داخورێنەرەکانی پرژەی خوێ بەهۆی نزیکی لە کەناراوەکانەوە، و لافاوی ناوبەناو. زۆربەی ناوچەکانی شارەکە، بەتایبەتی قەزا پڕدانیشتووانەکان، تووشی {{بنز|داتەپینی شار|en|urban decay}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Havana's former grandeur decays and crumbles|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200717113902/https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گواستنەوە == === فڕۆکەخانەکان === {{Unreferenced section|date=January 2022}} هاڤانا لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خۆسێ مارتی|en|José Martí International Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیکەی {{convert|11|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری سەنتەری شارەکەوە، لە شارەوانیی بۆیێرۆس، و وێستگەی سەرەکییە بۆ {{بنز|هێڵی ئاسمانیی نیشتمانی|en|flag carrier}} وڵاتەکە {{بنز|کوبانا دێ ئاڤیاسیۆن|en|Cubana de Aviación}}. فڕۆکەخانەکە دەروازەی سەرەکیی نێودەوڵەتی و ناوخۆییی کووبایە، هاڤانا بە بەشەکانی تری کاریبی، ئەمریکای {{بنز|ئەمریکای باکوور|en|North America|lt=باکوور}}، {{بنز|ئەمریکای ناوەندی|en|Central America|lt=ناوەند}} و باشوور، ئەورووپا و یەک شوێن لە ئەفریقاوە دەبەستێتەوە. شارەکە هەروەها لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی پلایا باراکۆا|en|Playa Baracoa Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت، کە فڕۆکەخانەیەکی بچووکە لە ڕۆژاوای شارەکە و بۆ هەندێک گەشتی ناوخۆیی بەکاردەهێنرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن {{بنز|ئێرۆگاڤیۆتا|en|Aerogaviota}}ەوە. === هێڵی ئاسنین === [[File:Inside train station Havana.jpg|thumb|left|بەشی ناوەوەی {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، هاڤانا|en|Central Railway Station, Havana|lt=وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی}}]] هاڤانا تۆڕێکی هێڵی ئاسنینی دەوروبەری شار، نێوان شارەکان و مەودای درێژی هەیە. هێڵی ئاسنینەکان خۆماڵی کراون و لەلایەن FFCC ({{بنز|هێڵی ئاسنینی کووبا|en|Ferrocarriles de Cuba}})ەوە بەڕێوەدەبرێن. FFCC هاڤانا بە هەموو پارێزگاکانی کووباوە دەبەستێتەوە، و {{بنز|هێڵی ئاسنینی دەوروبەری هاڤانا|en|Havana Suburban Railway}} خزمەتی شارەکە دەکات. وێستگە سەرەکییەکانی شەمەندەفەر بریتین لە: وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، وێستگەی شەمەندەفەری لا کوبرێ، وێستگەی کازابلانکا، و ئیستاسیۆن دێ تولیپان. لە ساڵی ٢٠٠٤دا قەبارەی ساڵانەی سەرنشینان نزیکەی ١١ ملیۆن بوو،<ref name=Censo_transporte>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110822200546/http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١١}} National Statistics Census of Cuba – Transportation p. 6</ref> بەڵام خواست بە دوو هێندە و نیو بۆ سێ هێندەی ئەم بەهایە خەمڵێنراوە، و قەرەباڵغترین ڕێگا لە نێوان هاڤانا و سانتیاگۆ دێ کووبادایە، کە نزیکەی {{convert|836|km|mi|sp=us}} لە یەکترییەوە دوورن بە هێڵی ئاسنین. لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکێتیی هێڵی ئاسنینی کووبا عەرەبانەی پلە یەکی فەڕەنسیی کڕی کە سیستەمی فێنککەرەوەیان هەبوو. عەرەبانەی نوێی دروستکراوی چینی و ڕووسی بۆ شەمەندەفەری مەودای درێژ لە دەیەی ٢٠١٠دا دەستیان بە کارکردن کرد، و هەندێکیان ئێستا خزمەتگوزاریی دەوروبەری شار پێشکەش دەکەن. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پلان هەبوو بۆ سیستەمێکی {{بنز|ترانزێتی خێرا|en|Rapid Transit|lt=سیستەمی مێترۆ}} لە هاڤانا هاوشێوەی مێترۆی {{بنز|مێترۆی مۆسکۆ|en|Moscow Metro|lt=مۆسکۆ}}، لە ئەنجامی کاریگەریی یەکێتیی سۆڤیەت لە کووبا لەو کاتەدا. توێژینەوەکانی جیۆلۆجی و دارایی کە لەلایەن شارەزایانی کووبایی، چیکی و سۆڤیەتییەوە کرابوون لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر پێشکەوتبوون.<ref name=Hav_metro>[http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html Havana Metro] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120119181627/http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html |date=19 January 2012 }} Hace unos años parecía que la capital cubana tendría metro, cuando en la década de 1980 los estudios de geología y finanzas realizados por especialistas cubanos y soviéticos iban muy adelantados.</ref> ڕۆژنامەوانی کووبا پڕۆژەی دروستکردنەکە و ڕێگاکەی پیشان دا، کە شارەوانییەکان و گەڕەکەکانی پایتەختی بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref name=Hav_metro/> لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پڕۆژەکە پێشتر دەستی پێکردبوو، هەر میلێک (١.٦ کم) لە هێڵەکە لەو کاتەدا ملیۆنێک دۆلاری تێدەچوو، بەڵام بەهۆی داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا پڕۆژەکە دواتر وازی لێ هێنرا.<ref name=Hav_metro/> === نێوان شارەکان === هێڵێکی نێوان شارەکان،{{efn|ئەم زاراوەیە هاوتای ترام وەسف دەکات.}} کە بە {{بنز|هێڵی ئاسنینی کارەبایی هێرشی|en|Hershey Electric Railway}} ناسراوە و لە ساڵی ١٩١٧ دروست کراوە، لە کازابلانکاوە (لەودیوی کەنداوەکە لە هاڤانای کۆنەوە) دەڕوات بۆ هێرشی و پاشان بۆ {{بنز|ماتانزاس|en|Matanzas}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Conner Gorry|نووسەر٢=David Stanley|سەردێڕ=Cuba|ناونیشان=https://archive.org/details/cuba00gorr|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-١٢٠-١|پەڕە=[https://archive.org/details/cuba٠٠gorr/page/١٤٢ ١٤٢]}}</ref> === تراموای === [[File:Havana tram surf.jpg|thumb|تۆڕی ترامی هاڤانا لە ساڵی ١٩٥٠دا]] هاڤانا تا ساڵی ١٩٥٢ سیستەمێکی ترامی بەڕێوەدەبرد، کە وەک سیستەمێکی {{بنز|عەرەبانەی ئەسپ|en|horsecar}} بە ناوی Ferro Carril Urbano de la Habana لە ساڵی ١٨٥٨ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121091121/http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٣ لەگەڵ کۆمپانیای ڕکابەری گواستنەوەدا یەکیگرت وەک Empresa del Ferro-Carril Urbano y Omnibus de La Habana و دواتر لە ساڵی ١٩٠٠ لەژێر دەستی خاوەنە بیانییە نوێیەکاندا بەناوی کۆمپانیای هێڵی ئاسنینی کارەبایی هاڤانا کارەبایی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200122140446/http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمبوونەوەی سەرنشینان بووە هۆی ئیفلاسبوون لە ساڵی ١٩٥٠ و خاوەنی نوێ Autobus Modernos SA وازی لە سیستەمەکە هێنا لە بەرژەوەندیی پاسەکان و عەرەبانە ماوەکانیش لە ساڵی ١٩٥٢ فرۆشران بە ماتانزاس.{{Citation needed|date=December 2021}} === ڕێگاوبانەکان === تۆڕی ڕێگاوبانی شارەکە تا ڕادەیەک بەرفراوانە، و شەقامی فراوان، ڕێگای سەرەکی و ڕێگای گەیشتنی گەورەی بۆ شارەکە هەیە وەک ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ (A1)، {{بنز|کارێتێرا سێنتراڵ (کووبا)|en|Carretera Central (Cuba)|lt=کارێتێرا سێنتراڵ}} و {{بنز|ڤیا بلانکا (کووبا)|en|Via Blanca (Cuba)|lt=ڤیا بلانکا}}. تۆڕی ڕێگاوبانەکان لە سەردەمی ئیسپانییەکانەوە لە قۆناغی دروستکردن و گەشەکردندایە بەڵام بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە ڕووبەڕووی تێکچوونێکی گەورە بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transporte publico en La Habana|ناونیشان=http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|بڵاوکەرەوە=Mundo Viajero|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110903022831/http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێگا خێراکان ({{بنز|ڕێگای خێرا|en|Controlled-access highway|lt=ئۆتۆپیستاکان}}) بریتین لە: * A1 – ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سانتا کلارا، کووبا|en|Santa Clara, Cuba|lt=سانتا کلارا}} و {{بنز|سانکتی سپیریتوس، کووبا|en|Sancti Spiritus, Cuba|lt=سانکتی سپیریتوس}}، لەگەڵ بەشی کورتی زیادە لە نزیک سانتیاگۆ و گوانتانامۆ * A4 – ئەوتۆپیستا ئێستێ-ئۆستێ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|پینار دێل ڕیۆ|en|Pinar del Río}} * ڤیا بلانکا، بۆ ماتانزاس و {{بنز|ڤارادێرۆ|en|Varadero}} * ڕێگای ئەڵقەیی هاڤانا ({{langx|es|Primer anillo|links=no}})، کە لە {{بنز|تونێلی هاڤانا|en|Havana tunnel|lt=تونێل}}ێکەوە لەژێر دەروازەی کەنداوی هاڤانادا دەست پێدەکات * ئەوتۆپیستا دێل مێدیۆدیا، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سان ئەنتۆنیۆ دێ لاس بانیۆس|en|San Antonio de los Baños}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|مێلێنا دێل سور|en|Melena del Sur}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|ماریێل، کووبا|en|Mariel, Cuba|lt=ماریێل}} == پەروەردە == {{Further|{{بنز|پەروەردە لە کووبا|en|Education in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} [[File:Facultad de Matemáticas y Ciencias de la Computación.JPG|thumb|کۆلێژی بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەر، زانکۆی هاڤانا]] حکوومەتی نیشتمانی هەموو بەرپرسیاریەتییەکی پەروەردە لە ئەستۆ دەگرێت، و قوتابخانەی سەرەتایی، ناوەندی، و ڕاهێنانی پیشەیی گونجاو لە سەرتاسەری کووبادا هەن. قوتابخانەکان کوالێتییان جیاوازە و پەروەردە لە هەموو ئاستەکاندا بێبەرامبەر و زۆرەملێیە جگە لە خوێندنی باڵا، کە ئەویش بێبەرامبەرە. زانکۆی هاڤانا، کە لە بەشی ڤێدادۆی هاڤانا هەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٧٢٨ دامەزراوە و وەک دامەزراوەیەکی پێشەنگی خوێندنی باڵا لە {{بنز|نیوەگۆی ڕۆژاوا|en|Western Hemisphere}} سەیر دەکرا. ماوەیەکی کورت دوای شۆڕش، زانکۆکە، و هەروەها هەموو دامەزراوە پەروەردەییەکانی تر، خۆماڵی کران. لەو کاتەوە چەندین زانکۆی تریش کراونەتەوە، وەک {{بنز|پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا|en|Polytechnic José Antonio Echeverría|lt=پەیمانگای باڵای پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا}} کە تێیدا زۆرینەی ڕەهای ئەندازیارانی ئەمڕۆی کووبای تێدا دەخوێنن. {{بنز|قوتابخانەی نیشتمانیی بالێی کووبا|en|Cuban National Ballet School}} بە ٤,٣٥٠ قوتابییەوە یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی بالێ لە جیهاندا و بەپڕستیژترین قوتابخانەی بالێیە لە کووبا.<ref>{{in lang|es}} [http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html La Escuela Nacional de Ballet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623000202/http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html |date=23 June 2009 }} – La Escuela desarrolla una experiencia única en el mundo, enmarcada en la Batalla de Ideas.</ref> == شوێنەوارەکان و سەنتەرە مێژووییەکان == [[File:James Gay Sawkins - Vista de la Plaza de San Francisco.jpg|thumb|دیمەنی {{بنز|گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ دێ ئاسیس|en|Plaza de San Francisco de Asís|lt=گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ}}ی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن {{بنز|جەیمس جی. ساوکینز|en|James G. Sawkins}}ەوە]] * '''هاڤانای کۆن (Habana Vieja)''': کرۆکی شاری ڕەسەنی هاڤانا لەخۆدەگرێت. وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا. * '''{{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}''': گۆڕەپانێکە لە هاڤانای کۆن، شوێنی لەسێدارەدان، ڕێپێوانەکان، شەڕی گا، و ''{{بنز|فیستیڤاڵ|en|Festival|lt=ڤیستیڤاڵەکان}}'' بووە. * '''{{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}''': قەڵایەکە کە دەکەوێتە لای ڕۆژهەڵاتی کەنداوی هاڤانا، لا کابانیا سەرنجڕاکێشترین قەڵایە لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا، بەتایبەتی دیوارەکانی کە لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا دروست کراون. * '''{{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba|lt=ئێل کاپیتۆلیۆ ناسیۆناڵ}}''': لە ساڵی ١٩٢٩ وەک ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران دروست کراوە، ئەم بینا زەبەلاحە بە قوبەکەی دەناسرێتەوە، کە زاڵە بەسەر ئاسۆی شارەکەدا. لە ناوەوەیدا سێیەم گەورەترین پەیکەری ناوماڵ لە جیهاندا هەیە، بە ناوی ''La Estatua de la República''. لەم ڕۆژانەدا، بارەگای {{بنز|ئەنجومەنی زانستیی کووبا|en|Cuban Academy of Sciences}} و مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی لە ناو بیناکەدان و گەورەترین کۆمەڵەی مێژووی سروشتی لە وڵاتەکەدا لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=قەڵای ئێل مۆرۆ}}''': قەڵایەکە کە دەروازەی کەنداوی هاڤانا دەپارێزێت؛ قەڵای مۆرۆ بەهۆی هەڕەشەی چەتەکانی دەریا بۆ سەر بەندەرەکە دروست کرا. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza|lt=قەڵای سان سەلڤادۆر دێ لا پونتا}}''': قەڵایەکی بچووکە کە لە سەدەی ١٦ەمدا دروست کراوە، لە خاڵی چوونەژوورەوەی ڕۆژاوا بۆ بەندەری هاڤانا، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە پاراستنی هاڤانا لە ماوەی سەدەکانی سەرەتای بوونی ئیسپانییەکان. نزیکەی بیست تۆپی کۆن و ئەنتیکەی سەربازی لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|مەسیحی هاڤانا|en|Christ of Havana}}''': پەیکەری مەڕمەڕیی ٢٠ مەتریی مەسیحی هاڤانا (١٩٥٨) لە لای ڕۆژهەڵاتی گردەکەی کەنداوەکەوە شارەکە پیرۆز دەکات، زۆر هاوشێوەی {{بنز|مەسیحی ڕزگارکەر (پەیکەر)|en|Christ the Redeemer (statue)|lt=مەسیحی ڕزگارکەر}}ی بەناوبانگ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ. * '''{{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Great Theatre of Havana}}''': ئۆپێراخانەیەکە کە بە تایبەتی بە خاوەندارێتیی تیپی نیشتمانیی بالێی کووبا بەناوبانگە، هەندێک جار میوانداریی نمایشەکانی ئۆپێرای نیشتمانی دەکات. شانۆکە هەروەها وەک هۆڵی کۆنسێرت ناسراوە، هۆڵی {{بنز|گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}، کە گەورەترینە لە کووبا. * '''{{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن/دیواری دەریا}}''': ئەو شەقامەیە کە بە درێژایی کەناراوەکانی باکووری شارەکە دەڕوات، لە تەنیشت {{بنز|بەربەستی دەریا|en|seawall}}کەوە. مالێکۆن بەناوبانگترین شەقامی هاڤانایە، بە خۆرئاوابوونەکانی ناسراوە. * '''{{بنز|هۆتێل ناسیۆناڵ دێ کووبا|en|Hotel Nacional de Cuba}}''': هۆتێلێکی نیشتمانیی شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|en|Art Deco}}یە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا وەک کۆمەڵگەیەکی قومار و کاتبەسەربردن بەناوبانگ بوو. * '''{{بنز|مۆزەخانەی شۆڕش (کووبا)|en|Museum of the Revolution (Cuba)|lt=مۆزەخانەی شۆڕش}}''': لە ناو {{بنز|کۆشکی سەرۆکایەتی|en|Presidential Palace}}ی پێشوودایە، لەگەڵ یەختی {{بنز|گرانما (یەخت)|en|Granma (yacht)|lt=گرانما}} کە لە پشت مۆزەخانەکەوە نمایش کراوە. * '''{{بنز|گۆڕستانی کۆڵۆن، هاڤانا|en|Colon Cemetery, Havana|lt=گۆڕستانی کریستۆڤاڵ کۆلۆن}}''': گۆڕستانێک و مۆزەخانەیەکی کراوەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |سەردێڕ=Havana's magnificent necropolis tells a story of wealth and freedom |بڵاوکەرەوە=Carilat.de |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20090801201611/http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی ئەمریکای لاتین، بە جوانی و شکۆمەندییەکەی ناسراوە. گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٨٧٦ دروست کراوە و نزیکەی یەک ملیۆن گۆڕی تێدایە. هەندێک لە بەردی گۆڕەکان بە پەیکەرەکانی ڕامۆس بلانکۆس، لە نێوان ئەوانی تردا، ڕازێنراونەتەوە. == کلتوور == === هێماکان === {{Main|{{بنز|نیشانی هاڤانا|en|Coat of arms of Havana}}}} [[File:Coat of arms of La Habana.svg|thumb|upright|نیشانی لا هابانا]] نیشانی هاڤانا لە سێ قەڵا پێکدێت کە نوێنەرایەتیی ئەو سێ قەڵایە دەکەن کە بەرگرییان لە شارەکە دەکرد: قەڵای فوێرسا، قەڵای مۆرۆ و قەڵای پونتا. کلیلەکە نوێنەرایەتیی ئەوە دەکات کە هاڤانا دەروازەی چوونە ژوورەوەی {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}} بووە. قەڵغانەکە، کە لە لایەکەوە بە لقێکی بەڕوو و لە لایەکی ترەوە بە {{بنز|تاجەگوڵینەی لاورێل|en|laurel wreath}} پشتگیری کراوە، هێمایە بۆ هێزی نەتەوەکە، تاجەگوڵینەی لاورێلیش بۆ شەرەف و شکۆمەندییە. ئەم هێمایانە نوێنەرایەتیی مافەکانی مرۆڤ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|سەردێڕ=El escudo de la villa de La Habana|یەکەم=Alicia Melis|دوایین=Cappa|وێبگە=www.opushabana.cu|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607193212/http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تەلارسازی === هاڤانا شێوازی جۆراوجۆری تەلارسازی هەیە، لە قەڵاکانی سەدەی ١٦ەمەوە، تا باڵەخانە بەرزە مۆدێرنەکان. بارودۆخی ئێستای زۆرێک لە پێکهاتەکان لە دوای ساڵی ١٩٥٩ەوە تێکچووە یان ڕووخێندراون، لەوانەش ڕووخاندنی {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|en|Plaza del Vapor, Havana|lt=مەیدانی ڤاپۆر}}، کە لە ساڵی ١٨٣٥ لەلایەن تەلارسازەکەی {{بنز|کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا|en|Palacio de la Marquesa de Villalba}}، یۆجێنیۆ ڕاینێری سۆرێنتینۆ، باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|en|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازەکەی کاپیتۆلیۆی ساڵی ١٩٢٩ دروست کرابوو. مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕەوە ڕووخێندرا.{{efn|مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ ڕووبەڕووی چارەنووسێکی هاوشێوەی بازاڕی خۆراکی پاریس {{بنز|لێ ئال|en|Les Halles}} بووەوە لە ساڵی ١٩٧١دا. لێ ئال، کە نەیدەتوانی کێبڕکێ لە بازاڕی ئابووریی نوێدا بکات و پێویستی بە چاککردنەوەی گەورە هەبوو، ئەو ژینگە ڕەنگاوڕەنگەی کە سەردەمانێک پەیوەست بوو بە ناوچە قەرەباڵغەکەی دوکانەکانی بازرگانانەوە، بە تەواوی نەما کاتێک لێ ئال هەڵوەشێنرایەوە؛ بازاڕی کۆمەڵە گوازرایەوە بۆ دەوروبەری شار لە {{بنز|مەرشێ دێ ئینتێریت ناسیۆناڵ دێ ڕەنجیس|en|Marché d'Intérêt National de Rungis|lt=ڕەنجیس}}. دوو لە کۆشکە شووشە و ئاسنینەکانی بازاڕەکە هەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی تر دووبارە دروستکرانەوە؛ یەکێکیان لە دەوروبەری پاریس لە {{بنز|نۆژەن-سور-مارن|en|Nogent-sur-Marne}}، ئەوی تریان لە {{بنز|یۆکۆهاما|en|Yokohama}}، ژاپۆن.<ref name="auto">Parimage, "Les Halles, The New Heart of Paris". Mairie de Paris and SemPariSeine, July 2012.</ref> لە سەرەتای شۆڕشی ١٩٥٩ فیدڵ کاسترۆ فەرمانی دا بە وەستاندنی هەموو بیناسازییەک لە کووبا، و ڕووخاندنی مەیدانی ڤاپۆر؛ ''وەزارەتی تەندروستیی گشتی'' مەیدانی ڤاپۆری بە ناتەندروست ڕاگەیاند و فرۆشیارەکانی لەسەر زەوییەکانی شەقامی ئامیستاد لە نێوان شەقامەکانی ئێسترێیا و مۆنتێ نیشتەجێ کردەوە کە ئەکادیمیای سەمای مەریخ و بێلۆنای ڕووخێندراو بۆ چەندین ساڵ تێیدا کاری دەکرد. ''پەیمانگای نیشتمانیی پاشەکەوت و نیشتەجێبوون'' (INAV) جێگەی لۆتەری نیشتمانیی باتیستای گرتەوە، کە لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە هەڵوەشێنرابووەوە، و لۆتەرییەکی نوێ بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ بیناسازیی نوێ، و بە سەرپەرشتیی پاستۆریتا نونیێز کە پڕۆژەی ئەوەی کرد کە بینایەکی نوێ و مۆدێرن، نەک جیاواز لەوانەی کە لەلایەن {{بنز|خۆسێپ لویز سێرت|en|Josep Lluís Sert}}ەوە پێشنیار کرابوون ساڵێک پێشتر لە {{بنز|پلان پیلۆتۆی هاڤانا|en|Havana Plan Piloto}}ی ١٩٥٥-١٩٥٨ی خۆیدا ئێستا لە شوێنە بەتاڵەکەدا دروست بکرێت.<ref name="fracasados">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|سەردێڕ=Los proyectos inconclusos o fracasados de Fidel Castro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200108124810/http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}{{efn|(INAV) دەزگایەکی دەوڵەتییە کە بە ئامانجی دروستکردنی خانوو بۆ هەموو ئەو کووباییانەی کە نەیانبوو لە ڕێگەی لۆتەرییەوە دروست کرا،<ref name="fracasados"/>}} چەندین داڕمانی بیناکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بووەتە هۆی برینداربوون و گیانلەدەستدان بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|سەردێڕ=Cuba's crumbling buildings mean Havana housing shortage|دوایین=Rainsford|یەکەم=Sarah|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224132501/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.havanatimes.org/?p=112640|سەردێڕ=Old Havana Building Collapse Kills Four - Havana Times.org|وێبگە=www.havanatimes.org|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224141543/http://www.havanatimes.org/?p=112640|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ئیسپانی ==== [[File:Parte lateral del Castillo de la Real Fuerza.jpg|thumb|[[Castillo de la Real Fuerza|قەڵای لا ڕیال فوێرسا]]، ١٥٧٧]] سامانەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە دەهێنرانە ناو هاڤانا و بەناو هاڤانادا تێدەپەڕین چونکە خاڵێکی سەرەکیی گواستنەوە بوو لە نێوان جیهانی نوێ و جیهانی کۆندا. لە ئەنجامدا، هاڤانا قەڵابەندترین شار بوو لە ئەمریکاکاندا. زۆربەی نموونەکانی تەلارسازیی سەرەتایی دەکرێت لە قەڵا سەربازییەکاندا ببینرێن وەک لا فۆرتالێزا دێ سان کارلۆس دێ لا کابانیا (١٥٥٨-١٥٧٧) کە لەلایەن باتیستا ئەنتۆنێلییەوە دیزاین کرابوو و قەڵای مۆرۆ (١٥٨٩-١٦٣٠). ئەمە دەکەوێتە دەروازەی کەنداوی هاڤانا و تێڕوانینێک دەدات لە باڵادەستی و سامانی ئەوکاتە. هاڤانای کۆن هەروەها بە دیوارێکی بەرگری دەپارێزرا کە لە ساڵی ١٦٧٤ دەستی پێکردبوو بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٧٦٧ تەواو بوو پێشتر لە سنوورەکانی تێپەڕیبوو، کە بوو بە گەڕەکی نوێی سێنترۆ هابانا. کاریگەریی شێوازە جیاوازەکان و کلتوورەکان دەکرێت لە تەلارسازیی ئیسپانیی هاڤانادا ببینرێت، لەگەڵ کۆمەڵێک جۆراوجۆر لە {{بنز|هونەری مودیخار|en|Mudéjar art|lt=تەلارسازیی مودیخار}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیتاڵیا|en|Architecture of Italy|lt=ئیتاڵی}}، {{بنز|تەلارسازیی یۆنانیی کۆن|en|Ancient Greek architecture|lt=یۆنانی}} و {{بنز|تەلارسازیی ڕۆمانی|en|Roman architecture|lt=ڕۆمانی}}. {{بنز|سیمیناری سان کارلۆس و سان ئەمبڕۆسیۆ|en|San Carlos and San Ambrosio Seminary}} (سەدەی ١٨ەم) نموونەیەکی باشە لە تەلارسازیی سەرەتاییی ژێر کاریگەریی ئیسپانی. کڵێسای سەرەکیی هاڤانا (١٧٤٨-١٧٧٧) کە زاڵە بەسەر گۆڕەپانی کاتێدراڵدا (١٧٤٩) باشترین نموونەی بارۆکی کووباییە. لە دەوروبەریدا کۆشکەکانی پێشووی کاونت دێ کاسا-بایۆنا (١٧٢٠-١٧٤٦) مارکیس دێ ئارکۆس (١٧٤٦) و مارکیس دێ ئاگواس کلاراس (١٧٥١-١٧٧٥) هەن. {{بنز|کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، هاڤانا|en|Iglesia del Espíritu Santo, Havana|lt=کڵێسای ڕۆحی پیرۆز}} لە ساڵی ١٦٣٨دا تەرخان کرا. ڕۆحی پیرۆز چەندین تابلۆی شایەنی سەرنجی تێدایە لەوانەش مەسیحێکی دانیشتووی دوای-لەخاچدان لەسەر دیواری ڕاست، و کاتاکۆمبەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|سەردێڕ=Sacred Destinations_havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105202757/http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی هاڤانا دادەنرێت و دەوترێت کە سەرنجڕاکێشیی سەرەکییەکەی لە بنەڕەتدا لە سادەیی بیناسازییە بەردینە جوانەکەیدایە.{{citation needed|date=August 2022}} کڵێساکە لە ساڵی ١٦٤٨ نۆژەنکرایەوە و فراوان کرا و پلەی پەرەشی پێدرا. لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا گرنگییەکی ناوازەی هەبوو، چونکە بەپێی {{بنز|فەرمانی پاپایی|en|Papal Bull}}یەکی ساڵی ١٧٧٢ و بڕوانامەیەکی شاهانەی ساڵی ١٧٧٣، لەلایەن {{بنز|چارلزی سێیەمی ئیسپانیا|en|Charles III of Spain}}ەوە، بە "Única Iglesia inmune en esta ciudad, construida en 1855." ("تاکە کڵێسای پارێزراو لەم شارەدا، کە لە ١٨٥٥ دروست کراوە") ڕاگەیەندرا، کە واتای ئەوە بوو هەر تاکێکی داواکراو دەیتوانی ئەمپارۆ (پەناگە) تێیدا بدۆزێتەوە لە دژی کردەوەی دەسەڵاتداران یان دادپەروەری. تابلۆیەکی کانزایی لە بناری تاوەری زەنگەکەدا شایەدیی ئەم ڕاستییە دەدات.{{citation needed|date=August 2022}} گەورەترین سەرنجڕاکێشیی کڵێسای ڕۆحی پیرۆز لە ڕوانگەی تەلارسازییەوە لە سادەیی بیناسازییە بەردینە مەرجانییەکەی و نەبوونی ڕازاندنەوەی گرانبەهادایە.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.spc.int/DigitalLibrary/Doc/FAME/Reports/Anon_52_Coral_Building_Material.pdf|سەردێڕ=Coral as a Building_Material|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121224062446/http:// ۆس، لە ساڵی ١٦٦٤ فەرمانی دا بە دروستکردنی نەخۆشخانەیەک بۆ ژنان و کڵێسایەکی لکێنراو بەخشرابوو بە {{بنز|فرانسیسی پاولا|en|Francis of Paola|lt=قەشە فرانسیسی پاولا}} کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێبازی کاسۆلیکی ڕۆمانیی {{بنز|مینیمەکان (ڕێبازی ئایینی)|Minim (religious order)|نەخۆشخانەی سان فرانسیسکۆ دێ پاولا بۆ ژنان لە ساڵی ١٦٧٢ دەستی بە کارەکانی کرد، کە بە زۆری لە بارودۆخێکی قەرەباڵغدا پێشوازی لە نەخۆشە دەروونییە ڕەشپێست و سپیپێستەکان دەکرد. دیمەنی خەمۆکی بیناکە و هاواری ژنە نەخۆشەکان وایکردبوو ئەم شوێنە ببێتە شوێنێکی ناسراو لە ناوچەکەدا، بەڵام نەک لەبەر ئەو هۆکارانەی کە نەخۆشخانەکان حەز دەکەن پێی بناسرێن، بەڵکو وەک ئاماژەیەکی خەمناک. لە ڕۆمانی مەزنی کرایۆڵی سەدەی ١٩ەمدا، سێسیلیا ڤالدێس لە نووسینی سیریلۆ ڤییاڤێردێ، کڵێسا-نەخۆشخانەکە چەندین جار ئاماژەی پێدەکرێت چونکە، گوایە، دایکی سێسیلیا لەوێدا بەند کرابوو کاتێک توانای مێشکی لەدەستدا دوای کێشە و نەهامەتییەکانی پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی لەگەڵ دۆن کاندیدۆ گامبۆا.}} هەردوو بیناکە لە ساڵی ١٧٣٠ بەهۆی زریانێکەوە بە تەواوی وێران بوون و لە ساڵی ١٧٤٥ بە شێوازی بارۆکی کە ئەمڕۆ دەبینرێت دووبارە دروستکرانەوە و گەورە کران.<ref name=vieja/> ==== نیۆکلاسیک ==== {{بنز|تەلارسازیی نیۆکلاسیک|Neoclassical architecture|ژان-کلۆد نیکۆلا فۆرێستیێ|Jean-Claude Nicolas Forestier}}، سەرۆکی پلاندانانی شارنشینی لە پاریس بۆ ماوەی پێنج ساڵ گوازرایەوە بۆ هاڤانا بۆ هاریکاریکردن لەگەڵ تەلارسازەکان و دیزاینەرانی دیمەنی سروشتی. لە پلاندانانی سەرەکی شارەکەدا ئامانجی ئەوە بوو کە هاوسەنگییەکی گونجاو لە نێوان فۆرمی بیناسازی کلاسیک و دیمەنی سروشتی خولگەیی دروست بکات. ئەو تۆڕی ڕێگاوبانەکانی شارەکەی لە ئامێز گرت و بەیەکەوەی بەستنەوە لە هەمان کاتدا جەختی لەسەر شوێنەوارە دیارەکان دەکردەوە. کاریگەرییەکەی شوێنەوارێکی گەورەی لەسەر هاڤانا بەجێهێشتووە هەرچەندە زۆرێک لە بیرۆکەکانی بەهۆی {{بنز|قەیرانی ئابووریی مەزن|Great Depression|ڤێدادۆ|Vedado|thumb|left|کۆشکی ڤیلالبا، وێنەی ١٨٩٨]] لە ساڵی ١٨٧٥ دروست کراوە، لە ڕێپارتۆ دێ لاس لاس مورایاس، (شریتێکی زەویی فراوان کە دوای ڕووخاندنی دیوارەکانی شار لە ساڵی ١٨٦٣ مایەوە)، کاری تەلارساز یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ بوو.{{efn|یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازی {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|National Capitol of Cuba}} لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠ کۆشکەکە خاوەندارێتی دەکرا لەلایەن کاونتی کاسا مۆرێ. کارگەی تووتنی "لا فلۆر دێ خۆسێ موریاس" لە بیناکەدا دامەزرا. دواتر، لە ڕێگەی قۆستنەوەی کرێکانەوە، بوو بە خانوویەکی کرێچیانە. لە ساڵی ١٩٥١ هەندێک لە شوێنەکانی تەرخان کران بۆ نیشتەجێبوون. لە نهۆمی سەرەوەیدا، سەنتەری ئیسپانی و سەنتەری ئیسرائیلیی کووبا بارەگایان هەبوو. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا و {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|Plaza del Vapor, Havana|وێبگە=Facebook|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> موڵکەکە، لە دوای {{بنز|کۆشکی ئالداما|Palacio de Aldama}}، بەهێزترین نموونەی نیۆکلاسیزمی کووباییە. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا لەسەر شێوازی نیۆکلاسیکییە، و لەوانەیە تەنها لە هاڤانا بەراورد بکرێت – بەپێی وتەی ئالینا کاستێلانۆس – بە کۆشکی ئالداما. بەڵام لە کاتێکدا ئەمیان ڕازاندنەوەکە سنووردار دەکات بە باریکیی سروشتی کۆڵۆنەکان، بە کلاسیکترین شێوەی پارتێنۆنی یۆنانی، ئەوی تریان وردەکاریی ڕۆمانی و ڕێنێسانس بەکاردەهێنێت، بۆیە، کەوانەکان لەسەر کۆڵەکەکاندان، و بیناکە بە کۆرنیسێکی بەرچاو تاجدار کراوە. ڕازاندنەوە نیۆکلاسیکییەکە هەروەها دەکرێت لە بەرگی پەنجەرەکاندا ببینرێت، کە شێوەی جێگرەوەی پێدیمێنتی سێگۆشە یان نیوە بازنەیی وەردەگرن، و شووشە بەسەر دەرگاکەدا، هاوشێوەی {{بنز|Palacio de Aldama}} کۆشکێکی نیۆکلاسیکییە کە دەکەوێتە بەرامبەری پێچەوانەی {{بنز|کامپۆ دێ مارتێ، هاڤانا|Campo de Marte, Havana|هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم (هاڤانا)، دەروازە، نزیکەی ١٩٣٠]] هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم دەکەوێتە سەر گۆشەی سان ڕافایل و ئیندۆستریا. وەک "ئێدیفیسیۆ لویز. ئی. دێل ڤایێ" کرایەوە، وەک ڕێزێک بۆ گەورە سەرمایەداری شەکر کە خاوەنی بیناکە بوو. هەرچەندە زوو فرۆشرا بە کەسێکی کەنەدی بە ناوی ویڵبێر ئی. تۆدگام، کە گۆڕی بۆ هۆتێلە بەناوبانگەکەی ڕۆیاڵ پاڵم.<ref name="Royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بینای باکاردی]] {{بنز|بینای باکاردی (هاڤانا)|Bacardi Building (Havana)|هاڤانای کۆن|Old Havana}}. بیناکە لەسەر شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|art deco}}یە کە لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا باو بوو. بینای باکاردی دیزاین کرابوو بۆ ئەوەی ببێتە بارەگای سەرەکیی کۆمپانیای ڕۆمی {{بنز|باکاردی|Bacardi}}؛ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا لەلایەن حکوومەتەکەی کاسترۆوە خۆماڵی کرا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بیناکە لەلایەن کۆمپانیایەکی بیناسازی ئیتاڵییەوە نۆژەن کرایەوە. بەشی ناوەوەی ڕازاندنەوە ڕەسەنەکانی لە مەڕمەڕ و گڕانیتدا پاراستووە. بە یەکێک لە باشترین بیناکانی {{بنز|Art Deco}} لە ئەمریکای لاتین دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بینای لۆپێز سێرانۆ]] لەلایەن تەلارساز ڕیکاردۆ میرا لە ساڵی ١٩٢٩ دیزاین کراوە، کە لە ساڵی ١٩٤١ کتێبفرۆشیی La Moderna Poesia لەسەر شەقامی ئۆبیسپۆ بۆ هەمان خاوەن دیزاین کرد، {{بنز|بینای لۆپێز سێرانۆ|López Serrano Building}} بەرزترین بینای نیشتەجێبوون بوو لە کووبا تا دروستکردنی {{بنز|بینای فۆکسا|FOCSA Building}} لە ساڵی ١٩٥٦دا. دروستکردنی بیناکە لەلایەن خۆسێ ئەنتۆنیۆ لۆپێز سێرانۆوە پێشنیار کرا، کە بڵاوکەرەوەیەک بوو و La Moderna Poesíaی بەڕێوەدەبرد.<ref name=paseosporlahabana>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Paseos por la Habana .com |تەلارسازیی مۆدێرنیست|modernist architecture}}، کە بە بینا کوالێتی بەرزەکان ناسراوە، بەشێکی زۆری شارەکەی گۆڕی. نموونەکان بریتین لە {{بنز|هۆتێلی هیلتۆن|Hilton Hotel|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ|Radiocentro CMQ Building}} لە ١٩٥٥ لەلایەن {{بنز|مارتین دۆمینگێز ئێستێبان|Martín Domínguez Esteban}} تەلارسازی {{بنز|FOCSA Building}} لە ١٩٥٦، و {{بنز|بینای دڵنیایی پزیشکی، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana|ئەنتۆنیۆ کینتانا سیمۆنێتی|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە.{{citation needed|هۆتێل هابانا لیبرێ دەکەوێتە سەنتەریترین گۆشەی ڤێدادۆوە.]] هۆتێلی {{بنز|تریپ هابانا لیبرێ|Tryp Habana Libre}} یەکێکە لە هۆتێلە گەورەکان لە {{بنز|کووبا|Cuba}}، کە لە {{بنز|Vedado}}، هاڤانا هەڵکەوتووە. هۆتێلەکە ٥٧٢ ژووری هەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دیمەنی ئاسمانی بینای فۆکسا لە ڕۆژاواوە، بە ڕاڕەوە هەڵواسراوەکانەوە، نزیکەی ١٩٥٨]] {{بنز|FOCSA Building}} بلۆکێکی نیشتەجێبوونە لە گەڕەکی ڤێدادۆی هاڤانا، کووبا. بە ناوی کۆمپانیای بەڵێندەری ''Fomento de Obras y Construcciones, Sociedad Anónima''ەوە ناونراوە، و تەلارسازەکان بریتی بوون لە ئێرنێستۆ گۆمێز سامپێرا (١٩٢١-٢٠٠٤)، مێرسێدێس دایاز (هاوسەرەکەی)، و {{بنز|Martín Domínguez Esteban}} (١٨٩٧-١٩٧٠)، کە تەلارسازی {{بنز|Radiocentro CMQ Building}} بوو. ئەندازیاری پێکهاتەیی لویز سایێنز دوپلاسێ بوو، لە کۆمپانیای Sáenz, Cancio & Martín، و پرۆفیسۆری ئەندازیاری لە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|University of Havana}}. ئەندازیارە شارستانییەکان بارتۆلۆمێ بێستارد و مانوێل پادرۆن بوون. گوستاڤۆ بێکێر و فێرناندۆ ئێچ. مێنێسێس ئەندازیاری میکانیکی و کارەبایی بوون، بە ڕێککەوت.<ref name=Fox>Fox, Arthur. "Concrete Apartment House 39 Stories High." Engineering News Record 7/1955:34-37. Print.</ref><ref name=Cuevas /> دەکەوێتە سەر شوێنێک کە سنووردارە بە شەقامەکانی ١٧ و M و شەقامەکانی ١٩ و N لە {{بنز|Vedado}}.<ref name=Cuevas>Juan de las Cuevas Toraya, published in 2001.[http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html arquitecturacuba.blogspot.com] {{Webarchive|right|{{بنز|Antonio Quintana Simonetti}} {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana}}، ١٩٥٨]] {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ|Edificio del Seguro Médico}} بینایەکی بازرگانییە لە ئێل {{بنز|Vedado}}، هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە. ==== دیمەنی شار ==== {{Recentism|upright=1.5 |نەخشەی ناوچەکانی هاڤانا]] هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|Old Havana}}، {{بنز|Vedado}}، و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> هاڤانای کۆن، بە شەقامە تەسکەکانی و باڵکۆنە هەڵواسراوەکانیەوە، سەنتەری نەریتیی بەشێکە لە بازرگانی، پیشەسازی، و کاتبەسەربردنی هاڤانا، هەروەها ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیشە. بۆ لای ڕۆژاوا بەشێکی نوێتر هەیە، کە چەقی بەستووە لەسەر ناوچەی سەرەوەی شار کە بە {{بنز|Vedado}} ناسراوە، و بووەتە ڕکابەری هاڤانای کۆن بۆ چالاکییە بازرگانییەکان و ژیانی شەوانە. بینای {{بنز|National Capitol Building (Havana)|کارگەی شاهانەی تووتنی پارتاگاس|Real Fabrica de Tabacos Partagás}}، کە یەکێکە لە کۆنترین کارگەکانی جگەرە لە کووبا، لەم ناوچەیەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ماریاناو|Marianao}} هەیە، کە یەکێکە لە بەشە نوێیەکانی شارەکە، و مێژووەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٢٠ەکان. هەندێک لە تایبەتمەندیی دەوروبەری شار دوای شۆڕش لەدەستچوو، چونکە زۆرێک لە ماڵەکانی دەوروبەری شار لەلایەن حکوومەتی کووباوە خۆماڵی کران بۆ ئەوەی وەک قوتابخانە، نەخۆشخانە، و نووسینگەی حکوومی خزمەت بکەن. چەندین یانەی تایبەتیی دەرەوەی شار گۆڕدران بۆ سەنتەری کاتبەسەربردنی گشتی. {{بنز|میرامار، هاڤانا|Miramar, Havana|قوتابخانەی نێودەوڵەتیی هاڤانا|International School of Havana}} لە گەڕەکی میراماردایە. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر بەش لە {{بنز|Old Havana}}، لەوانەش پلازا دێ ئارماس، بوون بە بەشێک لە پڕۆژەیەکی نۆژەنکردنەوەی پێشبینیکراوی ٣٥-ساڵەی چەندین ملیۆن دۆلاری، بۆ ئەوەی کووباییەکان قەدری ڕابردوویان بزانن و گەشتیاری بەرز بکەنەوە. لە دە ساڵی ڕابردوودا{{which|واتسۆن و قرشەکە|Watson and the Shark}}}} [[File:1920 Centro Asturiano1.jpg|thumb|left|{{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}}، وێنەی ١٩٢٧]] {{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}} مۆزەخانەیەکی هونەرە جوانەکانە کە هونەری کووبایی و نێودەوڵەتی نمایش دەکات. مۆزەخانەکە یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵەکانی تابلۆ و پەیکەر لە ئەمریکای لاتین لەخۆدەگرێت و گەورەترینە لە ناوچەی کاریبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historia del Museo Nacional|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ئیش=Museonacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718163303/http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لەژێر سەرپەرشتی ''وەزارەتی کلتووری کووبا''دا، دوو شوێن داگیر دەکات لە دەوروبەری ''پاسیۆ دێل پرادۆ''ی هاڤانا، ئەمانەش بریتین لە ''کۆشکی هونەرە جوانەکان''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری کووبایی و ''کۆشکی سەنتەری {{بنز|ئاستوریاس|en|Asturias|lt=ئاستوری}}''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Centro Asturiano|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080212132521/http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=MuseoNacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> کەلەپوورە هونەرییەکەی لە زیاتر لە ٤٥,٠٠٠ پارچە پێکهاتووە.<ref name="Mario_Muñoz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(ES) El Alma de la nación no se vende |ناونیشان=http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010822182815/http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ئیش=Cubaweb.cu |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ەوە پایتەخت میوانداریی بارەگای سەرەکیی {{بنز|دامەزراوەی لودڤیگی کووبا|en|The Ludwig Foundation of Cuba}} دەکات لە ڤێدادۆ، کە لەلایەن کۆکەرەوە ئەڵمانییەکان پیتەر و ئیرێن لودڤیگەوە دامەزراوە، و ڕێکخراوێکی ناحکوومی و قازانج نەویستە بۆ بڵاوکردنەوە و پاراستنی هونەری کووبایی. هونەرمەندە دیارەکانی پەیوەست بە شارەکەوە بریتین لە {{بنز|فێدێریکۆ بێلتران ماسێس|en|Federico Beltrán Masses}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |سەردێڕ=Biografiá |زمان=Spanish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513073202/http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |سەردێڕ=Federico Beltran Masses |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=...the only child of Luis Beltran Fernandez Estepona, a former Spanish army officer stationed in Cuba, and Dona Mercedes Masses Olives, the daughter of a doctor from Lleida, Catalonia, who himself had married the daughter of a wealthy Spanish Cuban-landowner. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108192925/http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڤیکتۆر مانوێل گارسیا ڤالدێس|en|Víctor Manuel García Valdés}}،<ref>Cernuda Art: Victor Manuel Garcia; http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304060333/http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ |date=2020-03-04 }}. Retrieved 12 September 2015</ref><ref name = AEX>Art Experts: Victor Manuel Garcia (1897–1969); http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128132636/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php |date=28 January 2018 }}. Retrieved 12 August 2015</ref> و {{بنز|ویفرێدۆ لام|en|Wifredo Lam}}.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151018234530/http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=Havana City Guide|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref name="afar.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=www.afar.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212215647/https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === هونەرەکانی نمایش === [[File:Ballet Nacional de Cuba.jpg|thumb|left|بالێی نیشتمانیی کووبا نمایش دەکات لە شانۆی گەورەی هاڤانا]] لە بەرامبەر پارکی ناوەندیی هاڤانادا {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}} هەیە بە شێوازی {{بنز|تەلارسازیی بارۆک|en|baroque architecture|lt=بارۆک}}، کە شانۆیەکە لە ساڵی ١٨٣٧ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |سەردێڕ=170 Aniversario Gran Teatro |ئیش=#Influence |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190108051006/https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئێستا نیشتمانی {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet}} و {{بنز|فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی بالێ لە هاڤانا|en|International Ballet Festival of Havana}}یە، کە یەکێکە لە کۆنترینەکان لە جیهانی نوێدا. ڕووبەری پێشەوەی بیناکە بە پەیکەرێکی بەرد و مەڕمەڕ ڕازێنراوەتەوە. هەروەها پارچە پەیکەرسازییەکانی تێدایە لەلایەن {{بنز|جوزێپێ مۆرێتی|en|Giuseppe Moretti}}ەوە،<ref>{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20071020113649/http://www.radiohc.cu/espanol/turismo/kaleidoscopio/granteatro1.htm Radio Havana-Cuba]- Existen también piezas escultóricas en las cuatro cúpulas del techo realizadas por Giuseppe Moretti.</ref> کە نوێنەرایەتیی خوازەکان دەکەن بۆ وێناکردنی خێرخوازی، پەروەردە، مۆسیقا و شانۆ. شانۆ سەرەکییەکە هۆڵی {{بنز|فێدێریکۆ گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}یە، بە جێگەی دانیشتن بۆ ١,٥٠٠ کەس و باڵکۆنەکانەوە. لە شکۆمەندییەکانی مێژووە دەوڵەمەندەکەی؛ گۆرانیبێژی {{بنز|تێنۆر|en|tenor}}ی ئیتاڵی {{بنز|ئێنریکۆ کاروسۆ|en|Enrico Caruso}} تێیدا گۆرانی وتووە، سەماکاری بالێی ڕووسی {{بنز|ئانا پاڤلۆڤا|en|Anna Pavlova}} سەما تێیدا کردووە، و ئەکتەری فەڕەنسی {{بنز|سارا بێرنهارت|en|Sarah Bernhardt}} نواندنی تێدا کردووە. {{بنز|ئالیسیا ئالۆنسۆ|en|Alicia Alonso}} ''{{بنز|پریما بالێرینا ئاسۆلوتا|en|prima ballerina assoluta}}''یەکی کووبایی و کۆریۆگرافەر بوو کە کۆمپانیاکەی لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet|lt=بالێ ناسیۆناڵ دێ کووبا}}.<ref>Mary Clarke and [[David Vaughan (dance archivist)|David Vaughan]] (eds) 1977. ''The encyclopedia of dance & ballet''. Pitmans, London. p. 16.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> ئالۆنسۆ لە ساڵی ١٩٢٠ "لە پەراوێزی" هاڤانا لەدایک بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|سەردێڕ=Alicia Alonso, Prima Ballerina Assoluta of the National Ballet of Cuba dies|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=CUBADEBATE|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191017205533/http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە {{بنز|جیزێل|en|Giselle}} و {{بنز|سوویتی کارمن (بالێ)|en|Carmen Suite (ballet)|lt=وەشانی بالێی ''کارمن''}} ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Alicia-Alonso|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100429041909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/16956/Alicia-Alonso|سەردێڕ=Alicia Alonso &#124; Cuban dancer &#124; Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=www.britannica.com}}</ref> === ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن === ==== CMQ ==== {{Main|{{بنز|CMQ (کووبا)|en|CMQ (Cuba)}}}} [[File:Radiocentro CMQ logo1950. Havana, Cuba.png|left|thumb|80px]] [[File:Radiocentro CMQ Building. Havana, Cuba.jpg|right|thumb|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ، هاڤانا]] CMQ وێستگەیەکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کووبایی بوو کە لە هاڤانا، {{بنز|کووبا|en|Cuba}} هەڵکەوتبوو، کە لە ساڵانی ١٩٤٠ەکان و ١٩٥٠ەکاندا دەگەیشتە بینەران، و بینەر و بیسەرێکی زۆری ڕادەکێشا بە بەرنامەیەک کە لە مۆسیقاوە تا بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەخۆدەگرت. دواتر فراوان بوو بۆ تۆڕەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. وەک تۆڕێکی ڕادیۆیی ڕکابەرێکی توندی تۆڕی {{بنز|RHC-کادێنا ئازول|en|RHC-Cadena Azul}} بوو. کۆمپانیاکە لە ١٢ی ئازاری ١٩٣٣ لەلایەن میگێل گابریێل و ئانخێل کامبۆوە دامەزرا. دە ساڵ دواتر، لە ١ی ئابی ١٩٤٣، نیوەی لەلایەن گرووپی بازرگانیی {{بنز|گۆار مێسترێ|en|Goar Mestre}}ەوە کڕدرا. لە سەرەتادا، تەنها لە پایتەختدا پەخشی دەکرد و دواتر فراوان بوو بۆ بەشەکانی تری وڵاتەکە. کووبای پێش شۆڕش هەڵگرێکی سەرەتایی تەکنەلۆژیای نوێ بوو، لەوانەش تەلەڤیزیۆن. کووبا یەکەم وڵاتی ئەمریکای لاتین بوو کە تەلەڤیزیۆنی هەبێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا وێستگەی CM-21P پەخشێکی ڕاستەوخۆی ئەزموونیی فرە-خاڵی ئەنجامدا. پەخشی بازرگانیی ئاسایی لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ بە {{بنز|یونیۆن ڕادیۆ تیڤی|en|Unión Radio TV}}ی گاسپار پومارێخۆ دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەدا '''CMQ-TV'''ی گۆار مێسترێ ئیسپینۆسا هات لەسەر کەناڵی ٦ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٠. CMQ بە فەرمی لە ١١ی ئازاری ١٩٥١ دەستی پێکرد، و دەبوو بە پاشکۆیەکی {{بنز|NBC|en|NBC}}. تا ساڵی ١٩٥٤، CMQ-TV فراوان ببوو بۆ تۆڕێکی حەوت وێستگەیی. بە تۆڕی CMQ، کووبا دووەم وڵات بوو لە جیهاندا، تەنها لە دوای ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی نیشتمانیی هەبێت.<ref name=et>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CFXgj7a55agC&dq=cmq-tv&pg=PA636|سەردێڕ=Encyclopedia of Television |یەکەم١=Horace|دوایین١=Newcomb|یەکەم٢=Museum of Broadcast|دوایین٢=Communications|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٩٤-١|via=Google Books}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|سەردێڕ=Cuba Baseball & TV- 1955 World Series|یەکەم=R.|دوایین=Aranda|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120302035547/http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا بە پەخشکردنی ڕۆمانی ''El Derecho de Nacer''، لەلایەن فێلیکس بی. کانیێتەوە، جێگەی وێستگەی ڕکابەر، RHC Cadena Azul گرتەوە. بەم سەرکردایەتییەوەیە کە دووەمین کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کووبایی، CMQ TV، کەناڵی ٦ لەدایک دەبێت. لە سەرەتادا لە شەقامی مۆنتێ بوو، لەسەر گۆشەی پاسیۆ دێل پرادۆ. لە ١٢ی ئازاری ١٩٤٨، ستۆدیۆی ڕادیۆکە گوازرایەوە بۆ {{بنز|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ|en|Radiocentro CMQ Building}} لە لا ڕامپا و شەقامی L لە {{بنز|ئێل ڤێدادۆ|en|El Vedado}}.{{citation needed|date=August 2022}} === ڤیستیڤاڵەکان === {{بەرفراوانتر|{{بنز|ڤیستیڤاڵەکان لە هاڤانا|en|Festivals in Havana}}}} ==== ڤیستیڤاڵی فیلم ==== {{Main|{{بنز|ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا|en|Havana Film Festival}}}} ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڤیستیڤاڵێکی کووباییە کە جەخت دەکاتە سەر پێشخستنی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین. هەروەها بە ئیسپانی بە ''Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana'' ناسراوە، و بە ئینگلیزیش بە ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینیی هاڤانا.<ref>[https://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ Havana Film Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314235628/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ |date=2009-03-14 }} at the [[Internet Movie Database]].</ref> هەموو ساڵێک لە ماوەی مانگی کانوونی یەکەمدا لە شاری {{بنز|هاڤانا|en|La Havana}}، کووبا بەڕێوەدەچێت. یەکەمین ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینی لە ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ بەڕێوەچوو، و زیاتر لە ٦٠٠ دەرهێنەری فیلمی ئەمریکای لاتین وەڵامی یەکەمین بانگەوازیان دایەوە کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کووبایی بۆ هونەر و پیشەسازیی سینەمایی|en|Cuban Institute of the Cinematographic Art and Industry}} (ICAIC) کرا. دامەزرێنەرەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ICAIC، ئەلفرێدۆ گێڤارا، و سینەماکاران {{بنز|خولیۆ گارسیا ئێسپینۆسا|en|Julio García Espinosa}} و {{بنز|پاستۆر ڤێگا|en|Pastor Vega}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924174130/http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەک لە بانگەوازی دامەزراندنیدا دەربڕدراوە، ڤیستیڤاڵەکە ئامانجی ئەوە بوو کە "پەرە بە کۆبوونەوەی بەردەوامی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین بدات کە بە کارەکانیان کلتووری هونەریی وڵاتەکانمان دەوڵەمەند دەکەن (...)؛ دڵنیابوون لە پێشکەشکردنی هاوبەشی فیلمە خەیاڵییەکان، دۆکیۆمێنتارییەکان، کارتۆنەکان و ڕووداوەکانی ئێستا (...)، و بەشداریکردن لە بڵاوبوونەوە و سووڕانەوەی نێودەوڵەتیی بەرهەمە سەرەکی و گرنگەکانی سینەماکانمان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/historia/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171227161407/https://habanafilmfestival.com/historia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڕایگەیاند کە دووبارە ئیڤان گیروود وەک سەرۆکی ڤیستیڤاڵەکە دیاری دەکاتەوە. گیروود پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠١٠ وەک سەرۆک خزمەتی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |سەردێڕ=Iván Giroud Reappointed Director of the Havana Film Fest |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Cinema Tropical |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929180742/https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تەندروستی == {{بەرفراوانتر|{{بنز|چاودێریی تەندروستی لە کووبا|en|Healthcare in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} هەموو دانیشتووانی کووبا دەستڕاگەیشتنیان هەیە بە چاودێریی تەندروستی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانەکاندا،<ref name="Harvard">[http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Harvard Public Health Review/Summer 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} The Cuban Paradox</ref> پۆلیکلینیکە ناوخۆییەکان، و پزیشکانی خێزانی گەڕەک کە هەر یەکەیان بە تێکڕا خزمەتی ١٧٠ خێزان دەکەن،<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm Medical know-how boosts Cuba's wealth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006055926/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm |date=2022-10-06 }} BBC online.</ref> کە ئەمەش یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکانی پزیشک بۆ نەخۆش لە جیهاندا.<ref>[http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 Commitment to health: resources, access and services] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060718084329/http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 |date=18 July 2006 }} United Nations Human Development report</ref> سەرەڕای ئەوەش، سیستەمی تەندروستی بەدەست کەمیی پێداویستییەکان، ئامێرەکان و دەرمانەکانەوە دەناڵێنێت کە بەهۆی کۆتایی هاتنی یارمەتییەکانی {{بنز|یەکێتیی سۆڤیەت|en|Soviet Union}} لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠ەکان و {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا}} دروست بووە.<ref name="US embargo">The effects of the U.S. embargo on medicines in Cuba have been studied in numerous reports.<br /> • '''R Garfield and S Santana'''. Columbia University, School of Nursing, New York; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380757/ "The impact of the economic crisis and the US embargo on health in Cuba"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510111538/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1380757 |date=2020-05-10 }} "this embargo has raised the cost of medical supplies and food Rationing, universal access to primary health services" <br /> • '''American Association for World Health'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8150565&dopt=Abstract Online]. American Association for World Health Report. March 1997. Accessed ''6 October 2006''. Supplementary source : [http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm American Public Health Association website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813155121/http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm |date=13 August 2006 }} "After a year-long investigation, the American Association for World Health has determined that the U.S. embargo of Cuba has dramatically harmed the health and nutrition of large numbers of ordinary Cuban citizens." <br /> • '''Felipe Eduardo Sixto'''; [http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf An evaluation of Four decades of Cuban Healthcare] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619225952/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf |date=19 June 2010 }}.<br /> "The lack of supplies accompanied by a deterioration of basic infrastructure (potable water and sanitation) resulted in a setback of many of the previous accomplishments. The strengthening of the U.S. embargo contributed to these problems." <br /> • '''Pan American Health organization'''; Health Situation Analysis and Trends Summary [https://www.paho.org/english/sha/prflcub.htm Regional Core Health Data System – Country Profile: CUBA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016080815/http://www1.paho.org/english/sha/prflcub.htm |date=16 October 2015 }} "The two determining factors underlying the crisis are well known. One is the dissolution of the Soviet Union and the socialist bloc, and the other is the economic embargo the Government of the United States." <br /> • '''Harvard Public Health'''; [http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Review/Summer 2002 : The Cuban Paradox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} "Because its access to traditional sources of financing is seriously hindered by the sanctions, which until recently included all food and medicine, Cuba has received little foreign and humanitarian aid to maintain the vitality of its national programs"<br /> • '''''[[The Lancet]]'' medical journal'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8942780 Role of USA in shortage of food and medicine]. "The resultant lack of food and medicines to Cuba contributed to the worst epidemic of neurological disease this century."</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|infant mortality rate}}<nowiki/>ی هاڤانا لە ساڵی ٢٠٠٩دا ٤.٩ بوو بۆ هەر ١,٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو،<ref name=Official_census /> ٥.١٢ لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، کە کەمترە لە زۆرێک لە {{بنز|وڵاتی پێشکەوتوو|en|Developed country|lt=وڵاتە پێشکەوتووەکان}}،<ref name=United_Nations>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm United Nations World Population Prospects: 2011 revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603014657/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm |date=June 3, 2013 }} – 2011 revision</ref><ref name=Cia>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150328230723/https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|سەردێڕ=CIA World Factbook 2009|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> و نزمترینە لە {{بنز|وڵاتانی تازەپێگەیشتوو|en|Developing country|lt=جیهانی تازەپێگەیشتوودا}}.<ref name= United_Nations /><ref name=Cia /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |سەردێڕ=Cuba tiene la menor mortalidad infantil del mundo en desarrollo, según UNICEF |ئیش=Público.es |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Publico.es |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130516083703/http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڕێوەبردنی سیستەمی چاودێریی تەندروستی بۆ وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە هاڤانادا چەقی بەستووە. نەخۆشخانەکانی هاڤانا لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە بەڕێوەدەبرێن، و هاووڵاتیان نەخۆشخانە و نۆرینگەیان بۆ دیاری دەکرێت کە دەتوانن بۆ چاودێری سەردانیان بکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} == وەرزش == [[File:Latinoamericano02.JPG|thumb|{{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}]] زۆرێک لە کووباییەکان هاندەری سەرسەختی وەرزشن و بە تایبەتی حەزیان لە بەیسبۆڵە. تیمی هاڤانا لە {{بنز|زنجیرەی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Series}} بریتییە لە {{بنز|ئیندۆستریالێس|en|Industriales}}، کە یەکێکە لە سەرکەوتووترین تیمەکان لە پاڵەوانێتییەکەدا. لە ڕابردوودا، هەروەها نوێنەرایەتی کراوە لەلایەن {{بنز|هابانا (خولی کووبایی)|en|Habana (Cuban League)|lt=هابانا}} (لە {{بنز|خولی کووبایی|en|Cuban League}} پێش شۆڕش) هەروەها {{بنز|مێترۆپۆلیتانۆس|en|Metropolitanos}} و لا هابانا لە زنجیرەی نیشتمانیدا. شارەکە چەندین یاریگای وەرزشیی گەورەی هەیە، کە گەورەترینیان {{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}یە، کە ئیندۆستریالێس یاریی تێدا دەکات. چوونە ژوورەوە بۆ بۆنە وەرزشییەکان بە گشتی بێبەرامبەرە، و یارییە کتوپڕەکان لە گەڕەکەکانی سەرتاسەری شارەکەدا ئەنجام دەدرێن. یانە کۆمەڵایەتییەکان لە کەناراوەکان دامەزراوە بۆ وەرزشە ئاوییەکان دابین دەکەن و چێشتخانە و هۆڵی سەمایان تێدایە. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|یارییەکانی پانا ئەمریکانی ١٩٩١|en|1991 Pan American Games|lt=١١ەمین یارییەکانی پانا ئەمریکانی کرد لە ساڵی ١٩٩١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana '91 Quadro de Medalhas|ناونیشان=http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-Americanos/jogos-pan-Americanos-1991-havana.htm|ئیش=Panamerican Games '91|بڵاوکەرەوە=quadrodemedalhas.com|زمان=pt|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303183434/http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-americanos/jogos-pan-americanos-1991-havana.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> یاریگا و دامەزراوەکان بۆ ئەم مەبەستە لە دەوروبەری ڕۆژهەڵاتی شارەکە کە دانیشتووانیان کەم بوو دروستکران. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|جامی جیهانیی یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|en|IAAF World Cup|lt=جامی جیهانیی ئای ئەی ئەی ئێف (IAAF)}} لە گۆڕەپان و مەیدان کرد لە ساڵی ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAAF WORLD CUP IN ATHLETICS|ناونیشان=http://www.gbrathletics.com/ic/wp.htm|بڵاوکەرەوە=gbrathletics.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226115736/http://gbrathletics.com/ic/wp.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * هاڤانا خوازیار بوو بۆ میوانداریکردنی {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Summer Olympics}} و {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٢|en|2012 Summer Olympics}}،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Olympic bids: The rivals|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/3068323.stm|بڵاوکەرەوە=BBC.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090210040857/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/3068323.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام نەخرایە لیستی کۆتاییەوە. * هاڤانا سێ جار میوانداریی {{بنز|سێنترۆباسکێت|en|Centrobasket}}ی کرد، کە بریتی بوون لە ساڵانی ١٩٦٩، ١٩٨٩ و ١٩٩٩. == کەسایەتییە دیارەکان == {{main|{{بنز|پۆل:کەسایەتییەکانی هاڤانا|en|Category:People from Havana}}}} == شارە دەستەخوشکەکان == {{بەرفراوانتر|{{بنز|پێڕستی شارە دەستەخوشکەکانی کووبا#هاڤانا|en|List of twin towns and sister cities in Cuba#Havana}}}} == ئەمانەش ببینە == {{Portal|کاریبی|}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} == کتێبنامە == {{refbegin|26em}} * Eddie Lennon, Julie Napier and Farida Haqiqi. ''Wonderful Havana'' (1st ed.). Cool World Books, updated February 2013. * King, Charles Spencer (2009) ''Havana My Kind of Town''. US: [[CreateSpace]]. {{ISBN|978-1-4404-3269-9}}. * Alicia García Santana. ''Havana: History and Architecture of a Romantic City''. Monacelli, October 2000. {{ISBN|978-1-58093-052-9}}. * Angela, Ferriol Maruaga; ''et al.'': ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', Editorial de Ciencias Sociales, 1998. {{ISBN|978-959-06-0348-8}}. * ''The Rough Guide to Cuba'' (3rd ed.). [[Rough Guides]], May 2005. {{ISBN|978-1-84353-409-9}}. * Barclay, Juliet (1993). ''Havana: Portrait of a City''. London: Cassell. {{ISBN|978-1-84403-127-6}} (2003 paperback edition). گێڕانەوەیەکی گشتگیری مێژووی هاڤانا لە سەرەتای سەدەی ١٦ەمەوە تا کۆتایی سەدەی ١٩ەم. * Carpentier, Alejo. ''La ciudad de las columnas'' (شاری ستوونەکان). پێداچوونەوەیەکی مێژوویی شارەکەیە لەلایەن یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی ئەدەبیاتی ئیبیرۆئەمەریکانی، کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم شارەیە. * Cluster, Dick, & Rafael Hernández, ''History of Havana.'' New York: Palgrave-MacMillan, 2006. {{ISBN|978-1-4039-7107-4}}. مێژوویەکی کۆمەڵایەتیی شارەکەیە لە ساڵی ١٥١٩ەوە تا ئێستا، کە بە هاوبەشی لەلایەن نووسەر و سەرنووسەرێکی کووبایی دانیشتووی هاڤانا و ڕۆماننووس و نووسەرێکی مێژووی باوی ئەمریکییەوە نووسراوە. * Eguren, Gustavo. ''La fidelísima Habana'' (هاڤانای زۆر دڵسۆز). پەڕتووکێکی وێنەداری بنەڕەتییە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت مێژووی لا هابانا بزانن، کە تۆمارە مێژووییەکان، وتارەکان لە خەڵکی ڕەسەن و نا-ڕەسەن، بەڵگەنامەکانی ئەرشیف، و زیاتریش لەخۆدەگرێت. * United Railways of Havana. ''Cuba: A Winter Paradise''. 1908–1909, 1912–1913, 1914–1915 and 1915–1916 editions. New York, 1908, 1912, 1914 and 1915. نەخشەکان، وێنەکان و وەسفی هێڵە کارەباییەکانی دەوروبەری شار و نێوان شارەکان. * "Electric Traction in Cuba". ''Tramway & Railway World'' (London), 1 April 1909, pp.&nbsp;243–44. نەخشە، وێنەکان و وەسفی هێڵی ئاسنینی ناوەندیی هاڤانا. * "The Havana Central Railroad". ''Electrical World'' (New York), 15 April 1909, pp.&nbsp;911–12. Text, 4 photos. * "Three-Car Storage Battery Train". ''[[Electric Railway Journal]]'' (New York), 28 September 1912, p.&nbsp;501. وێنە و وەسفی ئۆتۆمۆبیلە پاترییەکانی کووبا. * Berta Alfonso Gallol. ''Los Transportes Habaneros. Estudios Históricos''. La Habana, 1991. ڕاپرسییەکی یەکلاکەرەوە (بەڵام بێ وێنە یان نەخشە). * James A. Michener and John Kings. ''Six Days in Havana''. University of Texas Press; first edition (1989). {{ISBN|978-0-292-77629-6}}. چاوپێکەوتن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ کووبایی لە پاشخان و پێگەی زۆر جیاوازدا، و پەیوەندی بەوەوە هەیە کە وڵاتەکە چۆن پێشکەوتووە دوای ٩٠ ساڵ لە سەربەخۆیی لە ئیسپانیا و لەژێر سەرکردایەتیی ٣٠ ساڵەی کاسترۆدا. * تێبینییەکی تری سەرنجڕاکێش دەربارەی ئەو چاپیەی ''لێ نیویۆرک تایمز'': لە لاپەڕە ٥، کورتە هەواڵێک هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات، "پلانەکە بۆ سازدانی پێشانگایەکی پانا-ئەمریکانی لە بوفالۆ بۆ کاتی ئێستا دواخراوە بەهۆی دۆخی ناسەقامگیری هۆشی گشتی لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکانی ئیسپانیا-کووبا." سەرۆک {{بنز|ویلیام مەکینلی|en|William McKinley}} تیرۆر کرا لە پێشانگای پانا-ئەمریکانی کاتێک لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٠١ بەڕێوەچوو. * Cathryn Griffith, ''Havana Revisited: An Architectural Heritage''. W. W. Norton 2010. {{ISBN|978-0-393-73284-9}} * Guadalupe Garcia, ''Beyond the Walled City: Colonial Exclusion in Havana''. 2015, Berkeley: University of California Press. {{ISBN|978-0-520-28604-7}} ([https://web.archive.org/web/20171022224033/https://cubacounterpoints.com/archives/5327 review]). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baklanoff |یەکەم=Eric N. |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-31baklanoff.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring,&nbsp;MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٦٠–٢٧٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Kirby |دوایین٢=Llorens |یەکەم٢=Hugo |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Renaissance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-30smith.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring, MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Havana}} * {{YouTube|jOUTPSnJ_fA|Alameda de Paula, old havana, the first promenade that had the capital of Cuba}} * [https://web.archive.org/web/20150326072148/http://aap.cornell.edu/news-events/mart-n-dom-nguez-esteban Martín Domínguez Esteban] * [https://elpais.com/elpais/2018/01/05/eps/1515153311_985252.html La sombra del arquitecto Martín Domínguez Esteban] * [https://www.youtube.com/watch?v=su_VxdXN-wE Exploring Havana: The tallest building in Cuba, El Focsa.] * [https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana FOCSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=12 December 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20071219014124/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355074/Alicia-Alonso Alicia Alonso entry], Concise Encyclopædia Britannica; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20050306163804/http://www.abt.org/education/archive/ballets/carmen_alonso.html Profile], ABT Original Carmen premiere, abt.org; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20051026100328/http://www.abt.org/education/archive/ballets/theme_and_variations.html ABT Original Theme and Variations], abt.org; accessed 5 May 2014. * ڤیدیۆ: [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/alicia-alonso-erik-bruhn گرتە ڤیدیۆییەکانی ئەرشیف]، ئالۆنسۆ و {{بنز|ئێریک بروون|en|Erik Bruhn}} نمایشکردنی "پا دێ دوو" (Pas de Deux) لە ''جیزێل''، بەشی دووەم (١٩٥٥) لە جەیکۆبس پیلۆ * ڤیدیۆ: [https://www.bbc.co.uk/programmes/p035smnl ''شایەتحاڵ: خانمی یەکەمی بالێی کووبایی'']، چاوپێکەوتن پەخشکراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، لە {{بنز|خزمەتگوزاریی جیهانیی بی بی سی|en|BBC World Service}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Havana}} {{Navboxes |title= Articles relating to Havana |list= {{Havana}} {{Havana municipalities}} {{Provinces of Cuba|+capitals}} {{List of North American capitals}} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Pan American Games host cities}} {{World Heritage Sites in Cuba}} {{Cuba topics}} }} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Authority control}} <!--Don't move the STANDARD empty space after pipe in cat:havana--> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:هاڤانا| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی کاریبی]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە کووبا]] [[پۆل:پارێزگاکانی کووبا]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە کووبا]] [[پۆل:ئەو شوێنە دانیشتوواندارانەی لە ساڵی ١٥١٥ دامەزراون]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٦ەم لە کووبا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور]] 6yug8f11grwmvttm9sekbcpy0tvugns 0 127483 1696688 1691505 2026-10-29T04:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696688 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{Infobox film | name = کاپتن ئەمریکا: شەڕی ناوخۆیی | image = Captain America Civil War poster.jpg | alt = | border = no | caption = پۆستەری فیلم | director = {{plainlist| * [[ڕوسۆ برۆسەرس]] * [[جۆی ڕوسۆ]] }} | producer = [[کێڤن فیگ]] | screenplay = {{plainlist| * کریستۆڤەر مارکوس لەگەڵ ستیڤن مس فێللی }} | based on = {{Based on|[[Captain America]]|[[جۆی سیمۆن]]<br />[[جاک کێربی]]}} | starring = {{plainlist|<!--Billing is based on the from the poster--> * [[کریس ئیڤانس (ئەکتەر)| ]] * [[Robert Downey Jr.]] * [[Scarlett Johansson]] * [[Sebastian Stan]] * [[Anthony Mackie]] * [[Don Cheadle]] * [[Jeremy Renner]] * [[Chadwick Boseman]] * [[Paul Bettany]] * [[Elizabeth Olsen]] * [[Paul Rudd]] * [[Emily VanCamp]] * [[Tom Holland (actor)|Tom Holland]] * [[Frank Grillo]] * [[William Hurt]] * [[Daniel Brühl]] }} | music = [[هێنری جاکمان]] | cinematography = [[ترێنت ئۆپالۆچ]] | editing = {{Plainlist| * [[جێفرێی فۆرد]] * ماسیو سچمیدت<!-- پێر بیللینیگ بلۆک --> }} | studio = [[ستۆدیۆکانی مارڤل]] | distributor = [[Walt Disney Studios Motion Pictures|Walt Disney Studios<br />Motion Pictures]] | released = {{Film date|2016|04|12|[[Dolby Theatre]]|2016|05|06|United States}}<!--Premiere and Country of production (US) only--> | runtime = 147 minutes<!--Theatrical runtime: 147:29--><ref name="BBFC" /><ref name="Runtime" /> | country = [[ئەمریکا]] | language = [[ئینگلیزی]] | budget = $250 ملیۆن<ref name="BOM" /> | gross = $1.145 ملیار<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=marvel2016.htm |سەردێڕ=Captain America: Civil War (2016) |بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> }} '''کاپتن ئەمریکا: شەڕی ناوخۆیی''' ({{بە ئینگلیزی|Captain America: Civil War}}) فیلمێکی ساڵی ۲۰۱٦ی ئەمریکییە، بە زمانی ئینگلیزی. لە جۆری خەیاڵی سوپەرھیرۆ، ئاکشن و سەرکێشییە. دروستکراوی [[ستۆدیۆکانی مارڤل|کۆمپانیای مارڤێلە]]، لەلایەن [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]]یەوە بڵاوکراوەتە، فیلمەکە درێژەپێدەری [[زنجیرە فیلمی کاپتن ئەمریکا]]یە. فیلمەکە لەلایەن [[ڕوسۆ برۆسەرس]] و [[جۆی ڕوسۆ]] دەرھێنراوە و لەلایەن [[کێفن فیگ]] بەرھەم ھێنراوە. == چیڕۆک == بەھۆی دەستێوەردانی سیاسی لە کارەکانی تاقمی [[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)|تۆڵەسێنەرەکان]]، کاپتن ئەمەریکا (ستیڤ ڕۆجەرز) دژی حکوومەت دەوەستێتەوە و [[پیاوی ئاسنین (تۆنی ستاڕک)]] لایەنگری حکوومەت دەکات. بەم شێوەیە جەنگ لەنێوان ھەردوو بەرە ھەڵدەگیرسێت، بۆیەش بە جەنگی ناوخۆیی ناسراوە. ==بەستەرەکان== *[[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)|تۆڵەسێنەرەکان]] *[[پیاوی ئاسنین (تۆنی ستاڕک)]]. *[[سۆر (کۆمیکی مارڤێل)|سۆر]] == سەرچاوەکان == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Captain_America:_Civil_War ویکیپیدیای ئینگلیزی]. ---- {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیک|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America: Civil War}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵیی زانستیی ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە درۆنەکان]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بەرلین دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ماساشوستس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک دانراون (ویلایەت)]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی بابێلسبێرگ]] [[پۆل:کاپتن ئەمریکا (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمەکانی کاپتن ئەمریکا]] [[پۆل:خەیاڵ دەربارەی ڕژێمکوژی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کۆنترۆڵکردنی دەروون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گۆڕانکاری قەبارە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەفریقا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تیرۆر لە ئەورووپا]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای بەرھەمەکانی مارک میلەر]] [[پۆل:فیلمەکانی دەرھێنانی ئەنتۆنی و جۆ ڕوسۆ]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھێنری جاکمانەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٩١ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەفریقا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری بوخارێست دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کلیڤلاند ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە لاگۆس دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە سربیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤییەنا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە زیندانەکان داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ستۆدیۆی پاینوود ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەرلین وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە بەڕازیل وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویج وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پورتوگال وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی]] [[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە گەورەپاڵەوانەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] 74oq63kdaqz101sl0l7aoezo7ywk19e 0 130221 1696687 1546277 2026-10-29T04:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696687 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:Captain America's shield.svg|وێنۆک|قەلغانی تایبەتی کاپتنی ئەمریکا]] '''کاپتنی ئامریکا''' کە هاوکات بە (ستیڤن ڕۆگەرز) ناسراوە، یەکێکە لە (پاڵەوانەکانی) نێو (کۆمیکەکانی مارڤل) کە کۆمپانیای مارڤڵ جەند بەشێکی فیلمی (کاپتنی ئەمریکا)ی چ بە تایبەتی چ بە شێوەی کۆمەڵ درووست کردووە. ==بەشداری لە گرووپەکان== *All-Winners Squad *Avengers *Avengers Unity Division *Illuminati *Invaders *Landau, Luckman, and Lake *New Avengers *Project: Rebirth *Redeemers *S.H.I.E.L.D. *"Secret Avengers" (Civil War) *Secret Avengers *Secret Defenders *U.S. Army ==بەستەرەکان== *[[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)]] *[[کاپتن ئەمریکا: شەڕی نێوخۆیی]]. ==سەرچاوە== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Captain_America ویکیپیدیای ئینگلیزی]. {{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America and his cast}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمیکەکانی ماڕڤل]] [[پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە بە ھەڵە وا گومان دەکرێت مردوون]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] acmhyz1oke4i9sk87085dkd5oi70bj9 1696777 1696687 2026-10-29T09:08:06Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696777 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:Captain America's shield.svg|وێنۆک|قەلغانی تایبەتی کاپتنی ئەمریکا]] '''کاپتنی ئامریکا''' کە هاوکات بە (ستیڤن ڕۆگەرز) ناسراوە، یەکێکە لە (پاڵەوانەکانی) نێو (کۆمیکەکانی مارڤل) کە کۆمپانیای مارڤڵ جەند بەشێکی فیلمی (کاپتنی ئەمریکا)ی چ بە تایبەتی چ بە شێوەی کۆمەڵ درووست کردووە. ==بەشداری لە گرووپەکان== *All-Winners Squad *Avengers *Avengers Unity Division *Illuminati *Invaders *Landau, Luckman, and Lake *New Avengers *Project: Rebirth *Redeemers *S.H.I.E.L.D. *"Secret Avengers" (Civil War) *Secret Avengers *Secret Defenders *U.S. Army ==بەستەرەکان== *[[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)]] *[[کاپتن ئەمریکا: شەڕی نێوخۆیی]]. ==سەرچاوە== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Captain_America ویکیپیدیای ئینگلیزی]. {{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America and his cast}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمیکەکانی ماڕڤل]] [[پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە بە ھەڵە وا گومان دەکرێت مردوون]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] gn9u4emko03jsyd9zpwz51i0jdyf0nh 0 131867 1696694 1549485 2026-10-29T04:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1696694 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=کاپور و نەوەکانی|وێنە=Kapoor and Sons look.jpg|قەبارەی وێنە=|دەرھێنەر=شاکون باترا|بەرھەمھێنەر=[[کاران جۆهەر]] هیرۆ یاش جۆهەر ئەپروجا مەهتا|نووسین=شاکون باترا ئایشی دیڤیتری|کاست=[[عالیا بھات]] [[سیدھارت مەلھۆترا]] فواد خان ، ڕیشی کاپور، ڕاتنا پاساک ، ڕاجات کاپور|موزیک=گۆرانیەکان : بێنی دانیاڵ ،ئەمال مالیک، باداش ،ئارکۆ تانیش باخچی، نوکلیا|وێنەگری سینەمایی=جێفری بێیمان|ماوەی فیلم=١٣٢ خولەک|وڵات=هندستان|زمان=هندی|تێچوون=٣٥ کرۆر|داھات=١٥٢ کرۆر}} '''کاپور و نەوەکانی''' فیلمێکی هندیە کە جۆری دراما لە دەرهێنانی شاکون باترا ، [[کاران جۆھەر]] و هیرۆ یاش جۆهەر و ئەپروجا مەهتا بەرهەمهێنەرانی فیلمەکەن. کاپور و نەوەکانی لە ١٨ی سێی ساڵی ٢٠١٦ نمایشکراو لە سەرتاسەری جیهاندا ١٥٢ کرۆری کۆکردەوە کە دەکاتە ٢٣ ملیۆن دۆلار <ref name="bollywoodhungama.com">http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-of-kapoor-sons/</ref> تێچونی فیلمەکەش ٣٥ کرۆر بووە کە دەکاتە ٥.٢ ملیۆن دۆلار <ref name="bollywoodhungama.com"/> == چیرۆک == ڕاهول و ئارجون دوو بران دوای بیستنی هەواڵی جەڵتەی باپیرە ٩٠ ساڵەکەیان دەگەڕێنەوە ماڵەوە، ڕاهول ڕۆماننوسێکی سەرکەوتووە و ئارجون کێشەی بڵاوبونەوەی ڕۆمانەکەی خۆی هەیە. سونیتا و هاراش کە دایکو باوکی ئەم دوو کوڕەن زیاتر شانازی بە ڕاهولەوە دەکەن ئەمەش ئارجون ئازار دەدات، دوو براکە نزیک نین لە یەکەوە هەرچۆن کە سونیتا و هاراش دوای ماوەیەکی زۆر لە هاوژینی کێشەگەلێکیان هەیە ئامارجیت کاپور کە گەورەی بنەماڵەکەیە ئاواتی ئەوەیە وێنەیەکی خێزانی پێکەوە بگرن کە هەموو ئەندامەکان بە دڵخۆشی لە وێنەکەدا دەربکەون. == کاست == *ڕیشی کاپور بە ڕۆڵی ئامارجیت کاپور *ڕاتنا پاساک بە ڕۆڵی سونیتا کاپور *ڕاجار کاپور بە ڕۆڵی هاراش کاپور *[[سیدھارت مەلھۆترا]] بە ڕۆڵی ئارجون کاپور *فواد خان بەڕۆڵی ڕاهول کاپور *[[عالیا بھات]] بە ڕۆڵی تیا مالیک == بەرهەم هێنان == [[کاران جۆھەر]] لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥ ناوی فیلمی داهاتوی خۆی راگەیاند (کاپور و نەوەکانی) جۆهەر وتی کاستێکی پڕ ئەستێرەمان هەیە ، [[سیدھارت مەلھۆترا]] و فواد خان ڕۆڵی دوو برا دەگێڕن ، ڕیشی کاپوریش ڕۆڵی باپیریان دەگێڕێت. جۆهەر وتیشی شەش ئەکتەر ڕۆڵەکەی فواد خانیان ڕەتیان کردۆتەوە. [[ئاکشای کومار]] ڕۆڵەکەی ڕەت کردەوە بە چونکە حەزی بە کەسایەتیەکە نەبووە و [[سەیف عەلی خان|سەیف عەلی خانیش]] لەبەر سەرقاڵی ڕۆڵەکەی وەرنەگرت<ref>http://tribune.com.pk/story/1081025/fawads-role-in-kapoor-and-sons-was-rejected-by-6-actors-confirm-kjo/</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|فیلم|بۆڵیوود|ھیندستان}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی فۆکس ستار]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدی-درامییە ڕۆمانسییەکانی ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمە تۆمارکراوەکانی تانیشک باگچی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئۆتی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە ھاوڕەگەزبازان]] 0n2m6tsdvlm58ah8bc20v9wlku7lnzg 0 132719 1696796 1690265 2026-10-29T10:05:31Z Bilalinfo 57400 /* کاست */ 1696796 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=لانتووری|وێنە=Lantori poster.jpg|دەرھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|بەرھەمھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|نووسین=[[ڕەزا دورمیشیان]]|کاست=[[نەوید محەممەدزادە]]، مریەم پالیزەبان، [[باران کۆسەری]]|موزیک=[[کەیھان کەڵھوڕ]]|وێنەگری سینەمایی=ئەشکان ئەشکانی|دەستکاری=[[ھایدە سەفی یاری]]|ڕێکەوتی دەرچوون=١٤ی ٢ی ٢٠١٦|ماوەی فیلم=١٠٩ خولەک|وڵات=[[ئێران]]|زمان=[[فارسی]]|داھات=٦ ملیار تمەن}} '''لانتووری''' (بە [[فارسی]]: لانتوری) فیلمێکی [[فارسی|ئێران]]ییە. بەرھەمی ساڵی ٢٠١٦یە لە [[نووسین]] و [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنان]] و بەرھەمھێنانی [[ڕەزا دورمیشیان]]، لانتووری لە سی و چوارەمین [[فێستیڤاڵی فەجر]] بەشداری کرد و توانی خەڵاتێک بەدەست بھێنێت و لانتووری توانی ڕیکۆردی داھاتی یەکەم ڕۆژی سینەمای ئێران بشکێنێت بە دەستخستنی ١٤٠ ملیۆن تمەن کۆبکاتەوە تەنھا بە بونی نمایش لە ٢٠ پەردەی سینەما،<ref>[http://www.khabaronline.ir/detail/563586/culture/cinema خەبەر ئۆنلاین - ڕیکۆردی یەکەم شەوی سینەمای ئێران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026204912/http://www.khabaronline.ir/detail/563586/culture/cinema |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }} - فارسی - دواین سەردان ٢ی ١ی ٢٠١٧</ref> بەڵام دوای ماوەیەکی کەم فیلمەکانی [[فرۆشیار (فیلم)|فرۆشیار]] و [[سڵاو مۆمبای (فیلم)|سڵاو مۆمبای]] ڕیکۆردەکەیان شکاندەوە<ref>[http://www.yjc.ir/fa/news/5881627/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A6%DB%8C-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9 وای جەی سی - ئایا سڵاو مۆمبای ڕیکۆردی فرۆشندەی شکاندوە] - فارسی - دواین سەردان ٢ی ١ی ٢٠١٧</ref> == چیرۆک == لانتووری گروپێکی تاوانکاری چوار نەفەریە کە سەرکردەکەیان ناوی پاشایە و دەکەوێتە خۆشەویستی کچێکی ڕۆژنامەوانەوە بە ناوی مریەم، مریەم بە دوای وەرگرتنی ڕازی بوونی لێخۆشبونە لەو بنەماڵانەی کە کەسێکیان لێکوژراوەو دەیانەوێت حوکمی قەساس (جێبەجێکردنەوەی سزا وەکو تاوان) لەسەر تاوانبار جێبەجێ بکەن، لە دوای وەڵامی نەرێنی مریەم بۆ پاشا پاشا بڕیارەکەی پێ قبوڵ ناکرێت و ھێرشێکی دڕندانە دەکاتە سەر مریەم، چیرۆکی فیلمەکە بە شێوازێکی ناھێڵیە و لە زمانی تاوانبارەکانەوە دەگێڕدرێتەوە و کەسانێکی دیکە ڕای خۆیان لەسەر ڕوداوەکان دەڵێن ھەریەکەو دیدگای تایبەتی ھەیە لەسەر ڕوداوەکە ھەندێکیان پێیان وایە پاشا و گروپەکەی کەسانێکن کە وەک و خوێنمژ وان لە نێو کۆمەڵگادا و بە تەواوەتی دڕندەن ھەندێکیشیان پێیان وایە پاشا و گروپەکەی کەسانێکی لەو جۆرە نین و لە ناخەوە پاکن و ئەوەی کاریگەری لەسەر خراپبونی ئەو تاقمە ھەبووە خراپی خودی کۆمەڵگا بووە == ڕێگری == بە بیانووی پیشاندانی خراپییەکانی نێو کۆماڵگای ئێرانی ڕێکخراوی حەوزەی ھونەری، فیلمەکەی قەدەغە کرد و فیلمەکە بۆ خوار ١٦ ساڵ بە نەگونجاو دیاری کرا، بەو ھۆیەشەوە لانتووری بێبەش بوو لە بەشێکی زۆری سینەما گرنگەکان لە نێویشیاندا سینەمای پەردیسی ئازادی کە بە یەکێک لە ھەرە گرنگترین سینەماکان دادەنرێت لە [[ئێران]]،<ref>[http://simorghshahr.blog.ir/1395/05/17/فیلم-لانتووری-توقیف-شد-اخبار-و-حاشیە-ھای-سینمای-ایران لانتووری حەرام کرا]{{بەستەری مردوو|url=http://simorghshahr.blog.ir/1395/05/17/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D9%82%DB%8C%D9%81-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%DB%95-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - فارسی دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref> [[باران کۆسەری]] لە دیدارێکدا لە بەرنامەی سی و پێنجدا ڕایگەیاند: کە لانتووری بەرەو پێشچوونێکی زۆر باشە لە سینەمای ئێراندا. پێموابوو ئەویش وەکوو فیلمی "تووڕە نیم" بە تەواوەتی ڕادەگرن<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1tf-yr_HlNQ باران کۆسەری لە بەرنامەی سی و پێنج] - فارسی - دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref> == کاردانەوە و ڕەخنەکان == لانتووری پڕبینەرترین فیلمی سیو چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بوو<ref name=":0">[https://www.salamcinama.ir/movie/365/لانتووری سەلام سینەما - لانتووری]{{بەستەری مردوو|url=https://www.salamcinama.ir/movie/365/%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1%DB%8C |date=شوباتی ٢٠٢٤ }} فارسی - دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref>، بینەرێکی زۆر شەیدای بینینی بوون یەکێک لە ھۆکارەکانی پڕبینەری لانتووری قەدەغە کردنی فیلمی پێشتری [[ڕەزا دورمیشیان]] بوو کە زۆربەی خەڵک تامەزرۆی بوون بەڵام ھەرگیز نەیاندی بۆیە ترسیان ھەبوو قەدەغە بکرێت [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] تاکە ھەل بێت بۆ بینینی. لەبارەی لانتووریەوە ڕای جیاواز زۆر ھەیە ھەندێک لە ڕەخنەگران پێیان وایە فیلمێکی تایبەتە و ھەندێکیان پێیان وایە زیاد لە پێویست گەورەکراوە * '''جەعفەر پەناھی (دەرھێنەری دیاری ئێرانی)''': لانتووری فیلمێکی کاریگەرە درەنگ دەست پێدەکات و زۆری پێدەچیت تا بینەر گیرۆدەی خۆی دەکات بەڵام کاتێک گیرۆدەی دەکات تا کۆتایی یەکەم وازی لێناھێنێت، فیلمەکە دوو کۆتایی ھەیە کۆتایی دووەم ڕونکردنەوەی ڕونکراوەکانە، فیلم لە بارەی قەساسەوە (سزا ھاوشێوەی تاوان) لەمە باشتر دروست ناکرێت<ref>[http://www.ilna.ir/بخش-فرھنگ-ھنر-6/344449-واکنش-جعفر-پناھی-بە-لانتووری-بھتر-از-این-در-توجیە-قصاص-نمی-شد-فیلم-ساخت کاردانەوەی جەعفەر پەناھی بەرامبەر لانتووری] - فارسی - دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref> * '''دێبۆرا یۆنگ (ھۆڵیود ڕیپۆرتەر)''': یەکێک لە ڕەسەنترینەکان، دەنگی گەنج لە سینەمای ئێراندا، لە نوسین و دەرھێنانی ڕەزا دورمیشیان کە فیلمێکی شۆکە و سەیرکردنی مەحاڵە، پاشا ڕۆڵگێڕانێکی زۆر سەرنج ڕاکێشی دیکەی [[نەوید محەممەدزادە]]<ref>[http://www.hollywoodreporter.com/review/lantouri-berlin-review-866468 چاو بەرامبەر چاو - ھۆڵیود ڕیپۆرتەر] - ئینگلیزی -دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref> * '''ئەلیسا سیمۆن (ڤارێتی)''': لانتووری سیناریۆیەکی ناھێڵی ھەیە و تیشک دەخاتە سەر نائومێدی گەنجان فیلمەکە شۆک ئامێزە، [[نەوید محەممەدزادە]] ڕۆڵەکەی زۆر بە بەھێزی دەگێڕت و بە ھەمان ئەندازەی [[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم]] باشە، [[باران کۆسەری]] ڕۆڵی کچێکی خراپ دەگێڕێت کە دوو چاوی ئەفسوناوی ھەیە<ref>[http://variety.com/2016/film/festivals/lantouri-review-berlin-film-festival-1201717388/ ڕیڤیویی لانتووری - ڤارێتی] ئینگلزی - دواین سەردان ٦ی ٢ی ٢٠١٧</ref> * '''[[مەسعوود فراستی|مەسعود فەراسەتی]]''': لانتووری فیلمێکە زۆر ھەرای ھەبوو زۆرکەس حەزیان لێی بوو تەنانەت پێش بینین ھەنێکیش ڕقیان لێی بوو، فیلمێکی خراپ نییە توڕە نیمی دووە لەوانەشە کەمێک خراپتر<ref name=":0" /> == کاست == * [[نەوید محەممەدزادە]] ڕۆڵی پاشا * [[باران کۆسەری]] ڕۆڵی باران * [[مریەم پالیزەبان]] ڕۆڵی مریەم * [[ڕەزا بەھبوودی]] ڕۆڵی پزیشک * [[بەھرام ئەفشاری]] ڕۆڵی بەهرام * مەھدی کۆشکی ڕۆڵی مەلیک * بێھناز جەعفەری ڕۆڵی ھاوڕێی مریەم * نادر فەلاح * بەھرام ئەفشاری * فاتمە نەقەوی ڕۆڵی دایکی کوژراوێک * پەریوش نەزەریە ڕۆڵی پارێزەر * ئەردەشیر ڕۆستەمی * حسێن پاکدڵ ڕۆڵی دادوەر * [[بێھرەنگ عەلەوی]] ڕۆڵی داواکاری مریەم * ستارە پەسیانی ڕۆڵی ھاوڕێی مریەم<ref>[http://www.salamcinama.ir/movie/365/%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C سەلام سینەما - لانتووری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610224213/https://www.salamcinama.ir/movie/365/%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C |date=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }} - فارسی دواین سەردان ٢ی٢ی ٢٠١٧</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦]] 8i5fjdfzsn06pkg8d9nermoplx1h9a3 0 132873 1696795 1687400 2026-10-29T10:01:31Z Bilalinfo 57400 /* کاست */ 1696795 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=تووڕە نیم|وێنە=I'm Not Angry! film.jpg|دەرھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|بەرھەمھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|نووسین=[[ڕەزا دورمیشیان]]|کاست=[[نەوید محەممەدزادە]]، [[باران کۆسەری]]|موزیک=ڕەزا کولغانی|وێنەگری سینەمایی=عەلی ئەزھەری|دەستکاری=[[ھایدە سەفی یاری]]|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە=|ڕێکەوتی دەرچوون=٢٠١٤|ماوەی فیلم=١١٠ خولەک|وڵات=[[ئێران]]|زمان=[[فارسی]]|تێچوون=٤٠٠٠٠٠ دۆلار}} '''تووڕە نیم''' (بە [[فارسی]]: عصبانی نیستم) فیلمێکی [[فارسی|فارسیە]] لە نووسین، دەرھێنان و بەرھەمھێنانی [[ڕەزا دورمیشیان|ڕەزا دورمیشیانە]] بۆ یەکەمین جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا و لە ڕۆڵگێڕانی [[نەوید محەممەدزادە]] و [[باران کۆسەری|باران کۆسەریە]]، [[باران کۆسەری]] ماوەی دوو ساڵ ھیچ کارێکی نەکردبوو بەھۆی ئەوەی قەدەغە کرا بوو لە کارکردن تووڕە نیم بووە یەکەم فیلمی دوای گەڕانەوەی،<ref>[http://www.akharinnews.com/گوشە-و-کنار/item/58167-باران-کوثری-از-دوران-ممنوع-الکاری-اش-می-گوید.html باران کۆسەری باس لە دەورانی ڕێگریەکانی دەکات]{{بەستەری مردوو|url=http://www.akharinnews.com/%DA%AF%D9%88%D8%B4%DB%95-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1/item/58167-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%AF.html |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> تووڕە نیم تاکە فیلمی ئێرانیە کە لە شەست و چوارەمین [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فیستیڤاڵی فیلمی بەرلین]] ئامادە بووبێت،<ref>[https://www.salamcinama.ir/news/222/معرفی-فیلم-ھای-سی-و-دومین-دورە-جشنوارە-فیلم-فجر-عصبانی-نیستم-عکس-ھای-فیلم-و-پشت-صحنە-و-پوستر ناساندی توڕە نیم - سەلام سینەما]{{بەستەری مردوو|url=https://www.salamcinama.ir/news/222/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%DB%95-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1 |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}</ref> فیلمەکە لە ناو ئێران قەدەغەکراوە و تا ئێستا لە ھیچ جێیەک نمایش نەکراوە. == چیرۆک == نەوید خوێندکارێکی زانکۆیە کە دەرکراوە بەھۆی ھەڵوێستە سیاسیەکانیەوە و دەیەوێت بارودۆخێک بھێنێتە پێش تا بتوانێت ھاوسەرگیری لەگەڵ ستارە بکات، نەوید دەیەوێت کۆنترۆڵی خۆی بکات و توڕە نەبێت بەو ڕوداوانەی ڕودەدەن == ستەم و ڕێگری == تووڕە نیم بۆ یەکەم جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایشکرا و پاڵێوراوی سەرەکی بوو بۆ چەند خەڵاتێک بەڵام دواتر فشار خرایە سەر فێستیڤاڵەکە لە لایەن ھەندێک لە بەرپرسان و وترا نابێت تووڕە نیم بە ھیچ جۆرێک ھیچ خەڵاتێک وەرگرێت، دواتر ڕاگەیەندرا [[ڕەزا دورمیشیان]] وەک و ڕێزێک بۆ سینەمای ئێران وازی لە خەڵاتەکانی ھێناوە،<ref>[http://banifilm.ir/حاشیەنگاری-اختتامیەی-پرملاحظە-جش/ کۆتایی فەجری پڕ تێبینی]{{بەستەری مردوو|url=http://banifilm.ir/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%DB%95%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B8%DB%95-%D8%AC%D8%B4/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} - فارسی دواین سەردان ٧ی٢ی ٢٠١٧</ref> خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی پیاو بۆ [[نەوید محەممەدزادە]] بەڵام بەھۆی ھەمان فشارەوە خەڵاتەکە درا بە [[ڕەزا عەتاران]]، [[ڕەزا عەتاران]] لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کافە سینەما وتی: ئەو خەڵاتەی من وەرم گرتووە ھی [[نەوید محەممەدزادە]]<nowiki/>یە و بۆیە من بە خەڵاتی خۆمی نازانم،<ref>[http://caffecinema.com/رضا-عطاران-در-گفتگو-با-کافە-سینما-سیمرغ-بلورینی-کە-بە-من-دادند-متعلق-بە-بازیگر-عصبانی-نیستم!-است-اعلان-جسورانە-بازیگر-منتخب-جشنوارە-فجر-پس-از-انتشار-گفتگوی-فرامرز-قریبیان-داور-جشنوارە-با ڕەزا عەتاران لەگەڵ کافە سینەما] فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> [[نەوید محەممەدزادە]] لە سیو چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بووە باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەڵام کاتێک خەڵاتەکەی پێدرا ھیچ قسەیەکی نەکرد و چەند خولەکێک بێدەنگ بوو وەکو کاردانەوەیەک بۆ ئەو ستەمەی پێشتر لێیکرابوو<ref>[http://namnak.com/نوید-محمدزادە.p27397 ژیانی نەوید محەممەدزادە نەمناک]{{بەستەری مردوو|url=http://namnak.com/%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%95.p27397 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٦ }} - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> فیلمەکە بڕیار بوو لە گروپی سینەماکانی ئەفریقا نمایش بکرێت بەڵام کۆمیسیۆنی ھونەری شورای ئیسلامی نامەیەکی بۆ وەزارەتی ھونەر و ئیرشادی ئیسلامی نارد و تێیدا بڕیاری قەدەغەکردنی ئەم فیلمە و ٧ فیلمی دیکە درا بە بیانووی ئەوەی کە ئەو فیلمانە فیتنە و ئاژاوە دەنێنەوە<ref>[http://www.radiofarda.com/content/f16-iran-parliament-to-stop-movies-release/26643745.html نامەی وەزارەتی ئیرشاد] - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> == کاست == {| class="wikitable" !ئەکتەر !ڕۆڵ |- |[[نەوید محەممەدزادە]] |نەوید |- |[[باران کۆسەری]] |ستارە |- |میلاد ڕەحیمی |ئەحمەد |- |ئەمیرڕەزا ئیمر ئاغا |موحسین |- |[[ڕەزا بەھبوودی]] |ئاغای جەوادی |- |میساق زارع |ئاغای باقری |- |ڕەزا کولغانی |ڕەزا |- |[[بەھرام ئەفشاری]] |بهرام |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی چینە کۆمەڵایەتییەکان]] 1rcvp8sbjok5t87f8pik30jbo51g1dk 1696797 1696795 2026-10-29T10:05:58Z Bilalinfo 57400 /* کاست */ 1696797 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=تووڕە نیم|وێنە=I'm Not Angry! film.jpg|دەرھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|بەرھەمھێنەر=[[ڕەزا دورمیشیان]]|نووسین=[[ڕەزا دورمیشیان]]|کاست=[[نەوید محەممەدزادە]]، [[باران کۆسەری]]|موزیک=ڕەزا کولغانی|وێنەگری سینەمایی=عەلی ئەزھەری|دەستکاری=[[ھایدە سەفی یاری]]|کۆمپانیای بڵاوکەرەوە=|ڕێکەوتی دەرچوون=٢٠١٤|ماوەی فیلم=١١٠ خولەک|وڵات=[[ئێران]]|زمان=[[فارسی]]|تێچوون=٤٠٠٠٠٠ دۆلار}} '''تووڕە نیم''' (بە [[فارسی]]: عصبانی نیستم) فیلمێکی [[فارسی|فارسیە]] لە نووسین، دەرھێنان و بەرھەمھێنانی [[ڕەزا دورمیشیان|ڕەزا دورمیشیانە]] بۆ یەکەمین جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا و لە ڕۆڵگێڕانی [[نەوید محەممەدزادە]] و [[باران کۆسەری|باران کۆسەریە]]، [[باران کۆسەری]] ماوەی دوو ساڵ ھیچ کارێکی نەکردبوو بەھۆی ئەوەی قەدەغە کرا بوو لە کارکردن تووڕە نیم بووە یەکەم فیلمی دوای گەڕانەوەی،<ref>[http://www.akharinnews.com/گوشە-و-کنار/item/58167-باران-کوثری-از-دوران-ممنوع-الکاری-اش-می-گوید.html باران کۆسەری باس لە دەورانی ڕێگریەکانی دەکات]{{بەستەری مردوو|url=http://www.akharinnews.com/%DA%AF%D9%88%D8%B4%DB%95-%D9%88-%DA%A9%D9%86%D8%A7%D8%B1/item/58167-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B4-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%AF.html |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> تووڕە نیم تاکە فیلمی ئێرانیە کە لە شەست و چوارەمین [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فیستیڤاڵی فیلمی بەرلین]] ئامادە بووبێت،<ref>[https://www.salamcinama.ir/news/222/معرفی-فیلم-ھای-سی-و-دومین-دورە-جشنوارە-فیلم-فجر-عصبانی-نیستم-عکس-ھای-فیلم-و-پشت-صحنە-و-پوستر ناساندی توڕە نیم - سەلام سینەما]{{بەستەری مردوو|url=https://www.salamcinama.ir/news/222/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%DB%95-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%88-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1 |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}</ref> فیلمەکە لە ناو ئێران قەدەغەکراوە و تا ئێستا لە ھیچ جێیەک نمایش نەکراوە. == چیرۆک == نەوید خوێندکارێکی زانکۆیە کە دەرکراوە بەھۆی ھەڵوێستە سیاسیەکانیەوە و دەیەوێت بارودۆخێک بھێنێتە پێش تا بتوانێت ھاوسەرگیری لەگەڵ ستارە بکات، نەوید دەیەوێت کۆنترۆڵی خۆی بکات و توڕە نەبێت بەو ڕوداوانەی ڕودەدەن == ستەم و ڕێگری == تووڕە نیم بۆ یەکەم جار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایشکرا و پاڵێوراوی سەرەکی بوو بۆ چەند خەڵاتێک بەڵام دواتر فشار خرایە سەر فێستیڤاڵەکە لە لایەن ھەندێک لە بەرپرسان و وترا نابێت تووڕە نیم بە ھیچ جۆرێک ھیچ خەڵاتێک وەرگرێت، دواتر ڕاگەیەندرا [[ڕەزا دورمیشیان]] وەک و ڕێزێک بۆ سینەمای ئێران وازی لە خەڵاتەکانی ھێناوە،<ref>[http://banifilm.ir/حاشیەنگاری-اختتامیەی-پرملاحظە-جش/ کۆتایی فەجری پڕ تێبینی]{{بەستەری مردوو|url=http://banifilm.ir/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%DB%95%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%DB%95%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%B8%DB%95-%D8%AC%D8%B4/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} - فارسی دواین سەردان ٧ی٢ی ٢٠١٧</ref> خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی پیاو بۆ [[نەوید محەممەدزادە]] بەڵام بەھۆی ھەمان فشارەوە خەڵاتەکە درا بە [[ڕەزا عەتاران]]، [[ڕەزا عەتاران]] لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ کافە سینەما وتی: ئەو خەڵاتەی من وەرم گرتووە ھی [[نەوید محەممەدزادە]]<nowiki/>یە و بۆیە من بە خەڵاتی خۆمی نازانم،<ref>[http://caffecinema.com/رضا-عطاران-در-گفتگو-با-کافە-سینما-سیمرغ-بلورینی-کە-بە-من-دادند-متعلق-بە-بازیگر-عصبانی-نیستم!-است-اعلان-جسورانە-بازیگر-منتخب-جشنوارە-فجر-پس-از-انتشار-گفتگوی-فرامرز-قریبیان-داور-جشنوارە-با ڕەزا عەتاران لەگەڵ کافە سینەما] فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> [[نەوید محەممەدزادە]] لە سیو چوارەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بووە باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بەڵام کاتێک خەڵاتەکەی پێدرا ھیچ قسەیەکی نەکرد و چەند خولەکێک بێدەنگ بوو وەکو کاردانەوەیەک بۆ ئەو ستەمەی پێشتر لێیکرابوو<ref>[http://namnak.com/نوید-محمدزادە.p27397 ژیانی نەوید محەممەدزادە نەمناک]{{بەستەری مردوو|url=http://namnak.com/%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%95.p27397 |date=حوزەیرانی ٢٠٢٦ }} - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> فیلمەکە بڕیار بوو لە گروپی سینەماکانی ئەفریقا نمایش بکرێت بەڵام کۆمیسیۆنی ھونەری شورای ئیسلامی نامەیەکی بۆ وەزارەتی ھونەر و ئیرشادی ئیسلامی نارد و تێیدا بڕیاری قەدەغەکردنی ئەم فیلمە و ٧ فیلمی دیکە درا بە بیانووی ئەوەی کە ئەو فیلمانە فیتنە و ئاژاوە دەنێنەوە<ref>[http://www.radiofarda.com/content/f16-iran-parliament-to-stop-movies-release/26643745.html نامەی وەزارەتی ئیرشاد] - فارسی - دواین سەردان ٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> == کاست == {| class="wikitable" !ئەکتەر !ڕۆڵ |- |[[نەوید محەممەدزادە]] |نەوید |- |[[باران کۆسەری]] |ستارە |- |میلاد ڕەحیمی |ئەحمەد |- |ئەمیرڕەزا ئیمر ئاغا |موحسین |- |[[ڕەزا بەھبوودی]] |ئاغای جەوادی |- |میساق زارع |ئاغای باقری |- |ڕەزا کولغانی |ڕەزا |- |[[بەھرام ئەفشاری]] |بریکاری خانووبەرە |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی چینە کۆمەڵایەتییەکان]] a8lkwy6nbtu4qi2d8zv8qxyab7z6g89 0 133186 1696730 1441042 2026-10-29T07:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696730 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاژاو | ناوی_فەرمی = '''Kazhaw - کازاو''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = پەڕگە: کاژاو.jpg|وێنۆک|none | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کاژاو | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.54358| 45.62983}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاژاو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord| 35.54358| 45.62983 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سەید سادق|سەیدسادق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرۆچک|سرۆچک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = ئەنجومەن | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1113 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاژاو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]. کاژاو دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].<ref>پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور</ref> ==شوێن== ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[شوکێ]] و لە باشورەوە گوندی [[پوشێن]] لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی [[گێڵدەرە]] لە ڕۆژاواوە گوندی [[وێڵە]]یە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] ==پەراوێزەکان== {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] hbeattcw50fqen5b8rzco7b9pb518ej 0 133191 1696279 1366381 2026-10-28T13:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696279 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گوڵ | ناوی_خۆماڵی = Kani Gul | ناوەکانی_تر = کانی دڕکە | جۆری_نیشتنگە =گوند | وێنە = پەڕگە:کانی دڕکە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە =دیمەنی گوندی کانی گوڵ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[گوند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١١٠٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی دڕکە''' یان '''کانی گوڵ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]. کانی گوڵ دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].<ref>پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور</ref> ==شوێن== ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[چنگیان]] و لە باشورەوە گوندی [[کاژاو]] لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی [[شوکێ]] و [[گێڵدەرە]] لە ڕۆژاواوە گوندی [[بزەینان]]ە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] ==پەراوێزەکان== {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] c6f3xc1m6guk27amrr7em6lku4oz454 0 134028 1696665 1680209 2026-10-29T04:06:10Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696665 wikitext text/x-wiki {{Infobox TV channel | name = ئێم تیڤی{{ھن}}MTV | logo-file = MTV Logo 2010.svg | logosize = | launch = {{Start date and age|1981|8|1}} - {{End date and age|2025|12|31}} | picture format = {{unbulleted list|[[1080i]] {{small|'''[[تەلیفیزیۆنی کوالیتی بەرز|ئێچ دی تیڤی]]'''}}|[[480i]] {{small|'''[[ستاندارد|ئێس دی تیڤی]]'''}}}} | owner = ڤیاکۆم | key people = فیلیپ دۆمان {{small|(سی ئی ئۆ)}} | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language = ئینگلیزی | headquarters = [[نیویۆرک (شار)|نیویۆرک سیتی]] | sister channel(s) = {{hlist|ئێم تیڤی ٢|Tr3́s|ئیم تیڤی یو|VH1|نیکڵۆدیۆن|تین نیک|کۆمێدی سێنترال}} | former names = میوزیک تیلیڤیشن (١٩٨١–٢٠١٠)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/02/mtv-drops-music-television-from-its-logo.html|سەردێڕ=MTV drops 'Music Television' from the network logo|بڵاوکەرەوە=[[لۆس ئەنجیلز تایمز]]|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> | replaced names = | replaced by names = | web = [http://www.mtv.com/ mtv.com] | sat serv 1 = دایرێکت تیڤی | sat chan 1 = ٣٣١ (ئێس دی/ئێچ دی){{ھن}}١٣٣١ (ڤی ئۆ دی) | sat serv 2 = دیش نێتوۆرک | sat chan 2 = ١٦٠ (ئێس دی/ئێچ دی){{ھن}}١٣٣٣ (ئێچ دی) | cable serv 1 = لەسەر زۆرینەی کێبڵەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەردەستە | cable chan 1 = سەیری پێڕستی ناوخۆ بکە بۆ ژمارەی کەناڵ | iptv serv 1 = ڤێرازن فایس | iptv chan 1 = ٢١٠ (ئێس دی){{ھن}}٧١٠ (ئێچ دی) | iptv serv 2 = [[AT&T U-verse]] | iptv chan 2 = ١٥٠٢ (ئێچ دی){{ھن}}٥٠٢ (ئێس دی) | online serv 1 = تیڤی پلەیەر | online chan 1 = [http://www.tvplayer.com/watch/mtv ڕاستەوخۆ بینەربە] (تەنھا ویلایەتە یەکگرتووەکان) (خۆتۆمارکردن و پارەدان پێویستە) }} '''ئێم تیڤی''' یان '''میوزیک تیلیڤیشن''' ({{بە ئینگلیزی|MTV}} • بە کوردی: تەلەڤیزیۆنی مۆسیقا) کێبڵێک و کەناڵێکی سەتالایتی ئەمریکییە و خاوەنەکەشی ڤیاکۆم میدیایە، کەناڵەکە لە ئابی ساڵی ١٩٨١ دامەزراوە و کەناڵەکە مۆسیقای لێدەدا. لە پێشوودا ئەم کەناڵە زیاتر تیشکی دەخستە سەر پڕۆگرامەکان بۆ پێگەیشتووە گەنجەکان، بەڵام لە ئێستادا تیشکی خستۆتە سەر ھەرزەکاران. لە ئێستادا کەناڵەکە مۆسیقای کەمتر کردۆتەوە و لەپاڵ ئەمانەدا پڕۆگرامی تر پەخش دەکات وەک کۆمیدیا و پڕۆگرامی ژیانی ڕۆژانە و فیلم و چەند ڤیدیۆکلیپێکی دیاریکراویش. ئێم تیڤی ڕەخنەی زۆری لێگیرا بەھۆی ئەم گۆڕانە لەپڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/MTV |سەردێڕ =MTV |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٤ ئازار ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|MTV}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:چاندی لاوی]] 0mivqefyycq27k59lsjv88p7xfyvhft 3 134072 1696663 1695218 2026-10-29T01:51:45Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٥]] 1696663 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(31d) |counter = 15 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٣٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> svkyycrhqs3mn5fi5hd5li86j25t8z6 0 134486 1696727 1549480 2026-10-29T07:33:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696727 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=کاڕۆڵ|image=Carol film poster.jpg|caption=وێنەی نمایشخەری شانۆیی|director=تۆد هاینێس|producer=* ئەلیزابێس کارلسێن * ستیفێن وۆڵەی * کریستینە ڤاچۆن|screenplay=فیلیس ناگی|based on=<span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">''The price of salt لەڕێگای پاتریکیاهیگسمیس''</span>|starring=<div>کەیت بلانچێت</div> * ڕۆنەی مارا * سارە پاولسۆن * جەیک لەکی * کیلێ چاندلەر|music=کارتەر بوروێڵ|cinematography=ئێدوارد لاچمان|editing=ئەفانسۆ گۆنچالڤێس|production companies={{Plainlist| * [[Number 9 Films]] * [[Killer Films]] * [[Film4 Productions]] }}|distributor=* ستۆدیۆی کەناڵ * هاوبەشگای وەینستەین|released={{Film date|2015|05|17|[[2015 Cannes Film Festival|Cannes]]|2015|11|20|United States|2015|11|27|United Kingdom}}|runtime=۱۱۸خولەک|country=* شانشینەیەکگرتوەکانی بریتانیا * وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا|language=ئینگلیزی|budget=۱۱.۸$ ملیۆن|gross=٤۰.۳ملیۆن}} '''کاڕۆڵ''' فیلمێکی ئەڤینداری هاوڕەگەزبازیە،لەساڵی ۲۰۱٥ لەلایەن دەرهێنەر تۆد هاینێس دەرهاتوە لە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا و شانشینە یەکگرتوەکانی بریتانیا،چیرۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی (نرخی خوێ)ی نووسەر فیلیس ناگی ۱۹٥۲ وەرگیراوە،باس لە پەیوەندیەکی خۆشەویستی نێوان دوو ئافرەت دەکات لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی رابردوو لە نیویۆرک ،کەبەچەندین تەنگەژەی کۆمەڵایەتی و ڕێککاری یاسایی دا ڕەت دەبن. هەولەکانی بەفیلمکردنی ئەم چیرۆکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۷ لەوکاتەی کە فیلیس ناگی دەستنووسی یەکەمی سیناریۆکەی نووسیەوە بۆهاوبەشگایەکی بریتانی تاوەکو بخرێتە باری وێنەگرتنەوە. {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{پۆلی کۆمنز|Carol (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە مێژووییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون]] [[پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کریسمسییە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 8v7vhalvuzugcytjni0i3p8qfws02q9 1696771 1696727 2026-10-29T09:04:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696771 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=کاڕۆڵ|image=Carol film poster.jpg|caption=وێنەی نمایشخەری شانۆیی|director=تۆد هاینێس|producer=* ئەلیزابێس کارلسێن * ستیفێن وۆڵەی * کریستینە ڤاچۆن|screenplay=فیلیس ناگی|based on=<span style="background-color: rgb(248, 249, 250);">''The price of salt لەڕێگای پاتریکیاهیگسمیس''</span>|starring=<div>کەیت بلانچێت</div> * ڕۆنەی مارا * سارە پاولسۆن * جەیک لەکی * کیلێ چاندلەر|music=کارتەر بوروێڵ|cinematography=ئێدوارد لاچمان|editing=ئەفانسۆ گۆنچالڤێس|production companies={{Plainlist| * [[Number 9 Films]] * [[Killer Films]] * [[Film4 Productions]] }}|distributor=* ستۆدیۆی کەناڵ * هاوبەشگای وەینستەین|released={{Film date|2015|05|17|[[2015 Cannes Film Festival|Cannes]]|2015|11|20|United States|2015|11|27|United Kingdom}}|runtime=۱۱۸خولەک|country=* شانشینەیەکگرتوەکانی بریتانیا * وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا|language=ئینگلیزی|budget=۱۱.۸$ ملیۆن|gross=٤۰.۳ملیۆن}} '''کاڕۆڵ''' فیلمێکی ئەڤینداری هاوڕەگەزبازیە،لەساڵی ۲۰۱٥ لەلایەن دەرهێنەر تۆد هاینێس دەرهاتوە لە وڵاتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا و شانشینە یەکگرتوەکانی بریتانیا،چیرۆکی فیلمەکە لە ڕۆمانی (نرخی خوێ)ی نووسەر فیلیس ناگی ۱۹٥۲ وەرگیراوە،باس لە پەیوەندیەکی خۆشەویستی نێوان دوو ئافرەت دەکات لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی رابردوو لە نیویۆرک ،کەبەچەندین تەنگەژەی کۆمەڵایەتی و ڕێککاری یاسایی دا ڕەت دەبن. هەولەکانی بەفیلمکردنی ئەم چیرۆکە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ۱۹۹۷ لەوکاتەی کە فیلیس ناگی دەستنووسی یەکەمی سیناریۆکەی نووسیەوە بۆهاوبەشگایەکی بریتانی تاوەکو بخرێتە باری وێنەگرتنەوە. {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{پۆلی کۆمنز|Carol (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە مێژووییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شیکاگۆ داندراون]] [[پۆل:مشتومڕەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکانی پەیوەست بە لەشفرۆشەکان]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کریسمسییە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:فیلمە وێنەگیراوەکان لە سینسیناتی]] [[پۆل:فیلمە وێنەگیراوەکان لە ئۆھایۆ]] 3phga7fbhhwdn1a36nu4823gaf06bdi 0 136817 1696481 1544936 2026-10-28T19:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696481 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی پانکە | ناوی_خۆماڵی = Kanipanka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سەید سادق]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٧٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پانکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق]]، [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == ناو == وشەی کانی پانکە، وشەیەکی لێکدراوە، ([[کانی]] + پانکە)، ناوی ئەم گوندە لە کانییەکەیەوە وەرگیراوە، کە کانییەکی گەورە و بەری فراوانە لەوەوە پێیان وتووە کانی پانکە، پانکە بە واتای [[پان]] یان فراوان دێت. == جوگرافیا == گوندی '''کانی پانکە''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[دەرەتەت]]. * لە باشوورەوە گوندی [[قالیجۆی سەروو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گرێزە]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[بێستان سووری بچووک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کانی پانکە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/7480289217 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لەساڵی ۱۹۱۹ لەلایەن کەسایەتی دیاری ناوچەکەو ڕیشسپی عەشیرەتی شێخ سمایلی (حاجی حمەگردە) ئاوەدانکراوەتەوە. * ئەم گوندە چەندین جار توشی ڕوخاندن و چۆڵکردن بووەتەوە لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]] لەساڵی ۱۹۸۷ لەگەڵ زەوی خانوەکانی تەخت کردوە و دانیشتوانەکەی ناچارکران ڕوبکەنە [[کۆمەڵگای باریکە|کۆمەڵگای زۆرەملێی باریکە]]، تا ڕاپەڕین و کۆڕەوە مەزنەکە دروست بوو، پاشان لەدوای ساڵی۱۹۹۲ جارێکی تر بەپەرۆشەوە دانیشتوانەکەی گەڕانەوە بۆ گوندەکەی خۆیان و لەسەر دارو پەردوی پاشماوەی خانوەکانیان دووبارە ئاوەدانیان کردەوە. * لەساڵی(۱۹٤۹) یەکەم خوێندنگە لەم گوندەدا دروستکراوە و لە ئێستادا سێ خوێندنگە ھەیە لەناو گوندەکەدا. == کشتوکاڵ == ئەم گوندە زیاتر دانیشتوانەکەی بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکن نزیکەی (٤۰۰۰)دۆنم زەوی کشتوکاڵی سودی لێوەردەگیرێت بۆ کشتوکاڵکردن لەجۆری دێم و بەراو، ھەروەھا لەوەڕگایەکی زۆر و پوش و پاوەن لەسنورەکەداھەیە کە بۆ ئاژەڵ بەخێوکردن سودی لێوەر دەگیرێت کە نزیکەی ۲۰۰۰ سەر ئاژەڵ بەخێو دەکرێت لە گوندەکەدا لە جۆری [[مەڕ]] و [[بزن]] و [[مانگا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] bflu1157u79dgla7gefqw8o0rvkmu37 0 136871 1696331 1544830 2026-10-28T16:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696331 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سپیکەی پەرخ | ناوی_خۆماڵی = Kani Spika | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سپیکەی پەرخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[گوند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٥٦٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی سپیکەی پەرخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای سەید سادق]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]]. سەر بە قەزای سەیدسادقە، لەباکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەردەڕەش]] و لەباشوورەوە لەگەڵ گوندی [[قوماش]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[خانەقەویلە]] و لە ڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[گرێزە]] .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] q04rlzu294dlrus46vtkcfemc31383v 0 137063 1696741 1545002 2026-10-29T07:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696741 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاگردەڵ | ناوی_خۆماڵی = Ka Grdal | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = پەڕگە:گوندی کاگردەڵ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کاگردەڵ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٥٠٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کاگردەڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کاگردەڵ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دوانزەئیمام]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی شێخ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەڵێنی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[بەنداوی دەربەندیخان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g73j88tbopzlbyelpmrcvliah1257kb 0 137078 1696268 1544784 2026-10-28T13:34:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696268 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی توو | ناوی_خۆماڵی = Kani Tu | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦٥٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی توو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کانی توو لە باکورەوە ھاوسنورە لەگەڵ گوندیی [[غوڵامی سەروو]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[چروستانی خواروو]] و لەڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[بێژاوا]] لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[بانەبانان]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] srg8l7ibig5kp5pp6fx6das3b7cxa1v 0 137080 1696613 1544971 2026-10-28T22:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696613 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گوێز | ناوی_خۆماڵی = Kani Gwez | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٨٣٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی گوێز''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کانی گوێز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەڵەمەڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کۆساوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ڕیشاو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تلەوەرێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rtrwtirg6e2jx7f9owi96v6k3zwx581 0 137081 1696349 1544858 2026-10-28T16:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696349 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شێخ | ناوی_خۆماڵی = Kani Shekh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = گوند | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٤٩٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی شێخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیروان]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کانی شێخ لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی دەربەندیخان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گورگەچیا، ھەڵەبجە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کاگردەڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئیمامی زامن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] efq5y2cr957ohpoqpepk8b8h84fspqv 0 137462 1696493 1544948 2026-10-28T19:40:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696493 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی چنار | ناوی_خۆماڵی = Kani Chnar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٧٧٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی چنار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی چنار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[عیساوێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[درەوشاوێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گڵۆمان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خەزێنە، ماوەت|خەزێنە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[کانی چنار، پیرەمەگرون|کانی چنار]] ھەمان ناو گوندێکە لە [[قەزای دووکان]]. {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dzj0qqendu7pwzjf77rccd6zo8jnzal 0 137463 1696675 1544990 2026-10-29T04:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696675 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاوڵان | ناوی_خۆماڵی = Kawllan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٩٥٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کاوڵان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کاوڵان لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گرویس]] لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شاناخسێ]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[مەروێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ماشان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8gi4o5e2j8vtexjip5q0maxa433w690 0 137782 1696277 1544797 2026-10-28T13:35:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696277 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی خێڵ | ناوی_خۆماڵی = Kani Khel | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی خێڵ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی خێڵ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٢٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی خێڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کانی خێڵ لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەشتێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گوێزڵێ]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[گرگاشێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دەشتی خانێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jaqfwvcw45rclls71ohay37r8apx9u7 0 138128 1696393 1695975 2026-10-28T17:10:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1696393 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کارێزە | ناوی_خۆماڵی = Kareza | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٨٦٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کارێزە''' گوندێکە، کەوتووەتە[[ناحیەی گاپیڵۆن]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کارێزە لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کونەماسی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بایزاوا]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[سورەقەڵات]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[باڵخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7ry7zcphaziv0nb2un08kbw0x1y1vsn 0 138129 1696468 1544920 2026-10-28T19:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696468 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مێو | ناوی_خۆماڵی = Kani Mew | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٢٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کانی مێو''' گوندێکە، کەوتووەتە[[ناحیەی گاپیڵۆن]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کانی مێو لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەورەدێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕەدێ]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[ووڵاغلو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مالومە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9ayfewr70oou6l9fp00os8omg35hr9j 0 140468 1696289 1544813 2026-10-28T13:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696289 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سارد | ناوی_خۆماڵی = Kani Sard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٢٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سارد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سارد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕەدێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چنگیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سیتەک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rl1xgbwskkcootxumb3gn720wq0amff 1696380 1696289 2026-10-28T17:04:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1696380 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سارد | ناوی_خۆماڵی = Kani Sard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٢٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سارد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سارد لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕەدێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چنگیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سیتەک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 99u6by0scccoy1gggkqnuda2m3xzhtg 0 140469 1696350 1544861 2026-10-28T16:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696350 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شێخان | ناوی_خۆماڵی = Kani Shekhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٠٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شێخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شێخان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەڕەدێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئاڵەسیاوی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گورگەدەر]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سیتەک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ayhi5apoaz08sdcgkxqi0fgqpjv6o1m 1696374 1696350 2026-10-28T17:01:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1696374 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شێخان | ناوی_خۆماڵی = Kani Shekhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٠٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شێخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شێخان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەڕەدێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئاڵەسیاوی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گورگەدەر]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سیتەک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 2f27050ex1kih1dc2gpln0318gbr12n 0 140486 1696479 1544933 2026-10-28T19:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696479 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی وەیسە | ناوی_خۆماڵی = Kani Waysa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =پەڕگە:گوندی کانی وەیسە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی وەیسە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٢٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی وەیسە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی وەیسە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵاچوالان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، چوارتا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەرمن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەگەران]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jvfnj8sl5epotej5jo1ge869r0h1mqu 0 140609 1696458 1544906 2026-10-28T19:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696458 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مردوان | ناوی_خۆماڵی = Kani Mrduan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی مردوان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی مردوان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠٦٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مردوان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی مردوان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مامەخەلان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زەلان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چەمیاڵەی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ولیاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fmg52lhsaq6mlmbt7hu10czbzxovjx0 0 140639 1696394 1695963 2026-10-28T17:11:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1696394 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کارێز | ناوی_خۆماڵی = Karez | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٢٠٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کارێز''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کارێز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زیە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی خدران]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[توانا، شارباژێڕ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی کوزەڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] eo6mzb286nfr3xz4isaycdsvwslw6e9 0 140640 1696276 1544795 2026-10-28T13:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696276 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی خدران | ناوی_خۆماڵی = Kani Khdran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١١٧٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی خدران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی خدران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کارێز، شارباژێڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرخوار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حەسەن گورگ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیوی مەڕی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fpe29563k9bpedrfbvv7ztmfw7foz5r 0 140641 1696384 1696183 2026-10-28T17:06:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1696384 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی بەن | ناوی_خۆماڵی = Kani Ban | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٢٧٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی بەن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی بەن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەوانەدۆڵ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چەمیاڵەی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مێشولان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مامەخەلان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kmuizi99pgli9790zq2pqlvxj464jky 0 140642 1696591 1544958 2026-10-28T22:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696591 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کوزەڵە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kuzala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٢٤٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کوزەڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی کوزەڵە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مێشولان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی خدران]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کارێز، شارباژێڕ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چەمیاڵەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bjqfqdx11fi472cp5bbfyg5harbm6cq 0 140796 1696343 1544847 2026-10-28T16:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696343 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شوان | ناوی_خۆماڵی = Kani Shwan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شوان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شوان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیوەیل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٠٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شوان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شوان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مڕانێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەستێرک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سماقەشاڵی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گۆڕانکە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 6axh8tcoegh6rz0ggx1ulj5nkyyshqu 0 140864 1696676 1544991 2026-10-29T04:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696676 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاوڵانی نۆڕک | ناوی_خۆماڵی = Kawlani Nork | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیوەیل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٥٠٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاوڵانی نۆڕک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کاوڵانی نۆڕک لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قۆخی حاجی کەریم]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زاخێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[نۆڕک]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سنجەڵێی سیوەیل]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ocyir4lpbslk78m4d8tubs20d7q3l6o 0 140865 1696612 1544970 2026-10-28T22:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696612 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گوێز | ناوی_خۆماڵی = Kani Gwez | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیوەیل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٣٤٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گوێز''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیوەیل]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی گوێز لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قۆخی غەفار]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆخی حەسەن ناڵی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شەھابەدین]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بوترەکێن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی شارباژێڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ct2izj7f9l5r6xskbivtyoxf9sq0fob 0 140942 1696482 1544939 2026-10-28T19:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696482 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی پیرە | ناوی_خۆماڵی = Kani Pira | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی پیرە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی پیرە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٩٩٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پیرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی پیرە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خەمزە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مەلاداود]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قولەڕەش]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی میکائیل]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 4cz2jw6utcee3biuik9pf3j4rpijzht 0 140943 1696332 1544832 2026-10-28T16:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696332 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سپیکەی گڵەزەردە | ناوی_خۆماڵی = Kani Spikay Glazarda | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی سپیکەی گڵەزەردە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سپیکەی گڵەزەردە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٨٣٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سپیکەی گڵەزەردە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سپیکەی گڵەزەردە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئالیاوای خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قارەمان، قەرەداغ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەماوات]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گڵەزەردە، بەرانان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ta21occs45y6gqsud0x4dhax44bjyx4 0 140944 1696616 1544973 2026-10-28T22:40:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696616 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گۆمە | ناوی_خۆماڵی = Kani Goma | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی گۆمە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی گۆمە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٧١٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گۆمە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی گۆمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەنەسوورە، بەکرەجۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆرخودوباش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆمەڵگای تانجەرۆ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بابان، بەکرەجۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 580hq724b3gef5jvvgh8btop3co24ls 0 140989 1696270 1544787 2026-10-28T13:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696270 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی جنە | ناوی_خۆماڵی = Kani Jna | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٨٢٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی جنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی جنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دارتووی حارس]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شێخ ڕەش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تاسڵوجە، سلێمانی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەڵایی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] q638uiu146susqla276yvd3xfhiwgmq 0 140990 1696614 1544972 2026-10-28T22:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696614 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گۆران | ناوی_خۆماڵی = Kani Goran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١٠١٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گۆران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی گۆران لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چاڵگە، دۆڵەڕووت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[جۆگەی گەورە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[خەمزە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کارێزکڵاو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] h0rpigi0lcj25pghemcg6bi5aqttqzy 0 140991 1696336 1544838 2026-10-28T16:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696336 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سەفەر | ناوی_خۆماڵی = Kani Safar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٧٣٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سەفەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سەفەر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[فڕۆکەخانەی سلێمانی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قازان، بەرانان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[فڕۆکەخانەی سلێمانی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەپەڕەش، بەرانان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1suo0cxq8p7aw3gxmvhwkz9t26y9kwj 0 140992 1696471 1544924 2026-10-28T19:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696471 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مەنم | ناوی_خۆماڵی = Kani Manm | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٩٧٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مەنم''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی مەنم لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەنارانی کۆن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەڵەوانان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەمەرتلی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دارتووی مەولانە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] k2xfo1dd5wwzzidesh7oecvty2pm34q 0 140993 1696467 1544918 2026-10-28T19:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696467 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی میکائیل | ناوی_خۆماڵی = Kani Mikail | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەکرەجۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٩١١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی میکائیل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەکرەجۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی میکائیل لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تووەسپی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی بەردینە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی پیرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سۆتکە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 3d4d9soie8l50juqgdpsjfiuwkq3i2s 0 141159 1696353 1544865 2026-10-28T16:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696353 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شەیتان | ناوی_خۆماڵی = Kani Shaitan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شەیتان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =350px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شەیتان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٩٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شەیتان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شەیتان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خڕبەندەلو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەرگەزێنی بابەعەلی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[لازیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی [[تەکیەی کاکە مەند]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kntizx71qc9vtttthvxdxu38ebrth4v 0 141186 1696484 1544941 2026-10-28T19:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696484 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی پێنج شەمە | ناوی_خۆماڵی = Kani Penjshamma | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٨١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پێنج شەمە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی پێنج شەمە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوشقایە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھالەی سەرچاوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەپەڕەش]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاڵی بزاو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lw8a6yxxh9ssdl86qhgabd8csuhxhtj 0 141187 1696294 1544817 2026-10-28T13:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696294 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سمایلە | ناوی_خۆماڵی = Kani Ismail | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سمایلە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سمایلە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مۆرتکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی مستەفا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەنجیرە، بازیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەلولە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 5a25zscph94vtw92bu90m26s975xfzy 0 141188 1696341 1544845 2026-10-28T16:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696341 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شایە | ناوی_خۆماڵی = Kani Shaya | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شایە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شایە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوشقایە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زییەکە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەپەڕەش]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھالەی سەرچاوە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] m7qc8gtowae19waprinvjkfftjisuq9 0 141317 1696731 1544994 2026-10-29T07:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696731 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاژاوی حەمەساڵەح | ناوی_خۆماڵی = Kazhaw Hama Salh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کاژاوی حەمەساڵەح | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٥٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاژاوی حەمەساڵەح''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کاژاوی حەمەساڵەح لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بێستان سووری بچوک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زێڕینجۆی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی پانکەی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خاک و خۆڵ، تانجەرۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8rjk48fohxl2nb0tty8tn7f4f12b6yk 0 141318 1696339 1544843 2026-10-28T16:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696339 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شاسوار | ناوی_خۆماڵی = Kani Shaswar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شاسوار.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شاسوار | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٢٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شاسوار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شاسوار لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زڕگوێز]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دێی ئەلی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حەمەی بارام]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قارەمان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dvqikek87lucc47gvlu45t844uqkbtt 0 141353 1696632 1544978 2026-10-29T01:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696632 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیر | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjir | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٧٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی ھەنجیر لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دارەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کارێز، تانجەرۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەماڵانی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تلەزەیت]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 97xh5v69njf3gt48jztcgpm7tm1b89f 0 141354 1696477 1544928 2026-10-28T19:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696477 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی وەیس | ناوی_خۆماڵی = Kani Wais | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تانجەرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٧٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی وەیس''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تانجەرۆ]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی وەیس لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دێی ئەلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زڕگوێزەڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حارس ئاوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سوێراوە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 33wlq8bhmfhbxczmm6jkjdvcfgjuibu 0 141422 1696335 1544836 2026-10-28T16:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696335 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سێفی قزڵجە | ناوی_خۆماڵی = Kani Saif Qzilja | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی سێفی قزڵجە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سێفی قزڵجە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٩٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سێفی قزڵجە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی سێفی قزڵجە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قزڵجە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی شابان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی ماسیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زەھور]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] t392s5a9dt5wdykiul0dsv8xcmj7ov3 0 141423 1696338 1544841 2026-10-28T16:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شابان | ناوی_خۆماڵی = Kani Shaban | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شابان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شابان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٨٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شابان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی شابان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی سێفی قزڵجە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆخی مامینە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی ماسیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زەھور]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ramk65sw9wyzj9z59nhtkajhp7rehl5 0 141424 1696452 1544896 2026-10-28T19:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696452 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ماسیان | ناوی_خۆماڵی = Kani Masian | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی ماسیان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی ماسیان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٤٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ماسیان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی ماسیان لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[میرمام، پێنجوێن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕاوگان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەربەند، پێنجوێن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی شابان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] s5ohrucq0waruxsx1tze9narh49jtl2 0 141425 1696456 1544901 2026-10-28T19:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696456 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مانگا | ناوی_خۆماڵی = Kani Manga | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی مانگا.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی مانگا | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢١٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مانگا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی مانگا لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی بی، پێنجوێن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی سارد (ڕوونکردنەوە)]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بلکیان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی مانگای کۆن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1nlzo3xiuifbru2tccj2t5z87vgnzbf 0 141426 1696464 1544914 2026-10-28T19:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696464 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی میرانی بابەعەلی | ناوی_خۆماڵی = Kani Miran Baba Ali | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی میرانی بابەعەلی | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٣٧٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی میرانی بابەعەلی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی میرانی بابەعەلی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بیستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[وریاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گەرمک]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی میرانی کۆماری]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] aushyeixvhcgjjq5hql72rr50apvw3p 0 141449 1696457 1544903 2026-10-28T19:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696457 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مانگای کۆن | ناوی_خۆماڵی = Kani Manga Old | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٠٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مانگای کۆن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی مانگای کۆن لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدکلوان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ناڵپارێز]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی بی، پێنجوێن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەرکان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fep4lqwgtra0dxl3143jx0582mj1o82 0 141450 1696465 1544916 2026-10-28T19:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696465 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی میرانی کۆماری | ناوی_خۆماڵی = Kani Miran Komari | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٩٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی میرانی کۆماری''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کانی میرانی کۆماری لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[داڵاڕۆ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بانی خێڵان، پێنجوێن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی میرانی بابەعەلی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بناویان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n9fog09488t1155prje37abl2kta9hr 0 141560 1696274 1544791 2026-10-28T13:35:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696274 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی خان | ناوی_خۆماڵی = Kani Khan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٢٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی خان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی خان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[میراودەلی کۆن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەلەندەراوای تازە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەلەندەراوای کۆن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گلێنەبەڕۆژ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == *[[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] *[[کانی خان]] {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gfg556zwfo8rhiic1x0wi9aemkijgsk 0 141561 1696586 1544954 2026-10-28T22:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696586 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ژاژ | ناوی_خۆماڵی = Kani Zhazh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٧٥٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ژاژ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ژاژ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سوورێن، بانە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی لێوان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھاربڕ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مڕان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] jimd5vl40alms13mw24s3koppu3vgk7 0 141570 1696367 1544882 2026-10-28T16:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696367 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی لێوان | ناوی_خۆماڵی = Kani Lewan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٦٣٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی لێوان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی لێوان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی ژاژ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دارۆخان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھاربڕ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[وێنە، گەرمک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nh67bpn3j1allgpfheychd1uj3pe563 0 141571 1696286 1544806 2026-10-28T13:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696286 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی زەڵ | ناوی_خۆماڵی = Kani Zal | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٥١٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی زەڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی زەڵ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەیرانبەن]] لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی ھەرمێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شیوەگوێزان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، گەرمک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gnveg9ip72aiyugqnd0pfjmb2ihy7il 0 141632 1696278 1544799 2026-10-28T13:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696278 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی دارۆخان | ناوی_خۆماڵی = Kani Darokhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی دارۆخان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی دارۆخان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٠٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی دارۆخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی دارۆخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھاربڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شێرزاد]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شروێنە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دارۆخان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cber5uc391iys9qsaqacgnsv24yf3qa 0 141633 1696628 1544975 2026-10-29T01:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696628 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەرمێ | ناوی_خۆماڵی = Kani Harme | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی ھەرمێ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٥٢١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەرمێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەرمێ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەیرانبەن]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گلاراوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی زەڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەڕەگەڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rncjz8rs00m9c0yf1t61oncxd7n36qd 0 141716 1696371 1544889 2026-10-28T16:40:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696371 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ماران | ناوی_خۆماڵی = Kani Maran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١١٩١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ماران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ماران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەمەندئاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سوێرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاروزەر]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوێزەڕەش]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bk0yafs1qkqgzzkf99y1s9cfmi773uo 0 141772 1696290 1544815 2026-10-28T13:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696290 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سارد | ناوی_خۆماڵی = Kani Sard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی سارد.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سارد | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١١٩٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سارد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سارد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی مانگا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوڕەمێوی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ڕەشان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەرزەڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] pgil4gmjup1wizcnpqbi0i70mqbkeg5 0 141773 1696305 1544828 2026-10-28T13:40:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696305 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سپیکە | ناوی_خۆماڵی = Kani Spika | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی سپیکە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سپیکە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سپیکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سپیکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[یاساماڵ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕاتەوەن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تازەدێ، ناڵپارێز]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گوڵانی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0p8ko9rkhxp5nvr58v7b0t3299ynwcp 0 141774 1696334 1544834 2026-10-28T16:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696334 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سێفی شێخ حامید | ناوی_خۆماڵی = Kani Saif Shekh Hamd | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی سێفی شێخ حامید | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ناڵپارێز]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٦٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سێفی شێخ حامید''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ناڵپارێز]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سێفی شێخ حامید''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تازەدێ، ناڵپارێز]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بۆریدەری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[نێ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆلیتانی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] btwblsiyg9swxi601xfs3817arw2gb5 0 141995 1696366 1544880 2026-10-28T16:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696366 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی قەیسەر | ناوی_خۆماڵی = Kani Qaisar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٨١ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی قەیسەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی قەیسەر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئیبراھیم ئاوا، قەرەداغ|برایماوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دۆڵانی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی ڕۆشنایی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قازانقایە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی عێراق]] ckcm8r66c1ipsvrivxdscv23dn9zfco 0 141996 1696630 1544977 2026-10-29T01:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696630 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنار | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٤٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنار''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تازەدێ، قەرەداغ|تازەدێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاقایمس]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گوڵەجۆ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆشکی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] i4t39f8eis3nhh0amqnkruol716455l 0 142034 1696579 1544951 2026-10-28T22:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696579 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ڕۆشنایی | ناوی_خۆماڵی = Kani Roshnayi | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی ڕۆشنایی | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٩١١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ڕۆشنایی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ڕۆشنایی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵاسوورە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڕەزیل]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێخ عەوڵا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی قەیسەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rcwt8l5c14vzez3r2mx6bqo2i2jbuba 0 142277 1696267 1544782 2026-10-28T13:33:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696267 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی توو | ناوی_خۆماڵی = Kani Tu | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی توو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٩١٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی توو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی توو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی ھەنجیر، وارماوا|کانی ھەنجیر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەردەکەڕ، وارماوا|بەردەکەڕ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بیدەن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سۆڵەی شێخ قادر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 6y4fllj4caedmrgxbeic98kpryg21ce 0 142278 1696459 1544908 2026-10-28T19:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696459 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مرواری | ناوی_خۆماڵی = Kani Mrwari | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی مرواری.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی مرواری | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦١٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مرواری''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی مرواری''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی کوێرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گوڵانی حاجی فەرەج]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵبەزە، وارماوا|قەڵبەزە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قلیجە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b2qi6azsntl5b3ykvsi7zggntgitgal 0 142308 1696606 1557885 2026-10-28T22:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696606 wikitext text/x-wiki '''گوندی چبوخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''گوندی چبوخ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مالوانی حەمەی عەزیز]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قلیجە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مالوانی ڕەشیدڕەمەزان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[یەخشی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nlb54rildrb03o72wd8ot48obzvptfr 0 142309 1696607 1544967 2026-10-28T22:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696607 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کەوەی کۆن | ناوی_خۆماڵی = Kani Kawa Old | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٣٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کەوەی کۆن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کەوەی کۆن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مالوانی حەمەی عەزیز]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەق، وارماوا|دەق]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەپەکەڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[داری قەلان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n31fwlka5u8tmha8n8n5wr3e0wh7iii 0 142310 1696594 1544960 2026-10-28T22:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696594 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کوێرە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kwera | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦٣٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کوێرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کوێرە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئالان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی مرواری]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵبەزە، وارماوا|قەڵبەزە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دەق، وارماوا|دەق]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 4a2jdi1w9oafw3k7abde7gt50fjo3zt 0 142311 1696629 1544976 2026-10-29T01:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696629 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەمزە | ناوی_خۆماڵی = Kani Hamza | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦٩٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەمزە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەمزە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دسکەرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زەلەڕەش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[یەخشی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدئاوا، وارماوا|ئەحمەدئاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9hoiuk4ky5mc3xh2ozs505t7t3xp4ie 0 142312 1696634 1544980 2026-10-29T01:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696634 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیر | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjir | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٦٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سێتەلانی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی توو، وارماوا|کانی توو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گەورەقەڵا، وارماوا|گەورەقەڵا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بلکان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dtx0mzm71t5c0l4d9riz049nou9dfyv 0 142313 1696652 1544987 2026-10-29T01:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696652 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانێسکان | ناوی_خۆماڵی = Kani Askan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارەزوور]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەڕایەن]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٠١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانێسکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانێسکان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەی [[زەڕایەن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بیدەن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆڵەبی، وارماوا|کۆڵەبی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زەلەڕەش]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] scrp50kx0xxp4253mjke6yz19e8ewwh 0 142419 1696288 1544811 2026-10-28T13:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696288 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سارد | ناوی_خۆماڵی = Kani Sard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دەربەندیخان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی دەربەندیخان]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥١٧ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سارد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی دەربەندیخان]](ناوەند)، [[قەزای دەربەندیخان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سارد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەنداوی دەربەندیخان]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[پشتقەڵا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بەنداوی دەربەندیخان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[توڵەبی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای دەربەندیخان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 2jgxw6jnk8y1tzgnnc2iusvoh572q14 0 142433 1696588 1575594 2026-10-28T22:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696588 wikitext text/x-wiki گوندی کانی ژەنان، گوندێکی سنوورییە و دەکەوێتە سەر سنووری دەستکردی نێوان باشوور و ڕۆژهەڵاتی کوردستان (سەرسنووری عێراق - ئێران) و هاوسنوورە لەگەڵ ناوچەی سەلاسی باوەجانی لە پارێزگای کرماشان. ئەم گوندە بەشێکە لە ناوچەی تاوگۆزی؛ لە باکوورەوە هاوسنوورە لەگەڵ گوندی سەرشاتە و لە باشوورەوە گوندی گمە. هەروەها لە ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی کولور لە ڕۆژهەڵاتی کوردستان، و لە ڕۆژئاوا لەگەڵ گوندی مۆرتکە هاوسنوورە. نزیکەی ٣٥ بۆ ٤٠ کیلۆمەتر لەناوەندی قەزای دەربەندیخانەوە دوورە؛ پێشتر لەڕووی ئیدارییەوە سەر بە قەزای دەربەندیخان (پارێزگای سلێمانی) بووە، بەڵام لەگەڵ بەپارێزگابوونی شاری هەڵەبجە، خراوەتەسەر پارێزگای هەڵەبجە. ناوی گوندەکە، "کانی ژەنان"، ئاماژەیە بۆ بوونی کانییەکی مێژوویی لەو شوێنەدا کە لە کۆندا ژنانی گوندەکە بۆ کاروباری ڕۆژانە بەکاریان هێناوە. دانیشتووانی ئەم گوندە سەر بە هۆزی گەورەی تاوگۆزین؛ بەبنەماڵەی خێڵی هەسەن(حەسەن) دەناسرێن خەڵکەکەی بە گشتی پشت بە ئاژەڵداری و کشتوکاڵ (بەتایبەت چاندنی دانەوێڵە و باخداری) دەبەستن. هەروەها بەهۆی پێگە سنوورییەکەیەوە، بەشێک لە خەڵکەکەی لە کۆندا خەریکی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی سنووری بوون. ئەم گوندە بەشێکە لەو ناوچەیەی کە مەولەوی کورد، شاعیری ناوداری کورد، تێیدا ژیاوە (گۆڕی مەولەوی لە گوندی سەرشاتەی سەرووە کە زۆر نزیکە لە کانی ژەنان). ئەم گوندە بە شاخوداخ و سەوزایی دەورەدراوە و یەکێکە لە ناوچە هەرە جوانەکانی سنووری دەربەندیخان. بە سروشتە جوانەکەی، تێپەڕبوونی ڕووباری زمکان بەبەردەم گوندەکەدا، و بوونی کانی و کارێزی زۆر ناسراوە کە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشی بە ناوچەکە بەخشیوە. ئاووهەوایەکی مامناوەندی هەیە؛ لە هاویناندا گەرم و وشکە، بەڵام لە زستان و بەهاراندا، بەهۆی بارانبارینی زۆر و هەڵکەوتەی لە کەنار ڕووباری زمکان، دەبێتە ناوچەیەکی زۆر سەوز و پڕ ئاو. == جوگرافیا == '''کانی ژەنان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەرشاتەی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[گمە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[کولور]] لە [[ڕۆژهەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مۆرتکە، دەربەندیخان|مۆرتکە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای دەربەندیخان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ftlmu6sgv3otkbxkn7w41f3n92o746x 0 142434 1696603 1544963 2026-10-28T22:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696603 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کەوە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی کەوە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی کەوە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دەربەندیخان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی دەربەندیخان]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٥٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کەوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی دەربەندیخان]](ناوەند)، [[قەزای دەربەندیخان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کەوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی دەربەندیخان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شەمێران]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[توڵەبی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[بەنداوی دەربەندیخان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای دەربەندیخان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 202k6p4nwlk2ccci3xph2tdkjyc9yqi 0 142635 1696689 1445294 2026-10-29T04:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696689 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox film|name=کاپتن ئەمریکا یەکەم تۆڵەسەنەرەوە|image=Captain America The First Avenger poster.jpg|caption=|director=جۆی جۆنستۆن|producer=کەیڤن فەیگی|screenplay=کریستۆفەر مارکوس و ستێفان مسفیلی و کریستۆفەر مارکوس|based_on=جۆی سیمۆن|starring={{Plainlist| <!-- DO NOT CHANGE. CREDITS ARE BASED ON THE BILLING BLOCK ON THE BLU-RAY NOT THE POSTER AGAINST WP:FILMCAST PER LOCAL CONSENSUS. PLEASE SEE TALK PAGE, FOR FURTHER INFORMATION.--> * [[Chris Evans (actor)|Chris Evans]] * [[Tommy Lee Jones]] * [[Hugo Weaving]] * [[Hayley Atwell]] * [[Sebastian Stan]] * [[Dominic Cooper]] * [[Neal McDonough]] * [[Derek Luke]] * [[Stanley Tucci]] }}|music=ئالان سیرفەرێست|cinematography=شێلی جوانسۆن|editing={{Plainlist| * [[Jeffrey Ford (film editor)|Jeffrey Ford]] * [[Robert Dalva]] }}|studio=[[ستۆدیۆکانی مارڤێڵ]]|distributor=[[Paramount Pictures]]{{refn|name=Dist|group=N|In July 2013, the film's distribution rights were transferred from [[Paramount Pictures]] to [[Walt Disney Studios Motion Pictures]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tadena |یەکەم=Nathalie |سەردێڕ=Disney Acquires Distribution Rights to Four Marvel Films From Paramount |ناونیشان=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=The Wall Street Journal}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html |date=ئابی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Finke |یەکەم=Nikki |بەستەری نووسەر=Nikki Finke |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Completes Purchase of Marvel Home Entertainment Distribution Rights |ئیش=Deadline Hollywood |ناونیشان=https://www.deadline.com/2013/07/disney-completes-all-marvel-home-distribution-rights-from-paramount/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Palmeri |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Buys Rights to Four Marvel Movies From Viacom's Paramount |ئیش=Bloomberg |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2013-07-02/disney-buys-rights-to-four-marvel-movies-from-viacom-s-paramount.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}}|released=بەڕیتانیا|runtime=١٢٣.٥٩ چرکەیە|country=ئەمریکا|language=ئینگلیزی|budget=١٤٠ ملیۆن دۆلار|gross=٣٧٠ ملیۆن دۆلار}} '''کاپتن ئەمریکا: یەکەم تۆڵەسێنەرەوە''' ({{بە ئینگلیزی|Captain America: The First Avenger}}) بریتییە لە فیلمێکی سوپەرھیرۆی ئەمریکی ٢٠١١ لە دەرھێنانی [[جۆ جۆنستۆن]]ە و لە نووسینی [[کریستۆفەر مارکوس و ستیفن مکفیلی]]یە،{{refn|Speaking together, with some crosstalk, [[Joe Johnston]], [[Shelly Johnson (cinematographer)|Shelly Johnson]], and [[Jeffrey Ford (film editor)|Jeffrey Ford]] said on the audio commentary that the experiments performed by Zola enabled Barnes to survive the fall shown in the film.<ref name="DVD" />|group=N}} لەسەر کەسایەتی چیرۆکە نەخشێندراوەکانی [[کۆمیکەکانی ماڕڤل|مارڤڵ کۆمیکس]] [[کاپتن ئەمریکا]] دروستکراوە.{{refn|Producer Kevin Feige stated that the Tesseract of the films is based on the [[Cosmic Cube]] of the comics.<ref name="MLCC" /> After ''[[Thor: The Dark World]]'', he further stated it was also the [[Space Stone]].<ref name="SpaceStone" />|name=Tesseract|group=N}} == تێبینییەکان == {{سەرچاوەکان|گرووپ=N}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America: The First Avenger}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری مێرسیساید وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کاپتن ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری لیڤەرپوول وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون]] [[پۆل:کاپتن ئەمریکا (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویژ داندراون]] 6r5g2ccypsco3dkhpskwlcqhbfcw66g 1696776 1696689 2026-10-29T09:07:41Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696776 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox film|name=کاپتن ئەمریکا یەکەم تۆڵەسەنەرەوە|image=Captain America The First Avenger poster.jpg|caption=|director=جۆی جۆنستۆن|producer=کەیڤن فەیگی|screenplay=کریستۆفەر مارکوس و ستێفان مسفیلی و کریستۆفەر مارکوس|based_on=جۆی سیمۆن|starring={{Plainlist| <!-- DO NOT CHANGE. CREDITS ARE BASED ON THE BILLING BLOCK ON THE BLU-RAY NOT THE POSTER AGAINST WP:FILMCAST PER LOCAL CONSENSUS. PLEASE SEE TALK PAGE, FOR FURTHER INFORMATION.--> * [[Chris Evans (actor)|Chris Evans]] * [[Tommy Lee Jones]] * [[Hugo Weaving]] * [[Hayley Atwell]] * [[Sebastian Stan]] * [[Dominic Cooper]] * [[Neal McDonough]] * [[Derek Luke]] * [[Stanley Tucci]] }}|music=ئالان سیرفەرێست|cinematography=شێلی جوانسۆن|editing={{Plainlist| * [[Jeffrey Ford (film editor)|Jeffrey Ford]] * [[Robert Dalva]] }}|studio=[[ستۆدیۆکانی مارڤێڵ]]|distributor=[[Paramount Pictures]]{{refn|name=Dist|group=N|In July 2013, the film's distribution rights were transferred from [[Paramount Pictures]] to [[Walt Disney Studios Motion Pictures]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tadena |یەکەم=Nathalie |سەردێڕ=Disney Acquires Distribution Rights to Four Marvel Films From Paramount |ناونیشان=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=The Wall Street Journal}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.wsj.com/article/BT-CO-20130702-709529.html |date=ئابی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Finke |یەکەم=Nikki |بەستەری نووسەر=Nikki Finke |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Completes Purchase of Marvel Home Entertainment Distribution Rights |ئیش=Deadline Hollywood |ناونیشان=https://www.deadline.com/2013/07/disney-completes-all-marvel-home-distribution-rights-from-paramount/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Palmeri |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney Buys Rights to Four Marvel Movies From Viacom's Paramount |ئیش=Bloomberg |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/2013-07-02/disney-buys-rights-to-four-marvel-movies-from-viacom-s-paramount.html |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref>}}|released=بەڕیتانیا|runtime=١٢٣.٥٩ چرکەیە|country=ئەمریکا|language=ئینگلیزی|budget=١٤٠ ملیۆن دۆلار|gross=٣٧٠ ملیۆن دۆلار}} '''کاپتن ئەمریکا: یەکەم تۆڵەسێنەرەوە''' ({{بە ئینگلیزی|Captain America: The First Avenger}}) بریتییە لە فیلمێکی سوپەرھیرۆی ئەمریکی ٢٠١١ لە دەرھێنانی [[جۆ جۆنستۆن]]ە و لە نووسینی [[کریستۆفەر مارکوس و ستیفن مکفیلی]]یە،{{refn|Speaking together, with some crosstalk, [[Joe Johnston]], [[Shelly Johnson (cinematographer)|Shelly Johnson]], and [[Jeffrey Ford (film editor)|Jeffrey Ford]] said on the audio commentary that the experiments performed by Zola enabled Barnes to survive the fall shown in the film.<ref name="DVD" />|group=N}} لەسەر کەسایەتی چیرۆکە نەخشێندراوەکانی [[کۆمیکەکانی ماڕڤل|مارڤڵ کۆمیکس]] [[کاپتن ئەمریکا]] دروستکراوە.{{refn|Producer Kevin Feige stated that the Tesseract of the films is based on the [[Cosmic Cube]] of the comics.<ref name="MLCC" /> After ''[[Thor: The Dark World]]'', he further stated it was also the [[Space Stone]].<ref name="SpaceStone" />|name=Tesseract|group=N}} == تێبینییەکان == {{سەرچاوەکان|گرووپ=N}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America: The First Avenger}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئینگلتەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری مێرسیساید وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی کریستوفر مارکوس و ستیڤن مەکفیلی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی کاپتن ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری لیڤەرپوول وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون]] [[پۆل:کاپتن ئەمریکا (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە شاری کوینز لە ویلایەتی نیویۆرک دانراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە نەرویژ داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ڕێکخراوەکانی نەمسا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دووبارە دروست کراوەتنەوە]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] 4kzn1prbl4pi9jm1wsxwsy1tgkbny1d 0 142829 1696635 1648870 2026-10-29T01:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696635 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیری خواروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjiri Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سورداش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦٨٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیری خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سورداش]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیری خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی خان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پێدارە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تیمار، سورداش|تیمار]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی ھەنجیری سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 6p3ciju1mwa6506wqnr4mgw5igbest7 0 142830 1696636 1648869 2026-10-29T01:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696636 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیری سەروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjiri Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سورداش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٥٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیری سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سورداش]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیری سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەمچوغە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سردی بچوک]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی ھەنجیری خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سردی گەورە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dkljpit3esntv28e6el9detz5pou1ar 0 142880 1696273 1648976 2026-10-28T13:34:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696273 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی خان | ناوی_خۆماڵی = Kani Khan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی خان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی خان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سورداش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦٤٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی خان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سورداش]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی خان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەیدان، سورداش|مەیدان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی ھەنجیری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تیمار، سورداش|تیمار]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەلان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی خان، گەرمک]] {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n4ivudl8kjrex80t6jf5yrzt4p7xt8v 0 142881 1696345 1648950 2026-10-28T16:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696345 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شۆک | ناوی_خۆماڵی = Kani Shok | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شۆک | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سورداش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٥٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شۆک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سورداش]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی شۆک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سورداش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەندەشین]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شەدەڵە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سردی بچوک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b74ljh1s1r8w4jnxr8dcfph9eczd5ks 0 143120 1696578 1648904 2026-10-28T22:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696578 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی چنار | ناوی_خۆماڵی = Kani Chnar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی چنار.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی چنار | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٤٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی چنار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی چنار''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کرژە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قازان، پیرەمەگرون|قازان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی چنار]] ھەمان ناوی گوندێکە لە [[قەزای ماوەت]]. {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 97zr04u5qmnxnab1096xzcw96rqm1hb 0 143174 1696462 1648926 2026-10-28T19:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696462 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی میران | ناوی_خۆماڵی = Kani Miran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٨٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی میران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی میران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[حاجیتانی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[موغاغ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سوسێی سەیدان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەڵاباشی قادربەگ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] r17rxxsl3fj1upciveqkv2jaf9avncq 0 143175 1696637 1648868 2026-10-29T01:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696637 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیری عەواڵان | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjiri Awallan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٩٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیرەی عاوەڵان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیرەی عاوەڵان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەرزی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەورەدێ، ئاغجەلەر|گەورەدێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەڵاباشی قادربەگ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قۆچ بڵاخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] sf5qraw46i7648orsv4gucs4bkik34y 0 143735 1696597 1648889 2026-10-28T22:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696597 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کیژ | ناوی_خۆماڵی = Kani Kizh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٧٠٦ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کیژ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کیژ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ڕەبەن، مەرگە|ڕەبەن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەڵاڵە، ماوەت|گەڵاڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[وێسێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی توو، مەرگە|کانی توو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0mag7klm2t1sk3981ycgl4pf0eryztl 0 143736 1696633 1648871 2026-10-29T01:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696633 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیر | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjir | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٩٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ناودەشت]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرچیا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گەرمکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەرەتەپە، مەرگە|قەرەتەپە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] itm606hf2i9mxl46a49qj319trcdou1 0 143793 1696266 1648979 2026-10-28T13:33:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696266 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی توو | ناوی_خۆماڵی = Kani Tu | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی توو1.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی توو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٢٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی توو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی توو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چنارنە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گۆمەزاڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی کیژ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەوارەبەرزە، مەرگە|ھەوارەبەرزە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 5vh2zzybpiwe1g8cpm16dxw7f2lngwb 0 143794 1696348 1648948 2026-10-28T16:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696348 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شینکە | ناوی_خۆماڵی = Kani Shinka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شینکە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شینکە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١١٤٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شینکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی شینکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەرتەنگ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی توو، مەرگە|کانی توو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی کیژ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەوارەبەرزە، مەرگە|ھەوارەبەرزە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fqlv7bpkz3xak0fbenu7bpu2h71kfdi 0 143901 1696299 1648960 2026-10-28T13:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696299 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سپان | ناوی_خۆماڵی = Kani Span | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خدران]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٦٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سپان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خدران]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سپان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەنجیرێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەڵەمێوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[عالیقەی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی مازوو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nzhicyts72hjp3ij61veuwjotw0pm5o 0 143974 1696351 1648947 2026-10-28T16:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شێران | ناوی_خۆماڵی = Kani Sheran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی شێران.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی شێران | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خەلەکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٣٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شێران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خەلەکان]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی شێران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سێکانیان، خەلەکان|سێکانیان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[فریزەڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاریشە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیوەشان، ئاشتی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 5jzcr61sqm5wuegi47u4vf7neid05kt 0 143975 1696372 1648932 2026-10-28T16:40:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696372 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مازوو | ناوی_خۆماڵی = Kani Mazw | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی مازوو.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی مازوو | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خەلەکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٩١٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مازوو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خەلەکان]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی مازوو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مێوژە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شێخ عوبێد]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی سپان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[حاجی قەڵا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0yg0s2qhvcs86ggt243gppzvd48axov 0 143976 1696475 1648918 2026-10-28T19:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696475 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی وەتمان | ناوی_خۆماڵی = Kani Watman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی وەتمان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی وەتمان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خەلەکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٨٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی وەتمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خەلەکان]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی وەتمان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارەدێی [[خدران]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حاجی قەڵا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[باسەرێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شاروقامیشە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] h06awez8p5wlgttxuhhgbkj9cimw3bj 0 144247 1696369 1648934 2026-10-28T16:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696369 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ماران | ناوی_خۆماڵی = Kani Maran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کانی ماران.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی ماران | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی حاجیاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٣٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ماران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی حاجیاوا]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کانی ماران مێژوویەکی کۆنی هەیە چەندەها گردی لێ دۆزراوەتەوە چەندەها شتی کۆنی تر، سەبارەت بە مێژووەکەی ئامارێکی وردمان لەبەردەست نییە دەربارەی ئاوەدانکردنەوەکە بەڵام بەپێی قسەی پیاوە بەتەمەنەکان بێت مێژوویی ئاوەدانکردنەوەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ('''٥۰۰''')ساڵ لەمەوبەر لەلایەن بنەماڵەیەکەوە ئاوەدانکراوەتەوە بەناوی بنەماڵەی('''مەلا عەلی'''). چەندەها گردی لێ دۆزراوەتەوە کە سەرەکیترینیان گردی ('''مەلا''' '''عەلی''')یە،وە چەند گردێک دەوریان داوە کە ناوەکانیان'''(گردی زێندین،گردی ئاش،گردی مام سەعید،گردی قەبرستان،گردی کەروێشک)ە.''' هەروەها ئەشکەوتێکی تریشی لێیە بەڵام ئێستا داڕووخاوە بەناوی ئەشکەوتی ('''کاک مەلا''')، هەروەها ڕێگایەک لە پشت گردی '''مەلا عەلی''' هەبووە و گوندەکەی بەستۆتەوە بە شاری ڕانیە،وە سەرەڕای ئەمەش دارێکی کۆنیی لێ بووە بە ناوی داری('''مەلا''' '''وسوو'''). ناوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ بوونی بیشەڵان و گژوگیا و شوێنی سەخت و بوونی ماری زۆر بۆیە ئەم ناوەی لێنراوە. '''خوێندن و خوێندەواری لە گوندەکەدا:''' دامەزراندن و بەرەوپێشبردنی ڕەوتی خوێندن لەم گوندەدا مێژوویەکی تاڕادەیەک کۆنی هەیە لەچاو گوندەکانی دەوروبەر لێرەدا دەمانەوێت ئاشناتان بکەین بە ڕەوتی خوێندن لە گوندەکەدا: بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1958 خوێندنگا کراوەتەوە لە گوندەکەدا و بە دەستپێشخەری بنەماڵەی (مەلا عەلی)، لەسەرەتادا تەنیا چەند قۆناغێکی تیایدا کراوەتەوە دواتر بەتێپەڕبوونی کات قۆناغەکانی تری لێ کراوەتەوە لە ئێستاشدا قۆناغەکانی بنەڕەتی و ناوەندەی و ئامادەیی تێدا هەیە. == جوگرافیا == '''کانی ماران''' لە [[باکوور]] ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوڕەبەرازە]] و لە [[باشوور]] لەگەڵ گوندی [[سەرخمە]] و لە [[ڕۆژھەڵات]] لەگەڵ گوندی [[گردجان]] لە [[ڕۆژاوا|ڕۆژاواوە]] هاوسنورە لەگەڵ گوندی قولێ<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> گوندی کانی ماران کەوتۆتە سەر ڕێگایەکی سەرەکی کە ئیدارەی ڕاپەڕین بە شارەکانی [[سلێمانی]] و [[ھەولێر|هەولێر]] دەبەستێتەوە. لە ڕووی خاکەوە:گوندی کانی ماران خاکەکەی دابەش دەبێت بۆ دوو بەشی سەرەکی (لەبەر ئاوو دێمەکار) زیاتر بەشی لەبەرئاوەکەی بەکاردێ بۆ مەبەستی چاندنی گوڵەبەڕۆژە و پەمۆ و تۆتن لەگەڵ میوە و سەوزەواتەکان(ئەمەش بەهۆی بوونی کانیاو سەرچاوەی ئاوی گەورە وەکو ئاوی قولەی کانی ماران)  وە بەشی دێمەکاری بەکاردێ بۆ چاندنی دانەوێڵە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] r4zm4cjpzbqg7eeukij52603x4bugov 0 144503 1696582 1648901 2026-10-28T22:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696582 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ڕەش | ناوی_خۆماڵی = Kani Rash | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئایاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرکەپکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1078 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ڕەش''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرکەپکان]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ڕەش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بێ زیوە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بێتواتە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەنگاڵە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تیران]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی سەرکەپکان]] {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dkltrg2ln1x6ggeudpnfp8td891ajns 0 145338 1696469 1648924 2026-10-28T19:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696469 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مەزن | ناوی_خۆماڵی = Kani Mazn | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئیسێوێ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1319 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مەزن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئیسێوێ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی مەزن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زەوی ھەرمێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زنجەڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بۆرێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەشکەنە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ddlxvsd7gjo7fv2bmd6ra5k27170jjo 0 145443 1696598 1648888 2026-10-28T22:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696598 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کەران | ناوی_خۆماڵی = Kani Karan | ناوەکانی_تر = خوێبیان | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ژاراوە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 914 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کەران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کەران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئالیەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پردەبەردینە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زێوکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆزینە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] a7z9vz1zdjundwcgj7xxsls2s9m37cg 0 145697 1696643 1648865 2026-10-29T01:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696643 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانیلان | ناوی_خۆماڵی = kanilan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 953 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانیلان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانیلان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شەمەتیو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شڵەمڕە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گیرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ساڵەح بەگ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cfinlyg1mhba8jd9ndzmd5l3uuhyb1e 0 145723 1696296 1648963 2026-10-28T13:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696296 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سنە | ناوی_خۆماڵی = Kani Sna | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1375 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی سنە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کونەمارە، ژاراوە|کونەمارە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بێ گەڵاس]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قوڵەھەرمێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەلوەڕەز]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] e6ksu4v4h7p2eddwtnhkv4sxg1ksyfy 0 145727 1696585 1648898 2026-10-28T22:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696585 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ڕەش | ناوی_خۆماڵی = kani Rash | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1171 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ڕەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ڕەش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەرخان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆچاڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کەلوەڕەز]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دوبێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] mojibtzykp37evzrinvuegapbbzjcbv 0 145733 1696364 1648937 2026-10-28T16:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696364 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی قوڵکە | ناوی_خۆماڵی = kani Qwlka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1189 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی قوڵکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی قوڵکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شێخ ئاودەڵان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەستێرۆکان، ھەڵشۆ|ئەستێرۆکان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کویزەڵە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شۆران]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fi5me5y7x2k66ke6ap696k5eg34mt5j 0 145734 1696667 1648853 2026-10-29T04:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696667 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاولانە | ناوی_خۆماڵی = Kawlana | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1189 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاولانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کاولانە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەستێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[جۆلانان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قۆچاڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بەلک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] onm33r41lbeohtda9eb0ovlnxwv7g5u 0 148302 1696480 1648915 2026-10-28T19:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696480 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = خێلی گورگە | ناوی_خۆماڵی = Kany Pasha | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ھەڵەبجە]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەمۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 851 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پاشا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەمۆ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]](ناوەند)، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی پاشا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[توەووشکی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەیتول، سەلاسی باوەجانی|قەیتول]] لە [[شارستانی سەلاسی باوەجانی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەڕوێنی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[حاجی ئاوا، بەمۆ|حاجی ئاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n5h9xh1s37v6p2d6iuirumik8bhoz2p 0 148303 1696478 1648916 2026-10-28T19:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696478 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی وەیسکێ | ناوی_خۆماڵی = Kany Waisky | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەڵەبجە|ھەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ھەڵەبجە]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بەمۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 783 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی وەیسکێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بەمۆ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]](ناوەند)، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>لەسنووری ناحیەی بەمۆ ئەمیش وەک گوندەکانی تر دەسەڵاتی خێڵایەتی کاری تێدا کراوە ،کەچەندین کەسی ناودار و پیاوچاک دەسەڵاتی خۆیان بەکار هێناوە بۆ هێشتنەوەی سەروەری شوێنەکەیان و خزمەت کردنی ،لەڕووی بیرو باوەڕەوە زیاتر پشتیان بە شێخ و پیاو چاکی گوندەکەیان بەستوەو ڕێزیان لێ گرتون.خزمەت گوزاری ئەوتۆ نیە لەم ناوچەیە تاکە خزمەت گوزاری کە هەبێت تەنها بیرێکی ئاوە کە ئەمەش بەهاوکاری ڕێکخراوی یونسکۆ دانراوە ،هۆکاری نەبوونی خزمەت گوزاری دوورەدەستی شوێنەکەیەونزیکی لەسنووری ئێران.دانیشتوانی ئەوگوندە زیاتر خەریکی مەڕو وماڵات بوون.بەهۆی کۆچی دانیشتوانەکەی بۆ شارۆچکەی([[زەڕایەن]]) ئێستا سێ تا چوار ماڵێک لەوێ نیشتەجێن. {{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی وەیسکێ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[پشتە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەڕوێنی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بەڕوێنی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[توەووشکی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{گوندەکانی پارێزگای ھەڵەبجە}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] f11gcu12yru76utl05sa0o6bt5l114o 0 148407 1696587 1648897 2026-10-28T22:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696587 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ژاڵە | ناوی_خۆماڵی = Kani Jala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی مەیدان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 950 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ژاڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی مەیدان]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ژاڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵپ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەربەندبێلولە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چواردارانی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەرتەک]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8toklrnk8s44zskxq8gmeg6d4c2u7nv 0 148408 1696589 1648895 2026-10-28T22:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696589 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کرمانج | ناوی_خۆماڵی = Kani Krmanj | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی مەیدان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 374 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کرمانج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی مەیدان]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی کرمانج''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دارئیمام]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حەسار، مەیدان|حەسار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[باخەھەنارە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خوڕخوڕەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gvldrbfjicq82j9xyzep4dc41hiplgr 0 148550 1696737 1648845 2026-10-29T07:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696737 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاکۆڵی | ناوی_خۆماڵی = Kakoly | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 217 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاکۆڵی''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کاکۆڵی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێرەوەن]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیاوڵەی شێخ نەجم]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەخورمای سەیدغەریب]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی زەرد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 0mstntu56tz361mmrd7moiolbysaeck 0 148551 1696486 1648912 2026-10-28T19:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696486 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی پەموو | ناوی_خۆماڵی = Kany Pamw | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 385 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پەموو''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی پەموو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گۆڕگنۆش]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی شیرینە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[ڕەزوار]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[گۆڕەشەلە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] p9k464w6cl2ab7w76mpmcox12y9gvv3 0 148552 1696284 1648969 2026-10-28T13:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696284 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی زەرد | ناوی_خۆماڵی = Kany Zard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 191 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی زەرد''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی زەرد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تازەشار، قۆرەتوو|تازەشار]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەید سیخی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[کاکۆڵی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی ماسی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kkxdr004waqf8qv8keoe75t4muups4v 0 148553 1696347 1648949 2026-10-28T16:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696347 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی شیرینە | ناوی_خۆماڵی = Kany Shirina | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 292 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی شیرینە''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی شیرینە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەنوورە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھیدایەت]] لە [[شارستانی قەسری شیرین]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەردەعەلی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەیدمستەفا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cf18zfrjsn3ajk4q847fg8qprk1xe6s 0 148554 1696451 1648931 2026-10-28T19:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696451 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ماسی | ناوی_خۆماڵی = Kany Masy | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قۆرەتوو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 184 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ماسی''' گوندیکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قۆرەتوو]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی ماسی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ لەنگەری گەورە]] و لە باشوور لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەکەی حاجی ئیبراھیم]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی زەرد]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیامەڕۆ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hjv0ub1q3o6hgokclq5vnddcb720z4n 0 148883 1696361 1695863 2026-10-28T16:38:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Marwan I}} 1696361 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی خەلیفە|ناو=مەروان کوڕی حەکەم کوڕی ئەبوو عاس کوڕی ئومەییە|سەردێڕ=چوارەم خەلیفەی ئەمەوی|نازناو=|وێنە=[[پەڕگە:(مروان_بن_الحکم_(رضی_اللھ_عنە.png|ناوەڕاست|220px]]|شرۆڤەی وێنە=|ماوەی حوکم=(٦٤ بۆ ٦٥)ک - یەک ساڵ|نازناوەکان=|لە پێشیدا=[[موعاویە کوڕی یەزید]]|جێگر=[[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]]|باوک=[[حەکەم کوڕی ئەبی عاس]]|دایک=ئامینەی کچی عەلقەمەی کەنانیە|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٦٢٣ی زایینی (٢ک)|شوێنی لەدایکبوون=ماطرون، شام|ڕێکەوتی وەفات=٦٥ی کۆچی|شوێنی وەفات=حەوارین، دیمەشق، سوریا|شوێنی نێژران=مەقبەرەی بابی سوغەیر|ئایین=[[ئیسلام]]|مناڵەکان=[[محەممەد کوڕی مەڕوان]]}}مەروان کوڕی حەکەم، چوارەم خەلیفەی ئەمەوی بوو دوای موعاویەی دووەم کە کوڕی یەزید کوڕی موعایەویەی کوڕی ئەبوو سوفیان بوو کە ماوەی یەک ساڵ حوکمی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ia600206.us.archive.org/27/items/FP158116/08_158119-2.pdf|سەردێڕ=البدایە و النھایە|دوایین=ابن کثیر|بڵاوکەرەوە=مکتب المعارف|ساڵ=١٩٩٢|شوێن=بەیروت|پەڕەکان=مجلدی ٨: پەڕەی ٢٣٨–٢٣٩}}</ref> مەروان بونیادنەوەرەوەی دەوڵەتی ئەمەوی بوو لە شامەوە جارێکی تر دوای مردنی یەزید و کاتێک خەلافەتی ئەمەوی ترسی تەواوی لەلایەن [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبێر]]. عەبدوڵا لە حیجاز، عێراق و ھەندێ ناوچەی شامیش [[بەیعەت]]ی درابوێی وەک خەلیفەی موسوڵمانان. کاتبی مەدینە بووە، کوڕی مامی خەلیفەی ڕاشدین [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] بوە. دوو جار کراوەتە والی مەدینە پێش ئەوەی لە مەدینە دەرچێت کە عەبدوڵای کوڕی زوبێرر ئەمەوییەکانی ناچار کرد کۆچ بکەن لە مەدینە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|مێژوو|سیاسەت|سووریا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Marwan I}} [[پۆل:خەلیفە ئەمەویەکان]] [[پۆل:ھاوەڵەکان]] [[پۆل:مردووانی ٦٨٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٢٠]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:فەرموودە گێڕەوەکان]] bgewc44uuxlxe335pqvl0rlcfdoy8uh 0 149210 1696611 1648879 2026-10-28T22:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696611 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گوڵی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Guli Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 791 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گوڵی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی گوڵی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تازەدێی ئیمام محەمەد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گردەڕەش، شێخ تەویل|گردەڕەش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی گوڵی خواروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئیمام محەمەد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] o8psmdplzwm9oxun2m0dcen2q513kvl 0 149211 1696610 1648880 2026-10-28T22:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696610 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گوڵی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Guli Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 701 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گوڵی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی گوڵی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چەمی شۆراوە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەڵەشێرەی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دڕکەی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی گوڵی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 394mi0pv2ciupgib5e8bh3j0gra2seo 0 149267 1696491 1648908 2026-10-28T19:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696491 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی چایلەی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Chaylai Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 443 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی چایلەی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی چایلەی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گۆمەزەردی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی چایلەی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تواقووت]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پوقە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی چایلەی خواروو]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] seeod66rk9udkav44k2b5p62qscgtqg 0 149268 1696490 1648909 2026-10-28T19:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696490 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی چایلەی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Kani Chaylai Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 427 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی چایلەی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی چایلەی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی چایلەی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گۆبان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تورکە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[نازێی گەورە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی چایلەی سەروو]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] agii9qdcpul946wj788s4v7lasba0l7 0 149310 1696605 1648882 2026-10-28T22:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696605 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کەوە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 717 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کەوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی کەوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھۆمەرەخەجانی عەلی ئەمین]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بنەبەراز]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زاووت]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەرکەلی مارف]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] sewxpgamqqq26cgno66v10dxgg6097w 0 149311 1696285 1648968 2026-10-28T13:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696285 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی زەرد | ناوی_خۆماڵی = Kani Zard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 682 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی زەرد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی زەرد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەوارەبەرزە، ڕزگاری|ھەوارەبەرزە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بووەکە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەبری مەلا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەڵاڕێویلەی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8a69nac72nfklhoziaf9xq5x59nm1xp 0 149410 1696355 1648944 2026-10-28T16:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696355 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی عوبێد | ناوی_خۆماڵی = Kani Ubed | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاوەسپی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 546 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی عوبێد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی عوبێد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەرەڕەش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەپەسپی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەیبێخان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[باوەکڕ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 3xc5uo92fnoov9qjxgoteuzb5h70gci 0 149411 1696739 1648843 2026-10-29T07:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696739 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاکەبرا | ناوی_خۆماڵی = Kakabra | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاوەسپی]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 598 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاکەبرا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاوەسپی]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کاکەبرا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولیجانی ئەمین قارەمان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەوارەقوڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کونەکۆتر، ڕزگاری|کونەکۆتر]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خەپەکوێر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] qrdhaa2b8zecu2un413piv77b64ibwr 0 149478 1696370 1648933 2026-10-28T16:39:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696370 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ماران | ناوی_خۆماڵی = Kani Maran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 424 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ماران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی ماران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سماقە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرقەڵا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵاقوچاڵی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھۆمەربەلی گەورە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g1dvmshx2p22ujylhz2cj5vrng63bbi 0 149479 1696738 1648844 2026-10-29T07:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696738 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کاکۆڵی | ناوی_خۆماڵی = Kakoly | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 327 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کاکۆڵی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کاکۆڵی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[وەلی ھەیەر]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەیدحسێن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئەوڵاقوت]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ناساڵەح]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کاکۆڵی]] {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] psav7wj9x2pws2nxaikbpyu2tay8bqr 0 150899 1696604 1648883 2026-10-28T22:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696604 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کەوە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 702 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کەوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی کەوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شۆراوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەحمەدلەوەند]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سۆفی حەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەعدون ئاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی کەوە]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] j8celiruuogyvkj4c2uvmavbp85hmt9 0 150900 1696593 1648892 2026-10-28T22:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696593 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی کوچەڵە | ناوی_خۆماڵی = Kani Kuchala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 752 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی کوچەڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی چەمچەماڵ]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی کوچەڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[باوەفەتی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[چەمچەماڵ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مەنزەرئاوا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چاڵاو، چەمچەماڵ|چاڵاو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 759drc3wozhoelplmg26g33vjym5da7 100 152364 1696487 1681695 2026-10-28T19:39:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696487 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:black; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#dfca9b; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دین چییە؟'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #aa925c;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:دین/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=کتێب|ژێرپەڕە=کتێبە دینییەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|max=1|header=دەنگی ھەڵبژێردراو|subpage=دەنگی ھەڵبژێردراو|footer=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:دین]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 4wznoky8k3nn82wcujnv5wowex52unb 1696515 1696487 2026-10-28T20:08:56Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696515 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:black; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#FBEC5D; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دین چییە؟'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #aa925c;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:دین/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=کتێب|ژێرپەڕە=کتێبە دینییەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|max=1|header=دەنگی ھەڵبژێردراو|subpage=دەنگی ھەڵبژێردراو|footer=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:دین]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] fd5fzzg2pim1f2do3cuxnanr632bbov 1696545 1696515 2026-10-28T20:26:47Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696545 wikitext text/x-wiki {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:black; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#FBEC5D; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دین چییە؟'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #aa925c;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:دین/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=کتێب|ژێرپەڕە=کتێبە دینییەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|max=1|header=دەنگی ھەڵبژێردراو|subpage=دەنگی ھەڵبژێردراو|footer=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:دین]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 34b981o50kdrobfqeh41381ran6fa5u 1696559 1696545 2026-10-28T21:10:37Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696559 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:black; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#FBEC5D; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دین چییە؟'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #aa925c;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:دین/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=کتێب|ژێرپەڕە=کتێبە دینییەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|max=1|header=دەنگی ھەڵبژێردراو|subpage=دەنگی ھەڵبژێردراو|footer=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:دین]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 16zvo1gfdw7ydnuc3xft3y3qqlp6jgs 1696575 1696559 2026-10-28T22:20:20Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696575 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:black; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#FBEC5D; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دین چییە؟'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #aa925c;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:دین/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=کتێب|ژێرپەڕە=کتێبە دینییەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|max=1|header=دەنگی ھەڵبژێردراو|subpage=دەنگی ھەڵبژێردراو|footer=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{دەروازە:دین/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:دین/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:دین/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:دین/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:دین]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 3tj52qnbqacqun318dzwfchgr92sj1c 100 152365 1696447 1681701 2026-10-28T19:23:42Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696447 wikitext text/x-wiki {{Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |noedit={{{noedit|}}} |border=#566473 <!-- This is the color of the borders around Box Sections --> |titleforeground=white <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text--> |titlebackground=#566473 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar --> |background=#F0F0F0 <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black <!-- This is the color of the Box Section text --> }}<noinclude>{{Box-footer}}</noinclude> [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] 57e4erwts9fzv4113wtznx80bfsardr 1696495 1696447 2026-10-28T19:42:03Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696495 wikitext text/x-wiki {{Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |border=#aa925c <!-- This is the color of the borders around Box Sections --> |titleforeground=#432 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text --> |titlebackground=#dfca9b <!-- This is the color of the Box Section Title Bar --> |background=#FFFFF3 <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=#000}} <!-- This is the color of the Box Section text --> [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] 8jzm6hdunmg01wqyce33rogf7zgl0fm 1696499 1696495 2026-10-28T19:56:34Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696499 wikitext text/x-wiki {{Portal:Box-header | title={{{1}}} |editpage={{{2}}} |border=#F0DC82 <!-- Aceasta este culoarea marginii din jurul secțiunilor cutiei --> |titleforeground=FF7500 <!-- Aceasta este culoarea textului titlului--> |titlebackground=#FBEC5D <!-- Aceasta este culoarea bării de titlu a cutiei --> |background=#white <!-- Aceasta este culoarea fondului din interiorul cutiei --> |foreground=black}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] tsmw0vzax2noo5qyqgzk8h2fc0bcinx 100 152367 1696449 1686521 2026-10-28T19:26:16Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696449 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#F0F0F0; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:##566473">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#D0A040"> '''دین'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#D0A040">''«زانست بەبێ دین ناتەواوە؛ دین بەبێ زانست کوێرە.»'' ([[ئەلبەرت ئاینشتاین]] )</span></div> [[پەڕگە:La luz altar.jpg|75px]] [[پەڕگە:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|70px]] [[پەڕگە:Amaterasu cave crop.jpg|60px]] [[پەڕگە:Sivakempfort.jpg|80px]] [[پەڕگە:Rodolphe Ernst After Prayer.jpg|80px]] [[پەڕگە:Stgeorge-dragon.jpg|80px]] [[پەڕگە:Vajrasattva Tibet.jpg|70px]] [[پەڕگە:DelphiTholos1.jpg|80px]] ---- '''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی سیستمی کەلتوری و سیستمی بیر و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لە نێوان مرۆڤ و ڕۆحانییەتدا یاخود لەگەڵ چەند ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێما و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تیایدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و یاسایی ئایینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ. دین وەک پێویسیتیەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا. و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دوبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە.... پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین ئەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزاییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خوا]]، ناوەڕۆکەکەی ئەناسرێت بەوەی پێکھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ  ژیان بە شێوەیەکی گشتی. و بە پێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات. [[دین|'''زیاتر...''']] ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|دین}}''' لە دەروازەی دیندا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_دین/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} 0y64kyc79qpwo49j1p3iu8ws91xwqcn 1696496 1696449 2026-10-28T19:47:22Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696496 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#D0A040"> '''دین'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#D0A040">''«زانست بەبێ دین ناتەواوە؛ دین بەبێ زانست کوێرە.»'' ([[ئەلبەرت ئاینشتاین]] )</span></div> [[پەڕگە:La luz altar.jpg|75px]] [[پەڕگە:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|70px]] [[پەڕگە:Amaterasu cave crop.jpg|60px]] [[پەڕگە:Sivakempfort.jpg|80px]] [[پەڕگە:Rodolphe Ernst After Prayer.jpg|80px]] [[پەڕگە:Stgeorge-dragon.jpg|80px]] [[پەڕگە:Vajrasattva Tibet.jpg|70px]] [[پەڕگە:DelphiTholos1.jpg|80px]] ---- '''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی سیستمی کەلتوری و سیستمی بیر و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لە نێوان مرۆڤ و ڕۆحانییەتدا یاخود لەگەڵ چەند ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێما و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تیایدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و یاسایی ئایینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ. دین وەک پێویسیتیەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا. و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دوبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە.... پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین ئەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزاییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خوا]]، ناوەڕۆکەکەی ئەناسرێت بەوەی پێکھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ  ژیان بە شێوەیەکی گشتی. و بە پێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات. [[دین|'''زیاتر...''']] ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|دین}}''' لە دەروازەی دیندا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_دین/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} bzd55epkfdzgw3euer251vlpmud3fdy 100 152369 1696497 1681719 2026-10-28T19:49:02Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696497 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center; font-weight: bold; padding:5px 0; border:{{{footnote|1px solid DarkSlateBlue}}}; background-color:{{{background|#FFFFF3}}}; border-">[[پەڕگە:Left curve arrow double back - black.svg|20px|link=]] {{پاکسازی|'''ھەڵبژاردەی نوێ ببینە''' (پاکسازی)}}</div> </div><noinclude>[[پۆل:داڕێژەکان|{{ناوی_پەڕە}}]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] </noinclude> 1z5vwrsz4xwjh2nuiif1l3man7ap32n 1696498 1696497 2026-10-28T19:51:02Z گرووپی قوتابخانە 23641 1696498 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center; font-weight: bold; padding:5px 0; border:{{{footnote|1px solid #aa925c}}}; background-color:{{{background|#FFFFF3}}}; border-">[[پەڕگە:Left curve arrow double back - black.svg|20px|link=]] {{پاکسازی|'''ھەڵبژاردەی نوێ ببینە''' (پاکسازی)}}</div> </div><noinclude>[[پۆل:داڕێژەکان|{{ناوی_پەڕە}}]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی دین]] </noinclude> ez45923891qe72z4lj9crlej3q6vogj 0 152790 1696516 1696128 2026-10-28T20:08:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1696516 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} کاریگەری پۆرنۆگرافی لە سەر تاکەکان یان لەسەر پەیوەندیە سێکسییەکان جیاوازە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر و زۆرجاریش ناڕوونە. کۆمەڵەی پۆرنۆگرافی لەگەڵ ئالوودەبوون بۆ نمونە خوێنراوە لەسەری و لێکۆلینەوەی لەسەر کراوە بەڵام ئاڵوودەبوون پێی بە شێوەیەکی ڕەسمی ناناسرێتەوە<ref>Duffy, Athena; Dawson, David L.; das Nair, Roshan (1 May 2016). "Pornography Addiction in Adults: A Systematic Review of Definitions and Reported Impact". ''The Journal of Sexual Medicine''. '''13''' (5): 760–777. doi:[[doi:10.1016/j.jsxm.2016.03.002|10.1016/j.jsxm.2016.03.002]]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/1743-6109 1743-6109]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27114191 27114191].</ref> لە کاتی پێداچونەوە لەسەر بڵاوکراوەکان ئەوە دۆزراوەتەوە کە وێنە و فیلمی پۆرنۆگرافی دەتوانن ئاڵودەکاربن بۆ مرۆڤ بەڵگەیەکی وا زۆر نییە تا ئەنجامەکانمان بە ڕوونی بۆ دەربکەوێ<ref>Kraus, Shane W; Voon, Valerie; Potenza, Marc N (2015-09-22). "Neurobiology of Compulsive Sexual Behavior: Emerging Science". ''Neuropsychopharmacology''. '''41''' (1): 385–386. doi:[[doi:10.1038/npp.2015.300|10.1038/npp.2015.300]]. ISSN [https://www.worldcat.org/issn/0893-133X 0893-133X.] PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4677151 4677151]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26657963 26657963].</ref><ref>Kraus, Shane W.; Voon, Valerie; Potenza, Marc N. (2016-02-19). "Should compulsive sexual behavior be considered an addiction?". ''Addiction''. In press (12): 2097–2106. doi:[[doi:10.1111/add.13297|10.1111/add.13297]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4990495 4990495]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26893127 26893127].</ref><ref>Kühn, S; Gallinat, J (2016). ''Neurobiological Basis of Hypersexuality''. ''International Review of Neurobiology''. '''129'''. pp. 67–83. doi:[[doi:10.1016/bs.irn.2016.04.002|10.1016/bs.irn.2016.04.002]]. ISBN [[:en:Special:BookSources/9780128039144|9780128039144.]] PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27503448 27503448].</ref><ref>Brand, Matthias; Young, Kimberly; Laier, Christian; Wölfling, Klaus; Potenza, Marc N. (2016). "Integrating psychological and neurobiological considerations regarding the development and maintenance of specific Internet-use disorders: An Interaction of Person-Affect-Cognition-Execution (I-PACE) model". ''Neuroscience & Biobehavioral Reviews''. '''71''': 252–266. doi:[https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0149763416302627 10.1016/j.neubiorev.2016.08.033]. PMID [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27590829 27590829].</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|سێکسناسی|دەروونناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:بەدکرداری سێکسی]] [[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]] [[پۆل:پۆرنۆگرافی]] [[پۆل:سێکسناسی]] [[پۆل:زایەندێتی]] 6nr80foldnrz3139wi94t5d4epovdim 0 152827 1696494 1648906 2026-10-28T19:40:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696494 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی چنار | ناوی_خۆماڵی = Kani Chnar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1036 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی چنار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی چنار''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەرگەزێنی بابەعەلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خوامراد]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ساتیار]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[لکاوەی کۆن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == لە مێژووی کانی چنار ئەوەی جێی تێڕامان و باسکردن بێت بریتییە لە باسکردنی شێخانی کانی چنار، چونکە شێخانی کانی چنار بووەتە هۆکارێک بۆ ئاوەدانکردنەوەی گوندی ناوبراو،<ref name=":0" /> ئەویش بریتییە لە شێخ حەسەنی کانی چنار، کە نەوەی شێخ ئیسماعیل ولیانیە کە جەنابیان هاتوونەتە گوندی کانی چنار و تەکیە و مەدرەسەی دینیان کردووەتەوە، کە خاوەنی سێ کوڕ بووە ئەوانیش<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gmail|ناونیشان=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&dsh=S620875395%3A1769895476070162&emr=1&followup=https%3A%2F%2Fmail.google.com%2Fmail%2Fu%2F0%2F&ifkv=AXbMIuC_1G1Ou7OPJAHz3zS3Wut-ck58a2jvJ-nt85Hc1z4GmV0nU-R7703tFUJF4fTRAhOBGPUs&osid=1&passive=1209600&service=mail&flowName=GlifWebSignIn&flowEntry=ServiceLogin|وێبگە=accounts.google.com|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> شێخ عزالدین، شێخ نەسرەدین، شێخ عەلی کە شێخ عزالدین بووەتەوە جێگەداری جەنابیان. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref name=":0">https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی چنار]] * [[کانی چنار، پیرەمەگرون]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 84hwl91o21vcauur12l2wf2bn6ulayi 0 152828 1696287 1648967 2026-10-28T13:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696287 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سارد | ناوی_خۆماڵی = Kani Sard | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 745 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سارد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سارد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تەشکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[باینجانی خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[فەریق ئاوا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چاڵگە، تەکیە|چاڵگە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == کۆنترین گوندی کشتوکاڵی لە جیھاندا کە گوندی [[چەرمۆ]]یە دەکەوێتە نزیک ئەم گوندە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی سارد، شارباژێڕ]] * [[کانی سارد، ناڵپارێز]] * [[کانی سارد، دەربەندیخان]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1ciw9ljj7fdh4zd60plan0zz61ycjga 0 152829 1696461 1648927 2026-10-28T19:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696461 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مستەفا | ناوی_خۆماڵی = Kani Mustafa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 804 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مستەفا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی مستەفا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی سمایلە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[عەلی زەنگەنە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێخ مەند]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خاڵدان، تەکیە|خاڵدان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] mm8avr27p468syqtqiy72ftpt7yewfm 0 152971 1696358 1648942 2026-10-28T16:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696358 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی قادری سەعدون | ناوی_خۆماڵی = Kani Qadr Saadun | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 581 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی قادری سەعدون''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی قادری سەعدون''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی قادری مەجید]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خۆرنەوازان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سۆفی ڕەزا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەختەمینەی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی قادری شێخ محەمەد فازل]] * [[کانی قادری مەجید]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 33waoln1e1lqc9oftqw0p7vfh8rnbuw 0 152972 1696359 1648941 2026-10-28T16:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696359 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی قادری شێخ محەمەد فازڵ | ناوی_خۆماڵی = Kani Qadr Shekh Muhammad Fazl | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 607 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی قادری شێخ محەممەد فازڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کانی قادری شێخ محەمەد فازل''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مامیسک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خۆرنەوازان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەڵەبی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەختەمینەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] * [[کانی قادری سەعدون]] * [[کانی قادری مەجید]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] hgzjpre4a01r14wtj7095irb39zn9k2 0 152973 1696360 1648940 2026-10-28T16:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696360 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی قادری مەجید | ناوی_خۆماڵی = Kani Qadr Majid | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قادرکەرەم]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 553 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی قادری مەجید''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قادرکەرەم]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی قادری مەجید''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مامیسک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی قادری سەعدون]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەڵەبی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تەختەمینەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی قادری شێخ محەمەد فازل]] * [[کانی قادری سەعدون]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 049m58cgffrzm1bnuv7q89vyczlrbtp 0 153123 1696304 1648955 2026-10-28T13:40:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696304 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی سپیلکە | ناوی_خۆماڵی = Kani Spilka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 636 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی سپیلکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سپیلکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تەوەکەڵی گەورە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[باوەفەتی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چنارتوو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 16wx3qhhfsr0ewqvwgrcj87bsjrp0ww 0 153124 1696354 1648945 2026-10-28T16:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696354 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی عارەبان | ناوی_خۆماڵی = Kani Araban | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 611 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی عارەبان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی عارەبان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تیژە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گەزەڵان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قوڕاوە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[فەقێ میرزا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] qbczitjacz41fgeff7ghllnkgj8hlko 0 153125 1696626 1648873 2026-10-29T01:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696626 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی گەوھەر-ئاغجەلەر | ناوی_خۆماڵی = Kani Gawhar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 680 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی گەوھەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی گەوھەر''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مۆردخواردی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[فەقێ میرزا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تلیان، ئاغجەلەر|تلیان]] لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ گوندی [[خدر شیرین]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] halqrrmnmxxehf7bd7w0kh6s2if6zq6 0 153126 1696639 1648866 2026-10-29T01:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696639 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیرەی شیخ بزەینی | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjira Shekh Bzeni | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 440 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیرەی شیخ بزەینی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیرەی شیخ بزەینی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قوزڵو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەسکەندەربەگ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆپتەپە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شێخان شێخ بزێنی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 4c9db2t3q9ezdqu0zrndjzloumhr2i1 0 153127 1696638 1648867 2026-10-29T01:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696638 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک | ناوی_خۆماڵی = Kani Hanjira Salhok | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 582 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی ھەنجیرەی ساڵحۆک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کۆزەبۆرە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قوڕاوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێخ پاڵەوان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شێخ محەمەد، ئاغجەلەر|شێخ محەمەد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کانی ھەنجیرەی شێخ بزەینی]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] kxa2rx7wc8f397atuwunz8jmil2gg8f 0 153387 1696488 1648911 2026-10-28T19:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696488 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی پەیتەش | ناوی_خۆماڵی = Kani Paytash | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 763 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی پەیتەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی پەیتەش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھەزارکانی، سەنگاو|ھەزارکانی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەنجیرە، سەنگاو|ھەنجیرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەروارەی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خێڵی ئاخە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gcay4e76o98wtyb1zubi6kmbk1tq71e 0 153388 1696275 1648975 2026-10-28T13:35:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696275 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی خاکی | ناوی_خۆماڵی = Kani Khaky | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 837 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی خاکی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی خاکی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دلکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ھەمزەڕۆمی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[جافەران]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خدری خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 10inuz28l7p4vkagfswcjiz2c2b6aq5 0 153389 1696455 1648928 2026-10-28T19:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696455 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کانی مامە | ناوی_خۆماڵی = Kani Mama | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 593 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کانی مامە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی مامە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قولە، چەمچەماڵ|قولە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پونگڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[زەلەسوتاو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خوێڵینی کەوەڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] tdf3olb58s57oed5w18my5afsky34y7 0 155128 1696295 1648964 2026-10-28T13:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696295 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سنجو | ناوی_فەرمی = Kani Sanjud | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kanisancud - کانی‌سنجود | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی مەحمودچغ|مەحمودچغ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1571 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 40 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سنجو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی مەحمودچغ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سنجو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ساروجەی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ترکاشە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قزقۆپی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[جوانمەرد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٠) کەس و (٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] 7975bnkc9378322vt8ktu5qgliljw38 0 156342 1696454 1648929 2026-10-28T19:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696454 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی مام سەید | ناوی_فەرمی = Kani Mam Seyyed | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kani Mam Seyid - کانی‌مام‌سید | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نەغەدە (شارستان)|نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە|ناوەندی شارستانی نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی بەگم قەڵا|بەگم قەڵا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1369 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 236 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی مام سەید''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی بەگم قەڵا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە]]، [[نەغەدە (شارستان)|شارستانی نەغەدە]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی مام سەید''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەخسی تەپە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەیرەم بوغە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چەقەڵی مستەفا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خەلیفان، نەغەدە|خەلیفان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == پێکھاتەی دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٣٦) کەس و (٤٢)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ی [[موکری]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی نەغەدە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی نەغەدە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] kv1oeqzii8ohot7aritaugdnoj39c8z 0 157407 1696590 1648894 2026-10-28T22:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696590 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کوردە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانی کوردة }}<br>{{lang-en| Kanikurda }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = کانی کوردە.png | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کانی کوردە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.94723| 44.84636}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کوردە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.94723| 44.84636 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئاشتی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٤٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کوردە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. لە بناری چیای [[ھەیبەت سوڵتاندایە]]. گوندی [[قازبەگیان]] لەباکورییەوە و [[کێلەزیندان]] لەباشوور و [[ئیلەڵا]] لەباشووری ڕۆژھەڵات و ٢٧کم باشووری خۆرھەڵاتی [[کۆیە|شاری کۆیەیە]]. نزیکە ١٤ ماڵی دێدا دەژی خەڵکەکەی زیاتر سەرقاڵی [[ئاژەڵداری]] و [[وەرزێری|کشتوکاڵن]]. زەوی بەراو پشت ناو ٥ ھەزار دۆنمی ھەیە. کەرتی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] ٩٠ ساڵی ١٩٧٠یە. لەزوەوە جێی [[خوێندنەوە|خوێندن]] و [[خوێدەوار|خوێندەواری]] بووە لە پێش ھەموو گوندەکانی تر خوێندن و خوێندەواری تێدا بووە خاوەنی چەندین [[مامۆستا]] و [[مامۆستای ئاینی|زانای بەناوبانگی ئاینیە]]. چەندین کەسایەتی گرینگیش لە دێکەدا ھەڵکەوتوون. مێژویەکی دێرینی ھەیە ئەمەش بەبەڵگەی چەندین [[گۆرستان]] و چەندین شوێنەواری دێرینی لێیە. وە لە سەردەمی [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی بەعسیشدا]] بەر شاڵاوی [[ئەنفال]] کەووتن ئازار و مەینەتی زۆریان بینیووە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] tfveb9jvkw5y0rf5mfzlrmkx6ffx9ud 0 158393 1696391 1696008 2026-10-28T17:09:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ھۆڵیوود|ھۆڵیوود]] 1696391 wikitext text/x-wiki '''کاستی پڕ ئەستێرە''' ({{بە ئینگلیزی|Ensemble Cast}}) بەو بەرھەمە فیلم و تەلەڤیزیۆنانە دەگوترێت کەوا کۆمەڵێک ئەکتەری ناودار و خاوەن خەڵاتی جۆراوجۆر لەخۆدەگرێت، کەوا ھەموویان بەیەکسانی لە بەرھەمەکە دەردەکەون.<ref name=":0">Random House: ensemble acting Linked 2013-07-17</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ik9sleNg10kC&pg=PA112#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Character design for graphic novels|نووسەر=Steven Withrow|نووسەر٢=Alexander Danner|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[Focal Press]]/Rotovision|پەڕە=١١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٤٠-٨٠٩٠٢-١}}</ref> == سەرچاوەکان == <references group="" responsive="0"/> {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی شانۆ]] [[پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ]] [[پۆل:شانۆ]] tn9ksnoexeej4eeejcneqxxvflvncca 0 159517 1696404 1677461 2026-10-28T17:30:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696404 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Madagascar2poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری سەرەکی فیلم]] '''ماداگاسکار: ھەڵاتن بەرەو ئەفریقا''' ({{بە ئینگلیزی|Madagascar: Escape 2 Africa}}) ئەنیمەیشنێکی کۆمیدی-سەرکێشییە کە بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] کە لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە دووەم فیلمە لە [[ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)|زنجیرەفیلمی ماداگاسکار]]، دوای [[ماداگاسکار (فیلمی ٢٠٠٥)]] کە درێژییەکە بۆ سەرکێشییەکانی ئەلێکسی شێر، گلۆریای کەرکەدەن، مارتیی کەری کێوی، مێڵمانی زەڕڕافە، پەنگوین و چیمپانزییەکان. فیلمەکە لەلایەن ئێرک دارنێل دەرھێنراوە وە لەلایەن [[تۆم ماکگرات]] نووسراوە. ھەریەک لە بێن ستیلەر، کریس رۆک، جادا پینکێت سمیت، [[دەیڤد شویمەر]]، ساچا بارۆن کۆھێن، سێدریکی دڵخۆشکەر و ئاندی ریچتەر کاری دەنگییان بۆ فیلمەکە کردووە. ئەلێک باڵدوین، ویل. ئای. ئام، بێرنی ماک و شێری شێپێرد ئەندامێکی نوێی کاستی زنجیرەفیلمەکە بوون. لە فیلمەکەدا، کەسایەتییە سەرەکیەکان، ئاهەنگێک لە باخچەی ئاژەڵانی ناوەند دەکەن، کە سەرکێشییەکانیان وایان لێکردوون کە ببردرێن بۆ ماداگاسکار. دوواتر خۆیان لە ئەفریقا دەدۆزنەوە، ئەو شوێنەی لە کە جۆرەکانی وەک خۆیان دەبینن و لەوێ ئەلێکسی شێر لەگەڵ دایک و باوک یەک دەگرێتەوە. ==چیرۆک== لە ئەفریقا زوبای شێر هەوڵ دەدات ئەلەکەی کوڕی فێر بکات چۆن شەڕ بکات، بەڵام کوڕەکەی زیاتر حەزی لە سەمایە. ==بەرهەمهێنان== پاشکۆیەک بۆ ماداگاسکار لە ساڵی ٢٠٠٥ لە پەرەپێداندا بوو، کاتێک یەکەم فیلم بڵاوکرایەوە، لەگەڵ بەروارێکی دەرچوونی بۆ کۆتایی ساڵی ٢٠٠٨.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fritz|یەکەم=Ben|سەردێڕ=D'Works will rely on animal instinct|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1117929100|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|newspaper=Variety|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٥}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|http://madagascar.dreamworks.com/}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠٠٠|ئەفریقا|کارتۆن|کۆمیدیا|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Madagascar: Escape 2 Africa}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی-کۆمپیوتەری ساڵی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ماداگاسکار (زنجیرە)]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئیتان کۆھین]] [[پۆل:ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گوانداران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسە گیرخواردووەکان]] hfu8j4xoaz95kmnq0462it658rf9i4v 0 159535 1696403 1677524 2026-10-28T17:29:46Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696403 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ماداگاسکار ٣: ویستراوترینی ئەورووپا|alt=<!-- See WP:ALT -->|director=[[ئێرک دارنێل]]{{ھن}}[[کۆنراد ڤێرنن]]<ref name=USAToday>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wloszczyna|یەکەم=Susan|سەردێڕ='Madagascar' gang reunites for caper in Monte Carlo|ناونیشان=https://www.usatoday.com/life/movies/news/story/2011-12-07/madagascar-sneak-peek/51706732/1|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|newspaper=USA Today|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120226102145/http://www.usatoday.com/life/movies/news/story/2011-12-07/madagascar-sneak-peek/51706732/1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}[[تۆم مکگرات]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=White|یەکەم=James|سەردێڕ=DreamWorks Touts New 'Toon Footage|ناونیشان=http://www.empireonline.com/empireblogs/off-the-wire/post/p1206|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|newspaper=Empire Online|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref>|producer=[[میرێیل سۆریا]]{{ھن}}مارک سویفت|writer=ئێرک دارنێل{{ھن}}[[نۆوا بۆمباش]]|starring=[[بێن ستیلەر]]{{ھن}}[[کریس رۆک]]{{ھن}}[[دەیڤد شویمەر]]{{ھن}}[[Jada پینکێت سمیت]]{{ھن}}[[ساچا بارۆن کۆھێن]]{{ھن}}[[سێدریکی دڵخۆشکەر]]{{ھن}}[[ئاندی ریختەر]]{{ھن}}[[تۆم مکگرات]]{{ھن}}[[جێسیکا چاستەین]]{{ھن}}[[برایان کرانستن]]{{ھن}}[[مارتین شۆڕت]]{{ھن}}[[فرانچێس مکدۆرماند]]|music=[[ھانس زیمەر]]|editing=[[نیک فلێچەر]]|studio=[[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]{{ھن}}[[پەسیفیک داتا ئیمەجس]]|distributor=[[پاراماونت پیکچەرز]]{{ref|1|1}}|released={{ڕێکەوتی فیلم|٢٠١٢|٠٥|١٨|فیلمی کان فیستیڤاڵ|٢٠١٢|٦|٨|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}|runtime=٩٣ خوولەکویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|language=ئینگلیزی|budget=١٤٥$ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lieberman|یەکەم=David|سەردێڕ=UPDATE: DreamWorks Animation Will Have Distribution Plan By Labor Day|ناونیشان=http://www.deadline.com/2012/05/dreamworks-animation-beats-q1-forecasts-with-strong-overseas-sales-for-puss-in-boots/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=Deadline|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref>|gross=٧٤٦٫٩$ میلیۆن|image=---Madagascar3-Poster.jpg}}'''''ماداگاسکار ٣: ویستراوترینی ئەورووپا''''' فیلمە ئەنیمەیشنێکی کۆمیدی/ سەرکێشییە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەمھێنراوە و لەلایەن [[پاراماونت پیکچەرز]] بڵاوکراوەتەوە. فیلمەکە سێیەم بەشە لە [[ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)|زنجیرەفیلمی ''ماداگاسکار'']]، دوای ''[[ماداگاسکار: ھەڵاتن بەرەو ئەفریقا]]''. ھاوکات یەکەم فیلمی سێ ڕەھەندییە لە زنجیرەفیلمەکەدا. فیلمەکە لەلایەن ئێرک دارنێل، تۆم مکگرات و کۆنراد ڤێرنن دەرھێنراوە و سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن دارنێل و نۆوا بۆمباش کراوە. ھەریەک لە بێن ستیلەر، کریس ڕۆک، جادا پینکێت سمیت، دەیڤد شویمەر، ساچا بارۆن کۆھێن، سێدریکی دڵخۆشکەر و ئاندی ڕیچتەر کاری دەنگییان بۆ فیلمەکە کردووە. جێسیکا چاستێین، [[بڕایان کرانستن|برایان کرانستن]]، مارتین شۆرت و فرانچێس مکدۆرماند ئەندامانی نوێی کاستەکە بوون. == بەرھەمھێنان == [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] سەرۆکی کۆمپانیاکە جیفری کاتزنبێرگ لە ساڵی ٢٠٠٨ دووپاتی کردەوە کە تەواوکارییەکی زیادە بۆ [[ماداگاسکار: ھەڵاتن بەرەو ئەفریقا]] دەبێت. کاتزنبێرگ ڕایگەیاند" بەلایەنی کەمەوە یەک بەش ھەیە لە کۆتایدا دەمانەوێت کاراکتەرەکان بگەڕێنەوە بۆ نیویۆرک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Katzenberg Planning 3rd Madagascar, 2nd Kung Fu Panda|ناونیشان=https://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=47990|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|newspaper=ComingSoon.net|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029191223/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=47990|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە گەشتی ڕۆژنامەوانی کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی تەلەفزیۆن لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، کاتزنبێرگ پرسیاری لێکرا کە ئایا فیلمی سێیەم لە زنجیرەکەدا دەبێت، لە وەڵامدا گوتی: "بەڵێ ئێستا ماداگاسکار دەکەین بە ٣، لە ھاوینی ٢٠١٢ دەست پێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Goldman|یەکەم=Eric|سەردێڕ=DreamWorks Confirms Madagascar 3 is Coming|ناونیشان=https://www.ign.com/articles/2009/01/09/dreamworks-confirms-madagascar-3-is-coming|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|newspaper=IGN|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> == بڵاوکردنەوە == ماداگاسکار ٣: ویستراوترینی ئەورووپا لە ١٨یی ئایاری ٢٠١٢ کرایەوە،<ref name=Cannes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reynolds|یەکەم=Simon|سەردێڕ=Exclusive: 'Madagascar 3: Europe's Most Wanted' video sees animals squabbling|ناونیشان=http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a381768/madagascar-3-europes-most-wanted-video-sees-animals-squabbling.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=Digital Spy|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120618151715/http://www.digitalspy.co.uk/movies/news/a381768/madagascar-3-europes-most-wanted-video-sees-animals-squabbling.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەشانی ئەمریکا لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢ بە بە دواداچووە.<ref name="slate2014">{{Cite press release|title=DreamWorks Animation Announces Feature Film Release Slate Through 2014 |publisher=DreamWorks Animation SKG, Inc |date=March 8, 2011 |url=http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=555383 |accessdate=March 8, 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818162017/http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=555383 |archivedate=August 18, 2011}}</ref> ھەروەھا فیلمەکە گۆڕدرا بۆ فۆرماتی IMAX و لە ناوچە تایبەتەکانی ئەورووپا نمایش کرا، لەوانە ڕووسیا، ئوکراینا و پۆڵەندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vivarelli|یەکەم=Nick|سەردێڕ=Imax aims to bank $1&nbsp;billion|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1118052357/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٢|newspaper=Variety|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref> ماداگاسکار ٣: ویستراوترینی ئەورووپا لە١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ لە [[دی ڤی دی]]، [[بلو ڕای]] و 3D ئازادکرا، دریم وۆرکس ئەنیمەیشن یەکەم فیلمی سەروو وەنەوشەیی بوو، کە بلوڕای و بلوڕای 3Dی بەکارھێنا لە مانگی نیسانی ٢٠١٤ ٩٬١ میلیۆن یەکەی میدیاکانی ماڵ لە سەرتاسەری جیھاندا فرۆشت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Madagascar 3: Europe's Most Wanted}} *{{وێبگەی فەرمی|https://www.dreamworks.com/movies/madagascar-europes-most-wanted}} *{{IMDb title|1277953}} *{{BCDB title|110711}} *{{AllMovie title|490274}} *{{Rotten Tomatoes|madagascar_3_europes_most_wanted_2012}} *{{Metacritic film|madagascar-3-europes-most-wanted}} *{{Mojo title|madagascar3}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|ئەفریقا|سویس|کارتۆن|کۆمیدیا|لەندەن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ماداگاسکار (زنجیرە)]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی شەمەندەفەر]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٢]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆنراد ڤێرنۆن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئێریک دارنێڵ]] [[پۆل:ماداگاسکار (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ورچەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ڕێگاوبانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەمریکییە ڕێگاوبانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە ڕۆژانی لەدایکبوون]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پڵنگەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسە گیرخواردووەکان]] gn3k6x9mpgc98bip7el62m6w0wbx167 0 162437 1696401 1695827 2026-10-28T17:14:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] 1696401 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کارلا ئەڤیلەر''' (لەدایکبووی ١٩٧٨) ژنە چالاکوانی سەلڤادۆرییە لەبواری مافەکانی [[ترانسجێندەر]] کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zagria.blogspot.com/2018/01/karla-avelar-1978-activist.html|سەردێڕ=Karla Avelar (1978 -) activist|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=A Gender Variance Who's Who|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200326043348/https://zagria.blogspot.com/2018/01/karla-avelar-1978-activist.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارلا دامەزرێنەر و بەڕێوبەری جێبەجێکاری ''Comcavis Trans،'' کە ڕێکخراوێکی نا حکومییە لەسەر پرسی [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەرەکان]] کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://medium.com/@caglobal/international-women-s-day-the-transgender-activist-risking-her-life-for-human-rights-in-el-2f29cd18a9b3|سەردێڕ=The transgender activist risking her life for human rights in El Salvador|دوایین=Global|یەکەم=Christian Aid|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=Medium|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لەماوەی کارکردنی چەند جارێک ھەڕەشەی کووشتنی لێکراوە، ھەروەھا لەھەوڵێکی کووشتن ڕزگاری بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.unhcr.org/news/stories/2016/12/58355fca4/salvadoran-transgender-activist-takes-against-violence.html|سەردێڕ=Salvadoran transgender activist takes stand against violence|دوایین=Refugees|یەکەم=United Nations High Commissioner for|وێبگە=UNHCR|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/karla-avelars-life-of-constant-threats_b_591783b9e4b02d6199b2effe|سەردێڕ=Karla Avelar's Life of Constant Threats|دوایین=Dooley|یەکەم=Brian|دوایین٢=Advisor|یەکەم٢=ContributorSenior|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=HuffPost|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٠|دوایین٣=First|یەکەم٣=Human Rights|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200314181052/https://www.huffpost.com/entry/karla-avelars-life-of-constant-threats_b_591783b9e4b02d6199b2effe|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارلا پێنج ساڵانیش لە زیندانی پیاوان زیندایکراوە.<ref>[https://www.lennyletter.com/story/karla-avelar-el-salvador-trans-rights-movement The Mother of El Salvador's Trans-Rights Movement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181110080327/https://www.lennyletter.com/story/karla-avelar-el-salvador-trans-rights-movement |date=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}، ماڵپەڕی لێنی لیتەر، لەڕۆژی JANUARY 30, 2018 نووسراوە.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{پۆلی کۆمنز|Karla Avelar}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنی ترانسجێندەر و ترانسێکشوال]] l0x87wu4esmgnf06i4zq2rqtzjdwc3a 0 162532 1696699 1673253 2026-10-29T04:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696699 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=کاپیتانی خەیاڵی|starring=[[ڤیگۆ مۆرتێنس]]{{ھن}}[[ئانالیس باسوو]]{{ھن}}[[جۆرج مەک کەی]]{{ھن}}[[سامانتا ئەیلەر]]{{ھن}}[[نیکۆلاس ھیمڵتۆن]]{{ھن}}[[شێری کرۆکس]]{{ھن}}[[چارلی شووت وێڵ]]|budget=٥ میلیۆن دۆلار|language=ئینگلیزی|country=ئەمریکا|runtime=١١٨ خولەک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/captain-fantastic-film | سەردێڕ=''Captain Fantastic'' (۱۵) | ئیش=[[دەستەی ڕیزبەندی تەمەنی فیلمە بەریتانیاییەکان|British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=۲۱ی تەممووزی ۲۰۱٦ | ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تەممووزی ۲۰۱٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ | archive-url=https://web.archive.org/web/20200919032308/https://www.bbfc.co.uk/releases/captain-fantastic-film | url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|٢٠١٦|١|٢٣|[[فیستیڤاڵی فیلمی ساندانس ٢٠١٦|ساندانس]]|٢٠١٦|٧|٨|نەتەوە یەکگرتووەکان}}|narrator=|based on=|image=Captain Fantastic poster.jpg|story=|screenplay=|writer=مەت ڕاس|director=[[مەت راس (ئەکتەر)|مەت ڕاس]]|film name=کاپیتانی خەیاڵی|caption=|alt=|gross=۲۲٫۸ میلیۆن دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-numbers.com/movie/Captain-Fantastic#tab=summary|سەردێڕ=Captain Fantastic|وێبگە=The Numbers|ڕێکەوتی سەردان=October ۵، ۲۰۱۶|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190226234038/https://www.the-numbers.com/movie/Captain-Fantastic#tab=summary|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} '''کاپیتانی خەیاڵی''' ({{بە ئینگلیزی|Captain Fantastic}}) فیلمێکی کۆمیدی-درامایە و لە نووسین و دەرھێنانی [[مەت ڕاس]]ە، کە لە ساڵی ٢٠١٦ نمایش کرا. == کورتەی چیرۆک == خێزانێک کە ٦ منداڵیان ھەیە لە دارستانێکدا دەژین، و دوای مردنی دایکیان کە دەڕۆنە ڕێوڕەسمی بە خاکسپاردن ڕووبەڕووی ئاڵنگاری زۆر دەبنەوە لە پێوەندییان لەگەل ئەوانی دیکە و… == پەراوێزەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/کاپیتان_خارق‌العاده_(فیلم)|سەردێڕ = کاپیتان خارق‌العاده (فیلم)|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.captainfantasticmovie.com/}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Fantastic}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:CS1 errors: dates]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمە ژینگەیییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] dvctod65bv7hl13gbcc47vlr0uaxl3k 0 163054 1696825 1178456 2026-10-29T10:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1696825 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Egyetemi Könyvtár4.JPG|300px|وێنۆک|پەرتووکخانەی زانکۆ لە [[بوداپێست]]، [[ھەنگاریا]]]] '''کتێبخانە''' یان '''پەرتووکخانە''' ({{بە ئینگلیزی|Library}}) ھەڵبژاردەیەکی ڕێکخراوی سەرچاوەی زانیاری و بابەتی دیکەیە، کە سەرچاوەکانی لەلایەن شارەزایانەوە ھەڵبژێردراون و لەنێو بینایەک یان ماڵپەڕێک دانراون و خراونەتە بەردەستی کۆمەڵگەیەک تا کەڵک وەربگرن لەو زانیاری و سەرچاوانە.<ref>University of Leicester library regulations 2018/19</ref><ref>Leo Cutting, 'Students: how do you behave in the library?', Daily Express, 11 April 2012</ref> دەکرێت ھەڵبژاردەی پەرتووکخانەکان ھەریەک لە [[پەرتووک]]، [[ڕۆژنامە]]، [[دەستنووس]]، [[فیلم]]، [[نەخشە]]، [[بەڵگەنامە]]، [[سی دی]]، [[دی ڤی دی]]، [[پەرتووکی ئەلیکترۆنی]]، [[پەرتووکی دەنگی]]، [[داتابەیس]] و چەندین چەشنی دیکەی سەرچاوە لەخۆبگرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[کتێب]] * [[کتێبخانەی گشتی]] * [[کتێبخانەی تایبەتی]] * [[کتێبخانەکانی کوردستان]] == پێشانگا == <gallery> Duke_Humfrey's_Library_Interior_6,_Bodleian_Library,_Oxford,_UK_-_Diliff.jpg|کتێبخانەیەک لە [[ئۆکسفۆرد]]، [[ئینگلاند]] Biblioteca Nacional de Brasília - DSC00004.JPG|کتێبخانەی نەتەوەییی برازیلیا State_Library_of_Victoria_La_Trobe_Reading_room_5th_floor_view.jpg|کتێبخانەی ویلایەتیی ڤیکتۆریا، [[مێلبۆرن]] National Library of Iran 0230.jpg|کتێبخانەی نەتەوەییی ئێران </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Libraries|کتێبخانە}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|کۆمەڵگا|خەیاڵی زانستی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبخانەکان]] [[پۆل:زانستی کتێبخانە]] [[پۆل:پەرەپێدانی کتێب]] fl4gomcnaypol5ejpfojj9328hir4hz 0 164656 1696836 1546288 2026-10-29T10:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696836 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|کتێبەکەی موعەمەر قەزافی|فیلمەکە|کتێبی سەوز (فیلم)|بەکارھێنانەکانی تر|کتێبی سەوز (ڕوونکردنەوە)}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book | name = کتێبی سەوز | title_orig = | translator = | image = The-Green-Book-Muammar-Gaddafi-book-cover.jpg | image_size = | caption = بەرگی عەرەبی ''کتێبی سەوز'' | author = [[موعەمەر قەزافی]] | country = لیبیا | language = عەرەبی | series = | subject = فەلسەفەی سیاسەت | publisher = | pub_date = ١٩٧٥ | english_pub_date = ١٩٧٦ | media_type = چاپکراو | pages = ١١٠ | isbn = 978-1-5412-4131-2 }} '''کتێبی سەوز''' ({{بە عەرەبی|الكتاب الأخضر‎}}) کتێبێکی فەلسەفییە لەلایەن سەرۆک و پێشەوای پێشووی لیبیا [[موعەمەر قەزافی]] نووسراوە. لە ١٩٧٥ بەشی یەکەمی کتێبەکە بڵاوکرایەوە. لە ١١٠ لاپەڕە ھەموو تێڕوانین و ھزرەکانی خۆی نیشان داوە. لەبارەی ڕژێمەکانی حوکمڕانی و پەیوەندییان لەگەڵ ئەزموونە مرۆییەکان وەک ڕژێمی ھاوبەشی و سەرمایەداری لەگەڵ ئازادی و دیموکراتی. کتێبەکە وەک دەستوور و بنەمای ڕژێمی جەماوەری ناسێنرا لەلایەن موعەمەر قەزافییەوە. == بەشەکان == نووسەر کتێبەکەی دابەش کردووە بۆ سێ ڕەھەند: * بەشی یەکەم: ڕەھەندی ڕامیاری، (١٩٧٥) تێیدا کێشە سیاسییەکانی دەسەلاتداری لە کۆمەڵگە ڕوون دەکاتەوە. * بەشی دووەم: ڕەھەندی ئابووری، (١٩٧٧) تێیدا کێشە ئابوورییەکانی نێوان کرێکار و خاوەن کارەکە ڕوون دەکاتەوە. * بەشی سێیەم: ڕەھەندی کۆمەڵایەتی، (١٩٨١) تێیدا چەندین پێشنیار لەبارەی خێزان و دایک و منداڵەکەی دەخاتە ڕوو لەگەڵ ئاشتکردنەوەی پەیوەندی نێوان ئافرەت و زانست بە ڕۆشەنبیری و ھونەرەوە. == ھەندێک لە دەقەکان == «دیموکراسی سیستەمێکی دیکتاتۆرییە و پەرلەمان شتێکی سەپێندراوە، ھەڵبژاردنیش تەڵەکەبازییە». «سەیرکردنی وەرزش وەک نان خواردنی کەسێکە کاتێک تۆش دانیشتووی سەیری دەکەی». == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/الكتاب_الأخضر |سەردێڕ = معمر القذافي|زمان =عەرەبی |سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=lbb32199-30481&search=books کتێبی سەوز بە زمانی عەرەبی] {{پۆلی کۆمنز|The Green Book|کتێبی سەوز (قەزافی)}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|سیاسەت|وێژە|ئەفریقا|سۆشیالیزم|ئیسلام|زانستی سیاسەت}} {{کتێب-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە سیاسییەکان]] [[پۆل:سیاسەتی لیبیا]] [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:موعەمەر قەزافی]] [[پۆل:کتێبە لیبیایییەکان]] tetiukkki3qqii3zk4sxtt8xui4yky3 0 164663 1696834 1549458 2026-10-29T10:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1696834 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کتێبی سپی''' ({{بە عەرەبی|الكتاب الأبيض}}) کتێبێکە لە ساڵی ٢٠٠٠ ڕابەر و پێشەوای پێشووی لیبیا [[موعەمەر قەزافی]] لەبارەی چارەسەرییەکانی کێشەی نێوان فەلەستین و ئیسرائیل نووسیویەتی. ئەم کتێبە لەبارەی کۆنترین و گەورەترین دۆزی عەرەبی نووسراوە کە کێشەی ھەموو وڵاتانی عەرەبییە لەماوەی درووستبوونیان. کتێبەکە لە ڕەھەندی ڕامیاری و ئاینی ڕوانیویەتە کێشەکە، کە ئەوە ڕوون دەکاتەوە چۆن دەکرێت لەڕێگای ئاخاوتن و پێکەوە ژیان دوور لە توند و تیژی کێشەکە چارەبکرێت. لە ڕێگای ئەم کتێبە پێشنیاری درووستکردنی دەولەتی '''ئیسراتینی''' پێشکەش بە ئیسرائیل و فەلەستین و کۆمەڵگەی نێودەولەتی کردووە. کتێبەکە دژایەتییەکی ڕوونی پەیماننامەی مەدرید دەکات کە تێیدا دەولەتی فەلەستینی لەسەر دامەزراوە بە پێی ھەڵومەرجی ١٩٦٧ کە دەبوایە بە گوێرەی ساڵی ١٩٤٨ سنووری دەولەتی فەلەستین دیاری بکرابا. '''ئیسراتین''' پێشنیارێکی ڕوونی کتێبەکەیە کە تێیدا موعەمەر قەزافی داوادەکات ھەردوو دەولەتی ئیسرائیل و فەلەستین یەک بگرن لەژێڕ ناوی ئیسراتین بەجۆرێک دەولەتێکی تۆکمە و بەھێزیان دەبێت. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://ar.wikipedia.org/wiki/الكتاب_الأبيض_(كتاب) |سەردێڕ = الكتاب الأبيض|زمان = عەرەبی|سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|سیاسەت|دەیەی ٢٠٠٠|فەلەستین}} {{کتێب-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:موعەمەر قەزافی]] [[پۆل:وشە سیاسییەکان]] [[پۆل:کتێبە سیاسییەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:کێشەی عەرەبەکان و ئیسرائیل]] [[پۆل:Pages using deprecated image syntax]] ospvdcriq3b95jwerdyz1gzk2q3xc7t 0 164667 1696835 1533856 2026-10-29T10:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696835 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:The_Negro_Motorist_Green_Book.jpg|وێنۆک]] '''''کتێبی سەوزی شۆفیڕی ڕەشپێست''''' ( {{بە ئینگلیزی|The Negro Motorist Green Book}}) کە بە '''''کتێبی سەوز''''' ناسراوە، کتێبێکی ڕێنمایی بوو کە ساڵانە بۆ گەشتیارانی [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ڕەشپێستی ئەمریکی]] لە ڕێگادا بڵاودەکرایەوە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدات [[دووچاوەکی|لە دووچاوەکی.]] == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی 29/12/2024 {{پۆلی کۆمنز|The Negro Motorist Green Book}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} h10cu6whjpz4g4kelarq02ql1vq8c1i 0 167504 1696742 1673257 2026-10-29T07:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696742 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = دالیپ سینگ ڕانا | وێنە = Khali cropped.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = ھیندی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|٨|٢٧}}<ref name="SLAM!"/> | شوێنی لەدایکبوون = [[دیراینا]]، [[ھیماشال پرادێش]]، [[ھیندستان]]<ref name="SLAM!">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios/great_khali.html|سەردێڕ=The Great Khali|بڵاوکەرەوە=CANOE|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref> | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = ھیندی | ناوەکانی تر = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = زۆرانباز | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = مۆدێل، ئەکتەر، زۆرانباز | شێواز = | باڵا = | کێش = | سەرناو = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''دالیپ سینگ ڕانا''' یان '''کاڵیی مەزن''' ({{بە ئینگلیزی|The Great Khali}}؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئابی ١٩٧٢ لە [[ھیندستان]]) زۆرانبازی پیشەگەری ھیندی-ئەمریکییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great Khali becomes a U.S. citizen: photos|ناونیشان=https://www.wwe.com/inside/overtheropes/the-great-khali-us-citizen-photos#fid-26236125|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=WWE|زمان=en}}</ref> مۆدێل، ئەکتەر، زیاتر ناسراوە بەھۆی دەرکەوتنەکانی لە «WWE». ھەروەھا ئەو یەکەم ھیندییە کە پاڵەوانێتی کێشی قورس لە مێژووی WWE بردووەتەوە. ڕانا ناوبانگێکی باشیی ھەبوو لە ساڵی (٢٠٠٦ بۆ ٢٠١٤) لە یارییەکانی WWE، کاتێک لەژێر ناوی ''کاڵیی مەزن'' دەردەکەوت. پێش ئەوەی کاڵی ببێتە یاریزانی پیشەگەر ئەوا وەک ئەفسەری پۆلیسی ویلایەتی پەنجاب کاری کردووە. ئەو لەچوار فیلمی [[ھۆلیوود]]، دوو فیلمی [[بۆلیوود]] لەگەڵ چەند بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی دەرکەوتووە. == ژیانی تایبەتی == کاڵی لە خێزانێکی ھەژاری [[ھیندستان]] لەگوندی دیراینا، لە ویلایەتی ھیماچل پرادیش لەدایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=When a reporter jumped on table to take The Great Khali's interview|ناونیشان=http://www.indiatvnews.com/buzz/mouthful/reporter-jumps-on-table-great-khali-interview-229.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What's common between Sunny Leone and The Great Khali?|ناونیشان=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-whats-common-between-sunny-leone-and-the-great-khali-4341186-PHO.html?seq=2&mpage=104|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Dainik Bhaskar]] (English edition)|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315004001/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-whats-common-between-sunny-leone-and-the-great-khali-4341186-PHO.html?seq=2&mpage=104|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Outlook">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Millionaire ex-WWE champion training aspiring superstars|ناونیشان=https://www.outlookindia.com/newsscroll/millionaire-exwwe-champion-training-aspiring-superstars/1696851|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Outlook|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-date=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121030855/https://www.outlookindia.com/newsscroll/millionaire-exwwe-champion-training-aspiring-superstars/1696851|url-status=dead}}</ref> ئەو یەکێک بووە لە حەوت خووشک و برای خێزانەکە ھەژارەکەی. لە ساڵی ١٩٩٣، دەستی کرد بەیاری لەشجوانی کە بەھرەیەکی زۆری لەو یارییە ھەبوو. ڕانا پەیڕەوی ئایینی ھیندووئیزم دەکات،<ref>[http://www.nriinternet.com/NRIwrestling/USA/A_Z/K/Great_Khali/Bio.htm "The Great Khali- His real name is Dalip Singh Rana"]. ''nriinternet.com''.</ref> ھەروەھا خۆی بەکەسێکی پابەندی زۆر بە ئایین دەزانێت.<ref>[http://iskconmauritius.com/node/1399 "Great Khali Appreciates Iskon"], ''Iskcon Mauritius'', 16 March 2011, [https://web.archive.org/web/20121011040903/http://iskconmauritius.com/node/1399 Archive]</ref> بۆئەوەی ببێتە یاریزان ڕۆژانە دوو کاتژمێر ڕاھێنانی کێشی دەکرد، بۆ ئەوەی قەبارەیەکی ڕێکی ھەبێت، ڕۆژانە ڕێجیمی دەکرد، سیستمی ڕێجیمەکەی بەتەواوی دیار نەبوو بەھۆی ئەوەی لە ھەندێ چاوپێکەوتن ئاماژەی بەوەدەکرد کە تەنیا خواردنی سەوزە دەخوات لە ھەندێک چاوپێکەوتنیشدا وتوویەتی مریشک دەخوات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7384920.stm|سەردێڕ=BBC NEWS – South Asia – Giant wrestler finds fame in India|ئیش=bbc.co.uk|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=t2|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Gentle Giant|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1100525/jsp/entertainment/story_12482840.jsp|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Telegraph, Calcutta, India|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911034007/https://www.telegraphindia.com/1100525/jsp/entertainment/story_12482840.jsp}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Balderson|یەکەم=Keelan|نووسەر٢=Rajat Sharma|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Great Khali Debeats With Indian Media About How Fake Wrestling Is|ناونیشان=http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100224054111/http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.wrestlingtruth.com|پەڕە=١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224054111/http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/ |date=٢٤ی شوباتی ٢٠١٠ }}</ref> لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤، ھاوڵاتینامەی ئەمریکای وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great Khali becomes a U.S. Citizen|ناونیشان=http://www.wwe.com/videos/the-great-khali-becomes-a-u-s-citizen}}</ref> == دەستپێکردنی ژیانی ناوداری == کاڵی لە ساڵی ١٩٩٣ ھێشتا لە چیای «ھێمالایا» کاری دەکرد، لەو کاتەدا ھەوڵی دا کە ئیتر یاری بکات، دواتر چووە یاری لەشجوانی بەھرەیەکی زۆری لێھەبوو، پاشان تێبینی کرد کەسێک بەناوی بالیپ دەتوانێت یارمەتی بدات بۆ ئەوەی بچێتە ناو بەشی پۆلیس.<ref name="indiatimes2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2910680.cms|سەردێڕ=Khali still on Punjab police pay rolls|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=The Times of India|یەکەم١=Rohit|دوایین١=Mullick}}</ref> دوای ئەوەی لە ھۆڵە لۆکاڵییەکانی ھیندستان مەشقی دەکرد، دواتر لە ساڵی ١٩٩٩ ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی بچێتە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەوێ ڕاھێنان بکات.<ref name="Daily News and Analysis">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=8-FT-HIGH DOORS AWAIT 'THE GREAT KHALI' IN NATIVE VILLAGE|ناونیشان=http://www.dnaindia.com/india/report-8-ft-high-doors-await-the-great-khali-in-native-village-1162883|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Daily News and Analysis]]|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314131848/http://www.dnaindia.com/india/report-8-ft-high-doors-await-the-great-khali-in-native-village-1162883|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ |- |٢٠٠٥ |''The Longest Yard'' |تورلی |- |٢٠٠٨ |''Get Smart'' |دالیپ |- |٢٠١٠ |''MacGruber'' |تەگ فیلپس |- |٢٠١٠ |''Kushti'' |ڕاماکریشنا |- |٢٠١٠ |''Ramaa: The Saviour'' |ڤالی |- |٢٠١٢ |''HOUBA! On the Trail of the Marsupilami'' |بۆلۆ |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ ! class="unsortable" |تێبینی |- |٢٠١٠ |''Bigg Boss'' |وەک خۆی |دووەم، وەرزی چوار<ref>[http://movies.rediff.com/interview/2010/oct/15/why-khali-is-looking-forward-to-bigg-boss-tv.htm "Why The Great Khali is looking forward to Bigg Boss"] Rediff, 15 October 2010</ref> |- |٢٠١١ |''Outsourced'' |فانتاسی ڕاجیڤ |وەرزی، ئەڵقەی ١٨ |- |٢٠١٢ |''Pair of Kings'' |Atog the Giant |ئەڵقەی: "Fight School"<ref>Medalis, Kara A. (16 April 2011) [https://web.archive.org/web/20110419065854/http://www.wwe.com/inside/overtheropes/great-khali-pair-of-kings The Great Khali on "Pair of Kings"]. ''WWE''</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Great Khali|کاڵیی مەزن}} * {{IMDb name|name=دالیپ سینگ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ھیندستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|وەرزش}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] crhvfy08a9uu13pqgk9zeoileh9riqn 0 168183 1696810 1408547 2026-10-29T10:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696810 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایەی مناڵان''' هەروەها ناسراوە بە '''چەکی''' ({{بە ئینگلیزی|Child's Play}}) زنجیرەیەکی ترسناکی ئەمریکییە کە ھەشت فیلمی سلیکەر پێک ئەھینێت کە لەلایەن دۆن مانسینی دروست کراوە فیلمەکان بەشێوەیەکی سەرەکی تیشک دەخەنە سەر چەکێ (دەنگی بڕاد دۆریف لە فلیمە ڕەسەنەکان و مارک ھامیل لە ڕیبووتکردنەوەدا)، بکوژێکی زنجیرەیی بەدناو کە زۆر جار لە مردن ڕادەکات بە ئەنجامدانی ڕیتوێژی ڤۆدۆ بۆ گواستنەوەی ڕۆحی بۆ بووکەڵەیەکی " ھاوڕی چاک ". فیلمی ئەسڵیی، شانۆی منداڵ، لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨ دا، بڵاوکرایەوە. فیلمەکە شەش پاشکۆی دروست کردووە، دووبارە دروستکردنەوە، کتێبی کۆمیدی، یارییەکی ڤیدیۆیی، بازرگانی یبەستن و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی داھاتوو فیلمی یەکەم و دووەم و چوارەم سەرکەوتنی بۆکس ئۆفیس بوو لەگەڵ ئەو ھەموو فیلمانەی کە لەسەروی ١٨٢ ملیۆن دۆلار ەوە لە سەرتاسەری جیھاندا بەدەست دەھینرێن لەوانە داھاتەکانی فرۆشتنی ڤیدیۆ، دی ڤی دی، ڤی [[دی ڤی دی]] و کەلوپەل، مافی دەستووری زیاتر لە ٢٥٠ ملیۆن دۆلاری دەست کەوت ھەروەھا خەڵاتی ساتۆڕنی بردەوە بۆ باشترین فیلمی ترسناک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/release/rl407471617/weekend/|سەردێڕ=Bride of Chucky (1998)|بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180625132502/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=brideofchucky.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{استشهاد بخبر|ناونیشان=http://www.fearnet.com/news/news-article/universal-studios-halloween-horror-nights-introduces-chucky-and-purge-scarezones|مؤلف=Alyse Wax|سەردێڕ=Universal Studios Halloween Horror Nights Introduces Chucky and Purge Scarezones|ڕێکەوت=August 15, 2013|ڕێکەوتی سەردان=August 18, 2013|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130818004948/http://www.fearnet.com/news/news-article/universal-studios-halloween-horror-nights-introduces-chucky-and-purge-scarezones|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 18, 2013| وصلة مكسورة = no |df=}}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5JpRE9k5jFY ''Chucky Invades Psycho''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140124073627/http://www.youtube.com/watch?v=5JpRE9k5jFY |date=24 کانوونی دووەمی 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ترسناک|ئەنیمەیشن|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Child's Play (franchise)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:مافە دەستوورییەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە بووکەڵەکان]] odkkna5zm26wbdi7tdxvvmpeqtc3if8 0 170297 1696703 1446474 2026-10-29T04:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696703 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کاڕڵ لاندستینەر''' ({{بە ئەڵمانی|Frederick Gowland Hopkins}}؛ ١٤ی حوزەیرانی ١٨٦٨ – ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٤٣)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1930/landsteiner/biographical/ Karl Landsteiner Biographical]</ref> پزیشک و توێژەرێکی خەڵکی [[نەمسا]] بوو. ساڵی ١٩٣٠ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی [[کۆمەڵەکانی خوێن|کۆمەڵەی خوێن]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1930/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1930]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Karl Landsteiner}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:جووە نەمسایییەکان]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] oropeiy3xeyvhv2bckut2788n8kzu5g 0 170345 1696702 1446518 2026-10-29T04:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696702 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کاڕڵ فێردیناند کۆری''' (بە [[ئینگلیزی]]: Carl Ferdinand Cori؛ ٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٩٦ – ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/cori-cf/biographical/ Carl Cori Biographical]</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٤٧ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی دابڕینی گۆڕینی کارای یاریدەدەر بۆ کاتیگۆجین بەھاوبەشی لەگەڵ [[جێرتی کۆری]] و [[بێرناردۆ ھۆسایی|بێرناردۆ ئەلبێرتۆ ھۆسایی]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1947/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1947]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Carl Ferdinand Cori}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد]] 7p6ywcjzsi6bhb05lxwk981i7pny7ku 0 170574 1696704 1446548 2026-10-29T04:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1696704 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کاڕڵ ڤۆ فریش ''' (بە [[ئینگلیزی]] :Karl von Frisch؛ ٢٠ ی نۆڤەمبەر ١٨٨٦ -١٢ ی پووشپەڕ ١٩٨٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karl von Frisch Facts|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1973/frisch/facts/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی ئەڵمانیا بوو. ساڵی ١٩٧٣ [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا، بە ھاوبەشی لەگەل [[کۆنراد لۆرێنز]] و [[نیکۆلاس تێنبەرگین]] .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1973|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1973/summary/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Karl von Frisch}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] pxjixctr5x7vl2x9on87mu4io2kv5kw 0 170692 1696740 1629285 2026-10-29T07:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696740 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر | ناو = کاکەمەم بۆتانی | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناو = | ناوی کاتی لەدایکبوون = کاکەمەم فەخری سامی | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٧ | شوێنی لەدایکبوون = [[کۆیە]] | ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٠|١٠|٢٥|١٩٣٧}} | شوێنی مردن = [[ھەولێر]] | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی شێخ ئەحمەد لە ھەولێر | پیشە = نووسەر و سیاسەتوان | زمان = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | نەتەوە = کورد | ڕەگەز = | ڕەگەزنامە = | خوێندن = | شوێنی بڕوانامە = | سەردەم = | بواری کارکردن = | قوتابخانەی ئەدەبی = ڕەوتی ڕوانگە | کارە دیارەکان = | خەڵاتە دیارەکان = | ساڵانی چالاکی = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | خزمەکان = | واژوو = | لێدوانی واژوو = | ماڵپەڕ = }} '''کاکەمەم فەخری سامی''' ناسراو بە '''کاکەمەم بۆتانی''' (١٩٣٧ – ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) نووسەرێکی [[کورد]] بوو. سەرۆکی [[یەکێتیی نووسەرانی کورد]] بووە. == ژیان و کار == کاکەمەم فەخری سامی لە ساڵی ١٩٣٧ لە [[کۆیە]] لەدایکبووە. باپیری خەڵکی [[جزیر]]ی [[ناوچەی بۆتان]]ی باکووری کوردستان بووە. خوێندنی سەرەتایی لە [[ھەرتەل]]، [[کۆیە]]، و [[سلێمانی]] تەواو کردووە، و خوێندنی دواناوەندییش لە [[کەرکووک]]. ساڵی ١٩٤٨ بۆ خوێندنی زانکۆ دەچێتە [[بەغدا]]. بڕوانامەی دبلۆمی لە پەیمانگەی باڵای دارستان وەرگرتووە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کاکە مەم بۆتانی، ئەستێرەیەکی دیکەی ئەدەبی کوردی کشا|ناونیشان=https://esta.krd/Print.aspx?id=10559|وێبگە=esta.krd|بڵاوکەرەوە=ئێستا|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108080142/https://esta.krd/Print.aspx?id=10559|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زوو دەچێتە نێو کاری سیاسی و دەبێتە ئەندامی [[یەکێتیی قوتابیانی کوردستان]]، و دواتر دەبێتە ئەندامی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. لە ساڵی ١٩٦٥ وازی لە حیزبایەتی ھێنا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرۆکی یەکێتیی نووسەرانی کورد کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.avatoday.net/tr/node/12017|وێبگە=avatoday.net|بڵاوکەرەوە=ئاڤا تودەی|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ١٩٥٧ یەکەم چیرۆکی لە [[گۆڤاری ھەتاو]]ی [[گیوی موکریانی]] بڵاوکردووەتەوە.<ref name=":2" /> لە ١٠ی شوباتی ١٩٧٠ لەگەڵ چەند کەسێکی دیکە، [[یەکێتیی نووسەرانی کورد]]یان دامەزراندووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرۆکی یەکێتی نووسەرانی کورد کۆچی دواییکرد|ناونیشان=https://rojnews.news/%DA%A9%DB%86%D9%85%D9%87%E2%80%8C%DA%B5%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%89/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7/|وێبگە=RojNews|بڵاوکەرەوە=ڕۆژنیوز|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420193633/https://rojnews.news/%DA%A9%DB%86%D9%85%D9%87%E2%80%8C%DA%B5%D8%A7%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D8%AA%D9%89/%D8%B3%DB%95%D8%B1%DB%86%DA%A9%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8E%D8%AA%DB%8C-%D9%86%D9%88%D9%88%D8%B3%DB%95%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%DB%86%DA%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ١٩٧٠ [[گرووپی ڕوانەگە]]یان دامەزراند لەگەڵ [[حسێن عارف]]، [[شێرکۆ بێکەس]]، [[جەمال شارباژێڕی]]، و [[جەلالی میرزا کەریم]]. دوای نسکۆی [[شۆڕشی ١٩٧٥]] بڕیاری دا بەرھەمەکانی لە بڵاوکراوەکانی ژێر دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس]] بڵاونەکاتەوە. لە ١٩٩٣ تا ٢٠٠٠ ڕاوێژکاری ڕووناکبیری بووە لە وەزارەتی ڕۆشنبیریی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]. دواتر بووەتە سەرۆکی یەکێتیی نووسەرانی کورد.<ref name=":0"/> === مەرگ === کاکە مەم بۆتانی لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە [[ھەولێر]] کۆچی دوایی کرد. تەرمەکەی لە [[گۆڕستانی شێخ ئەحمەد]] لە ھەولێر بە خاک سپێردرا.<ref name=":1"/> == بەرھەمەکان == === کتێبە چاپکراوەکان === ==== کۆمەڵە چیرۆک و کورتەچیرۆک ==== * بوومەلەرزە لە گۆمی مەندا (بەغدا، ١٩٦٩) * سمکۆڵی ئەھریمەن (سلێمانی، ١٩٧٣) * بازنە (ھەولێر، ١٩٧٩) * خەرەندی مەرگ (ھەولێر، ١٩٩٢) ==== ڕۆمان ==== * درز (ھەولێر، ١٩٩٧) * کەوشەنی پەیکەرتاشێکی تر (سلێمانی، ٢٠٠٣) * میری ئاوایی وەرزێر (ھەولێر، ١٩٩٢) ==== پەخشانە شیعری شیوەن ==== * ھۆ – تاکە برا (ڕانیە، ٢٠٠٣) ==== مێژووی سیاسی ==== * لەدوو تۆڵی یاد داشتی شاردا (بە ناسناوی علی خالید حەمید، چاپخانەی پێشمەرگە، ١٩٨٤) * تورکمانی کوردستانی باشوور (بە ناسناوی سامی فەخری، سلێمانی، ٢٠٠٢) ==== ژیاننامە ==== * کاکی کاکان (ھەولێر، ١٩٩٧) * کاکە بلە. لە یاد من (سلێمانی، ٢٠٠٧) ==== بیرەوەری و بەسەرھاتی نووسەر ==== * کاکەمەمێکی تر (سلێمانی، ٢٠٠٣) * ژانە ڕێیە خۆڵەمێشییەکان (سلێمانی، ٢٠٠٧) * بەھارێزان (سلێمانی، ٢٠٠٨) ==== ئابووری و ئاماری ==== * دارەبەن لە پارێزگای سلێمانی (بەغدا، ١٩٨٥) * بەرھەمی ڕۆژانەی کرێکارانی نەمامگای دارستان (ھەولێر، ١٩٨١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کاکەمەم بۆتانی|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=201007281256414573|وێبگە=Kurdipedia.org|بڵاوکەرەوە=کوردیپێدیا|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210418220111/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=201007281256414573|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] 84wfksp273ylzjebm1nqf11au2fi8v0 0 170938 1696306 1696187 2026-10-28T13:44:46Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[پەتای جیھانی کۆڤید-١٩ لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئێران]]: ناو+ی 1696187 wikitext text/x-wiki پەتای جیهانیی [[نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩|کۆڤید-١٩]] لە وڵاتی ئێران بەشێکە لە پەتای جیهانیی نەخۆشی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩ (COVID-19) کە هۆکارەکەی نەخۆشی سەختی کۆئەندامی هەناسەی ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ (SARS-CoV-2). لە ڕێکەوتی ١٩ی شوباتی ٢٠٢٠دا ئێران لە شاری قوم یەکەمین بارەکانی تووشبوونی بە ڤایرۆسەکە ڕاگەیاند. دەکرێت ڤایرۆسەکە گواسترابێتەوە بۆ ناو وڵاتەکە بەهۆی گەڕانەوەی بازرگانێک لە وڵاتی چینەوە بۆ شاری قوم. بەمەبەستی ڕێگەگرتن لە بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە حکومەت هەستا بە هەڵوەشاندنەوەی چالاکییە گشتییەکان، نوێژەکانی هەینی، داخستنی قوتابخانە، زانکۆ، فرۆشگا، بازار، شوێنە پیرۆزەکان و قەدەغەکردنی هەموو جۆرە ئاهەنگگێران و مەراسیمێک. چەند ڕێکارێکی ئابووریش ڕاگەیەندرا بۆ یارمەتیدانی خێزان و پیشەکان و پەتا جیهانییەکە فشاری خستە سەر حکومەتی ئێرانی کە هەستێت بە داوا کردنی قەرزێکی فریاگوزاری بە بڕی ٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی لە (سندوقی نێودەوڵەتی دراو - International Monetary Fund - IMF ). لە سەرەتادا حکومەت ڕەتی کردەوە هەستێت بە جێبەجێ کردنی قەدەغەی هاتووچۆی سەرتاسەری لە شار و شارۆچکەکان دا و سەرەڕای ویستی حکومەت لە سنووردارکردنی کاتی گەشتکردن بەڵام لە پێش یادی نەورۆزدا قەرەباڵغییەکی زۆر بوونی هەبوو لەنێوان شارەکان دا. دوای ماوەیەکی کەم و زیادبوونی ژمارەی تووشبووان حکومەت هەستا بە ڕاگەیاندنی قەدەغەی هاتووچۆ لەنێوان شارەکان دا. لە سەرەتای مانگی نیسانەوە ڕێکارەکانی حکومەت هەنگاو بە هەنگاو هەڵدەگیران و ژمارەی تووشبووانی نوێ بەرەو کەمبوون دەرۆیشت بەڵام بەهۆی هەڵگرتنی ڕێکارەکانەوە جارێکی دیکە لە مانگی مایس دا ژمارەی تووشبووان بەرزبۆوە. لە ٤ی حوزەیران دا ژمارەی تووشبووەکان گەیشتە بەرزییەکی نوێ و لە مانگی تەمووزیش دا ژمارەی گیانلەدەستدان گەیشتە بەرزییەکی نوێ. سەرەڕای هەموو ئەم بەرزبوونەوانە حکومەتی ئێرانی لێدوانی دا کە هیچ بژاردەیەکی دیکەی لەبەردەم دا نییە تەنها بە کراوەیی هێشتنەوەی ئابوورییەکەی نەبێت. پێش پەتا جیهانییەکە ئابووری ئێران زیانێکی زۆری بەرکەوتبوو بەهۆی سزا و گەمارۆ ئابوورییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و هەتا مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (تێکرای بەرهەمی ناوخۆیی - GDP  ) وڵاتی ئێران بە ڕێژەی لە %١٥ زیاتر پاشەکشەی کردبوو.<ref name="aljeera17012020">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2020/03/coronavirus-pandemic-kill-millions-iran-200317135500255.html|سەردێڕ=Coronavirus pandemic 'could kill millions' in Iran|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317222216/https://www.aljazeera.com/news/2020/03/coronavirus-pandemic-kill-millions-iran-200317135500255.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Filkins-iran-5-18-2020">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Filkins|یەکەم١=Dexter|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=TheTwilight of the Iranian Revolution|ناونیشان=https://www.newyorker.com/magazine/2020/05/25/the-twilight-of-the-iranian-revolution|journal=New Yorker|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == ڕێکارە تەندروستییەکان == لە ٢ی ئازاردا، حکومەت ڕایگەیاند کە نەخشەسازی کردوە لە جوڵاندنی ٣٠٠ هەزار سەرباز و خۆبەخش بۆ رووبەروبونەوەی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسەکە و دابین کردنی پرژێنەری شلەیی بۆ پاکژکردنەوەی شەقام و شوێنە گشتییەکان. لەگەڵ ئەوەش دا حکومەت هەستا بە دانانی ١٠٠٠ نۆرینگە و یەکەی پشکنینی جێگیر و جوڵاو،  سوپاش لەگەڵ کارمەندانی تەندروستی دا کاریدەکرد و (تەخت - پێخه‌ف)ەکانی ناو سوپا بۆ نەخۆشەکان بەکاردەهات. لە ١٨ی ئازاردا سەرۆکی ئەنجومەنی پزیشکی کۆماری ئیسلامی ئێران (موحەمەد رەزا زەفەرقەندی) لێدوانی دا کە پشکنین بۆ ٢٢ ملیۆن هاوڵاتی ئێرانی ئەنجامدراوە و باری تەندروستی ١.٥ ملیۆن کەس لەژێر چاودێریدایە و هەروەها ڕاشیگەیاند کە ژمارە بڵاوکراوەکانی (وەزارەتی تەندروستی و پەروەردەی پزیشکیی) تەنها بارەکانی تووشبووی پشتڕاستکراوە دەگرێتەوە و ژمارەی تووشبووە ڕاستییەکان زیاترە لە ژمارە تۆمارکراوەکان.<ref name="gdp loss">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://en.radiofarda.com/a/iran-s-loses-15-percent-of-gdp-due-to-coronavirus---minister/30657749.html|سەردێڕ=Iran's Loses 15 Percent Of GDP Due To Coronavirus - Minister|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ئیش=Radio Farda}}</ref> ڕێکخراوی (ئابوونەی منداڵانی نەتەوە یەکگرتووەکان - UNICEF ) هەستا بە ناردنی یارمەتی بۆ ئێران و لە کۆتایی مانگی شوبات دا یەکەمین فرۆکەی بارهەڵگر گەیشتە وڵاتەکە کە (کەرەستەی پارێزی تاکەکەسیی - PPE ) دابین دەکرد و دواتر دوو فرۆکەی دیکەی یارمەتیش نێردرا. پاشان لە ٣ی ئازاردا شانشینی یەکگرتووی عەرەبی فرۆکەیەک و پێنج شارەزای ([[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی]] - WHO  ) وك یارمەتی ناردە وڵاتەکە. == وێنەکانی گۆرستانی قوم لەڕێی مانگی دەستکردەوە == لە ١٢ی ئازاردا رۆژنامەی ئەمریکی ([[واشینگتن پۆست|The Washington Post]]) وێنەی مانگە دەستکردەکان و شیکردنەوەکانی بڵاوکردەوە کە لەلایەن کۆمپانیای تەکنەلۆژی (Maxar Technologies)ەوە دابین کرابوو. شیکردنەوەکان ئاماژەیان بەوە دەدا لە نزیك شاری قوم ژمارەیەکی زۆر گۆر هەڵکەندراون و ئامادەکراون و باوەڕ وایە کە بۆ کەسانی قوربانیانی نەخۆشییەکە بێت. کردەی هەڵکەندنی بەشێکی نوێ لە گۆرەکان لە ڕێکەوتی ٢١ی شوبات دا دەستی پێکردبوو کە دەکاتە تەنها دوو رۆژ دوای ڕاگەیاندنی حکومەت بە بوونی بارەکانی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆڤید-١٩. هەڵکەندنی گۆری نوێ نیشانەیە بۆ خۆئامادەکردن بۆ ژمارەیەکی زۆری باری گیانلەدەستدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Hamideh Taati|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iran: Coronavirus Update, Over 73,600 Deaths, July 20, 2020, 6:00 PM CEST|ناونیشان=https://www.ncr-iran.org/en/news/human-rights/iran-coronavirus-update-over-73600-deaths-july-20-2020-600-pm-cest/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19 pandemic in Iran}} {{تووڵی دەروازە|پەرستاری|ئێران|پزیشکی|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:پەتای کۆڤید-١٩ بەپێی وڵات]] l2o9yxb3spsjdamgpcv13x7bfexm0tu 0 173017 1696747 1407334 2026-10-29T07:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696747 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{Infobox person|name=کایتلین گلاس|image=Caitlin Glass (49074171646).jpg|caption=Glass at [[GalaxyCon]] Minneapolis in 2019|birth_name=کاتلین تیفانی گلاس|birth_date={{Birth date and age|1981|11|16|mf=y}}<ref name="bio"/>|birth_place=[[واشنتۆن، دی.سی.]], ئەمریکا.|other_names=<!-- need source that confirms she acknowledges this alias Tiffany Patterson -->|education=[[زانکۆی تیکساس لە ئەرلێنگتۆن]]|occupation={{flatlist| * ئەکتەری دەنگ * دەرھێنەری ADR * نووسەری سکرێپتی ADR <!--- limit occupations to notable. yes she was a teacher, a singer, and a stage actress too -->}}|years_active=٢٠٠٤ – ئێستا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.crystalacids.com/database/person/1591/caitlin-glass/|سەردێڕ=Caitlin Glass|ئیش=crystalacids.com|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٢}}</ref>|home_town=[[Escondido, California|Escondido]], California, U.S.<ref name="livejournal"/>|agent=ئیپۆچ تاڵێنت|notable_works={{Plainlist| * ''[[Ouran High School Host Club]]''{{ھن}}as [[Haruhi Fujioka]] * ''[[Street Fighter IV]]'' as [[Cammy|Cammy White]] * ''[[Fullmetal Alchemist]]''{{ھن}}as [[Winry Rockbell]] * ''[[My Hero Academia]]''{{ھن}}as [[List of My Hero Academia characters#Class 1-A students|Mina Ashido]] * ''[[Dragon Ball Super]]''{{ھن}}as [[List of Dragon Ball characters#Vados|Vados]] * ''[[Attack on Titan (TV series)|Attack on Titan]]''{{ھن}}as [[List of Attack on Titan characters#Special Operations Squad|Petra Rall]] * ''[[The Vision of Escaflowne]]''{{ھن}}as [[List of The Vision of Escaflowne characters#Hitomi Kanzaki|Hitomi Kanzaki]] * ''[[Love Live! School Idol Project]]''{{ھن}}as [[Love Live! School Idol Project|Maki Nishikino]] * ''[[زۆمبی لاند ساگا]]''{{ھن}}as [[Zombie Land Saga#Characters|Saki Nikaido]]}}|spouse={{marriage|Tony Patterson|2009}}<ref name="spanish house"/>}} '''کایتلین گلاس''' ({{بە ئینگلیزی|Caitlin Tiffany Glass}}؛ کایتن تیفانی گلاس) ئەکتەرێکی دەنگی و دەرھێنەری ADR، نووسەری سکرێپت لە [[فەنیمەیشن]]، و ھەردوو کۆمپانیای (New Generation Pictures) و (Bang Zoom! Entertainment) کە دەنگ ئامادە دەکەن بۆ زنجیرە ئەنیمییەکان و یارییە ڤیدیۆیەکان لە ڤێرشنی ئینگلیزی<ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=It's all about me!|ناونیشان=http://www.caitlinglass.com/aboutme.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721151221/http://www.caitlinglass.com/aboutme.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=CaitlinGlass.com}}</ref> یەکێک لە کارە دەنگییەکانی لە ئەنیمێی [[سەنکاریا]] بووە؛ و لە ([[کادکاپتە ساکورا: کارتی ڕوون]]) وەک دەرھێنەری ADR، ([[زۆمبی لاند ساگا]]) وەک ساکی نیکایدۆ، (میوەی سەبەتە)<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|بەکارھێنەر=Caitlinsvoice|یەکەم=Caitlin|دوایین=Glass|ژمارە=٩٥٦٢٣٩٧٢٠٠١٠٣٩٥٦٤٩|سەردێڕ=Today's the day! Happy and proud announce I'm directing the dub of #CardCaptorSakuraClearCard which airs today at 3pm CST on @FUNimation! Here is the talented cast & crew! RELEASE!|وێبگە=@caitlinsvoice|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=This Season's Sleeper Hit Gets A Great English Cast – ZOMBIE LAND SAGA|ناونیشان=https://www.funimation.com/blog/2018/10/25/seasons-sleeper-hit-gets-great-english-cast-zombie-land-saga/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Funimation}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Fruits Basket Anime's English Dub Brings Back Laura Bailey as Tohru|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-02-15/new-fruits-basket-anime-english-dub-brings-back-laura-bailey-as-tohru/.143502|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=Anime News Network|زمان=en}}</ref><ref>[https://twitter.com/fruitsbasket_en/status/1175094468736901121 Fruits Basket on Twitter: "Our second NEW character cast announcement is for Machi Kuragi! Ai Kakuma will play Japanese version, and #Fruba ADR director @caitlinsvoice will pl...<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>ویکیپیدیای ئینگلیزی</ref> == سەرچاوەکان == <references group="" responsive="0"/> <ref name="btva"/> <ref name="resume"/> {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Twitter}} * {{LiveJournal}} * {{AnimeCons name|id=1240}} * [http://www.crystalacids.com/database/person/1591/caitlin-glass/ کایتلن گلاس] لە کاری دەنگی ئینگلیزی & بنکەدراوەی ستافی بەرھەمھێنان * {{ann|people|29271}} * {{IMDb name|1708798}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Caitlin Glass}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ئەمریکی لە ئیسپانیا]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرهێنەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] i741sr3rqiprrfbvcir7etfb5l23nif 0 175069 1696539 1696035 2026-10-28T20:19:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696539 wikitext text/x-wiki {{short description|last wife of Julius Caesar}} {{Infobox person |image = Buste-van-Calpurnia-Pisonis.jpg |caption = وێنەی کالپورنیا لەلایەن [[ھوبێرتس کوێلینس]] |birth_date = |birth_place= [[ڕۆما]] |death_date = |death_place= [[ڕۆما]] |known for = کۆتا ھاوسەری جولیوس سێزار |spouse = [[جولیوس سێزار]] <small>(٥٩–٤٤ی پێش زایین؛ کاتی تیرۆرکردنی)</small> |children = |father = لوسیوس کالپورنیوس پیسۆ کاسۆنینەس |mother = }} '''کالپورنیا''' ژنی سێیەم یان چوارەمی [[جولیوس سێزار]] بوو، ھەروەھا ئەو ھاوسەرەی بوو کە لە کاتی تیرۆرکردنیدا لەگەڵیدا دەژیا. بەپێی سەرچاوە ھاوچەرخەکان، کالپورنیا ژنێکی باش و بەوەفا بوو، سەرەڕای ناپاکی مێردەکەی بەرامبەری. لە شەوی پێش تیرۆرکردنی جولیوس سێزاردا کالپورنیا خەوی بینیبوو و زۆری ھەوڵدا کە ڕێگری لە ھاوسەرەکەی بکات لە ماڵ دەربچێت.<ref name="DGRBM Calpurnia">''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'', vol. I, p. 582 ("Calpurnia", No. 2).</ref> == ژیان == === ژیانی سەرەتایی === کالپورنیا لە دایکبووی نزیکەی ساڵی ٧٦ پ. ز بوو، کچی لوسیوس کالپورنیوس پیسۆ کاسۆنینەس بوو کە کۆنسڵی ڕۆم بوو لە ٥٨ پ.ز. براکەی کالپورنیا لوسیوس کالپورنیوس پیسۆ بوو، کە لە ١٥ی پێش زایین بوو بە کونسڵ.<ref>''Caesar's Gallic War'', Book 1, Julius Caesar, Hinds & Noble, 1898, pg. 83.</ref> === ھاوسەرگیری === کالپورنیا لە ٥٩ی پێش زایین ھاوسەرگیری لەگەڵ جولیوس سێزار کرد لەکاتێکدا جولیوس کونسڵی ڕۆم بوو.<ref>Suetonius, "The Life of Caesar", 19, 21.</ref><ref name="Plutarch Caesar 13 14">Plutarch, "The Life of Caesar", 13, 14; "The Life of Pompeius", 47.</ref><ref name="Appian BC ii 14">Appian, "Bellum Civile", ii. 14.</ref><ref name="DGRBM Calpurnia"/> لەکاتی ھاوسەرگیریاندا کالپورنیا تەمەنی نزیکەی ١٧ ساڵان بوو و باوەڕ وایە گەنجتر بووبێت لە جولیای کچی جولیوس کە تەنھا منداڵی بوو لە ماوەی ھەموو ھاوسەرگیرییەکانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Calpurnia Pisonis}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٧٥ی پێش زایین]] 599tn0s87mqp8isl0lxrt5796cnjf67 0 175938 1696385 1696126 2026-10-28T17:06:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] 1696385 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q257779|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، Married name، وێنە، زمانەکانی ئاخاوتن، دەستپێکی چالاکی، Second family name in Spanish name، باری تەندرووستی}}'''کازیمیرا پرونسکین''' (Kazimira Prunskienė؛ لە دایکبووی ٢٦ی شووباتی ١٩٤٣) کەسایەتی ژنە سیاسەتوانی لیتوانییە. ئەو لە ماوەی ١٧ی ئازاری ١٩٩٠ تاکوو ١٠ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ بووە یەکەمین سەرۆک وەزیرانی [[لیتوانیا]]، لەدوای وەرگرتنی سەربەخۆی وڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٠. دواتریش پرنسکین بووە وەزیری کشتووکاڵی لیتوانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kazimira Prunskienė Biography - Lithuanian politician|ناونیشان=https://pantheon.world/profile/person/Kazimira_Prunskien%C4%97/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=pantheon.world|زمان=canon}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Insultą patyrusios K. Prunskienės dukra atvirai papasakojo, kaip mama šiuo metu gyvena|ناونیشان=https://www.lrytas.lt/stilius/atvirai/2020/08/02/news/insulta-patyrusios-k-prunskienes-dukra-atvirai-papasakojo-kaip-mama-siuo-metu-gyvena-15764089/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=lrytas.lt|زمان=lt}}</ref> ئەو سەرکردەی یەکێتیی پارتی دێموکراتی نوێی جوتیارانن و [[پارتی گەلی لیتوانیا]] بوو. ئەو لەماوەی ١٩٨١ بۆ ١٩٨٦، لە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] کاری دەرکرد. لە ساڵی ٢٠٠٤، خۆی هەڵبژارد بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لیتوانیا، لە قۆناغی یەکەمدا بە دووەم سەرکەوت، دواتر لە قۆناغی کۆتایی دەرنەچوو. کازیمیرا ئەندامە لە ئەنجومەنی ژنانی سەرکردەی جیهان. ئەو ١٥ کتێبی بڵاوکردۆتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kazimira Prunskienė|ناونیشان=http://www.councilwomenworldleaders.org/kazimira-prunskien279.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Council of Women World Leaders|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201128023333/http://www.councilwomenworldleaders.org/kazimira-prunskien279.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Kazimira Prunskienė}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٣]] [[پۆل:نیشانی فەرماندە سوارچاکە ناوازەکانی کۆماری فیدڕالی ئەڵمانیا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] bhhd3t0gqgmv5apwqvksp3hwg27scao 0 176223 1696390 1696029 2026-10-28T17:09:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1696390 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox book | name = کافکا لە کەنار دەریا | title_orig = {{noitalic|{{nihongo2|海辺のカフカ}}}}{{ھن}}Umibe no Kafuka | translator = [[فیلیپ گابریێل]] | image =Kafkaontheshore.jpg | caption = | author = [[ھاروکی موراکامی]] | cover_artist = | country = [[ژاپۆن]] | language = [[ژاپۆنی]] | series = | genre = [[فەنتازیا]] | published = {{plain list| * ٢٠٠٢ ([[Shinchosha]]) (JP) * کانوونی دووەم ٢٠٠٥ (EN) }} | media_type = چاپکراو | pages = ٥٠٥ | isbn = 1-84343-110-6 | oclc = 56805021 }} '''''کافکا لە کەنار دەریا''''' ({{بە ژاپۆنی|海辺のカフカ}}، یوومیبێ نۆ کافکا) ڕۆمانێکی نووسەری [[ژاپۆن]]ی، [[ھاروکی موراکامی]]یە، یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٠٢ بە ژاپۆنی بڵاو بوویەوە و دواتر لە ساڵی ٢٠٠٥ وەرگێڕدرا سەر زمانی ئینگلیزی، وەرگێڕانە ئینگلیزییەکەی لە پێرستی ١٠ باشترین کتێبەکانی ساڵی ٢٠٠٥ لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزدا بووە<ref>[http://www.nytimes.com/2005/12/11/books/review/tenbest.html?ex=1291957200&en=bf38699678e7b01b&ei=5090 The 10 Best Books of 2005 - New York Times<!-- Bot generated title -->]</ref> و خەڵاتی خەیاڵی جیھانی لە ساڵی ٢٠٠٦ بەدەست ھێناوە. ڕۆمانی کافکا لە کەنار دەریا لەلایەن ئارام ڕەشید -ەوە ساڵی ٢٠١٢ وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی. == کورتە == ئەم ڕۆمانە چیرۆکی دوو کەسایەتی جیاواز دەگێڕێتەوە، یەکیان، کوڕێکی ١٥ ساڵەیە، کە لەدەست باوکە دڵڕەقەکەی لە ماڵێ ڕا دەکات بەشوێن دایک و خوشکەکەیدا دەگەڕێت؛ تا نەیدۆزنەوە ناوی خۆی دەگۆڕێت و خۆی بە ناوی کافکا، خۆشەویسترین نووسەری دەناسێنێت. چیرۆکی دووھەم پیاوێکی پیر بە ناوی ناکاتا، کە لە مناڵییەوە بەھۆی ڕووداوێک توانای بیرکردنەوە و ھۆشی لەدەست داوە، ھەروەھا ناتوانێت بنووسیت و بخوێنیتەوە بەڵام بەپێچەوانەوە توانای قسەکردن لەگەڵ پشیلەکانی ھەیە. == کەسایەتییەکان == === کافکا تامورا === ناوی ڕاستەقینەی ئەم کاراکتەرە ھەرگیز بۆ خوێنەر ئاشکرا نابێت، دوای ئەوەی لە ماڵەوە ڕادەکات، ناوی نوێی کافکا، ھەڵدەبژێرێت. کوڕێکی ١٥ ساڵەی باڵابەرزە کە تەمەنی زۆرتر لە تەمەنی خۆی نیشان دەدرێت. ھەروەھا کوڕی پەیکەرتراشی بەناوبانگ کۆیچی تامورایە. لە تەمەنی چوار ساڵیدا دایک و خوشکەکەی خێزانەکەیان بەجێ ھێشتووە و ڕوخساری ئەوانی لەبیر چووەتەوە. جار و بار لەگەڵ کەسایەتییەکی خەیاڵی بەناوی قەڵەڕەشە قسە دەکات. لە درێژەی ڕۆمانەکەدا ئەم کەسایەتییە خەیاڵییە بە کافکا دەڵێت، دەبێت بەھێزترین پازدەساڵەی دونیا بیت و بەم شێوەیە ھانی دەدات درێژە بە سەفەرەکەی بدات. === ساتورو ناکاتا === ناکاتا یەکێک لەو ١٦ منداڵانە بوو، کە لایەن قوتابخانەوە بۆ گەشتێک بردران. فڕۆکەیەک بەسەریاندا تێپەڕی و بەھۆێ فلاشێکی ڕووناکی لە ئاسماندا، ھەموو ١٦ قوتابییەکە بە بێھۆشی کەوتن. بە پێچەوانەی مناڵەکانی تر کە پاش ماوەیەک چاک بوونەوە، ناکاتا بۆ ماوەی چەندین حەفتە بێھۆش مایەوە و کاتێک بە ئاگا ھاتەوە بۆی دەرکەوت کە ھیچی لەبیر نەماوە تەنانەت ناوی خۆشی، ھەروەھا توانای خوێندنەوەی نەماوە، بەڵام تواناییەکی سەرسوورھێنەر بەدەست دێنیت ئەویش قسەکردنە لەگەڵ پشیلەکان. === ئوشیما === === ھۆشینۆ === === خاتوو سائکی === بەڕێوبەری ئەو کتێبخانەیەی ئۆشیما کاری لێ دەکات و کافکا لە زۆربەی ڕۆمانەکەدا لەوێدا دەژیت. === ساکورا === === جانی واکەر === پشیلەکوژێک کە پلانی ئەوەیە شمشاڵ لە ڕۆحی پشیلەکان دروست بکات. ناوی جانی واکەر لە برەندێکی ویسکی سکۆتلەندی وەرگیراوە. === کلنێل ساندێرز === === پشیلەکان === *'''گوما''' پشیلەی خاتوو کۆیزۆمی، کە ون بووە و ناکاتا بە شوێنیدا دەگەڕێت. *'''ئوتسوکا''' پشیلەیەکی ڕەشی بە تەمەن کە ناکاتا بە ئاسانی پەیوەندی لەگەڵ دەکات. *'''کاوامورا''' پشیلەیەکی قاوەیی کە بایسیکل لێی داوە و ناکاتا ناتوانێت بە ئاسانی پەیوەندی لەگەڵ بکات و لە ڕستە سەیرەکانی کە دووبارەیان دەکاتەوە، تێبگات. *'''میمی''' میمی پشیلەیەکی زیرەکی سیامی *'''ئۆکاوا''' *'''تۆرۆ''' == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان= ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|ژاپۆن|وێژە|ژیاننامە|دەیەی ٢٠٠٠|خەیاڵی زانستی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکان لەبارەی پشیلەوە]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە پیاوکوژی]] s5cdto8j5ct3zjslrx1sqx4s0ruunny 0 177605 1696395 1695957 2026-10-28T17:11:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1696395 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کاریگەرییەکانی توندوتیژیی خێزانی لەسەر مناڵان''' توندوتیژی خێزانی کاریگەرییەکی نەرێنی تەواو لەسەر مناڵ دروست دەکات ئەو مناڵەی دەبێتە شاھێدی ڕووداوی توندوتیژییەکە کاریگەری نەرێنی دەخاتە سەر گەسەندنی مناڵەکە، مناڵەکان لەوانەیە وا بیربکەنەوە ئەوان ئەو کەسەن پێویستە سەرزەنشت بکرێن و ئەو توندوتیژییە بەھۆی ئەوانە، کاریگەرییە نەرێنییەکانی توندوتیژی دەخاتە سەر ھەڵسوکەوتی، ھەست و سۆز، فیزیکی، کۆمەڵایەتیبوون، تووشبوون بە ترس و کێشەی نەرێنیان بۆ دروست دەکات لەکاتی گەورەبوونیان و ژیانی داھاتوویان. ئەو مناڵانەی شاھێدی ڕووداوی توندوتیژییەکە دەبەن لەلایەن باوان یان لە خێزانەوە ئەوا کێشە بۆ داھاتوویان دروست دەبێت لە بەستنی پەیوەندی خێزانی و کێشەی تەندروستی و دەروونی<ref>Stacy, W. and Shupe, A. ''The Family Secret.'' Boston, MA. Beacon Press, 1983.</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Domestic violence and children|ناونیشان=https://www.womenshealth.gov/relationships-and-safety/domestic-violence/effects-domestic-violence-children|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=womenshealth.gov|زمان=en}}</ref> == تەمەنی مناڵان == کاریگەرییە '''نەرینییە کاتییەکان''' لەسەر مناڵان لە توندوتیژی خێزانی '''مناڵانی پێش قوتابخانە:''' ئەو مناڵانەی ڕووداوەکە دەبینن لەوانەیە تووشی چەن کێشەیەک بن وەکوو تەڕکردنی جێگای خەوتنیان، مژینی پەنجە-گەورە، زۆربوونی گریانی مناڵەکە، کێشە دروستبوون لەخەوتن، نیشاندانی نیشانەی ترس و تۆقین، و جوڵەی-سەیر و خۆحەشاردان، نیشاندانی دڵەڕاوکێیەکی زۆر. '''مناڵانی تەمەنی قوتابخانە:''' مناڵان لەم تەمەنە لەوانەیە ھەست بە تاوان بکەن کێشە بۆ ژیانیان دروست بێت وەکوو بەشداری نەکردن لە چالاکییەکانی قوتابخانە و کێشە تێکەوتنی نمرەکانی قوتابخانەیان و ھاتنە خوارەوەی نمرەکانیان '''ھەرزەکارەکان:''' ھەرزەکارەکان ئەوانەی ڕووداوی تووندوتیژی خێزانی دەبینن چەن کاردانەوەیەکیان دەبێت وەکوو ھەڵسوکەوتی نێگەتیڤ لەگەل خێزان و شەڕکردن لەگەل ئەندامانی خێزانی ماڵەوە و نەچوون بۆ قوتابخانە لەوانەیە تووشی چەن کێشەیەکی تر بن وەکوو خۆئازاردان و دەرمانخواردن؛ و دەستپیکردنی کێشەنانەوە و دروستکردنی ھاوڕییەتی ھەڵە و ئاژاوە نانەوە لەوڵات و کێشەی یاسایی<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.womenshealth.gov/relationships-and-safety/domestic-violence/effects-domestic-violence-children ماڵپەری فەرمی ئەمریکا بۆ تەندروستی ژنان بابەتی توندو تیژی خێزانی] * [https://www.womenshealth.gov/ ماڵپەری فەرمی ئەمریکا بۆ تەندروستی ژنان] {{تووڵی دەروازە|ژن|پزیشکی|ئیتاڵیا}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:توندوتیژی]] [[پۆل:توندوتیژیی خێزانی]] of4j6ymalwasuyr7b2cen87spnuk41g 1696503 1696395 2026-10-28T20:02:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1696503 wikitext text/x-wiki '''کاریگەرییەکانی توندوتیژیی خێزانی لەسەر مناڵان''' توندوتیژی خێزانی کاریگەرییەکی نەرێنی تەواو لەسەر مناڵ دروست دەکات ئەو مناڵەی دەبێتە شاھێدی ڕووداوی توندوتیژییەکە کاریگەری نەرێنی دەخاتە سەر گەسەندنی مناڵەکە، مناڵەکان لەوانەیە وا بیربکەنەوە ئەوان ئەو کەسەن پێویستە سەرزەنشت بکرێن و ئەو توندوتیژییە بەھۆی ئەوانە، کاریگەرییە نەرێنییەکانی توندوتیژی دەخاتە سەر ھەڵسوکەوتی، ھەست و سۆز، فیزیکی، کۆمەڵایەتیبوون، تووشبوون بە ترس و کێشەی نەرێنیان بۆ دروست دەکات لەکاتی گەورەبوونیان و ژیانی داھاتوویان. ئەو مناڵانەی شاھێدی ڕووداوی توندوتیژییەکە دەبەن لەلایەن باوان یان لە خێزانەوە ئەوا کێشە بۆ داھاتوویان دروست دەبێت لە بەستنی پەیوەندی خێزانی و کێشەی تەندروستی و دەروونی<ref>Stacy, W. and Shupe, A. ''The Family Secret.'' Boston, MA. Beacon Press, 1983.</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Domestic violence and children|ناونیشان=https://www.womenshealth.gov/relationships-and-safety/domestic-violence/effects-domestic-violence-children|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=womenshealth.gov|زمان=en}}</ref> == تەمەنی مناڵان == کاریگەرییە '''نەرینییە کاتییەکان''' لەسەر مناڵان لە توندوتیژی خێزانی '''مناڵانی پێش قوتابخانە:''' ئەو مناڵانەی ڕووداوەکە دەبینن لەوانەیە تووشی چەن کێشەیەک بن وەکوو تەڕکردنی جێگای خەوتنیان، مژینی پەنجە-گەورە، زۆربوونی گریانی مناڵەکە، کێشە دروستبوون لەخەوتن، نیشاندانی نیشانەی ترس و تۆقین، و جوڵەی-سەیر و خۆحەشاردان، نیشاندانی دڵەڕاوکێیەکی زۆر. '''مناڵانی تەمەنی قوتابخانە:''' مناڵان لەم تەمەنە لەوانەیە ھەست بە تاوان بکەن کێشە بۆ ژیانیان دروست بێت وەکوو بەشداری نەکردن لە چالاکییەکانی قوتابخانە و کێشە تێکەوتنی نمرەکانی قوتابخانەیان و ھاتنە خوارەوەی نمرەکانیان '''ھەرزەکارەکان:''' ھەرزەکارەکان ئەوانەی ڕووداوی تووندوتیژی خێزانی دەبینن چەن کاردانەوەیەکیان دەبێت وەکوو ھەڵسوکەوتی نێگەتیڤ لەگەل خێزان و شەڕکردن لەگەل ئەندامانی خێزانی ماڵەوە و نەچوون بۆ قوتابخانە لەوانەیە تووشی چەن کێشەیەکی تر بن وەکوو خۆئازاردان و دەرمانخواردن؛ و دەستپیکردنی کێشەنانەوە و دروستکردنی ھاوڕییەتی ھەڵە و ئاژاوە نانەوە لەوڵات و کێشەی یاسایی<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.womenshealth.gov/relationships-and-safety/domestic-violence/effects-domestic-violence-children ماڵپەری فەرمی ئەمریکا بۆ تەندروستی ژنان بابەتی توندو تیژی خێزانی] * [https://www.womenshealth.gov/ ماڵپەری فەرمی ئەمریکا بۆ تەندروستی ژنان] {{تووڵی دەروازە|ژن|پزیشکی|ئیتاڵیا}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:توندوتیژی]] [[پۆل:توندوتیژیی خێزانی]] 8byh1zyb9ifch5fqc94b4tah75hjrcj 0 177778 1696392 1696002 2026-10-28T17:10:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمەڵەی خۆر|کۆمەڵەی خۆر]] 1696392 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: Zodiacal Light Seen from Paranal.jpg |وێنۆک|چەپ|کازیوە]] [[پەڕگە: Cantin1.jpg |وێنۆک|چەپ|تروسکایی کازیوە]] کازیوە ( هەروەها پێی دەگوترێت گزنگی درۆینە ) کاڵ و بڵاوو بەنزیکەیی درەوشانەوەی سپی ناو سێگۆشەییە کە لە ئاسمانی شەودا دیارە و وا دەردەکەوێت کە لە ئاراستەی خۆردرێژ بووبێتەوە ، کە هاوشێوەی [[ناوچەی بورجەکان|ناوچەی کەللوەکان]] خۆی نیشان دەدات . تیشکی خۆر کە بە تەپوتۆزی هەسارەیی بڵاوبووەتەوە دەبێتە هۆی ئەم دیاردەیە . کازیوە بە باشترین شێوە لە کاتی خۆرئاوابوونی خۆر لە بەهار و پێش خۆرهەڵاتن لە پایزدا دەبینرێت، بەتایبەتی کاتێک کە لە گۆشەی لێژیدایە بۆ ئاسۆ ،بەڵام ڕووناکی خۆر هێندە کزە کە تریفەی مانگیش دەدرەوشێتەوە<ref> https://apod.nasa.gov/apod/ap120116.html </ref> . پلەی گەشی کازیوە بە گوێرەی دووریەکەی لە ڕووناکی خۆر دەگۆڕێت یان جوانتر خۆی نیشان دەدات کاتێک مانگ لە ئاسمان نەبێت.کازیوە هەموو ئاسمان دەگرێتەوە و بە شێوەیەکی گەورە بەشداری لە تەواوی ڕووناکییە سرووشتییەکان دەکات بەتایبەت لە ئاسمانێکی شەوی ڕوون و بێ مانگدا . دیاردەیەکی تری کازیوە هەیە بەڕووناکیەکی کاڵ لەشێوەی گەشانەوەی هێلکەیی - ئەوکاتە درووست دەبێت کە ناوچەکەی ئاسمان راستەوخۆ دەکەوێتە بەرامبەر خۆر ، کە بەهۆی ئەو تیشکانەی خۆرەوە درووست دەبێت کە بەرەو دواوە بڵاوبوونەتەوە<ref> https://www.timeanddate.com/astronomy/zodiacal-lights.html </ref> . تەپوتۆزی نێوان هەسارەکانی کۆمەڵەی خۆر بە کۆمەڵ گرمۆڵە دەبن و هەورێکی ئەستوور و چڕ درووست دەکەن کە پێی دەڵێن هەوری کەللوەکان ،لە م هەورانەدا پێک هاتە گەردیلەییەکان ١٠ بۆ ٣٠٠مایکرۆمەتر نێوانیان هەیە ، ئەمە وا دەکات کە بارستەی ڕووناکی لە یەک نانۆگرامەوە بۆ دەیان مایکرۆگرام بەرز ببێتەوە<ref> https://earthsky.org/astronomy-essentials/everything-you-need-to-know-zodiacal-light-or-false-dawn </ref>. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Zodiacal light}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:گەردوونناسی چاودێر]] [[پۆل:سەرچاوەکانی ڕووناکی]] [[پۆل:سیستمی خۆری]] q3an6oq7gm715qy4uhl7mwteybnredo 0 177976 1696342 1648952 2026-10-28T16:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696342 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی شرۆک | ناوی_فەرمی = کانی شوریک - Kanişurik | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kani Shurik | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8744|frame-long=44.8844|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ئەنزەل|ئەنزەل]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری ئەنزەلا نشیو|ئەنزەلا نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1745 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 89 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی شرۆک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەنزەلا نشیو]]، [[ناوچەی ئەنزەل]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی شرۆک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قووجغ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێرەکان، ئەنزەل|شێرەکان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەماما]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ھەرمووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٩) کەس و (١٦) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کانی شڕک]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] bt1qibwdjlli8igbq7kgz83glhaz14u 0 178122 1696302 1648957 2026-10-28T13:39:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696302 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سپی | ناوی_فەرمی = کانی سبی - Kani Spi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kani Spi | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.1983|frame-long=44.8961|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1774 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سپی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری مەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سپی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ژەرەژی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆڵەبھی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گێسیان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەچەڵە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) خێزان بووە، چۆڵبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] n7uqm9d1niiwu1mt4i3ig7iigu4c8mo 0 178227 1696832 1407355 2026-10-29T10:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1696832 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Guwen Shangshu TNM.jpg|وێنۆک|پەڕەیەکی بەڵگەنامەکە کە ھی سەدەی حەوتەمی زاینییە لە مۆزەخانەی تۆکیۆ ھەڵگیراوە.]] '''کتێبی بەڵگەنامەکان''' یەکێکە لە پێنج کتێبە کلاسیکەکەی چین کتێبێکی گرنگە کە زانیاری مێژووی دێرینی چینی لەناو تۆمارکراوە. وە وەک [[فەلسەفەی سیاسی]] چین بۆ ٢٠٠٠ ساڵ کاری پێکراوە. == وەڕگێرە بەناوبانگەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Medhurst|یەکەم=W. H.|ناونیشان=https://archive.org/details/ancientchinasho00chingoog|سەردێڕ=Ancient China. The Shoo King or the Historical Classic|بڵاوکەرەوە=The Mission Press|ساڵ=١٨٤٦|شوێن=Shanghai|بەستەری نووسەر=Walter Henry Medhurst}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Legge|یەکەم=James|سەردێڕ=The Chinese Classics, volume III: the Shoo King or the Book of Historical Documents|بڵاوکەرەوە=Trubner|ساڵ=١٨٦٥|شوێن=London|بەستەری نووسەر=James Legge}} {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|The Classic of History}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان]] [[پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان]] 7gkyc5oz1n1nfage1yh9d2xdakzw3st 0 178265 1696844 1533865 2026-10-29T10:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696844 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Ming Dynasty wood carving books in Tian Yi Chamber colllection.JPG|وێنۆک|کۆکراوەی کتێبەکە لە [[شانشینی مینگ]]]] '''کتێبی ھان''' یان کتێبی '''مێژوویی پێشووی ھان'''، کتێبێکی تۆماری مێژوویی دێرینی چینە، کە تۆماری رۆژئاوای ھانی پێشوو تری تیایە لە یەکەم ئیمپراتۆر لە سەدەی ٢٠٦ی پێش زاینەوە تا کەوتنی شانشینەکە بە دەستی [[وانگ مانگ]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KLNrqn4WLZYC|سەردێڕ=Notable Women of China|بڵاوکەرەوە=M.E. Sharpe|ژپنک=٩٧٨-٠٧٦٥٦١٩٢٩٧|زمان=en}}</ref> ھەروەھا وەک کتێبی ھانی پێشووتر ناسرابوو. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|کتێب|وێژە}} {{پۆلی کۆمنز|Book of Han}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:دەقەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:وێژەی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:کتێبە مێژووییەکان دەربارەی زنجیرە فەرمانڕەواییی ھان]] ryhquscc45r8j2c4oxrem4oe732ttcg 0 178436 1696658 1648858 2026-10-29T01:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696658 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = کاولان - Kawlan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kawlan | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە =کاوڵانی خوارێ.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2051 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ =[[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc =+٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST =ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کاولان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مارمیشوو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گویڤەنلی]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاشکی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاغاچلی]] لە [[باکووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 13ovh0b8orrogdicmeadpc8198whbj1 0 178734 1696726 1643695 2026-10-29T06:14:56Z MFTG 21816 /* top */ 1696726 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بابکێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| بابکي}}<br>{{lang-en| Babke}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.93409| 44.36489}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بابکێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.93409| 44.36489 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیران|پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بابکێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیران]] لە [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ١٢ [[خێزان]] و ٤٧ کەس، کە ٢٩ [[نێر]] و ١٨ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] 4synlsnvy1y54gtobmayg0ektkua5w9 0 178871 1696581 1648902 2026-10-28T22:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696581 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ڕەش | ناوی_فەرمی = Kani Rash - کانی‌رش - Kanîreş | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.9197|frame-long=44.6682|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سۆما ئەڤراز|سۆما ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1864 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 524 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ڕەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما ئەڤراز]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی ڕەش''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەزەن]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سۆفیان، سۆما|سۆفیان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مینگۆڵ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی سپی، سۆما|کانی سپی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٢٤) کەس و (٨٣) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] fs2v3bbml4y42y6r2oce77q5jfa954d 0 178972 1696301 1648958 2026-10-28T13:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696301 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سپی | ناوی_فەرمی = Kanîsipî - کان‌سپی - Kanespi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.9232|frame-long=44.5931|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سۆما نشیو|سۆما نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2122 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 204 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سپی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما نشیو]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سپی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەبدی بەگ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەرەگۆش]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی ڕەش، سۆما|کانی ڕەش]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سپیدەرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٠٤) کەس و (٣٩) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] ouckb9akm4hg6p38d3e6mqql0vsbh1u 0 179008 1696463 1648925 2026-10-28T19:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696463 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی میران | ناوی_فەرمی = Kanîmîran - کانی‌میران - Kani Miran | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8582|frame-long=44.7208|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سۆما نشیو|سۆما نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1790 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 206 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی میران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما نشیو]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی میران''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سۆماناوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باوان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەردەڕەش، سۆما|بەردەڕەش]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جۆھنی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٠٦) کەس و (٣٢) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کانی میران]] * [[کانی میران، مەھاباد]] * [[کانیمیران]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] gnypswbt0t7uyldcau3qfdkob5mi114 0 179147 1696300 1648959 2026-10-28T13:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696300 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سپی | ناوی_فەرمی = Kanîsipî - کانسپی - Kanespi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7459|frame-long=44.8672|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1852 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 102 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سپی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی سپی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەلیا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قرنێسە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەزەکەند، نازی|تەزەکەند]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەنگەکا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٠٢) کەس و (١٥) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کانی سپی، مەرگەوەڕ]] * [[کانی سپی، سۆما]] * [[کانی سپی، سەقز]] * [[کانی سپی، مەھاباد]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] cxd8o48esrgrlf5bjk96tz85dr4xf35 0 179157 1696344 1648951 2026-10-28T16:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696344 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی شڕک | ناوی_فەرمی = Kanîşrik - کانی شوریک - Kani Shurik | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6659|frame-long=44.7467|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1696 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 191 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی شڕک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی شڕک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نێچەلا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پێسان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەجرووسە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئالووسا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٩١) کەس و (٣١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] * [[کانی شرۆک]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] al60t3z98uro3gliujbghhu27rvs6mx 0 181659 1696677 1533699 2026-10-29T04:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1696677 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کاۆی ژۆو''' (بە چینی: 周考王; [[پین-ین|خوێندنەوە]]: ژۆو کاۆ وانگ) ناوی کەسی '''جی وێی'''، ٣١مین پاشای [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، ١٩م پاشا بوو لە [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو|بەشی ڕۆژھەڵاتەکەی]]. == خێزان == {{ahnentafel|[[کاۆی ژۆو]] (d. ٤٢٦ی پێش زاین)|[[ژێندینگی ژۆو]] (d. ٤٤١ی پێش زاین)|4=[[یوانی ژۆو]] (d. ٤٦٩ی پێش زاین)|8=[[پاشا جینگی ژۆو (گایی)|جینگی ژۆو (گایی)]] (ب. ٤٧٧ی پێش زاین)|16=[[پاشا جینگی ژۆو (جیگوی)|جینگی ژۆو (گویی)]] (d. ٥٢٠ی پێش زاین)|align=center|boxstyle_1=background-color: #fcc;|boxstyle_2=background-color: #fb9;|boxstyle_3=background-color: #ffc;|boxstyle_4=background-color: #bfc;|boxstyle_5=background-color: #9fe;}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/King_Kao_of_Zhou|سەردێڕ=کاۆی ژۆو|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٥می پێش زایین]] a7suveck66pcce5yp448m5lx5ms4bfw 0 182814 1696649 1648863 2026-10-29T01:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696649 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیە سپی | ناوی_فەرمی = Kanye Spi - کانیە سپی - Kania Spi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5279|frame-long=44.8919|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە|چەمێ ڕەوزە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1983 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیە سپی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانیە سپی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەلیفەتان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زێڕیخان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سنجلک]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ شەمزین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] p03wcx2pkwv9x4866g1b1rlojn5n7kt 0 182824 1696362 1648939 2026-10-28T16:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696362 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی قزان | ناوی_فەرمی = Kanîqûzan - کانی‌قوزان - Kānī Gūzān | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5713|frame-long=44.9308|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە|چەمێ ڕەوزە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1652 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 304 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی قزان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == ناوی ئەم گوندە لە دوو بڕگە پێکھاتووە(کانی+قزان) واتا کانی کچان، قز بەمانای کچ دێت و (ان) نیشانەی کۆی ناویان خستوەتە سەری. == جوگرافیا == '''کانی قزان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆتەلا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سنجلک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بادێکی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەلیفەتان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٠٤) کەس و (٥٧) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 7qafunuimo2tz5dqhfng6fgak3yc0wz 0 184159 1696227 1695802 2026-10-28T12:09:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696227 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency|agency_name=ئۆفیسی داواکاری ڕەھا|chief6_position=|chief2_name=|chief2_position=|chief3_name=|chief3_position=|chief4_name=|chief4_position=|chief5_name=|chief5_position=|chief6_name=|chief7_name=|chief1_name=Vacancy|chief7_position=|chief8_name=|chief8_position=|chief9_name=|chief9_position=|parent_department=|parent_agency=[[وەزارەتی داد (کۆریای باشوور)|وەزارەتی داد]]|child1_agency=|child2_agency=|website=[http://www.spo.go.kr spo.go.kr]|chief1_position=<br>داواکاری گشتی(검찰총장)|budget=|nativename=검찰청|picture_caption=|nativename_a=|nativename_r=گیۆمچالچیۆنگ:گیۆم-چال-چیۆنگ|logo=|logo_width=|logo_caption=|seal=Emblem of the Prosecution Service of Korea.svg|seal_width=175px|seal_caption=Emblem of the Office. The [[Hangul]] characters on the emblem read ''Geomchal'' (Prosecution)|picture=|formed=1948|employees=|date1=|date1_name=|date2=|date2_name=|preceding1=|preceding2=|dissolved=|superseding=|jurisdiction=[[حکومەتی کۆریای باشوور]]|headquarters=[[ناوچەی سیۆچۆ|سیۆچۆ, سێئول]], [[کۆریای باشوور]]|footnotes=}}'''ئۆفیسی داواکاری ڕەھای کۆماری کۆریا''' (SPO) ڕێکخراوێکی داواکاری گشتی [[حکومەتی کۆریای باشوور|حکومەتی کۆریای باشوورە]] کە لەلایەن وەزارەتی دادوە بەڕێوەدەچێت، وەک داواکاری گشتی نیشتمانی ئۆفیسەکە کار لەگەڵ دادگای باڵای کۆریای باشوور و خواروو و شوێنە پەیوەندیدارەکانی تر دەکات. لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ هەڵوەشایەوە و دەزگای لێکۆڵینەوە لە تاوانە قورسەکان و دادنووسییەکان لەژێر چەتری وەزارەتی داددا شوێنی گرتەوە، کە ئەمەش دابەشکردنی دەسەڵات بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=W |یەکەم=K. |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=South Korea Reins In Its Powerful Prosecutors |ناونیشان=https://usali.org/usali-perspectives-blog/south-korea-reins-in-its-powerful-prosecutors |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=U.S.-Asia Law Institute |زمان=en-US}}</ref> == مشتومڕەکان == لە نیوەی دووەمی ساڵی ٢٠١٠ەوە، پارتی دەسەڵاتداری کۆریای باشوور، پارتی نیشتمانیی مەزن، هەڵوێستێکی نادیاری لەسەر پرسەکانی بودجە هەبوو و لە کۆتاییدا بووە هۆی دروستبوونی ناکۆکیی توند سەبارەت بە گەندەڵی، کە ئەمەش بەشدار بوو لە ڕەخنەگرتن لە فەرمانگەی داواکاری گشتیی باڵا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=메일네이버 |یەکەم=Cbs정치부 안성용 조은정 기자 |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ="왜 청와대는 압수수색 안하냐"… 여야 검찰수사에 분노 |ناونیشان=https://www.nocutnews.co.kr/news/771689 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=노컷뉴스 |زمان=ko}}</ref> لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢، دادگای باڵای سیئۆل یەکێک لە تۆمەتەکانی بەرتیلوەرگرتنی لەسەر هان میۆنگ سووک لاداو بێبەریی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=KST |یەکەم=Published |دوایین٢=KST |یەکەم٢=Updated |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Ex-PM Han cleared of bribery charges |ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/20120113/ex-pm-han-cleared-of-bribery-charges |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Korea Times |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://english.yonhapnews.co.kr/national/2012/01/13/10/0301000000AEN20120113007000315F.HTML}}</ref> === داواکاری گشتی === لە ساڵی ٢٠١١دا، کاندیدی داواکاری گشتی، هان سانگ دای (한상대) ژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بەهۆی دوو رووداوی تۆمارکردنی ناونیشانی ناڕاست و بەشداریی لە خۆدزینەوە لە خزمەتی سەربازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Address Fraud and Draft Dodging Committed by Han Sang-dae, Next Prosecutor General? |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/en/article/201107191200387 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Kyunghyang Shinmun |زمان=en}}</ref> === پشکنینی مەدەنی === تۆمەتی ئەوە درایە پاڵ فەرمانگەی داواکاری گشتیی باڵا کە ڕەفتاری دووڕووانەی نوواندووە بەوەی بە خراپی سەرپەرشتیی لێکۆڵینەوە لە پشکنینە نایاساییە ڕامیارییەکانی سەر دامەزراوە مەدەنییەکانی لە ساڵی ٢٠١٠دا کردووە، كەچی ڕێگریشی لە پەخشکردنی ئەڵقەیەکی بەرنامەی PD Noteی کەناڵی [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا|MBC]] سەبارەت بەم ڕووداوە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=기자 |یەکەم=정제혁 논설위원, 황경상 |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=‘검찰 이중성’ 논란… ‘PD수첩’땐 마구 흘리고 ‘靑 사찰 개입’은 감추고 |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/article/201011050005495 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=경향신문 |زمان=ko}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.spo.go.kr/ ئۆفیسی داواکاری ڕەھای کۆماری کۆریا] {{in lang|ko}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|3=سیاسەت|4=یاسا}} [[پۆل:ئاژانسە حکوومییەکانی کۆریای باشوور]] ndarxk266ccpkjxjbt31hheuld9jux1 0 184251 1696735 1648846 2026-10-29T07:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696735 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاکالەر | ناوی_فەرمی = Kakalar - کاکالر - Kakaler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6649|frame-long=45.0971|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا نشیو|نازیا نشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1293 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 82 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاکالەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا نشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کاکالەر''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عیسالی حەیدەرلوو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرخلوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەفەربەھی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باربین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٢) کەس و (٢٤) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] ode2uk2aohwvd2isa7n3qj0od2nylsr 0 184624 1696226 1695808 2026-10-28T12:09:25Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696226 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post|post=سەرۆک|nominator=پارتە سیاسییەکان|deputy=سەرۆک وەزیری کۆریای باشوور|salary=[[South Korean Won|₩]]240,648,000 annually {{small|(2021)}}<ref>Executive Order: [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bc/%28%EB%B3%84%ED%91%9C_32%29_%EA%B3%A0%EC%A0%95%EA%B8%89%EC%A0%81_%EC%97%B0%EB%B4%89%EC%A0%9C_%EC%A0%81%EC%9A%A9%EB%8C%80%EC%83%81_%EA%B3%B5%EB%AC%B4%EC%9B%90%EC%9D%98_%EC%97%B0%EB%B4%89%ED%91%9C%28%EC%A0%9C35%EC%A1%B0_%EA%B4%80%EB%A0%A8%29.pdf 공무원보수규정(제31380호)(20210105) / (별표 32) 고정급적 연봉제 적용대상 공무원의 연봉표(제35조 관련)] (in Korean)</ref>|formation=٢٤ی تەمموزی ١٩٤٨|inaugural=سینگمان ری|incumbentsince=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|incumbent=[[لی جای میوونگ]]|image=Lee Jae-myung's Portrait (2025.6.4) (cropped 2).jpg|precursor=سەرۆکی حکوومەتی کاتیی کۆماری کۆریا|constituting_instrument=دەستووری کۆماری کۆریا|termlength_qualified=نوێ ناکرێتەوە|termlength=پێنج ساڵ;|style=جەنابی سەرۆک|appointer=دەنگدانی ڕاستەوخۆی گشتی|seat=[[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]|body={{nobr|کۆماری کۆریا}}|residence=[[کۆشکی شین]]|member_of={{plainlist| *ئەنجومەنی دەوڵەتی کۆریای باشوور *ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی *ئەنجومەنی ڕاوێژکاری یەکێتیی نیشتمانی }}|abbreviation=POTROK, POSK|status={{plainlist| *سەرۆکی دەوڵەت *[[حکومەتی کۆریای باشوور]]}}|department={{plainlist| *دەسەڵاتی جێبەجێکردنی حکوومەتی کۆریای باشوور *نووسینگەی سەرۆک کۆمار }}|flagborder=yes|flagcaption=سەرۆکایەتی ستاندارد|flagsize=125px|flag=Flag of the President of South Korea.svg|insigniacaption=مۆری سەرۆک کۆماری کۆریا|insigniasize=110px|insignia=Seal of the President of the Republic of Korea.svg|native_name={{nobold|{{lang|ko|대한민국 대통령}}}}|website={{in lang|en}} [http://english.president.go.kr/ english.president.go.kr]<br />{{in lang|ko}} [http://www.president.go.kr/ president.go.kr]}}'''سەرۆک کۆماری کۆریا''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 대한민국 대통령 بە [[ھانجا]]:大韓民國 大統領; خوێندنەوەی کۆری: دێھانمینگوک دایتۆنگریۆنگ) سەرۆکی وڵات و سەرۆکی [[حکومەتی کۆریای باشوور|حکوومەتی کۆریای باشوورە]]، سەرۆک وەک سەرۆکی جێبەجێکاری لقی حکومەتی کۆریا و فەرماندەری ھێزەکانی کۆماری کۆریا لە ئۆفیس کارە یاساییەکانی ئەکات. سەرۆک کۆمار لە ماوەی خولەکەیاندا لە بەرپرسیارێتیی تاوانکاری بەخشراوە (جگە لە یاخیبوون یان خیانەتی گەورە). سەرۆکی کۆریای باشوور دەسەڵاتێکی بەرچاو بە بەراورد لەگەڵ لێپرسینەوە و هاوسەنگییە سنوردارەکان پیادە دەکات، سیستەمێک کە زۆرجار بە "سەرۆکایەتیی ئیمپراتۆری" ناودەبرێت، ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی زیاتر تووشی خراپبەکارھێنانی دەسەڵات و گەندەڵی ببێتەوە. بەڵام، سەرۆکایەتیی یەک خولی زۆرجار دەبێتە هۆی دروستبوونی حکومەتێکی بێدەسەڵات، کە تێیدا لەگەڵ کەمبوونەوەی هەژموونی سەرۆک، دەزگاكانی لێکۆڵینەوە و داواکاری گشتی دەتوانن ئاسانتر بەڵگەکان کۆبکەنەوە بۆ ئاڕاستەکردنی تۆمەت دژ بە سەرۆک. ئەم داینامیکییە بەشدارە لە سەرهەڵدانی ئەوەی پێی دەوترێت نەفرەتی "[[کۆشکی شین|ماڵی شین]]".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=韩国总统制酝酿变革_新华报刊-环球 |ناونیشان=https://www.xinhuanet.com/globe/20260203/6790034c4946467da879f43d6bc83675/c.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=韩国总统制酝酿变革,_新华报刊-环球}}</ref> لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥، [[لی جای میوونگ]] لە پارتی دیموکرات وەک سەرۆکی کۆریای باشوور هەڵبژێردرا. بەهۆی سڕکردنی سەرۆکی پێشوو لە سەرۆکایەتی و دوورخستنەوەی لە پۆستەکەی، ڕۆژی دواتر ڕاستەوخۆ لی سوێندی یاسایی خوارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mi-geon |یەکەم=Joo Hee-yeon, Kim |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=New president to take office hours after polls close |ناونیشان=https://www.chosun.com/english/national-en/2025/06/03/TLR6KGN2WBB6HEMAVJKKIBJOFE/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Chosun Daily |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=KST |یەکەم=Published |دوایین٢=KST |یەکەم٢=Updated |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Lee Jae-myung, factory worker-turned-reformer, to lead Korea |ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/politics/20250604/lee-jae-myung-factory-worker-turned-reformer-to-lead-korea |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Korea Times |زمان=en}}</ref> == دیاریکردنی ماوەی دەسەڵات == پۆستی سەرۆک کۆمار لەسەر بەرتەسککردنەوەی توندی ناپێدراو لە ماوەی دەسەڵات لە پێنج ساڵ بەپێی ماددەی ٧٠ی دەستووری کۆریای باشوور لە ساڵی ١٩٨٧دا دانرا، دوای ئەوەی وڵاتەکە لە ماوەی چەندین ساڵ فەرمانڕەوایی خۆسەپێن ڕزگاری بوو. ماوەی بەرتەسککردنەوەی دەسەڵاتی سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور یەکێکە لە کورتترینی دەسەڵاتەکان لە جیھان و کورتترینیشە لە ئاسیا.<ref>[https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/323569/yokAcikBilim_10158622.pdf Demirbülak H.K., ''گۆڕینی پێگەی سەرۆکایەتی: بەراوردکردنی هەموارکردنەوە دەستوورییەکان لە کۆریای باشوور و تورکیا'']. [[زانکۆی بۆغازچی]]. Retrieved 18 July 2025.</ref><ref>[https://academic.oup.com/book/35074/chapter-abstract/299063294?redirectedFrom=fulltext Yap F., ''سنووردارکردنی ماوەی دەسەڵات لە کۆریای باشوور: بەڵێنەکان و مەترسییەکان'']. [[دەزگای چاپ و پەخشی زانکۆی ئۆکسفۆرد]]. Retrieved 18 July 2025.</ref> وەک پارێزگارییەکی زیاتر دژی لایەنە سەرەڕۆکان، ماددەی ١٢٨ی دەستوور ڕایدەگەیەنێت کە ھەر ھەموارکردنەوەیەک بۆ درێژکردنەوەی ماوەی دەسەڵات لەسەر سەرۆکی کاتی ڕاگەیاندنی ھەموارکردنەوەکە جێبەجێ ناکرێت. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}<references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons|President of South Korea}} * [http://english.president.go.kr/ Official Website of the President of the Republic of Korea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061014042918/http://english.president.go.kr/ |date=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ }} * [https://web.archive.org/web/20160304050628/http://www.archives.go.kr/e_gars/html_online/rsm.asp Former President Archives] * [https://web.archive.org/web/20070829065800/http://www.archives.go.kr/president/ Former President Archives] {{in lang|ko}} {{List of Current Heads of State of G20}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]] {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} 38n0r5q1g4szf43en3h8yunejho3687 0 185379 1696514 1696143 2026-10-28T20:08:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1696514 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=کانگ مال گیوم|image=|caption=|birth_date={{birth date and age|1979|01|3|df=yes}}|birth_place=[[Yongho-dong, Busan|Yongho-dong]], [[Nam District, Busan]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mobile.busan.com/view/busan/view.php?code=2020031218170861565|سەردێڕ="힘들어도 다시 일어서는 찬실에게서 내 모습 봤죠"|trans-title=“Even though it was hard, I stood up again and saw myself in the cold room.”|نووسەر=Nam Yoo-jeong|وێبگە=Busan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>|birth_name=Kang Soo-hye|education=بەکالۆریۆسی ھونەری لە زمانی کۆری و وێژە|alma_mater=[[زانکۆی نیشتمانی پوسان]]|occupation={{hlist|خانمەکتەر|[[Stage (theatre)|ھونەرمەندی سەر ستەیج]]}}|years_active=٢٠١٠ بۆ ئێ{تا|agent=Star Village Entertainment<ref name=star>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.starvillent.com/starvillage-artist/%EA%B0%95%EB%A7%90%EA%B8%88/|سەردێڕ=강 말 금 생년월일|وێبگە=Star Villent|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230407191631/http://www.starvillent.com/starvillage-artist/%EA%B0%95%EB%A7%90%EA%B8%88/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|module={{Infobox Korean name|child=yes | hangul = {{linktext|강|말|금}} | hanja = | rr =گانگ مانلگیوم | mr = کانگ مالکوم }}}}'''کانگ مال-گیوم''' (لەدایکبووی٣ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە لە زانکۆی نیشتمانی پوسان دەرچوە لە بەشی زمانی کۆری و وێژە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{HanCinema person|Kang_Mal-geum}} * {{IMDb name|id=nm4521746}} * [https://m.search.daum.net/search?w=tot&ppkey=766955&q=%EA%B0%95%EB%A7%90%EA%B8%88&DA=TVP&rtmaxcoll=PRF#/portals?api=qsearch2%3A%2F%2Fquery%3D%EA%B0%95%EB%A7%90%EA%B8%88%26m%3DPRF%26detail%3D1%26sct%3Dperson%26sck%3Ddatahub_homo%2Fperson%2F766955%26portal%3D1%26size%3D10&dc=PRF Kang Mal-geum on Daum] {{In lang|ko}} * {{kmdb person|00204317}} {{Navboxes|title=خەڵاتەکان|list={{Baeksang Arts Award Best New Actress Film}} {{Blue Dragon Film Award Best New Actress}} {{Buil Film Awards for Best New Actress}} {{Busan Film Critics Awards for Best Actress}} {{Korean Association of Film Critics Awards for Best New Actress}}}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Kang Mal-geum}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی پوسان]] [[پۆل:یاریی سکوید]] [[پۆل:خانمەکتەرانی بوسان]] 356py1j0yrmv9722thf22z2fnxew6mg 0 185712 1696536 1696039 2026-10-28T20:18:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696536 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=گالی سۆندگارد|image=Studio publicity Gale Sondergaard.jpg|caption=گالی سۆندگارد لە ١٩٤٠|birth_date={{Birth date|1899|2|15|mf=y}}|birth_place=[[Litchfield, Minnesota]], ئەمریکا|death_date={{Death date and age|1985|8|14|1899|2|15|mf=y}}|death_place=[[Woodland Hills, Los Angeles|Woodland Hills, California]] ئەمریکا|resting_place=[[Cremains]] scattered into the Pacific Ocean|occupation=خانمەکتەر|years_active=١٩٣٦ بۆ ١٩٨٣|spouse={{marriage|Neill O'Malley<br>|1922|1930|end=divorced}} <br> {{marriage|[[Herbert Biberman|Herbert J. Biberman]]<br>|1930|1971|end=died}}|children=2}}'''گالی سۆندگارد''' (لەدایککبووی ١٥ی شوباتی ١٨٩٩ بۆ  ١٤ی ئابی ١٩٨٥) خانمەکتەرێکی ئەمریکیە. {{Commons}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0814216}} * {{tcmdb name|id=180970}} * {{IBDB name}} * {{iobdb name|19789}} * {{Find a Grave|6629059}} {{Nva|list={{AcademyAwardBestSupportingActress 1936-1940}}|title=خەڵات}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] [[پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود]] [[پۆل:خەڵکی لیتچفێلد، مینۆسۆتا]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکایی بە ڕەچەڵەک دانیمارکی]] 7x0gymji5qgjw0zbtqdp698djc8okf7 0 185886 1696402 1695816 2026-10-28T17:15:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:زانکۆکان|زانکۆکان]] 1696402 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox Korean name|총신대학교|hangul=총신대학교|hanja=總神大學校|rr=چۆنگسین دایھاکگیۆ|mr=Ch'ongsin Taehakkyo|image=총신대학교.jpg|image_size=300px}} '''زانکۆی چۆنگشین''' زانکۆیەکی کۆریای باشوورە لە سێئول سەرۆکی ئێستای زانکۆکە جای سیۆ لییە سەرەتا وەک قوتابخانەیەک لە ١٩٠١ دامەزراوە لە [[پیۆنگیانگ]]، (ئەمرۆ پیۆنگیانگی کۆریای باکوور) یەکەم سەرۆکی زانکۆکە کەسێکی ئەمریکی بوو بەناوی سامۆیل ئاستن، دواتر لە ١٩٣٨ قوتابخانەکە بە فەرمانی حکوومەتی ژاپۆن داخرا (سەردەمی کۆریا لەژێر فەرمانرەوایی ژاپۆن) ھەرچۆنێک بێت لە ١٩٤٨ و ئێستا دەکەوێتە سێئول، کۆلێژێکی ماوەی چوار ساڵانی لێ دروستکرا لە ١٩٦٩، لە ١٩٩٥یش کرایە زانکۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Moffett, Samuel Austin (1864–1939) {{!}} History of Missiology|ناونیشان=http://www.bu.edu/missiology/missionary-biography/l-m/moffett-samuel-austin-1864-1939/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.bu.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McCord|یەکەم=Stephen K.|سەردێڕ=Encyclopedia of Christian Education|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٨٤٩٣-٩|editor-last1=Kurian|editor-first1=George Thomas|شوێن=Lanham|پەڕەکان=٢٣٧–٢٣٨|chapter=Chongshin University|editor-last2=Lamport|editor-first2=Mark A.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=e6YoCQAAQBAJ&pg=PA237}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived copy|ناونیشان=http://www.knockfreechurch.co.uk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170419200047/http://www.knockfreechurch.co.uk/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> == ئەکادیمیەکان == خوێندنی بەکالۆریۆس لە ڕێگەی هەشت بەشەوە پێشکەش دەکرێت: کاری کۆمەڵایەتی، توێژینەوەکانی منداڵان، مۆسیقای کەنیسە، پەروەردەی پێشوەختەی منداڵان، پەروەردەی مێژوو، پەروەردەی ئینگلیزی، پەروەردەی مەسیحی، و تیۆلۆجی. خوێندنی باڵا لە نێوان پەیمانگای ئایینی و خوێندنگەکانی خوێندنی باڵادا دابەش بووە. خوێندنگەی سەرەکیی خوێندنی باڵا بڕوانامەکانی ماستەر لە لاهوت (M.Div)، ماستەر لە تیۆلۆجی (Th.M.)، ماستەر لە بەشی ئەدەب (M.A.)، ماستەر لە مۆسیقا (M.M.)، دکتۆرا لە تیۆلۆجی (Th.D.) و دکتۆرا لە فەلسەفە (Ph.D.) دەبەخشێت. جگە لەوانەش، خوێندنگەی سەربەخۆی خوێندنی باڵا بۆ پەروەردە، نێردراوی ئایینی (میسیۆن)، و کاری کۆمەڵایەتی هەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.chongshin.ac.kr/mbs/csu/index.jsp وێبگەی فەرمی بە زمانی کۆری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116034029/http://www.chongshin.ac.kr/mbs/csu/index.jsp |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} * [http://eng.chongshin.ac.kr/ وێبگەی فەرمی بە زمانی ئینگلیزی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116045718/http://eng.chongshin.ac.kr/ |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|کۆریا|قوتابخانە|زانکۆ|پەروەردە|زانکۆکان}} {{زانکۆ-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{کۆریا-کۆلکە}} [[پۆل:زانکۆ و کۆلێژەکان لە سێئول]] [[پۆل:زانکۆ و کۆلێژە تایبەتەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی کۆریا لە ١٩٠١]] [[پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە ١٩٠١ دامەزراون]] a7go46qoxwv8ioe7yxenxobm9dgmofl 0 186614 1696584 1648899 2026-10-28T22:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696584 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ڕەش | ناوی_فەرمی = Kani Rash - کانی رش - Kanires | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.727|frame-long=44.9081|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەمێ نازی|چەمێ نازی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1626 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ڕەش''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ نازی]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کانی ڕەش''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەزەکەند، نازی|تەزەکەند]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەمتەمان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەسکەراوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پۆست، برادۆست|پۆست]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠) کەس و (٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] lcnv7abeyba19zyx016d6krtgcn5h0d 0 187827 1696528 1696062 2026-10-28T20:14:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696528 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} '''نیو کۆنکۆرد''' یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی. {{ستۆدیۆی فیلم}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] b7d8o5a0kso2q4btdwjltawlhay86u8 0 188543 1696373 1679134 2026-10-28T16:49:21Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696373 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=موانا|editing=جێف دراھایم|budget=$١٥٠–١٧٥&nbsp;ملیۆن<ref name=DeadlineHollywood>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://deadline.com/2017/03/moana-box-office-profit-2016-1202050505/ |سەردێڕ=No. 12 'Moana' Box Office Profits – 2016 Most Valuable Movie Blockbuster Tournament|دوایین=Fleming |یەکەم=Mike Jr.|magazine=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2018/film/box-office/box-office-wreck-it-ralph-creed-2-robin-hood-1203017249/|سەردێڕ=Thanksgiving Box Office: 'Ralph Breaks the Internet' Battles 'Creed II,' 'Robin Hood'|دوایین=Rubin|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref>|language=ئینگلیزی|country={{Plainlist| * ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }}|runtime=١٠٧ خولەک<ref name="BOM"/>|released={{Film date|٢٠١٦|١١|١٤|ئەی ئێف ئایی فێست|٢٠١٦|١١|٢٣|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}}|distributor=واڵت دیزنی ستۆدیۆیی وێنە جوڵاوەکان{{ھن}}<!-- Text formatting is used in this link to ensure correct formatting at all screen resolutions. -->|cinematography=ڕۆب درێسێل (ڵای ئاوت){{ھن}}ئەدۆڵف لوسینسکی (ڕووناکی)|image=Moana Teaser Poster.jpg|music={{plainlist|<!-- Please do not change without discussing on the talk page. --> * مارک مانسینا {{small|(سکۆر سۆنگ)}} * لین مانویل میراند {{small|(سۆنگس)}} * تێ ڤاکا {{small|(سۆنگس)}} }}|starring={{Plainlist| * ئولی کراڤالھۆ * دوەین جانسن * ڕاشێڵ ھاوس * تێمورا مۆریسۆن * جێماین کڵێمنت * نیکۆل شیرزینگر * ئالان تودیک<!--PER CREDITS ORDER--> }}|story={{Plainlist| <!--See above citation--> * کریس ویلیامز * دان ھۆڵ * پامێلا ڕیبۆن * ئارۆن کاندێل * جۆردن کاندێل * ڕۆن کڵێمێنتس * جۆن ماسکەر }}|screenplay=جێرید بۆش|producer=ئۆسنت شور|director={{Plainlist| * ڕۆن کڵێمێنتس * جۆن ماسکەر }}|caption=پۆستەری سینەمایی|gross=$٦٤٥ ملیۆن<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/title/tt3521164/ |سەردێڕ=Moana (2016) |ئیش=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref>}} '''موانا''' ({{بە ئینگلیزی|Moana}}؛ ھەروەھا لە ھەندێک بازاڕدا بە '''ڤەیانا'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vaiana and Moana: a story of two Disney heroines|ناونیشان=https://www.novagraaf.com/en/insights/vaiana-and-moana-story-two-disney-heroines|وێبگە=Novagraaf}}</ref> یان '''ئۆقیانووسیا'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saunders|یەکەم=Tristram Fane|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Disney renamed its new film Moana 'to avoid confusion with porn star'|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/films/2016/11/16/disney-renamed-its-new-film-moana-to-avoid-confusion-with-porn-s/|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> ناسراوە) فیلمێکی سێ ڕەھەندیی سەرکێشیی مۆسیقیی کۆمپیوتەریی [[ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکیی ٢٠١٦یە. لەلایەن ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن بەرھەم ھێنراوە و لەلایەن [[واڵت دیزنی پیکچەرز]] دابەشکردنی بۆ کراوە. لە ٥٦ەمین پێڕستی فیلمی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنییە. فیلمەکە لە دەرھێنانی ''ڕۆن کڵێمێنتس'' و ''جۆن ماسکرە''، و ''دان ھاڵ و کریس ویلیامز''، وەک یاریدەدەری دەرھێنەر بەشدار بوون. ''ئولی کراڤالھۆ''، ''[[دوەین جانسن]]''، ''ڕاشێل ھاوس، تێمورا مۆریسۆن، جێماین کڵێمنت، [[نیکۆل شێرزینگر|نیکۆل شیرزینگر]]، و ئالان تودیک'' ئەکتەرانی دەنگیی فیلمەکەن. گۆرانییەکانی نێو فیلمەکە لەلایەن ''لین مانویل میراندا، تێ ڤاکا، و مارک مانسینا'' نووسراون؛ و ئاواز و ئۆرکێستڕاڵ سکۆر ھەر لەلایەن ''مارک مانسینا'' دانراوە. == چیرۆک == چیرۆکەکە باس لە موانا، کە کچی سەرۆک ھۆزێکی گوندی [[پۆلینیزییەکان]]ە دەکات، کە لەلایەن زەریاوە بۆ یەکگرتنەوەی شوێنەواریی ڕۆحی لەگەڵ تێ فیتی خواوەند ھەڵبژێردراوە. کاتێک دورگەکە زیانی بەر دەکەوێت، موانا بە دوای ماوی، کە ئەفسانەیەکی نیوە خوایییە دەگەڕێت، بەھیوای گەڕانەوەی شوێنەوارەکە بۆ تێ فیتی و ڕزگارکردنی خەڵکەکەیان. چیرۆکەکە لە داڕشتنی چیرۆکی ڕەسەنە، بەڵام ئیلھامی لە ئەفسانەیی پۆلینیزییەکانەوە وەرگرتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Moana (2016 film)|موانا (فیلمی ٢٠١٦)}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title}} * {{Mojo title}} * {{Rotten Tomatoes}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کۆمیدیا|ئۆقیانووسیا|دیزنی|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کارتۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە دەریاییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی واڵت دیزنی پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:موانا (فیلمی ٢٠١٦)]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەریییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەنتازییە مۆسیقایییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە شەیتانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە گۆڕینی شێوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان لەسەر بنەمای میتۆلۆژیا]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە لە ئۆقیانووسیا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ھەرزەکاران]] [[پۆل:فیلمەکانی دیزنی پرێنسس]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن مارک مانسینا تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن مەسکەر]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ڕۆن کلێمێنتس]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە پۆلینیزیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی کریس ویلیامز]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جێرد بۆش]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی جۆن مەسکەر]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆکانی ڕۆن کلێمێنتس]] [[پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن ستۆدیۆز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کەسە گیرخواردووەکان]] oc92jjq8uoe8uq7g9hwyv7ofdqadxf7 0 193259 1696542 1696000 2026-10-28T20:21:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1696542 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} [[File:Yōshū_Chikanobu_House_of_Peers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Y%C5%8Dsh%C5%AB_Chikanobu_House_of_Peers.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئەنجوومەن لەپێش ئیمپڕاتۆر مێیجی کە وتە پێشکەش دەکات) تابلۆ لەلایەن یۆشو چیکانۆبو (١٨٩٠)]] '''کازۆکو''' (華族) سیستمێک بوو کە وەک پاشایی بوو کە ناونیشانی فەرمانرەوایی لە باوکەوە بۆ کووڕ دەمایەوە کە لە ١٨٦٩ بۆ ١٩٤٧ بوونی ھەبوو کە تیایدا لۆردە دەرەبەگەکان (دایمیۆ) و خانەدانی دادگا (کگێ) بوو، بەڵام سیستمەکە کۆتایی ھات لە ١٩٤٧ لەدوای ئەوەی ژاپۆن بە فەرمی وڵات کەوتە ژێر یاسا و بە یاسایی بەڕێوە چوو.<ref name="britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kazoku - Japanese nobility|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/kazoku|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190831130049if_/https://www.britannica.com/topic/kazoku|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=ncyclopaedia Britannica}}</ref> [[File:Tokugawa_Iesato.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tokugawa_Iesato.jpg|وێنۆک|شازادە تۆکوگاوا ئێساتۆ یەکەم سەرکردەی تۆکوگاوا بو دوای کەوتنی [[شۆگن|سیستمی زنجیرە فەرمانڕەوایی شۆگن]]، وە سەرۆکی ئەنجوومەنەکە بوو لە ١٩٠٣ بۆ ١٩٣٣.]] [[File:Fumimaro_Konoe_President_of_the_House_of_Peers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fumimaro_Konoe_President_of_the_House_of_Peers.jpg|وێنۆک|شازادە فومیمارۆ کۆنۆیێ وتە پێشکەش دەکات لە ئەنجوومەن (١٩٣٦)]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} <references /> * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jansen, Marius B.|ناونیشان=https://archive.org/details/makingofmodernja00jans|سەردێڕ=The Making of Modern Japan|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٠٣٣٤-٧|شوێن=Cambridge|oclc=٤٤٠٩٠٦٠٠|بەستەری نووسەر=Marius Jansen|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lebra|یەکەم=Sugiyama Takie|سەردێڕ=Above the Clouds: Status Culture of the Modern Japanese Nobility|ناونیشان=https://archive.org/details/abovecloudsstatu0000lebr|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٧٦٠٢-٠|شوێن=Berkeley, California}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wakabayashi|یەکەم=Bob Tadashi|ساڵ=١٩٩١|سەردێڕ=In Name Only: Imperial Sovereignty in Early Modern Japan|journal=The Journal of Japanese Studies|بەرگ=١٧|پەڕەکان=٢٥–٥٧|ژمارە=١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Empire of Japan}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|یاسا|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Kazoku}} {{یاسا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چاکسازی مێیجی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٨٤ لە ژاپۆن]] [[پۆل:ھەڵوەشێنراوەکانی ١٩٤٧ لە ژاپۆن]] [[پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان]] gb7jv7g7k1o2o7xis8x9pexuyran6ug 0 198896 1696396 1695955 2026-10-28T17:12:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:فەلسەفە|فەلسەفە]] 1696396 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} لە [[دەروونناسی|دەروونناسیدا]]، '''کاریگەریی کۆدەنگیی هەڵە''' هەروا ناسراو بە '''کۆدەنگیی لاگری'''، بریتیە لە تێگەیشتنێکی لاگریانەی بەربڵاو کە وا لەخەڵکی دەکات "بژاردە هەڵسوکەوتیەکان و بڕیارەکانیان وەک شتێکی تا ڕادەیەک باو ببینن و بەگونجاوی بزانن بۆ هەلومەرجی ئێستا".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ross|یەکەم=Lee|دوایین٢=Greene|یەکەم٢=David|دوایین٣=House|یەکەم٣=Pamela|ڕێکەوت=1977-05|سەردێڕ=The “false consensus effect”: An egocentric bias in social perception and attribution processes|ناونیشان=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/002210317790049X|journal=Journal of Experimental Social Psychology|زمان=en|بەرگ=١٣|issue=3|پەڕەکان=٢٧٩–٣٠١|doi=10.1016/0022-1031(77)90049-X}}</ref> بەواتایەکی تر، وا ئەزانن کەوا جۆرایەتیە کەسیەکانی ئەمان، تایبەتمەندیەکانیان، بڕواکانیان، و کردارەکانیان شتانێکی تاڕادەیەک بڵاون لەناو خەڵکی گشتیدا. ئەم کۆدەنگیە هەڵەیە گرنگە چونکە بڕوابەخۆن زیاد دەکات هەروا کاریەگەری زۆر بڕوابەخۆبوونیش. ئەکرێ لەوەوە سەرچاوە بگرێت کە خۆیان بگونجێنن و خۆش بویسترێن لەلایەن دیگەرانەوە لەناو ژینگەیەکی کۆمەڵایەتیدا. ئەم لاگریە بەتایبەتی بەڵاو لەناو گروپیشدا کاتێک کە یەکێک وا ئەزانێت ڕای گروپەکە لەگەڵ ڕای دانیشتوانی گەورەتر لە گروپەکە هاوڕایە. لەبەر ئەوەی گروپەکە خۆیان جۆرە کۆدەنگیەکیان هەیە و کەمتر لەگەڵ یاک دووچاری دژایەتی دەبن، وا دەزانن هەموو بە یەک شێواز بیر دەکەنەوە. == پێڕستەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|کۆمەڵگا|سیاسەت|فەلسەفە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:جۆشی گرووپ]] 627cgye585lmxw586kqv82owfwo2plw 0 199579 1696656 1672596 2026-10-29T01:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1696656 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = کاواگۆی | flag_alt = | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | native_name = {{nobold|{{lang|ja|川越町}}}} | native_name_lang = ja | settlement_type = Town <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = Kawagoe Townhall Mie01.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Kawagoe Town Office | image_flag = Flag of Kawagoe Mie.svg | pushpin_map_alt = | leader_name1 = <!-- etc. , up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings -->| image_seal = Emblem of Kawagoe, Mie.svg | image_shield = | shield_alt = | image_blank_emblem = | nickname = | motto = <!-- maps and coordinates --> | image_map = Kawagoe in Mie Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = Location of Kawagoe in Mie Prefecture | pushpin_map_caption = | established_date = | seal_alt = | subdivision_name3 = [[Mie District, Mie|Mie]] <!-- established -->| coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|وڵات]] | subdivision_name = [[ژاپۆن]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|ناوچە]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]] | subdivision_name2 = [[پارێزگای میێ|میێ]] | subdivision_type3 = [[Districts of Japan|District]] | coordinates = {{coord|35|1|N|136|40|E|region:JP|display=inline,title}} | leader_title1 = | established_title = <!-- Settled --> | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | leader_party = | leader_title = | leader_name = | pushpin_map = Japan | official_name = | population_as_of = September 1, 2021 | postal_code = | area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | area_total_km2 = 8.73 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | population_total = 15409 | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area -->| total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | blank4_info_sec1 = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | blank_name_sec1 = City Symbols | blank1_name_sec1 = - Tree | blank1_info_sec1 = [[Ilex|Round Leaf Holly]] | blank2_name_sec1 = - Flower | blank2_info_sec1 = [[Narcissus (plant)|Narcissus]] | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = - Bird | blank4_name_sec1 = [[Barn Swallow]] | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank5_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = Phone&nbsp;number | blank_info_sec2 = 059-366-7112 | blank1_name_sec2 = Address | blank1_info_sec2 = 280 Toyota-isshiki Minami-Udono, Kawagoe-chō, Mie-gun, Mie-ken 510-8588 <!-- website, footnotes -->| website = {{Official website|www.town.kawagoe.mie.jp/}} | footnotes = }} '''کاواگۆی''' (川越町، کاواگۆی-چی) شارۆچکەیەکە دەکەویتە پارێزگای میێ، لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١، ڕێژەی دانیشتووانی شارۆچکەکە دەکاتە ١٥،٤٠٩،<ref name="Kawagoe-hp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kawagoe town official statistics|ناونیشان=https://www.town.kawagoe.mie.jp|شوێن=Japan|زمان=ja}}</ref> کۆی گشتی ڕووبەری شارۆچکەکە دەکاتە ٨٫٧٣ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Commons category-inline}} * [http://www.town.kawagoe.mie.jp/ وێبگەی فەرمی] {{Mie}}{{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kawagoe, Mie}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای میێ]] 1sattpcdqni58g1dmkxkqlescl5n9zg 0 199639 1696622 1648877 2026-10-29T01:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696622 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گەنجی | ناوی_فەرمی = کانی گنجی - Kani Ganji | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.22527|frame-long=47.60297|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری پەنجە عەلی باکوور|پەنجە عەلی باکوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٤٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گەنجی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری پەنجە عەلی باکوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم گوندە ناوەندی [[گوندەواری پەنجە عەلی باکوور]]ە. == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کانی گەنجی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی چای، قوروە|کانی چای]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باڵوانەی دوودانگ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چۆمغۆلو]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەڵاژێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٨٨)کەس و (١٨٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 1z5low70zgelmuip59pnmy4g7wb9zkp 0 203472 1696537 1696036 2026-10-28T20:19:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1696537 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''کالڤین کولیج''' ({{بە ئینگلیزی|Calvin Coolidge}}) ([[٤ی تەممووز]]ی [[١٨٧٢]] – [[٥ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٣٣]]) ٣٠مین [[سەرۆککۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ١٩٢٣ تا ١٩٢٩ بوو؛ و پارێزەرێکی پارتی کۆماری بوو. لە [[نیو ئینگلاند]] لە [[ڤێرمۆنت]] لە دایکبووە، کولیج بە سەر پەێژەی سیاسەتی ویلایەتی [[ماساچووسیتس]] سەرکەوت، و لە کۆتاییدا بوو بە [[پارێزگاری ماساچووسیتس]]. وەڵامەکەی بۆ [[مانگرتنی پۆلیسی بۆستن]] لە ساڵی ١٩١٩ ناوبانگی پێ بەخشی و لە ساڵی داھاتوو بە ٢٩مین جێگری سەرۆکی ئەمریکا ھەڵبژێردرا و دوای مردنی لەناکاوی <bdi>[[وارن جی ھاردینگ]]</bdi> لە ساڵی ١٩٢٣ سەرکەوت بۆ سەرۆکایەتی؛ کە لە ساڵی ١٩٢٤ دا بە تەنیا ھەڵبژێردرا، وەکوو پارێزگارێک ناوبانگی پەیدا کرد و ھەروەھا وەک پیاوێکی کەم دوو، و وشک ناوبانگی دەرکرد و نازناوی «کاڵی بێدەنگ»ی وەرگرت. لە ھەڵبژاردنی ساڵی ١٩٢٨دا جارێکی تر خۆی ھەڵنەبژارد. {{sfn|Coolidge|1929|p=12}}{{sfnm|Fuess|1940|1p=17|McCoy|1967|2p=5|White|1938|3p=١١}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|سیاسەت|ڕادیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Calvin Coolidge}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] gwqjeipj81rlh7umwshelbgome2otfr 0 203976 1696680 1407316 2026-10-29T04:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696680 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = [[ئاسنگەر]] | name = <!-- use common name/article title -->کاوەی ئاسنگەر | honorific_suffix = قارەمانێکی ئەفسانەیی [[ئێرانی مەزن|ئێران]] | image = Kaveh 1 Titelblatt (cropped).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = ئاڵای کاویانی لە دەستی کاوەی ئاسنگەر لە گۆڤاری کاوە چاپی [[بەرلین]] | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = | baptised = <!-- will not display if birth_date is entered --> | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g. , ...|1967|31|8|1908|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --> | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = [[کورد]]{{ژێدەر}} | other_names =ئاسنگەر | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | era = | employer = | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = دەست پێکەری ڕاپەڕینی جەماوەری دژ بە زوحاک (ئەژدەھاک) | style = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents =ئەژدەھاک | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = <!-- Use article title or common name --> | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = [[گوردۆ]] - قۆباد | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = | father = | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''کاوەی ئاسنگەر''' یان '''کاوەی ئاھینگەر''' کەسایەتییەکی ئەفسانەیی و قارەمانە لە [[شانامە|شانامەی فەردۆسی]]، شانامەی ئەبوو مەنسووری، گەرشاسپنامە و [[شانامەی کوردی]] ، لەوانەیە کەسایەتییەکی ڕاستەقینە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بێت. کاوە ھێمای پێشەنگی مرۆڤەکانە لە [[سەردەمی ئاسن]] و پیشەسازی لە دوای جەمشید و داخستنی نووری یەزدان لە پاشایەتییەوە کە لە دژی حوکمە چەوسێنەرەکەی زەحاک ھەڵات و بە ھاوکاری فەریدوون و گەلی ڕاپەڕینێکی جەماوەریی نەتەوەیی دامەزراند.<ref name="iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KĀVA|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kava-hero|وێبگە=ENCYCLOPÆDIA IRANICA FOUNDATION|بڵاوکەرەوە=iranicaonline.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Marashi|یەکەم١=Afshin|سەردێڕ=Nationalizing Iran: Culture, Power, and the State, 1870-1940|ڕێکەوت=ی ی 2008|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٨٢٠-٧|پەڕە=٧٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=q0_vSbSidaQC&pg=PA78|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> دروشمی بزووتنەوەکەی ئاڵای کاویانی، بەرجلە (بەرھەڵبێن) چەرمەکەیەتی، کە بەسەر ڕمێکەوە ھەڵواسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=کویر|یەکەم١=محمود|سەردێڕ=لەسەر باڵەکانی سیمۆرگ: وتارەکان دەربارەی شاھنامە|ڕێکەوت=ی ی 2016|بڵاوکەرەوە=H&S Media|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٨٣-٥٦١-٧|پەڕە=١٠٢|ناونیشان=https://books.google.fr/books?id=DDw_DAAAQBAJ&dq=کاوە+آھنگر&source=gbs_navlinks_s|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=fa}}</ref> کاوە پەیامھێنەری دادخوازی بۆ سەربەخۆیی، ئازادی و دژایەتی بەرامبەر بە حکوومەتە نادادپەروەرەکانە کە کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر کەلتووری ئێران و ھێمای ئیمپراتۆرییەکانی [[ئێرانی مەزن|ئێران]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Berman|یەکەم١=Ilan|سەردێڕ=Winning the Long War: Retaking the Offensive against Radical Islam|ڕێکەوت=ی ی 2009|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٦٦٢١-٧|پەڕە=٢١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oevPNe9qSloC&dq=kaveh+blacksmith&source=gbs_navlinks_s|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> خەڵکی کوردستان جەژنی نەورۆز و وەستانی نەمامەکان ھاوکات لە کۆتایی حکوومەتی زەحاک دەزانن و ئاگر ھەڵدەکەن و ئاھەنگ دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bulloch|یەکەم١=John|دوایین٢=Morris|یەکەم٢=Harvey|سەردێڕ=No Friends But the Mountains: The Tragic History of the Kurds|ڕێکەوت=ی ی 1992|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٠٧٥-٩|پەڕە=٥٠|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/No_Friends_But_the_Mountains.html?id=XWptAAAAMAAJ|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bozarslan|یەکەم١=Hamit|سەردێڕ=Conflit kurde: le brasier oublié du Moyen-Orient|ڕێکەوت=ی ی 2009|بڵاوکەرەوە=Autrement|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٤٦٧-١٢٧٣-٧|پەڕە=١٧٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=B64sAQAAIAAJ&q=978-2-7467-1273-7&dq=978-2-7467-1273-7&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjblsGw5cz1AhWMFMAKHWa7ADAQ6AF6BAgDEAI|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|زمان=fr}}</ref> کاوە لەسەردەمی مێژوویی جۆراوجۆردا وەک سەرمەشقێک بۆ بزووتنەوە سیاسیی و کارە ھونەرییەکانی ئێران بەکارھاتووە. == ئەفسانەناسی == چیرۆکی ئەژدەھاک و کاوەی ئاسنگەر لە ھەردوو شانامەی فەردۆسی و شانامەی ئەبو مەنسووری کە ١٠٠ ساڵ پێشتر نووسراوە گێراوە. ژیانی کاوە لە گەرشاسپ نامەی ئەسەدی تۆسی بە وردی زیاتر دەدۆزرێتەوە.<ref name="iranica"/> ھەروەھا ڕەچەڵەک و ڕاپەڕینی کاوە لە [[شانامەی کوردی]]دا بەچەند جیاوازییەک دەگێڕرێتەوە. وا دیارە ھەرچۆنێک بێت مێژوونووسانی عەرەب و ئێران و فەردۆسی حیسابەکانیان لە کتێبی لادراوی بارەگای ساسانی خودای نامە گێڕاوەتەوە کە بە پێچەوانەی دابی ئایینی تێکستەکانی پەھلەوی کە ڕووداوەکانی پێش سەردەمی ئیمپراتۆرییەتیی ئەشکانی، چیرۆکەکان بە شێوەیەکی زەمینی و ئیلھامھێنەری ڕووداوە مێژوویییەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانیان]] بە پاراستنی لایەنە ئەفسانەیی و خەیاڵییەکان دەربڕاوە. == وتاری پەیوەندیدار == * [[کاوەی ئاسنگەر (شێرکۆ بێکەس)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Kaveh the Blacksmith}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]] [[پۆل:چاندی کوردی]] [[پۆل:میتۆلۆژیای کوردی]] [[پۆل:میتۆلۆژیای فارسی]] 43a9h8g3efttyebhstucj4zixx3skdz 0 204132 1696511 1696151 2026-10-28T20:06:58Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1696511 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|image=Canute and Ælfgifu cropped (Canute).jpg|reign2=١٠٢٨–١٠٣٥|succession=[[پاشای ئینگلتەرا]]|reign=١٠١٦–١٠٣٥|coronation=١٠١٧ لە لەندەن|successor=[[ھارەڵدی یەکەم]]|predecessor=[[ئێدمۆند ئایرۆنساید‏|ئێدموندی دووەم]]|succession1=[[پاشای دانیمارک]]|reign1=١٠١٨–١٠٣٥|successor1=[[ھارتاکانۆت]]|predecessor1=[[ھارەڵدی دووەم]]|succession2=[[پاشای بەرویژ]]|caption=وێنەی ھاوچەرخی پاشای کانۆت{{ھن}}لە 1031.|predecessor2=[[ئۆلافی دووەم]]|successor2=[[Magnus the Good]]|regent2=[[سڤێن کنوتسۆن]]|reg-type2=Co-King|house=[[جێلینگ]]|birth_date=c. 990{{sfn|Somerville|McDonald|2014|p=435}}|death_date=١٢ تشرینی دووەم ١٠٣٥ (aged around 45)|death_place=[[شافتسبێری]]، [[دۆرسێت]]، [[شانشینی ئینگلتەرا| ئینگلتەرا]]|place of burial=[[Old Minster, Winchester]], England. Bones now in [[Winchester Cathedral]], [[Winchester]], England|religion=|spouse={{unbulleted list |[[Ælfgifu of Northampton]] |[[Emma of Normandy]]}}|issue={{unbulleted list |[[سڤێن کنوتسۆن]] |ھارەڵد ھارفۆت |ھارساکنۆت |[[Gunhilda of Denmark|Gunhilda, Queen of Germany]] }}|father=[[سوێین فۆرکبییەرد]]}} کانۆتی مەزن ({{بە ئینگلیزی|Cnut the Great}}؛ مردن ١٢ی تشرینی دووەمی ١٠٣٥.) کە بە کانۆتی مەزن ناسراوە، لە ساڵی ١٠١٦ [[پاشای ئینگلتەرا]] بوو، لە ساڵی ١٠١٨ [[پاشای دانیمارک]] بوو، و [[پاشای نەرویژ]] بوو لە ساڵی ١٠٢٨وە ھەتا مردنی لە ساڵی ١٠٣٥دا. سێ شانشینەکە کە لەژێر فەرمانڕەوایی کانۆت یەکیان گرت، بە [[ئیمپراتۆریەتیی دەریای باکوور]] ناودەبرا.{{sfn|Lawson|2004|p=٩٧}}<ref>Graslund, B. ,'Knut den store och sveariket: Slaget vid Helgea i ny belysning', ''Scandia'', vol. 52 (1986), pp. 211–38.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{commons category|Canute the Great|Cnut}} {{s-start}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[ئێدمۆند ئایرۆنساید|ئێدموندی دووەم]]{{ھن}}وەک پاشای ئینگلیزەکان}} {{s-ttl|title=[[پاشای ئینگلتەرا]]|years=١٠١٦–١٠٣٥}} {{s-aft|after=[[ھارەڵدی یەکەم]]}} {{s-bef|before=[[ھارەڵدی دووەم]]}} {{s-ttl|title=[[پاشای دانیمارک]]|years=١٠١٨–١٠٣٥}} {{s-aft|after=[[ھارتاکانۆت]]}} {{s-bef|before=[[ئۆلافی دووەم]]}} {{s-ttl|title=[[پاشای نەرویژ]]|years=١٠٢٨–١٠٣٥|regent1=[[ھیکۆن ئیریکسۆن| ھاکۆن ئیریکسۆن]]|years1=١٠٢٨–١٠٢٩|regent2=[[سڤین کنوتسۆن]]|years2=١٠٣٠–١٠٣٥}} {{s-aft|after=[[ماگنوسی یەکەم]]}} {{s-end}} {{پاشاکانی ئینگلیز}} {{پاشاکانی ئینگلتەرا، سکۆتلەندا، بەریتانیا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئینگلتەرا|پاشایەتی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکانی دانمارک لە سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:فەرمانڕەوا ئینگلیزەکانی سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئینگلتەرا پێش ١٠٦٦]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی نەرویژ لە سەدەی ١١یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٩٩٠]] [[پۆل:مردووانی ١٠٣٥]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئەنگلۆ-نۆرس]] [[پۆل:فەرمانڕەوا مەسیحییەکان]] [[پۆل:کانوتی مەزن]] 028laxsw7ufar6ic6bz84j08re1q5xp 0 204168 1696489 1648910 2026-10-28T19:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696489 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی چای | ناوی_فەرمی = کانی چای - Kānī Chāy | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.27712|frame-long=47.60242|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری ئەلوزاغاج|ئەلوزاغاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی چای''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەلوزاغاج]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کانی چای''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەلوزاغاج]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چۆمغۆلو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چواریا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شوجاعاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٠٤)کەس و (٣٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری ئەلوزاغاج]] * [[کانی چای]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] cku9i7kcy3g2tsefbzd8sf3eefytvdi 0 204536 1696512 1696150 2026-10-28T20:07:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1696512 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Emperor_Go-Yōzei2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emperor_Go-Y%C5%8Dzei2.jpg|alt=|وێنۆک|وێنەی [[ئیمپراتۆر گۆ-یۆزێی]]، دەیەی ١٦١٠، ]] '''کانۆ تاکانۆبو''' (狩野 孝信, لەدایکبووی ١ی کانوونی یەکەمی ١٥٧١ تا ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٦١٨) وێنەکێشێکی ژاپۆنی سەربە [[قوتابخانەی کانۆ]] بوو لە [[سەردەمی ئازوچی-مۆمۆیاما|سەردەمی مۆمۆیاما]] باوکی ھونەرمەند [[کانۆ تاینو]] بوو کە یەکێک بوو لە وێنەکێشە سەرەکییەکانی قوتابخانەکە. == ژیان == لە کۆیۆتۆ لەدایکبووە لە ڕۆژی ٢٥ی مانگی ١١یەمی دووەم ساڵی [[گێنکی (سەردەم)|گێنکی]]{{sfn|Yamashita|2004|p=60}} کوڕی بچووکی پێشڕەوی [[قوتابخانەی کانۆ]] بوو ([[کانۆ ئێیتۆکو]]).{{sfn|Gerhart|2003|p=15}} وە برا بچووکی [[کانۆ متیسونۆبو]] بوو.{{sfn|Yasumura|2006|p=14}} لەکاتی جڵەوگیربوونی زنجیرە فەرمانڕەواییەتی تۆکوگاوا لە پایتەختی ئێدۆ (ئەمڕۆی تۆکیۆ (مۆدێرن)) لە نێوان ساڵانی ١٦١٠-١٦١٥،  تاکانۆبو لە کیۆتۆ مایەوە، و لەو ساتە چەندین ڕاسپاردەی پێدرا بوو لەلایەن دادگاوە. چونکە بەھرەیەکی نایابی ھەبوو لە وێنەکێشی و بەڕێوەبەری قوتابخانەکەش بوو.{{sfn|Gerhart|2003|p=15}} بەو پشتگیرییە دارایانەی لەلایەن [[زنجیرە شۆگنی تۆکوگاوا|شۆگن تۆکوگاوا]] دابین دەکرا، تاکانۆبو پلانی دانا بۆ ئەوەی وێنە بۆ کۆشکی نوێی ئیمپراتۆر گۆ-میزونو دروست بکات، کە لە ١٦١٤ تەواوی کرد،{{sfn|Lillehoj|2011|pp=88–89}} <gallery mode="packed" heights="220" caption="کارەکانی"> پەڕگە:Hotei by Kano Takanobu, 1616, Metropolitan Museum of Art, 2006.115.jpg|[[:en:Budai|Hotei]], 1616 پەڕگە:Portrait of Murasaki Shikibu.jpg|Portrait of [[:en:Murasaki_Shikibu|Murasaki Shikibu]] پەڕگە:Rakuchu rakugai zu byobu (Fukuoka City Museum).jpg|''Rakuchu Rakugai-zu'', ''[[:en:Byōbu|byōbu]]'' folding screen, [[:en:Azuchi–Momoyama_period|Azuchi–Momoyama period]] </gallery>{{تد|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژاپۆن}} == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Kanō Takanobu}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٥٧١]] [[پۆل:مردووانی ١٦١٨]] [[پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:خەڵکی ژاپۆنی لە سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:ھونەرمەندە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:ھونەرمەندە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:وێنەکێشە ژاپۆنییەکانی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:قوتابخانەی کانۆ]] qyw8pagfizo1jxkb1ustkoitqt1qlp1 0 204585 1696708 1685057 2026-10-29T05:45:52Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696708 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox website|name={{Wiki favicon}} ویکیپیدیای بۆرمی|logo=Wikipedia-logo-v2-my.svg|screenshot=[[پەڕگە:Myanmar Wikipedia.png|280px|Main page of the Myanmar Wikipedia]]|caption=|collapsible=yes|url=[//my.wikipedia.org/ my.wikipedia.org]|commercial=نەخێر|type=ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد|language=[[زمانی بۆرمی|بۆرمی]]|registration=بژاردەیی|owner=[[دامەزراوەی ویکیمیدیا]]|launch_date=تەممووزی ٢٠٠٤|current_status=}}'''ویکیپیدیای بۆرمی''' (بە [[زمانی بۆرمی|بۆرمی]]: မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား)یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە [[زمانی بۆرمی]] دەنووسرێت، ویکیپیدیای بۆرمی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ویکیپیدیای بۆرمی ھەتا ئێستا '''{{NUMBEROF|USERS|my|N}}''' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، '''{{NUMBEROF|ADMINS|my|N}}''' بەڕێوەبەر و '''{{NUMBEROF|ARTICLES|my|N}}''' وتاری ھەن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی ویکیپیدیاکان]] * [[زمانی بۆرمی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=my}} * [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias پێڕستی ویکیپیدیاکان لە مێتا] {{تووڵی دەروازە|زمان|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Burmese Wikipedia}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] [[پۆل:زمانی پورتوگالی]] [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] [[پۆل:زمانی بۆرمایی]] 5bqwfeucgizo1nv0yri3ck47ihbtey3 0 204787 1696225 1695835 2026-10-28T12:09:05Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696225 wikitext text/x-wiki {{Short description|پاشای چۆسۆن لە ١٤٥٥ تا ١٤٦٨}}{{Infobox royalty|name=سێجۆ|image=세조 어진 초본.jpg|caption=کۆپییەکی تەواونەکراوی پۆرتریتی دەوڵەت، {{circa|1927}}|succession=پاشای فەخریی چۆسۆن|reign=١ – ٢ی تشرینی اولی ١٤٦٨|succession1=پاشای چۆسۆن|reign1=٤ی تەممووزی ١٤٥٥ – ١ی تشرینی یەکەمی ١٤٦٨|cor_type1=تاجگذاری|coronation1=٣ی ئابی ١٤٥٥ گیۆنجیۆنگجۆن، گیۆنگبۆکگۆنگ|predecessor1=دانجۆنگ|successor1=یەجۆنگ|succession2=سەرۆک وەزیران|reign_type2=لە سەرکاردا|reign2=٢٠ی تشرینی دووەمی ١٤٥٣ – ٤ی تەممووزی ١٤٥٥|predecessor2=هوانگبۆ ئین|successor2=چۆنگ ئینجی|reg_type2=پاشا|regent2=دانجۆنگ|dynasty=یی|spouse={{marriage|[[شاژن جیۆنگھی]]|1428}}|issue={{plainlist| - [[شازادەی جێنشین ئوگیۆنگ]] - [[یۆجۆنگی جۆسۆن]] }}|issue_link=#خێزان|full_name=یی یو ({{Korean|hangul=이유|hanja=李瑈|labels=no}})|era_dates=''سەردەمی [[Korean era name|سەردەمی ناو]] لە [[Ming dynasty]] وەرگیراوە''{{efn|گیۆنگتای ([[Jingtai Emperor|Jingtai]]) ({{korean|hangul=경태|hanja=景泰|labels=no}}): ١٤٥٥–١٤٥٧<br>چیۆنسون ([[Emperor Yingzong of Ming|Tianshun]]) ({{korean|hangul=천순|hanja=天順|labels=no}}): ١٤٥٧–١٤٦٤<br>سۆنگھوا ([[Chenghua Emperor|Chenghua]]) ({{korean|hangul=성화|hanja=成化|labels=no}}): ١٤٦٥–١٤٦٨}}|regnal_name=سەنگچیۆن چێدۆ یۆلمون یۆنگمو ({{korean|hangul=승천체도열문영무|hanja=承天體道烈文英武|labels=no}}){{efn|لە [[Regnal name#Sinosphere|ناوی شانازی]] (존호; 尊號) ناسراوە لە [[Sinosphere]]، کە ھاوتاکەی لە جیهانی ئینگلیزی زماندا ناوی پاشایەتییە.}}|posthumous_name={{plainlist| - [[Joseon]]: پاشای مەزن ھیێجانگ جیدۆک یۆنگگۆنگ سۆنگشین میۆنگیێ ھیومسوک ئینھیۆ ({{Korean|hangul=혜장지덕융공성신명예흠숙인효대왕|hanja=惠莊至德隆功聖神明睿欽肅仁孝大王|labels=no}}) - [[Ming dynasty]]: ھیێجانگ ({{Korean|hangul=혜장|hanja=惠莊|labels=no}}) }}|temple_name=سێجۆ ({{Korean|hangul=세조|hanja=世祖|labels=no}})|house=جیۆنجو یی|house_type=هۆز|father=پاشا سێجۆنگ|mother=شاژن سۆھۆن|reign_type=ماوەی فەرمانڕەوایی|predecessor=دانجۆنگ|successor=''هیچ''|birth_date=١١ی تشرینی دووەمی ١٤١٧|birth_place=هانسیۆنگ، جۆسۆن|death_date={{death date and age|df=yes|1468|10|2|1417|11|11}}|death_place=سوگانگگونگ، هانسیۆنگ، چۆسۆن|burial_place=[[Royal Tombs of the Joseon Dynasty#Gwangneung (광릉)|گوانگنۆنگ]]، نامیانگجو، کۆریای باشوور|signature=[[File:Sejo Signature.png|120px]]|religion=[[Korean Confucianism|کۆنفۆشیۆسیزم]] {{smaller|([[Neo-Confucianism]])}} ← [[Korean Buddhism|بودیزم]]|module={{Infobox Korean name/auto |hangul=^세조 |hanja=世祖 |lk="Generational Progenitor" |hangulja=%_수지 |hanjaja=粹之 |hangulrt=^수양_대군 |hanjart=首陽大君{{Efn|لە ١٤٤٥ تا ١٤ logic. پێشتر، شازادەی گەورە جینپیۆنگ (진평대군; 晉平大君) لە ١٤٢٨ تا ١٤٣٣؛ شازادەی گەورە هامپیۆنگ (함평대군; 咸平大君) لە ١٤٣٣؛ و شازادەی گەورە جینیانگ (진양대군; 晉陽大君) لە ١٤٣٣ تا ١٤٤٥.}} |child=yes }}}} '''سێجۆی جۆسۆن''' (بە کۆری:조선 세조, لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٤١٧ تا ٢٣٣ی ئەیلوولی ١٤٦٨، فەرمانرەوایەتی لە ١٤٥٥ تا ١٤٦٨) حەوتەم فەرمانڕەوای [[جۆسۆن]] بوو. کوڕی [[سێجۆنگی مەزن|پاشا سێجۆنگ]] بوو، و برای [[مونجۆنگی جۆسۆن|مونجۆنگ]] و مامی [[دانجۆنگی جۆسۆن]] بوو، کە بە زۆر وایلێکرد واز لە فەرمانڕەوایەتی بێنێت و خۆی بێتە شوێنی == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی === لە ١١ی تشرینی دووەمی ١٤١٧ وەک چوارەم منداڵ و دووەم کوڕی شازادەی گەورە چۆنگنیۆنگ (پاشای داهاتوو سێجۆنگ) لە هاوسەری یەکەمی، هاوسەری شازادەی گەورەی ویلایەتی سامهان (شاژنی داهاتوو سۆهیۆن) لەدایکبووە. توانایەکی گەورەی لە تیرکەوانی، ئەسپسواری و هونەرە جەنگییەکاندا نیشان دا، وە فەرماندەیەکی سەربازیی بلیمەت بوو، هەرچەندە خۆی هەرگیز نەچووە بەرەی جەنگەوە. هەروەها خاوەنی بەهرەی مۆسیقا بوو، کە باوکی دڵخۆش دەکرد، باوکی دەیووت کە شازادەکە دەتوانێت زۆر شتی گەورە بەدەستبهێنێت ئەگەر مێشکی بخاتە سەری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://world.kbs.co.kr/service/contents_view.htm?lang=e&board_seq=367963 |وێبگە=KBS World. 17 July 2019. Retrieved 17 January 2024.}}</ref> === حوکمڕانی === لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٤٥٥ سویانگ پاشای بێدەسەڵات ناچار کرد دەستبەرداری بێت و خۆی بە فەرمانڕەوای نوێی جۆسۆن (ئەمڕۆ بە ناوی پەرستگاکە "سێخۆ" ناسراوە) ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=KST |یەکەم=Published |دوایین٢=KST |یەکەم٢=Updated |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Forgotten story of Princess Gyeonghye |ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/lifestyle/koreanheritage/20140311/forgotten-story-of-princess-gyeonghye |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Korea Times |زمان=en}}</ref> == فیلم == === فیلم دەربارەی سێجۆی جۆسۆن === * ''[[چاودێرەکەی پاشا]]'' <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ki-hoon |یەکەم=Moon |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=The people's king: How "The King's Warden" became Korea's biggest film in years |ناونیشان=https://www.koreaherald.com/article/10693016 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Korea Herald |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sejo of Joseon|سێجۆی جۆسۆن}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاشایەتی|کۆریا|وێژە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریا-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤١٧]] [[پۆل:مردووانی ١٤٦٨]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کۆرییەکانی سەدەی ١٥یەم]] [[پۆل:ڕاسپێردراوەکانی شا لە کۆریا]] [[پۆل:خەڵکی سێئول]] f0ytts4tw1ynwqxf9x1otz8w3xhay5h 0 205345 1696218 1695880 2026-10-28T12:07:25Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696218 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ------>| name = ئینچۆن | population_note = | p4 = {{nowrap|[[Gyeyang-gu, Incheon|Gyeyang-gu]] ({{Korean|labels=no|계양구|桂陽區}})}} | p3 = {{nowrap|[[Dong-gu, Incheon|Dong-gu]] ({{Korean|labels=no|동구|東區}})}} | p2 = {{nowrap|[[Bupyeong-gu, Incheon|Bupyeong-gu]] ({{Korean|labels=no|부평구|富平區}})}} | footnotes = <!-- images and maps ------> | website = {{url|1=https://www.incheon.go.kr/en/index|2=Official website (English)}} | area_code = | postal_code = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | population_density_sq_mi = <!-- General information ------> | p6 = {{nowrap|[[Nam-gu, Incheon|Michuhol-gu]] ({{Korean|labels=no|미추홀구|彌鄒忽區}})}} | population_density_km2 = auto <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | population_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mois.go.kr/frt/sub/a05/totStat/screen.do|سەردێڕ=행정안전부 대표 홈페이지 |script-title=ko:연령별 인구현황 |trans-title=Population by Age |ئیش=mois.go.kr}}</ref> | population_as_of = February 2020 | population_total = 2,954,955 | elevation_min_ft = <!-- Population ------> | elevation_min_m = | elevation_ft = | elevation_m = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | p5 = {{nowrap|[[Jung-gu, Incheon|Jung-gu]] ({{Korean|labels=no|중구|中區}})}} | p7 = {{nowrap|[[Namdong-gu, Incheon|Namdong-gu]] ({{Korean|labels=no|남동구|南洞區}})}} | area_total_km2 = 1062.63 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | blank1_name = گوڵ | blank5_info = | blank5_name = | blank4_info = | blank4_name = | blank3_info = [[Crane (bird)|Crane]] | blank3_name = باڵندە | blank2_info = [[Liriodendron|Tulip tree]] | blank2_name = دار | blank1_info = [[Rose]] | blank_info = [[زاری گیۆنگگی|گیۆنگگی]] | p8 = {{nowrap|[[Seo-gu, Incheon|Seo-gu]] ({{Korean|labels=no|서구|西區}})}} | blank_name = [[Dialects of Korean|شێوەزار]] | utc_offset = +9 | timezone = Korea Standard Time | elevation_max_ft = | elevation_max_m = | p12 = {{nowrap|[[Ganghwa County|Ganghwa-gun]] ({{Korean|labels=no|강화군|江華郡}})}} | p11 = '''2 counties ("gun")''' | p10 = &nbsp; | p9 = {{nowrap|[[Yeonsu-gu, Incheon|Yeonsu-gu]] ({{Korean|labels=no|연수구|延壽區}})}} | area_total_sq_mi = <!-- Elevation ------> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | official_name = Incheon Metropolitan City<br/>{{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ko-Hang|인천광역시}}}}}} | translit_lang1_info3 = {{nowrap|Inch'ŏn Kwang'yŏkshi}} | map_caption = | image_map = | motto = | nickname = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = Logo | image_blank_emblem = Seal of Incheon.svg | image_flag = Flag of Incheon.svg | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Songdo's central park and the NEATT, Incheon, South Korea.jpg | photo2a ={{!}}Incheon International Airport | photo2b = 인천도호부청사 아문.jpg{{!}}Nam-gu | photo3b = Incheon Soccer Stadium 2.JPG{{!}}Incheon Soccer Stadium | photo3a = Incheon-port.jpg{{!}}Incheon Port | photo4a = Icheon bridge.jpg | size = 290 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = Clockwise from top: [[Songdo International Business District]], [[Michuhol District, Incheon|Michuhol District]], [[Incheon Football Stadium]], [[Incheon Bridge]], Incheon Port, [[Incheon International Airport]] }} | translit_lang1_type3 = {{nowrap|[[McCune-Reischauer]]}} | pushpin_label_position = right | translit_lang1_info2 = {{nowrap|Incheon Gwang-yeoksi}} | translit_lang1_type2 = {{nowrap|[[Revised&nbsp;Romanization]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ko-Hant|{{linktext|仁|川|廣|域|市}}}} | translit_lang1_type1 = [[ھانجا]] | translit_lang1_info = {{lang|ko-Hang|{{linktext|인|천|광|역|시}}}} | translit_lang1_type = [[ھانگول]] | translit_lang1 = ناوی کۆری | settlement_type = [[Special cities of South Korea|Metropolitan City]] | native_name = {{lang|ko-Hang|인천시}} | pushpin_map = #South Korea#Asia | pushpin_mapsize = | area_footnotes = | seat = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | leader_name1 = [[Incheon Metropolitan Council]] | leader_title1 = Body | government_footnotes = | p1 = '''8 districts ("gu")''' | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | parts_style = | parts_type = [[#Administrative divisions|Subdivisions]] | seat_type = | pushpin_map_caption = | named_for = | founder = | established_date = 18 BC as Michuhol<br>1995 AD as Incheon Metropolitan City | established_title = | subdivision_name1 = [[Seoul Capital Area|Seoul Capital]] | subdivision_type1 = [[ناوچەکانی کۆریا|ناوچە]] | subdivision_name = {{ROK}} | subdivision_type = وڵات | coordinates = {{coord|37|29|N|126|38|E|region:KR-28|display=it}} | p13 = {{nowrap|[[Ongjin County, Incheon|Ongjin-gun]] ({{Korean|labels=no|옹진군|甕津郡}})}} }} '''ئینچیۆن''' (بە کۆری: 인천; ھانجا: 仁川; خوێندنەوە:ئینچۆن) تا سەردەمی دوای ١٩١٠، بە فەرمی وەک [[شارەوانی]] شاری ئینچیۆن (인천광역시) ناسرابوو، شارەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای کۆریای باشوور، ھاوسنوورە لەگەڵ [[سێئول]] و [[گیۆنگگی]] بەرەو ڕۆژھەڵات، دانیشتووی تێدایە لەوەتەی [[شارستانی نیۆلیسیک]]. ئینچیۆن پێشووتر تەنھا شوێنی نیشتەجێبوونی ٤،٧٠٠ کەس بوو، دواتر بەھۆی بەندەرە نێودەوڵەتییەکەی لە ئەمڕۆدا، نزیکەی سێ ملیۆن کەس لە شارەکە دەژین، ئەمەش دەیکات بە سێیەم چڕترین شاری کۆریای باشوور لەدوای شارەکانی [[سێئول]] و [[بوسان|بووسانەوە]] دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN1502&conn_path=I2&language=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Incheon|ئینچیۆن}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|جوگرافیا|ئاسیا}} [[پۆل:ناوچەی پایتەختی سێئول]] [[پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور]] 4e2g5bgg39tt90gu6rwgitg2ojiblpa 0 207573 1696269 1648978 2026-10-28T13:34:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696269 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی جانقولی | ناوی_فەرمی = چشمە جان قلی - Kānī-ye Jānqolī | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.82156|frame-long=47.4438|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ|دەوروبەر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی جانقولی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری دەوروبەری بیجاڕ]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کانی جانقولی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نیعمەتاوای خوارێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەتەوەرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاغاموڕاد]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەشمە ئەیاز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٧)کەس و (٢٣)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] h875y0fggvji2cjyszh69aogzef15au 0 207804 1696592 1648893 2026-10-28T22:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696592 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کوچکین | ناوی_فەرمی = چشمەسنگین - Kanu Kuchkin | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.04804|frame-long=47.62435|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سێڵاوتان|سێڵاوتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> کانی کوچکین </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سێڵاوتان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> کانی کوچکین </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قیزل کەندی خوارێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سایل و مایل]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەرەوێران]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پەنجەی خوارۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٧)کەس و (٣٩)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] qpyaoe7u9tcn3qsucjneq3pdt3y6nr3 0 207878 1696673 1672575 2026-10-29T04:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696673 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Kewaunee County Courthouse.jpg|وێنۆک]] '''کاونێ کاونتی''' ({{بە ئینگلیزی|Kewaunee County}}) پارێزگایەکە لە [[ئەمەریکا ویلایەت|ویلایەتی]] [[ویسکۆنسن]]ی ئەمریکا. تا ساڵی ٢٠٠٠، ٢٠ هەزار و ١٨٧ کەس لەوێ ژیاون.{{GR|6}} بەشێکە لە ئاماری میترۆپۆلیتان گرین بەی. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە | سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kewaunee County, Wisconsin}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٨٥٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] a2uw7h9jmevlw282abviy6stg9cerml 0 208038 1696596 1648890 2026-10-28T22:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696596 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کۆن | ناوی_فەرمی = کانی کن - Kānī Kon | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.75774|frame-long=47.22682|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نەجەفاوا|نەجەفاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٣٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> کانی کۆن </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نەجەفاوا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> کانی کۆن </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەجەفاوا، بیجاڕ|نەجەفاوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[موارەکاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باشوکی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زاخەی سەروو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٢٣)کەس و (٦٢)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٧ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] svsjzlzhwxm2gyo4akde2p41ihj8pi5 0 208985 1696231 1695721 2026-10-28T12:10:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696231 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ئولسان | type = شارە تایبەتەکانی کۆریای باشوور{{!}}شاری گەورە | image_size = | image_flag = Flag of Ulsan.svg | image_blank_emblem = Emblem of Ulsan.svg | blank_emblem_type = دروشم | image_map = Ulsan in South Korea 2023.svg | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | map_caption = | pushpin_map = #South Korea#Asia#Earth | pushpin_label_position = right | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | pushpin_relief = 1 | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|South Korea}} | subdivision_type1 = [[ھەرێمەکانی کۆریا|ھەرێم]] | subdivision_name1 = یۆنگنام | parts_type = ناوچەکان | parts = {{nowrap|5 (لەوانەش 1 شارۆچکە)}} | coordinates = {{Coord|35|33|N|129|19|E|region:KR-31_type:city(1,087,958)|display=inline, title}} | government_type = شارەوانی-ئەنجومەن | leader_party = پارتی دیموکراتی (کۆریای باشوور، ٢٠١٥) | leader_title = پارێزگار | leader_name = کیم سانگ-وۆک (سیاسەتمەدار){{!}}کیم سانگ-وۆک | leader_title1 = دەستە | leader_name1 = ئەنجومەنی شاری گەورەی ئولسان | area_total_km2 = 1057.136 | area_total_sq_mi = 408.16 | population_total = 1,098,421 | population_as_of = شوباتی 2026<ref name="ulsan_stat">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئامارەکانی ئولسان |ناونیشان=https://www.ulsan.go.kr/uico/ |بڵاوکەرەوە=حکومەتی شاری گەورەی ئولسان |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = هەشتەم لە کۆریا | population_blank1_title = شێوەزار | population_blank1 = گیۆنگسانگ | population_demonym = ئولسانی | iso_code = KR-31 | area_code = +82-52(2) | demographics_type2 = بەرھەمی ناوخۆیی خاو {{Nobold|(سەرەکی، 2023)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1|سەردێڕ= داهاتی ناوچەیی ساڵی ٢٠٢٣ |وێبگە=www.kostat.go.kr}}</ref> | demographics2_title1 = کۆی گشتی | demographics2_info1 = [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆن]] 90 تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئه‌مریكی|دۆلاری ئه‌مریكی]] 72 ملیار) | demographics2_title2 = بۆ هەر کەسێک | demographics2_info2 = دۆلاری ئه‌مریكی 77,511<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرھەمی ناوخۆیی خاوی ناوچەیی، داهاتی ناوچەیی خاو و داهاتی تاکەکەسی|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26|وێبگە=nosis.kr}}</ref> | website = {{URL|1=https://www.ulsan.go.kr/u/english/main.ulsan|2=ماڵپەڕی فەرمی (ئینگلیزی)}} | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | population_blank2 = | population_blank2_title = }} '''ئولسان''' حەوتەم گەورەترین شاری شارەوانی کۆریای باشوور و ھەشتەم گەورەترینە لە وڵاتەکە، دانیشتووانەکەی بە ١.١ ملیۆن کەس خەملێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SOUTH KOREA: Cities (registered population)|ناونیشان=http://www.citypopulation.de/KoreaSouth-MunRegPop.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Citypopulation}}</ref> ئولسان دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە، ھاوسێی بوسانە بەرەو باشوور، و دەکەوێتە بەردەم گیۆنگجو بەرەو باکوور. ئولسان شوێنێکی کاریگەری پیشەسازیی کۆریای باشوورە. گەورەترین کۆمپانیای [[ھیوندای مۆتۆر]] ئۆتۆمۆمۆبیلی ھەیە لە جیھان.<ref name="yonhapnews.co.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|script-title=ko:연합뉴스 : 바른언론 빠른뉴스|ناونیشان=http://www.yonhapnews.co.kr/society/2010/01/11/0706000000AKR20100111098900057.HTML?template=2086|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Yonhap News]]|زمان=ko}}</ref>{{Short description|شارێک لە کۆریای باشوور}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ulsan|ئولسان}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆریای باشوور}} [[پۆل:شارەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور]] 924j00nc4g74y7j4d8e43o7hne2mn42 0 209779 1696734 1648847 2026-10-29T07:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696734 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاکاباس | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.65652|frame-long=48.04102|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری پیرتاج|پیرتاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٦٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاکاباس''' ({{بە فارسی| کاکاعباس}}، {{بە ئینگلیزی| Kaka Abbas}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری پیرتاج]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کاکاباس''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یوڵقاش]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆنەحەسار]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قازانقەرە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جیبرەئیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٥٠)کەس و (١٢٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] gbnn79m8auft3l3g17lasl973zvnp5w 14 210564 1696329 1026936 2026-10-28T16:14:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Soviet Armenians}} 1696329 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Soviet Armenians}} [[پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت]] kd42rj8htg6mkn77e52437fjjanp1dv 0 211487 1696766 1549469 2026-10-29T07:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1696766 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Video-Game-Controller-Icon-IDV-green.svg|وێنۆک]] '''یاری ئۆنڵاین''' ({{بە ئینگلیزی|Online Game}}) یارییەکی ڤیدیۆیییە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ڕێگەی ئینتەرنێتەوە یان ھەر تۆڕێکی کۆمپیوتەری تر بەردەستە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی نیسانی ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Online games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:یاریە ئۆنڵاینەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] ti4sicaimoib44fuvt9cgfr30irygwe 0 212538 1696232 1695720 2026-10-28T12:11:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''گوانگجو''' شەشەم گەورەترین شاری [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆی حکوومەتی ناوەندی وەک شارێکی شارەوانی ھەڵبژێردراوە. ھەروەھا شارەکە پایتەختی پارێزگاری جیۆلا بوو تا ئەوکاتەی ئۆفیسی پارێزگاکە گوازرایەوە بۆ باشووری گوندی [[ناماک، کۆریای باشوور|ناماک]] لە شارستانی موان لە سالی ٢٠٠٥ لەبەر ئەوەی شارەکە بەرزکرایەوە بۆ [[شارەوانی]] و سەربەخۆیی لە [[باشووری پارێزگای جیۆلا]] وەرگرت. شارەکە لەگەڵ پارێزگای باشووری جیۆلا تێکەڵکرا و بوو بە شارێکی نوێ لەسەر ئاستی پارێزگاکان بە ناوی جیۆنام-گوانجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=기자 |یەکەم=전남광주=조홍복 기자, 전남광주=진창일 |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=분리 40년만에 광주·전남 하나로… 인구 320만, 반도체 기대 품고 새 출발 |ناونیشان=https://www.chosun.com/national/regional/2026/07/01/PDC3SR6BPJAEJDPP32KCYA73KE/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=조선일보 |زمان=ko}}</ref> ناوەکەی پێکهاتووە لە وشەکانی گوانگ (بە کۆری: 광؛ بە هانجا: 光) واتە "ڕووناکی" و جو (주؛ 州) واتە "پارێزگا". گوانگجو لە ڕووی مێژووییەوە بە موجو (무주؛ 武州) تۆمارکراوە، کە تێیدا "[[شیللا|شیلا]] هەموو خاکەکەی یەکخست بۆ دامەزراندنی پارێزگاکانی گوانگجو، ئونگجو، جیۆنجو، موجو و چەندین شارۆچکەی تر، وێڕای سنووری باشووری [[گۆگۆریۆ]] و ناوچە دێرینەکانی شیلا" وەک لە [[سامگووک ساگی|سامگوک ساگیدا]] هاتوووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=www.gwangju.go.kr (in Korean). |ناونیشان=https://www.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gwangju0505020000 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180418161614/https://www.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gwangju0505020000 |ڕێکەوتی سەردان=from the original on 18 April 2018. Retrieved 18 April 2018. |وێبگە=www.gwangju.go.kr (in Korean).}}</ref> لە دڵی ناوچەی کشتوکاڵیی جیۆلادا، ئەم شارە بە خواردنە دەوڵەمەند و هەمەجۆرەکەشی بەناوبانگە. == مێژوو == شارەکە لە ساڵی ٥٧ی پێش زایین دامەزراوە. یەکێک بوو لە ناوەندە کارگێڕییەکانی باکجی لە [[سێ شانشینەکەی کۆریا|سەردەمی سێ شانشینەکەدا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102020000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630175615/http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102020000}}</ref> [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا (١٩١٠)|لە سەردەمی داگیرکاریی ژاپۆنیدا]]، شارەکە بە کۆشوو ناسرابوو. لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩، پێکدادانێک لە نێوان قوتابییانی کۆریایی و ژاپۆنیدا لە وێستگەی نایجو، لە نزیک [[گوانگجو]]، بووە هۆی هۆکاری سەرەتایی بۆ بزووتنەوەی سەربەخۆیی قوتابییانی گوانگجو، کە لە ٣ی تشرینی دووەمدا لە گوانگجو دەستی پێکرد و دواتر بە هەموو کۆریادا بڵاوبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=공훈전자사료관 |ناونیشان=https://e-gonghun.mpva.go.kr/user/IndepCrusaderDetail.do?goTocode=20003&indepMeritSeq=1411 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20251114205037/https://e-gonghun.mpva.go.kr/user/IndepCrusaderDetail.do?goTocode=20003&indepMeritSeq=1411 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=e-gonghun.mpva.go.kr |زمان=ko}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=우리역사넷 |ناونیشان=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_i401100&code=kc_age_40 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=contents.history.go.kr}}</ref> لە ئایاری ١٩٨٠دا، خۆپیشوێندنی ئاشتیخوازانە لە گوانگجو دژی چۆن دوو-هوان، سەرکردەی کودەتای سەربازیی ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩، بەڕێوەچوو. خۆپیشاندانەکان لەلایەن هێزە سەربازییەکانەوە سەرکوت کران، کە یەکە هەڵبژاردەکانی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانیش تێیدا بەشدار بوون. دۆخەکە پاش سەرکوتکردنێکی توند توندتر بوو، و بووە هۆی ڕاپەڕینی گوانگجو، کە تێیدا هاووڵاتییانی مەدەنی هەڵیانکوتا سەر کۆگای چەک و خۆیان چەکدار کرد. تا ئەو کاتەی ڕاپەڕینەکە دوای ٩ ڕۆژ سەرکوت کررا، سەدان هاووڵاتیی مەدەنی و چەندین هێزی پۆلیسی سەربازی گیانیان لەدەست دا. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٨٧ دەسەڵاتی مەدەنی گەڕێنرایەوە، گۆڕستانێکی نیشتمانی دامەزرا بۆ ڕێزلێنانی قوربانییانی ئەو ڕووداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102030000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630165741/http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102030000 |ڕێکەوتی سەردان=لە ئەسڵیەوە لە 30 June 2017. وەرگیراوە لە 25 April 2016.}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٦ گوانگجو لە پارێزگای باشووری جیۆلا جیا بووەوە و بوو بە شارێکی خۆبەڕێوەبەر پاشان بوو بە شارێکی گەورە (گوانگیۆکسی) لە ساڵی ١٩٩٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102020000 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630175615/http://eng.gwangju.go.kr/contentsView.do?menuId=gjeng0102020000}}</ref> لە تەمموزی ٢٠٢٦ شارەکە هەڵوەشایەوە و لەگەڵ خاکی پێشووی پارێزگای باشووری جیۆلا تێکەڵکرا و بوو بە شارێکی نوێ لەسەر ئاستی پارێزگاکان بە ناوی جیۆنام-گوانجو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=기자 |یەکەم=전남광주=조홍복 기자, 전남광주=진창일 |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=분리 40년만에 광주·전남 하나로… 인구 320만, 반도체 기대 품고 새 출발 |ناونیشان=https://www.chosun.com/national/regional/2026/07/01/PDC3SR6BPJAEJDPP32KCYA73KE/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=조선일보 |زمان=ko}}</ref> == دابەشکارییە کارگێڕییەکان == گوانگجو دابەشکراوە بۆ ٥ ناوچە. {| class="wikitable" !نەخشە !ناو ![[زمانی کۆری|کۆری]] ![[ھانجا]] |- | rowspan="7" |<div style="position: relative; font-size:100%"> [[پەڕگە:Gwangju.png|250x250پیکسڵ]] </div> |- ! colspan="5" style="background-color:#F0F0F0" |ناوچەکان |- |- |ناوچەی بوک |{{lang|ko|북구}} |{{lang|ko|北區}} |- |ناوچەی دۆنگ |{{lang|ko|동구}} |{{lang|ko|東區}} |- |ناوچەی گوانگسان |{{lang|ko|광산구}} |{{lang|ko|光山區}} |- |ناوچەی نام |{{lang|ko|남구}} |{{lang|ko|南區}} |- | |ناوچەی سیۆ |{{lang|ko|西區}} | |} {{Pie chart|thumb=right|caption=ئایین لە گوانگجو (2024)<ref name="2005religionmap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاپرسی تێگەیشتنی ئایینی ٢٠٢٤: دۆخی دانیشتووانی ئایینی و چالاکییە ئایینییەکان |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2024) |ناونیشان=https://hrcopinion.co.kr/archives/31599 |زمان=ko}}</ref>|label1=بێ ئایین|value1=50|color1=Grey|label2=[[بودیزم]]|value2=11|color2=Gold|label3=[[پڕۆتێستانتism|پڕۆتێستانت]]|value3=25|color3=DodgerBlue|label4=[[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]|value4=11|color4=DarkOrchid|label5=ئەوانی تر|value5=3|color5=Black}} == دانیشتووان == {{Historical populations|1970|493634|1980|727600|1990|1139003|2000|1352797|2010|1475745|2020|1477573|align=right|source=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://population.un.org/wup/ |سەردێڕ=دیمەنەکانی بەشارستابوونی جیھان |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200119092357/https://population.un.org/wup/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرژمێریی دانیشتووان|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN0001_ENG&vw_cd=MT_ETITLE&list_id=A111&scrId=&language=en&seqNo=&lang_mode=en&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ETITLE&path=%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do|بڵاوکەرەوە=[[ئاماری کۆریا]]}}</ref>}} بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٥، ٩.٥٪ی دانیشتووان شوێنکەوتووی [[بودیزم]] بوون و ٢٨.٧٪ شوێنکەوتووی [[مەسیحیەت]] بوون (٢٠٪ پڕۆتێستانت و ٨.٧٪ [[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]). ٦١٪ی دانیشتووانیش بێ ئایین بوون.<ref name="2015census">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&conn_path=I2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210226150454/https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&conn_path=I2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|زمان=ko |سەردێڕ=سەرژمێریی ٢٠١٥ – ئەنجامەکانی ئایین |بڵاوکەرەوە=KOSIS (خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا) |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێک لە گەورەترین ناوچە کۆچبەرییەکانی کۆریۆ-سارام (کۆرییە ڕەگەزییەکانی یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوو) لە کۆریای باشووردا لە گوانگجو ھەڵکەوتووە: گوندی کۆریۆینی گوانگجو.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jung-youn |یەکەم=Lee |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230224000657 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[کۆریا ھێرالد]] |زمان=en |سەردێڕ=کۆریۆین لە ئۆکرانیامالێکی نوێ لە خاکی پێشینانیاندا دەدۆزنەوە}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/13/opinion/fountain/Primorsky-Krai-in-Russia-Arirang-Nursing-Home-Central-Asia/20201013194600360.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[کۆریا جۆنگئانگ دەیلی]] |زمان=en |سەردێڕ=گەشتە درێژەکەی کۆرێیسکی}}</ref> لە ئاکامدا، قوتابخانەکانی نزیک گوندەکە، وەک قوتابخانەی سەرەتایی ھانام جۆنگ-ئانگ، ڕێژەیەکی بەرچاو لە ئاخێوەرانی زمانی ڕووسی لەخۆدەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2023-11-07/national/socialAffairs/As-multicultural-students-surge-Koreas-classrooms-change/1907731 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=[[کۆریا جۆنگئانگ دەیلی]] |زمان=en |سەردێڕ=لەگەڵ بەرزبوونەوەی ژمارەی قوتابیانی فرەکەلتوور، پۆلەکانی خوێندنی کۆریا دەگۆڕێن}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢}} <references />{{پۆلی کۆمنز|Gwangju|گوانگجو}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Gwangju}}{{wikivoyage|Gwangju}} * {{URL|https://www.gwangju.go.kr/eng/|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=5 گوانگجو: ماڵپەڕی فەرمی ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100929171719/http://english.visitkorea.or.kr/enu/SI/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=5|date=29 September 2010}} {{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|جوگرافیا||||}} [[پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ١ەم]] qqbfdc8oe9t2pi8nd3c0koxc4pbfep6 0 212688 1696234 1695652 2026-10-28T12:11:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696234 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Coat of arms of Tatarstan.svg|وێنۆک]] ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری [[کازان|کازانە]] بەدرێژاییی [[مێژوو]]. == پێش سەدەی ٢٠ == * ١٤٣٨- دەوڵەتی خانەتی کازان دەستیپێکرد.<ref name=Langer2002>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Lawrence N. Langer |سەردێڕ=Historical Dictionary of Medieval Russia |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٦١٨-٨|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=DlWPEH3dF38C}}</ref> * ١٥٥٢ - گەمارۆدانی کازان؛ ڕووسەکان لە دەسەڵاتدان.<ref name=bbc-timeline>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-17840446 |سەردێڕ=Russia Profile: Timeline |ئیش=BBC News |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name=saul-chronology2015>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Norman E. Saul|سەردێڕ=Historical Dictionary of Russian and Soviet Foreign Policy|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٢٢-٤٤٣٧-٥|chapter=Chronology |chapter-url=https://books.google.com/books?id=QGPiBQAAQBAJ&pg=PR21}}</ref> * ١٧٧٤ - تەممووز: [[شەڕی کازان (١٧٧٤)]]. * ١٨٠٤ - دامەزراندنی زانکۆ.<ref name=chambers1901>{{بیرخستنەوە|بڵاوکەرەوە = W. & R. Chambers |ڕێکەوت = ١٩٠١|شوێن= London |سەردێڕ = Chambers's Encyclopaedia |title-link = Chambers's Encyclopaedia |chapter-url=http://hdl.handle.net/2027/uc2.ark:/13960/t7zk5ms79?urlappend=%3Bseq=418 |chapter=Kazan}}</ref> * ١٨٨١ - ژمارەی دانیشتووان: ١٣٤٧٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Statesman's Year-Book |title-link=Statesman's Year-Book |ساڵ=١٨٨٥|شوێن=London |بڵاوکەرەوە= Macmillan and Co.|chapter= Russia |chapter-url= http://hdl.handle.net/2027/nyp.33433081590469?urlappend=%3Bseq=448}}</ref> * ١٨٩٥ - دامەزرانی [[قوتابخانەی ھونەریی کازان]]. == سەدەی ٢٠ == * ١٩١٣ - ژمارەی دانیشتووان: ١٩٥٣٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Statesman's Year-Book |title-link=Statesman's Year-Book |ساڵ=١٩٢١|شوێن=London |بڵاوکەرەوە= Macmillan and Co.|chapter= Russia: Principal Towns: European Russia |chapter-url= http://hdl.handle.net/2027/njp.32101072368440?urlappend=%3Bseq=1282}}</ref> * ١٩٢٤ - دامەزرانی باخچەی ئاژەڵانی کازان.<ref name="Kisling2000">{{بیرخستنەوەی کتێب|editor=Vernon N. Kisling|سەردێڕ=Zoo and Aquarium History|ساڵ= ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[CRC Press]] |شوێن=USA |ژپنک=٩٧٨-١-٤٢٠٠-٣٩٢٤-٥|chapter=Zoological Gardens of Western Europe: Russia and former Soviet Union (chronological list) |chapter-url= https://books.google.com/books?id=dxTrR5nOE0UC&pg=PA375}}</ref> * ١٩٦٥ - ژمارەی دانیشتووان: ٧٦٢ ھەزار کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان= https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/1960_round.htm |سەردێڕ=Demographic Yearbook 1965 |ساڵ=١٩٦٦|بڵاوکەرەوە=[[Statistical Office of the United Nations]] |شوێن=New York |chapter=Population of capital cities and cities of 100,000 and more inhabitants}}</ref> * ١٩٩٨ - دروستکردنی مزگەوتی مەدینە.<ref name=archnet>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20080505034627/http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1813 |ناونیشان= http://archnet.org/library/places/one-place.jsp?place_id=1813 |سەردێڕ= Kazan |نووسەر= [[ArchNet]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[تاوەری سۆیێمبیکا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|مێژوو|کات}} {{پۆلی کۆمنز|Kazan}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کازان|کاتنامەی کازان]] [[پۆل:کاتنامەکانی شارەکانی ڕووسیا|کازان]] iws6molgmp05dmty38jbwb771kmuz02 0 212901 1696237 1695646 2026-10-28T12:12:25Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696237 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag of Southampton.png|وێنۆک]] ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری [[ساوتھامپتن]] بەدرێژاییی [[مێژوو]]. == پێش سەدەی ٢٠ == * ١٠٧٠ – کڵێسای سانت مایکل دامەزرا.{{sfn|Britannica|1910}} * ١٠٨٦ - بووە بە شارۆچکەیەکی شاھانە.{{sfn|Britannica|1910}} * ١١٩٧ – کڵێسای سانت. جوولیان دامەزراندنی (ڕێکەوتی نزیکەی).{{sfn|Britannica|1910}} * ١٢٣٦ – دەرکردنی جولەکەکان.<ref>Lipman, Vivian David, and William D. Rubinstein. "Southampton." Encyclopaedia Judaica. Ed. Michael Berenbaum and Fred Skolnik. 2nd ed. Vol. 19. Detroit: Macmillan Reference USA, 2007. 60-61. Gale Virtual Reference Library. Web. 1 Oct. 2013</ref> * ١٣١٩ – بەلەمەکانی ویلایەتی [[ڤێنیز]] سەردانی ساوسھامپتۆنیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Alien Merchants in Southampton in the Later Middle Ages |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1946-01_61_239/page/1 |نووسەر= Alwyn A. Ruddock |journal= English Historical Review |بەرگ= ٦١|issue= 239 |پەڕەکان= ١–١٧|ساڵ= ١٩٤٦|jstor=554835}}</ref> * ١٣٣٨ – شارۆچکەیەک لەلایەن ھێزەکانی [[فەڕەنسا|فەرەنساوە]] گیرا.<ref name=townsend1867>{{بیرخستنەوە|بڵاوکەرەوە= Frederick Warne & Co. |شوێن= London |نووسەر= George Henry Townsend |بەستەری نووسەر= George Henry Townsend |سەردێڕ= A Manual of Dates |ڕێکەوت= ١٨٦٧|edition= 2nd |chapter= Southampton |chapter-url= https://archive.org/details/manualofdatesdic00townrich/page/919/mode/1up?view=theater |پەڕە= ٩١٩}}</ref> * ١٥٥٢ - شا [[ئێدواردی شەشەم]] سەردانی شارۆچکەکەی کرد.<ref name=white1878>{{بیرخستنەوە|بڵاوکەرەوە= [[William White (publisher)|W. White]] |شوێن= Sheffield |سەردێڕ= History, gazetteer and directory of the county of Hampshire, including the Isle of Wight |ساڵ= ١٨٧٨|chapter= The Borough of Southampton |پەڕە= ٥١١|chapter-url= https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=njp.32101072870635&view=1up&seq=533}}</ref> * ١٥٥٣ - دامەزراندنی قوتابخانەی شا ئێدوارد شەشەم.{{sfn|Britannica|1910}} * ١٥٥٤ - شا [[فیلیپی دووەمی ئیسپانیا]] سەردانی شارۆچکەکەی کرد.<ref name=white1878/> * ١٦٦٩ - شا چارڵی دووەم سەردانی شارۆچکەکەی کرد.<ref name=richardson1920>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Southampton |نووسەر= A.E. Richardson |journal= Town Planning Review |بەرگ= ٨|issue= 2 |پەڕەکان= ٦٩–٧٨|ساڵ= ١٩٢٠|jstor=40100721 |doi= 10.3828/tpr.8.2.b071g257qk17168p}}</ref> * ١٧٦٠ – دامەزراندنی قوتابخانەی تاونتۆن.<ref name=stevens1884>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Directory of Southampton |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=George Stevens |ساڵ=١٨٨٤|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Yu0NAAAAQAAJ}}</ref> * ١٧٦٦ – دروستکردنی شانۆی ڕۆیاڵ.<ref name=tymms1832>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=[http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-no2010-35269 Samuel Tymms] |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=J.B. Nichols and Son |ساڵ=١٨٣٢|زنجیرە=The Family Topographer: Being a Compendious Account of the … Counties of England |oclc=٢١٢٧٩٤٠|بەرگ=٢|سەردێڕ=Western Circuit |chapter=Hampshire |chapter-url= https://archive.org/stream/familytopograph01tymmgoog#page/n160/mode/2up}}</ref> * ١٧٩٨ – دروستکردنی ڕێکخراوی خێرخوازی تۆرنەرز.<ref name=richardson1920/> * ١٨٢٢ – ڕۆژنامەی ساوسھامپتۆن کاونتی کرۆنیکل دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد.<ref name=BL>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl(10130439UI0)=sub&scp.scps=scope%3A(BLCONTENT)&tab=local_tab&dstmp=1379929018151&srt=lso01&mode=Advanced&vl(1UIStartWith1)=contains&indx=1&tb=t&vl(41497491UI2)=any&vl(freeText0)=Southampton+(England)+Newspapers&fn=search&vid=BLVU1&vl(freeText2)=&frbg=&ct=search&vl(10130438UI1)=any&vl(1UIStartWith2)=contains&dum=true&vl(1UIStartWith0)=exact&vl(46690061UI3)=all_items&Submit=Search&vl(freeText1)= |سەردێڕ=Southampton (England) Newspapers |ئیش=Main Catalogue |بڵاوکەرەوە=British Library |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230520142751/https://explore.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl(10130439UI0)=sub&scp.scps=scope:(BLCONTENT)&tab=local_tab&dstmp=1379929018151&srt=lso01&mode=Advanced&vl(1UIStartWith1)=contains&indx=1&tb=t&vl(41497491UI2)=any&vl(freeText0)=Southampton+(England)+Newspapers&fn=search&vid=BLVU1&vl(freeText2)=&frbg=&ct=search&vl(10130438UI1)=any&vl(1UIStartWith2)=contains&dum=true&vl(1UIStartWith0)=exact&vl(46690061UI3)=all_items&Submit=Search&vl(freeText1)= |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ١٨٢٣ – دەرمانخانەی گشتی دامەزرا.<ref name=townsend1867/> * ١٨٣١ – ژمارەی دانیشتووان: ١٩٣٢٤.<ref name=slater1852>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Slater's Royal National and Commercial Directory and Topography of … Hampshire |بڵاوکەرەوە= [[Isaac Slater]] |شوێن=Manchester |ساڵ=١٨٥٢|chapter=Southampton |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0tkHAAAAQAAJ&pg=PA86}}</ref> * ١٨٣٦ - کۆمپانیای ساوسھامپتۆن دۆک دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Port of Southampton |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_economic-geography_1950-10_26_4/page/260 |نووسەر= L.E. Tavener |journal= Economic Geography |بەرگ= ٢٦|issue= 4 |پەڕەکان= ٢٦٠–٢٧٣|ساڵ= ١٩٥٠|jstor=141262 |doi= 10.2307/141262}}</ref> * ١٨٤١ - ژمارەی دانیشتووان: ٢٧٧٤٤ کەس.<ref name=slater1852/> * ١٨٧٥ – دروستکردنی ھۆڵی یادەوەری واتس. {{sfn|Britannica|1910}} == سەدەی ٢٠ == * ١٩٠١ – ژمارەی دانیشتووان: ١٠٤٬٨٢٤.{{sfn|Britannica|1910}} * ١٩١٣ – کردنەوەی سینەمای پالادیۆم.<ref name=cinema/> * ١٩١٤ – کردنەوەی سینەمای سکالا.<ref name=cinema>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://cinematreasures.org/theaters/united-kingdom/england/southampton |سەردێڕ=Movie Theaters in Southampton, England |ئیش=CinemaTreasures.org |بڵاوکەرەوە= Cinema Treasures LLC |شوێن=Los Angeles |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> * ١٩٣٩ – گەلەری ھونەری شاری ساوتھامپتن کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.southampton.gov.uk/s-leisure/artsheritage/ |سەردێڕ=Arts and Heritage |بڵاوکەرەوە=Southampton City Council |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130928213106/http://www.southampton.gov.uk/s-leisure/artsheritage/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> * ١٩٧٩ – گەلەری جۆن ھانسارد دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hansardgallery.org.uk/about-us/ |سەردێڕ=About Us |نووسەر=John Hansard Gallery |بڵاوکەرەوە=University of Southampton |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161219021015/http://www.hansardgallery.org.uk/about-us/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ١٩٨٤ – مۆزەخانەی فڕۆکەوانی سۆلێنت سکای کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.solentskymuseum.org/museum.html |سەردێڕ=The Museum |بڵاوکەرەوە=Solent Sky Museum |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131030021409/http://www.solentskymuseum.org/museum.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەدەی ٢١ == * ٢٠٠١ – ژمارەی دانیشتووان: ٢١٧٬٤٠٠.<ref name=census2011>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.southampton.gov.uk/living/statsresearch/2011census/totalpop.aspx |سەردێڕ=Southampton's Census population |بڵاوکەرەوە=Southampton City Council |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101231093018/http://www.southampton.gov.uk/living/statsresearch/population.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> * ٢٠١١ – ژمارەی دانیشتووان: ٢٣٦٬٩٠٠.<ref name=census2011/> * ٢٠١٢ - مۆزەخانەی سیسیتی کرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|Southampton}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ساوتھامپتن]] [[پۆل:کاتنامەکانی شارەکانی شانشینی یەکگرتوو|ساوتھامپتن]] lougf1grio2layxb0ux4p0bfx15gwia 0 214567 1696682 1366618 2026-10-29T04:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1696682 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاپان''' (بە ئەرمەنی: Կապան) شارۆچکەیەکە لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەرمینیا]]، وەک ناوەندی کارگێڕی کۆمەڵگەی شارستانی کاپان و ھەروەھا پایتەختی [[پارێزگای سیونیک]] خزمەت دەکات. دەکەوێتە دۆڵی ڕووباری ڤۆغجی و لە بناری باکووری چیای خوستوپە. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١ ژمارەی دانیشتووانی کاپان ٤٣ ھەزار و ١٩٠ کەس بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://armstat.am/file/doc/99483283.pdf|سەردێڕ=2011 Armenia census, Syunik Province}}</ref> کە کەمێک کەمی کردووە لە ٤٥ ھەزار و ٧١١ کەس لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠١دا بەڵام ژمارەی دانیشتووانی ئێستای شارۆچکەکە بەپێی خەمڵاندنی فەرمی ساڵی ٢٠١٦ نزیکەی ٣٤٦٠٠ کەسە. کاپان پڕ دانیشتووانترین شارۆچکەی پارێزگای سیونیکە و ھەروەھا تەواوی ناوچەی باشووری ئەرمینیا. == دیمۆگرافی == لە ئێستادا، کاپان نزیکەی تەواوی دانیشتووانەکەی [[ئەرمەنی]]یە نەتەوەیییەکانن کە سەر بە کەنیسەی نێردراوی ئەرمەنین. کڵێسای سانت مێسرۆپ مەشتۆتس لە شارۆچکەکە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠١ کرایەوە و لەلایەن ئەپستۆریای سیونیکی کڵێسای نێردراوی ئەرمەنییەوە ڕێکدەخرێت، کە بنکەکەی لە شارۆچکەی [[گۆریس]]ی نزیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://armenpress.am/arm/news/372174|سەردێڕ=Օծվեց Կապանի սբ Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցին &#124; ԱՐՄԵՆՊՐԵՍ Հայկական լրատվական գործակալություն|وێبگە=armenpress.am}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kapan}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سیونیک|کاپان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم]] d7nhvd8htdog70o7r0wu9q65q2k4ad8 0 214896 1696213 1695982 2026-10-28T12:06:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696213 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کارێن کاراپێتیان''' ({{بە ئەرمەنی|Կարեն Վիլհելմի Կարապետյան}}، ; لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٦٣<ref>[https://armenpress.am/eng/news/859994/newly-appointed-armenian-pm-karen-karapetyan’s-biography.html Newly appointed Armenian PM Karen Karapetyan’s biography on https://armenpress.am]</ref>) سیاسەتمەدارێکی [[ئەرمەنی]]یە کە لە ئەیلوولی ٢٠١٦ تا نیسانی ٢٠١٨ [[سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان]] بووە، پێشتر لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١١ سەرۆکی شارەوانی [[یەریڤان]]ی پایتەخت بووە. لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦ لەلایەن سەرۆک [[سێرژ سەرگسیان]]ەوە وەک سەرۆکوەزیران دەستنیشانکرا و تا ٩ی نیسانی ٢٠١٨ پۆستی سەرۆکایەتی کردووە، کاراپێتیان لە ١٧ی نیسان تا ٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ وەک جێگری یەکەمی سەرۆکوەزیران کاری کردووە، کاتێک دوای دەستلەکارکێشانەوەی سێرژ، سەرۆکوەزیرانی بە وەکالەت دەستنیشانکرا سەرگسیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨|script-title=ru:Обязанности премьера Армении возложены на Карена Карапетяна|زمان=ru|trans-title=Duties of the Prime Minister of Armenia assigned to Karen Karapetyan|ئیش=Interfax|ناونیشان=https://www.interfax.ru/world/609766|سەردێڕ=Обязанности премьера Армении возложены на Карена Карапетяна|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەم پۆستەی تا ھەڵبژاردنی [[نیکۆڵ پاشینیان]] وەک سەرۆک وەزیران لە ٨ی ئایاری ٢٠١٨دا ھەبووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Karen Karapetyan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ئەرمەنستان]] j3ejchpry40upytaumyq5rz9w8jjqv9 0 215262 1696236 1695651 2026-10-28T12:12:05Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696236 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Vladivostok.svg|وێنۆک|ئاڵای ڤلادیڤۆستۆک]] ئەمانە کاتنامەی ڕووداوەکانی شاری [[ڤلادیڤۆستۆک]] بەدرێژاییی [[مێژوو]]. == پێش سەدەی ١٩ == * ١٨٥٨ - خاکێک کە لەلایەن چینەوە بەپێی [[پەیمانی ئایگون]] ڕادەستی ڕووسیا کرا. * ١٨٦٥ - ڤلادیڤۆستۆک بەندەرێکی ئازادی دەستنیشان کرد.{{sfn|Britannica|1910}} * ١٨٧٧ - ڕووناکی گەشتیاری دەریایی دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Description and list of the lighthouses of the world |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=Laurie |ساڵ=١٨٧٩|edition=19th |نووسەر=Findlay}}</ref> * ١٨٨٠ - ڤلادیڤۆستۆک شارێکی دیاری کرد.{{sfn|Hudgins|2004}} * ١٨٨٣ ** دیزاینی ئاڵای پڵنگ پەسەند کرا.<ref name="history1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Владивосток: история города |ناونیشان=https://ria.ru/20100702/251565235.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=RIA Novosti}}</ref> ** ڕۆژنامەی ڤلادیڤۆستۆک دەست بە بڵاوکردنەوە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.worldcat.org/search?q=su%3AVladivostok+(Russia)+Newspapers.&qt=hot_subject |شوێن=USA |سەردێڕ=WorldCat |بڵاوکەرەوە=[[Online Computer Library Center]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> * ١٨٨٤ - دامەزراندنی کۆمەڵەی لێکۆڵینەوە لە ھەرێمی ئامور.{{sfn|Ministry of Ways of Communication|1900}} * ١٨٩٠ - مۆزەخانەی ناوچەیی ئامورسکی کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.russianmuseums.info/ |سەردێڕ=Russianmuseums.info |بڵاوکەرەوە={{illm|Russian Cultural Heritage Network|ru|3=Российская Сеть Культурного Наследия}} |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100921115058/http://www.russianmuseums.info/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=planet/> * ١٨٩١ - ئایار: [[نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا|نیکۆلاسی دووەم]] سەردانی شارەکەی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-27328/ |سەردێڕ=Сколько "Царских ворот" на Дальнем Востоке? Память о путешествии Николая II |trans-title=How many "king's gates" in the Far East? The memory of the journey of Nicholas II |زمان=ru |ساڵ=٢٠٠٩|ئیش=Школа Жизни (Shkolazhizni.ru) |بڵاوکەرەوە= Ройбер (Roiber) |شوێن=St. Petersburg}}</ref> * ١٨٩٢ - ڕۆژنامەی ''ڕۆژھەڵاتی دوور'' دەستی بە بڵاوکردنەوە کرد.{{sfn|Ministry of Ways of Communication|1900}} * ١٨٩٤ - لقی بانکی دەوڵەت کرایەوە.{{sfn|Ministry of Ways of Communication|1900}} * ١٨٩٨ - لقی بانکی ڕوسی-چینی کرایەوە.{{sfn|Ministry of Ways of Communication|1900}} * ١٨٩٩ ** [[زانکۆی فیدراڵی ڕۆژھەڵاتی دوور|پەیمانگای ڕۆژھەڵات]] دەکرێتەوە.{{sfn|Baedeker|1914}} ** ڕۆژنامەی ڕێکلامکەر دەست دەکات بە بڵاوکردنەوە.{{sfn|Ministry of Ways of Communication|1900}} * ساڵی ١٩٠٠ ** ژمارەی دانیشتووان: ٣٨ ھەزار کەس.{{sfn|Britannica|1910}} ** وازی لە بەندەرێکی ئازاد ھێنا{{sfn|Britannica|1910}} == سەدەی ٢٠ == * ١٩٠٢ - [[زانکۆی ویلایەتی دەریای|قوتابخانەی دەریایی ڤلادیڤۆستۆک]] بۆ کەشتیوانی دوور دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.msun.ru/en/about/history/ |سەردێڕ=Maritime State University |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120210073031/http://www.msun.ru/en/about/history/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ١٩٠٣ - [[ھێڵی ئاسنی ترانس سیبیریا]] دەستی بە کار کرد. * ١٩٠٧ ** لقی بانکی سیبیریا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Commercial Relations of the United States with Foreign Countries |ساڵ=١٩٠٩|chapter=Russia in Asia |نووسەر= Lester Maynard |chapter-url= https://books.google.com/books?id=u7otAQAAIAAJ&pg=PA626}}</ref> ** زستان: دوای کۆمەڵێک ڕووداوی پارانۆرمال و مردنی چەندین تیمی فڕۆکەوانی، کەشتیی ئیڤان ڤاسیلی لەلایەن دەریاوانە سەرخۆشەکانەوە دەسوتێنرێت<ref>''[https://www.youtube.com/watch?v=LRsiKHqVJlc Nautical Nightmares | Part 1 | For Those In Peril]''</ref> * ١٩٠٨ - دەستی بە کارکردنی ترام کرد. * ١٩٠٩ - ژمارەی دانیشتووان: ٩٠ ھەزار و ١٠٠ کەس.{{sfn|Madrolle|1912}} * ساڵی ١٩١٢ - وێستگەی شەمەندەفەر دروست کراوە<ref name=planet>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lonelyplanet.com/russia/russian-far-east/vladivostok |سەردێڕ=Vladivostok |ئیش=Russia |بڵاوکەرەوە=[[Lonely Planet]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> * ١٩١٧ - کانوونی یەکەم: سوپای [[ژاپۆن]] ھێڵی ئاسنی داگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Japanese Occupy Vladivostok Terminal; Foil Bolshevist Plan to Seize Supplies |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧|ئیش=New York Times}}</ref> * ١٩١٨ ** [[قەڵای ڤلادیڤۆستۆک]] دروست کرا. ** ٤ی نیسان: کوژرانی سێ ژاپۆنی.<ref name=dunscomb2006/> ** ٥ی نیسان: [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]،{{sfn|Hudgins|2004}} سەربازی ژاپۆن و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] لە شار جێگیر بوون. * ١٩٢٠ - نیسان: کشانەوەی سوپای ئەمریکا لە شارەکە.<ref name=dunscomb2006>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ='A Great Disobedience against the People': Popular Press Criticism of Japan's Siberian Intervention, 1918-22 |نووسەر= Paul E. Dunscomb |journal= Journal of Japanese Studies |بەرگ= ٣٢|ساڵ= ٢٠٠٦}}</ref> * ١٩٢٢–٢٥ی تشرینی یەکەم: [[سوپای سوور]] لە دەسەڵاتدا. * ساڵانی ١٩٣٠ - دامەزراندنی زیندانەکانی [[سێڤڤۆستلاگ|ترانزێت]]. * ١٩٣٠ ** [[زانکۆی تەکنیکی ویلایەتی ڕۆژھەڵاتی دوور|پەیمانگای پۆلیتەکنیکی ڕۆژھەڵاتی دوور]] دامەزرا ** گردبوونەوەی ئۆتۆمبێل لە [[مۆسکۆ]]-[[ڤلادیڤۆستۆک]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوە|بڵاوکەرەوە = Cornell University Press |ژپنک = ٩٧٨-٠-٨٠١٤-٤٦٣٨-٢|شوێن= Ithaca, USA |سەردێڕ = Cars for comrades: the life of the Soviet automobile |نووسەر = Lewis H. Siegelbaum |ڕێکەوت = ٢٠٠٨|id = 0801446384 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان = registration |ناونیشان = https://archive.org/details/carsforcomradesl0000sieg}}</ref> * ١٩٣٢ - [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ڤلادیڤۆستۆک|فڕۆکەخانھ]] دەستی بە کارکردن کرد. * ١٩٥٤ - [[نیکیتا خروشچۆڤ|خروشچۆڤ]] سەردانی شارەکەی کرد.{{sfn|Brunn|2008}} * ١٩٥٧ - کردنەوەی [[یاریگای داینامۆ (ڤلادیڤۆستۆک)|یاریگای داینامۆ]]. * ١٩٥٨ ** ڤلادیڤۆستۆک شارێکی داخراوی دەستنیشان کرد.{{sfn|Brunn|2008}} ** [[زانکۆی پزیشکی ویلایەتی ڤلادیڤۆستۆک|پەیمانگای پزیشکی ویلایەتی ڤلادیڤۆستۆک]] دامەزراوە. * ١٩٦٠ - داڕشتنی ئاسۆی سەدەمین (شەقام). * ١٩٦٥ - ژمارەی دانیشتووان: ٣٦٧ ھەزار کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url= https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/1960_round.htm |سەردێڕ=Demographic Yearbook 1965 |ساڵ=١٩٦٦|بڵاوکەرەوە=[[Statistical Office of the United Nations]] |شوێن=New York |chapter=Population of capital cities and cities of 100,000 and more inhabitants}}</ref> * ١٩٦٧ - [[زانکۆی ویلایەتی ڤلادیڤۆستۆک بۆ ئابووری و خزمەتگوزاری|پەیمانگای تەکنەلۆژی ڕۆژھەڵاتی دوور]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://eng.vvsu.ru/university_today/ |سەردێڕ=Vladivostok State University Economics and Service |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140905015132/http://eng.vvsu.ru/university_today/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ١٩٧٤ - تشرینی دووەم: [[کۆبوونەوەی لووتکەی ڤلادیڤۆستۆک بۆ کۆنترۆڵکردنی چەک|لوتکەی کۆنترۆڵکردنی چەک لە ئەمریکا و یەکێتی سۆڤیەت]] بەڕێوەچوو. * ١٩٨٥ - ژمارەی دانیشتووان: ٦٠٠ ھەزار کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url= https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/1980_round.htm |سەردێڕ=1985 Demographic Yearbook |ساڵ=١٩٨٧|نووسەر=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]], Statistical Office |شوێن=New York |chapter=Population of capital cities and cities of 100,000 and more inhabitants |پەڕەکان=٢٤٧–٢٨٩}}</ref> * ١٩٨٨ - کردنەوەی شار بەڕووی ھاووڵاتیانی سۆڤیەتدا.{{sfn|Hudgins|2004}} * ١٩٩٠ - ڤلادیمێر یێفریمۆڤ بوو بە سەرۆکی شارەوانی. * ١٩٩١ - دۆخی شارە داخراوەکەی ڤلادیڤۆستۆک کۆتایی دێت.{{sfn|Brunn|2008}} * ١٩٩٢ ** سەنتەری گەشەپێدانی ئابووری و ھاوکاری زەریای ھێمن دامەزرا.{{sfn|Christoffersen|1994}} ** ئاب: فێستیڤاڵی شانۆی ئاسیا و [[زەریای هێمن|زەریای ھێمن]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Shaman and the Epic Theatre |journal=New Theatre Quarterly |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press}}</ref> * ١٩٩٣ ڤیکتۆر چێرێپکۆڤ بوو بە سەرۆکی شارەوانی. * ١٩٩٤ - تۆلستۆشین کۆنستانتین بۆریسۆڤیچ بوو بە سەرۆکی شارەوانی. * ١٩٩٦ ** ٢١ی ئەیلوول: فێستیڤاڵی مۆسیقای ڤلادیرۆکستۆک بەڕێوەچوو. ** ڤیکتۆر چێرێپکۆڤ جارێکی تر دەبێتە سەرۆکی شارەوانی. * ١٩٩٨ - یوری کۆپیلۆڤ بوو بە سەرۆکی شارەوانی. == سەدەی ٢١ == * ٢٠٠٤ - [[ڤلادیمێر نیکۆلایێڤ]] بە سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/03/01/world/europe/01iht-russia.4763829.html |سەردێڕ=Vladivostok mayor stripped of power amid corruption investigation |ڕێکەوت= ١ی ئازاری ٢٠٠٧|ئیش= New York Times}}</ref> ** ٢٠١٠ ** تشرینی دووەم: لووتکەی نێودەوڵەتی پڵنگەکانی لاوان بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/19/c_13613816.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130412052551/http://news.xinhuanet.com/english2010/world/2010-11/19/c_13613816.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=International Youth Tiger Summit opens in Vladivostok |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ئیش=Xinhuanet |بڵاوکەرەوە=[[Xinhua News Agency]]}}</ref> ** ژمارەی دانیشتووان: ٥٩٢ ھەزار و ١٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2011.htm |ئیش=Demographic Yearbook 2011 |ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Statistics Division]] |سەردێڕ=Population of capital cities and cities of 100,000 or more inhabitants}}</ref> * ٢٠١١ - ھێڵی بۆری ساخالین-خابارۆڤسک-ڤلادیڤۆستۆک کرایەوە.<ref name=monstersandcritics>[http://www.monstersandcritics.com/news/business/news/article_1661692.php/Russia-open-new-Far-Eastern-gas-pipeline-for-Asian-markets Russia open new Far Eastern gas pipeline for Asian markets] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130129012518/www.monstersandcritics.com/news/business/news/article_1661692.php/Russia-open-new-Far-Eastern-gas-pipeline-for-Asian-markets |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ }}</ref> * ٢٠١٢ ** پردی زۆلۆتۆی ڕۆگ و [[پردی ڕوسکی]] دروست کرا. ** ئەیلوول: لووتکەی ھاوکاری ئابووری ئاسیا و زەریای ھێمن لە دوورگەی ڕوسکی بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apec2012.ru/ |سەردێڕ=APEC Russia 2012 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210626085925/https://www.apec2012.ru/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Vladivostok}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:ڤلادیڤۆستۆک]] [[پۆل:کاتنامەکانی شارەکانی ڕووسیا|ڤلادیڤۆستۆک]] ec7spfedhcnidjwzny4yeyhjgy9nyyk 0 215419 1696513 1696144 2026-10-28T20:07:59Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696513 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:2025 Kang Kyung-wha 강경화 (cropped).jpg|وێنۆک]] '''کانگ کیونگ-وا''' (بە کۆری: 강경화; بە ھانجا: 康京和; لەدایکبووی ٧ی نیسانی ١٩٥٥) دیبلۆماتکار و سیاسەتمەدارێکی کۆریای باشوورە کە وەک یەکەم وەزیری دەرەوەی کۆریای باکوور خزمەتی کردووە لەژێر سەرۆک مون جەی-ین لە ساڵی ٢٠١٧ تا ٢٠٢١ ھەروەھا یەکەم ژنە کە پاڵێوراوە و بۆ ئەو پۆستە دیاریکراوە.<ref name="fmyes">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Jiyeun|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=South Korea's Moon Appoints First Female Foreign Minister|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-18/s-korea-s-president-kang-appoints-first-female-foreign-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg News]]}}</ref><ref name="KoreaHerald_2017">{{بیرخستنەوە|دوایین=Min-kyung|یەکەم=Jung|سەردێڕ=Foreign Minister prospects darken|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170606000217|periodical=[[Korea Herald]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ھەروەھا یەکەم ژنە کۆرییە کە پۆستێکی ئاست بەرز لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بەدەست بھێنێت. یەکەم وەزیری دەرەوەی کۆریای باشوورە کە بەشداری شاندە فەرمییەکانی کۆریای باکوور بکات بۆ کۆبوونەوەی لووتکەی کۆریای نێوان کۆریای کۆریایەکان و ھەروەھا سەردانی [[پیۆنگیانگ|پیۆنگیانگ،]] پایتەختی کۆریای باکووری کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کۆریای باشوور|یاسا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Kang Kyung-wha}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سێئول]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی یۆنسێی]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کۆری]] [[پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی کۆریای باشوور]] es648ul603q7ldlscgk5r8d9k10bibv 0 216099 1696839 1543362 2026-10-29T10:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، بولگاریا-کۆلکە) 1696839 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:کتێبی نھێنی.jpg|وێنۆک|بەرگی فلیمی کتێبی نھێنی]] '''کتێبی نھێنی''' فیلمێکی [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنییە]] کە تێکەڵکراوە لەگەڵ جۆرێکی [[تراژیدیا]] و نھێنی ئامێز، ئەو فیلمە لەسەر بنچینەی کتێبی (Secret Book) داڕێژراوە. == شوێن == فلیمەکە لە ساڵانی ٢٠٠٢ و ٢٠٠٣ لە بیتۆلە و ئۆرھاید لە [[مەقدوونیای باکوور|مەقدۆنیا]] تۆمارکراوە، وە بەشێکی فلیمەکە لە [[بولگاریا]] تۆمارکراوە. == بەستەرە دەرکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20060526140926/http://tajnatakniga.com.mk/ ماڵپەڕی فەرمی] * {{IMDb title|id=0350183|title=Tajnata kniga}} * [http://arts.guardian.co.uk/comment/story/0,,1783661,00.html کان، کاتارەکان و پیلانی] فییاچرا گیبۆنز (گاردیان) * [http://www.realitymacedonia.org.mk/web/news_page.asp?nid=1765 لە کۆتاییدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020823151912/http://www.realitymacedonia.org.mk/web/news_page.asp?nid=1765 |date=٢٣ی ئابی ٢٠٠٢ }} «کوشتنی ئاشتیخواز» لە عورید دەست پێدەکات (ڕاستی مەکدۆنیا، ١٤ی نیسانی ٢٠٠٢) {{تووڵی دەروازە|مەقدوونیای باکوور|فیلم|بولگاریا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{بولگاریا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فلیم]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بولگاریا وێنەیان گیراوە]] o5vmu1ryf5pxffus3x7j93233lv16f6 0 216257 1696389 1696034 2026-10-28T17:08:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] 1696389 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Locator map of Kalmykia, Russia (2014–2022).svg|وێنۆک|شوێنی کالمیکیا لە ناوخۆی ڕووسیا.]] [[پەڕگە:Flag_of_Kalmykia.svg|وێنۆک|right|[[ئاڵای کالمیکیا]].]] '''کالمیکیا''' (بە ڕووسی: Калмыкия) بە فەرمی کۆماری کالمیکیا کۆمارێکی [[ڕووسیا]]یە و دەکەوێتە باکووری باکووری [[قەوقاز|قەفقاز]] لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەورووپا]]. کۆمارەکە بەشێکە لە ناوچەی فیدراڵی باشوور، و لە باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[داغستان]] و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ ستاڤرۆپۆل کرای؛ لە باکووری ڕۆژاوا و باکوورەوە [[ئۆبلاستی ڤۆڵگۆگراد]] و لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە [[ئۆبلاستی ئەستراخان]]؛ لە ڕۆژاواوە [[ئۆبلاستی ڕۆستۆڤ]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە [[دەریای قەزوین|دەریای خەزەر]]. کالمیکیا تاکە ناوچەیە لە ئەورووپا کە ئایینی [[بودیزم|بودایی]] تێیدا باڵادەستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rbth.com/arts/327646-kalmykia-buddhism-russia|سەردێڕ=Check out Russia's Kalmykia: The only region in Europe where Buddhism rules the roost|ئیش=[[Russia Beyond]]|نووسەر=Nikolay Shevchenko|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> [[پەڕگە:Golden_Temple_Elista.jpg|وێنۆک|پەرستگای زێڕین لە شاری ئێلیستا.]] ڕووبەرەکەی ئەم کۆمارە ٧٦ ھەزار و ١٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (٢٩ ھەزار و ٤٠٠ میل چوارگۆشە)، ژمارەی دانیشتووانی کەمی نزیکەی ٢٧٥ ھەزار کەسە<ref name="2014Est">Republic of Kalmykia Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. [http://statrk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statrk/resources/d2eb6f804365179484f5c574665da2b8/Численность+постоянного+населения+Ð%A0еспублики+Калмыкия.htm Численность постоянного населения Республики Калмыкия по городам и районам на 01.01.2014 года]{{بەستەری مردوو|url=http://statrk.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/statrk/resources/d2eb6f804365179484f5c574665da2b8/%C3%90%C2%A7%C3%90%C2%B8%C3%91%C2%81%C3%90%C2%BB%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%81%C3%91%C2%82%C3%91%C2%8C+%C3%90%C2%BF%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%81%C3%91%C2%82%C3%90%C2%BE%C3%91%C2%8F%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%BE%C3%90%C2%B3%C3%90%C2%BE+%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%B0%C3%91%C2%81%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BB%C3%90%C2%B5%C3%90%C2%BD%C3%90%C2%B8%C3%91%C2%8F+%C3%90%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D0%BA%D0%B8%D1%8F.htm |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }} {{in lang|ru}}</ref> کۆمارەکە شوێنی نیشتەجێبوونی کالمیکەکانە، کە گەلێکی بە ڕەچەڵەک [[مەغۆل]] و بە پلەی یەکەم لە ئایینی بووداین. پایتەختی کۆمارەکە شاری [[ئیلیستا]]یە کە ناوبانگێکی زۆری لە شەترەنجی نێودەوڵەتیدا بەدەستھێناوە. == ئابوری == کالمیکیا کەرتێکی [[وەرزێری|کشتوکاڵی]] پێشکەوتووی ھەیە. پیشەسازییە پێشکەوتووەکانی دیکە بریتین لە پیشەسازییەکانی پرۆسێسی خۆراک و نەوت و گاز. بەو پێیەی زۆربەی کالمیکیا وشکە، ئاودێری پێویستە بۆ کشتوکاڵ. پلانی ئاودێری چێرنی زێملی (Черноземельская оросительная система) لە باشووری کالمیکیا ئاو لە ڕووبارەکانی [[قەوقاز|قەفقازی]] [[تێرێک (ڕووبار)|تێریک]] و کوما لە ڕێگەی زنجیرەیەک کەناڵەوە وەردەگرێت: ئاو لە تێرێکەوە بۆ کوما لە ڕێگەی کەناڵی تێرێک-کوما دەڕوات، پاشان بۆ کۆگای چۆگرای لەسەر ڕووباری ڕۆژھەڵاتی مانیچ لە ڕێگەی کەناڵی کوما-مانیچەوە، و لە کۆتاییدا دەچێتە ناو چەمی کالمیکیاوە بەسەر کەناڵی سەرەکی چێرنی زێملی، کە لە حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا دروست کراوە<ref>[http://kalmykia.evrazia.org/economika.html "What Kalmykia's economy is based on"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526043824/http://kalmykia.evrazia.org/economika.html |date=May 26, 2007}} {{in lang|ru}}</ref> حکوومەتی کالمیکیا ساڵانە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار خەرج دەکات. بەرھەمی ساڵانەی نەوتی نزیکەی ١٬٢٧٠٬٠٠٠ بەرمیلە. == ئەمانەش ببینە == * [[یەرگێنی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kalmykia}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕووسیا|ئەورووپا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:کالمیکیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٨|کالمیکیا]] iw67sbdzzayawi6stzmsnc5so9553p9 0 217316 1696695 1648849 2026-10-29T04:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696695 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاپورە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.76667 |N| 46.35 |E}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاپورە''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.76667 |N| 46.35 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری سراو|سراو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1262 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاپورە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سراو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 8q6nrqvwpues9tf0ji0shjblanie5v6 0 217343 1696838 1683912 2026-10-29T10:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1696838 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mormon-book.jpg|وێنۆک]] '''کتێبی مۆرمون''' دەقێکی ئایینی بزووتنەوەی پیرۆزەکانی ڕۆژانی دوایییە، کە بەپێی تیۆلۆژیای پیرۆزی ڕۆژانی دوایی، نووسراوەکانی پێغەمبەرانی کۆن لەخۆدەگرێت کە لە کیشیوەری ئەمریکا لە ٦٠٠ی پێش زایین تا ٤٢١ی زایینی ژیاون{{sfn|Hardy|2010|p=6}}{{sfn|Givens|2009|pp=٦–١١}} بۆ یەکەمجار لە ئازاری ١٨٣٠ لەلایەن [[جۆزێڤ سمیت]] بڵاو دەکرێتەوە<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.josephsmithpapers.org/paper-summary/book-of-mormon-1830/7|سەردێڕ=The Book of Mormon: An Account Written by the Hand of Mormon, Upon Plates Taken from the Plates of Nephi ''(1830 edition)''|بڵاوکەرەوە=[[E. B. Grandin]]|ساڵ=١٨٣٠|شوێن=Palmyra, NY}}</ref>{{sfn|Hardy|2010|p=٣}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|مەسیحییەت|دین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Book of Mormon}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} h0uqltp1p2o65galp54vwpy3mlfhhx3 0 217380 1696729 1648848 2026-10-29T07:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696729 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاژاب | ناوی_فەرمی = کاژاب - Kazhaw | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.891703| 46.027292}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاژاب''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.891703| 46.027292 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری کەلان|کەلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 883 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاژاب''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کەلان]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] npeyfvckwnis6h4b65ri31zxeu3j92x 0 217673 1696655 1672599 2026-10-29T01:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1696655 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox settlement | name = کاواکامی | official_name = | native_name = {{nobold|川上村}} | native_name_lang = ja | settlement_type = گوند | other_name = <!-- images, nickname, motto --> | image_skyline = Kawakami main.jpg | imagesize = | image_caption = گوندی کاواکامی | image_flag = Flag of Kawakami, Nara.svg | image_seal = Emblem of Kawakami, Nara.svg | seal_type = Chapter <!-- maps and coordinates -->| image_map = Kawakami in Nara Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = ناونیشانی لە پارێزگای نارا | pushpin_map = Japan | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = لە ژاپۆن | coordinates = {{coord|34|20|N|135|57|E|region:JP|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location -->| subdivision_type = وڵات | subdivision_name = ژاپۆن | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|ناوچە]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]] | subdivision_name2 = [[پارێزگای نارا]] | subdivision_type3 = [[Districts of Japan|مەڵبەند]] | subdivision_name3 = [[Yoshino District, Nara|Yoshino]] <!-- established -->| established_title = <!-- Settled --> | established_date = | extinct_title = لە ئێستادا بەشێکە لە | extinct_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | unit_pref = Metric <!-- area -->| area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_total_km2 = 269.26 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = ١،٤٩٨ | population_as_of = ٣١ی ئازاری ٢٠١٧ | population_density_km2 = Auto | population_est = | pop_est_as_of = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time|JST]] | utc_offset1 = +09:00 <!-- postal codes, area code -->| postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = City hall address | blank_info_sec1 = <!-- website, footnotes --> | website = {{URL|http://www.vill.kawakami.nara.jp/}} | footnotes = | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | tree = [[Cryptomeria|Yoshino Cedar (Cryptomeria)]] | flower = Yamaboki (Rosaceae) | bird = Yamagara (Tincture) | flowering_tree = | butterfly = | fish = | other_symbols = }} }} کاواکامی (川上村, کاواکامی-مورا) گوندێکە لە مەڵبەندی یۆشینۆ، لە پارێزاگی نارا، لە ژاپۆن لەوەتەی ئازاری ٢٠١٧. سەرژمێری دانیشتووان بە ١،٤٩٨ خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Official website of Kawakami Village|ناونیشان=http://www.vill.kawakami.nara.jp/life/docs/2017013100120/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Kawakami Village|شوێن=Japan|زمان=Japanese|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191027060747/http://www.vill.kawakami.nara.jp/life/docs/2017013100120/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} reugy92g4nzg0bk12m2olonue2jobvx 0 217680 1696600 1648886 2026-10-28T22:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696600 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کەو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| چشمه کبود }}<br>{{lang-en| Kani Kaw }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{ Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.9314|47.3825}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کەو''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.9314|47.3825 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ھلێران|ھلێران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی جەزمان|جەزمان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری زەردەڵان|زەردەڵان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1832 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کەو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری زەردەڵان]]، [[ناوچەی جەزمان]]، [[شارستانی ھلێران]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٨)کەس و (١٣)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|لەکی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ھلێران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان| ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ھلێران]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] bqli15tzomifk4ctp5mhgqw1jugscla 0 218737 1696224 1695838 2026-10-28T12:08:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696224 wikitext text/x-wiki {{short description|American actress|bot=PearBOT 5}} {{Use mdy dates|date=June 2020}} {{Infobox person | name = کارلی چایکین | image = Carly Chaikin 2012.jpg (cropped+enhanced).jpg | caption = چایکین لە ٢٠١٢ | birth_name = کارلی ھانا چایکین | birth_date = {{birth date and age|1990|3|26}} | birth_place = سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠٠٩–ئێستا | spouse = {{marriage|ریان بەنێڵ|٢٠٢١}} }} '''کارلی ھانا چایکین''' ({{بە ئینگلیزی|Carly Hannah Chaikin}}) (لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٩٠) خانمەکتەرێکی ئەمریکییە، کاری نواندنی لە ساڵی ٢٠٠٩ دەست پێکرد، و دوای دوو ساڵ ڕۆڵێکی وەرگرت بەناوی دالیا ڕۆیس لە کەناڵی [[کۆمپانیای پەخشی ئەمریکی|ئەی بی سی]]، بەڵام زنجیرەکە لە ساڵی ٢٠١٤ ھەڵوەشایەوە، ساڵێک دواتر دەستی کرد بە ڕۆڵی دارلین لە زنجیرە درامای [[بەڕێز ڕۆبۆت (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|بەڕێز ڕۆبۆت]]. == ژیانی سەرەتایی == چایکین لە شاری [[سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا]] لەدایکبووە، باوکی پزیشکی دڵ و دایکی پزیشکی دەروونی بووە.<ref name="VeniceMag-LastSong-2010">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Steely |یەکەم=Jon |ناونیشان=http://www.venicemag.com/news/index/view/170 |سەردێڕ=Introducing Carly Chaikin |ئیش=Venice Magazine |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100611164620/http://www.venicemag.com/news/index/view/170 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |وتەگێڕانەوە=Born, raised, and still living in Santa Monica, her dad is a cardiologist and her mom is a psychotherapist |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەسەر ئایینی جوولەکە بووە و ھەروەھا خوشکێکی ھەیە.<ref name="TVGuide-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Carly Chaikin, Celebrity – Biography |ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/carly-chaikin/bio/319563/ |وێبگە=[[TV Guide]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810133432/https://www.tvguide.com/celebrities/carly-chaikin/bio/319563/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Carly Chaikin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٠]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە جووە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] 9fss2jamfe8da52ywypw6zas32w502m 0 218860 1696827 1568331 2026-10-29T10:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696827 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:World Digital Library Logo 2008-04-24.png|وێنۆک]] '''کتێبخانەی دیجیتاڵی جیھانی''' کتێبخانەیەکی نێودەوڵەتییە کە لەلایەن [[یوونێسکۆ]] و [[کتێبخانەی کۆنگەرە]]ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەرێوەدەبردرێت کتێبخانەکە باسی لەوە کردووە کە ئەرکی بەرەو پێشبردن و زیادکردنی تێگەیشتن لە چاند و بابەتە جیاوازەکانی جیھانە لە ئنینتەرنێت و سەرچاوەیی پەروەردەیی بۆ قوتابخانە و خوێنەران دابین دەکات<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the World Digital Library: Mission|ناونیشان=https://www.wdl.org/en/about/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|ئیش=World Digital Library|بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress]]|agency=[[United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930133645/https://www.wdl.org/en/about/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ئامانحی لە بەھێزکردن و بەرەوپێشبردنی ناوەڕۆکی جگە لە ئینگلیزی و ڕۆژاوایە لەسەر ئینتەرنێت و بەشداریکردن لە بابەتە زانستییە لێکۆڵینەوەیییەکان. کتێبخانەکە ئامانجی لە بەردەست خستنی زانیاری خۆڕایییە بە زمانی جیاواز و ناوەڕۆکی جۆراوجۆر لە سەرانسەری جیھان لە ناویاندا کتێبە دەگمەنەکان، نەخشە، تۆمارەکان، بابەتە میوزیکییەکان، فیلم، فۆتۆگرافی، و بابەتی ھەمەجۆری تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=UNESCO and Library of Congress sign agreement for World Digital Library|ناونیشان=http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=25521&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090124170924/http://portal.unesco.org/ci/en/ev.php-URL_ID=25521&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|ئیش=portal.[[unesco]].org|شوێن=Paris}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8009974.stm|سەردێڕ=UN puts global treasures online|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090424055504/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8009974.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[بی بی سی|BBC]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2009/apr/08/free-world-digital-library|سەردێڕ=Free-access World Digital Library set to launch|newspaper=[[گاردیان|The Guardian]]|شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|دوایین=Flood|یەکەم=Alison|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Guardian News & Media Limited]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ئینتەرنێت|زانست|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|World Digital Library}} {{کتێب-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:یوونێسکۆ]] [[پۆل:کتێبخانەی کۆنگەرە]] iv7gkck2t3mtq6q8exyid81oipqvx2h 0 219545 1696292 1648966 2026-10-28T13:38:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696292 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سلێمانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سلیمانة }}<br>{{lang-en| Kani Slimana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87714| 44.31515}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سلێمانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.87714| 44.31515 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سێگردکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سلێمانە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی سێگردکان]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] ddcfws37z78als5i4gaz0mymvihrjod 0 219672 1696298 1648961 2026-10-28T13:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696298 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سوور | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سور }}<br>{{lang-en| Kanisur }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.91545| 44.89711}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سوور''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.91545| 44.89711 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئاشتی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سوور''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 00nejdh30ebv32gyttnu1dgh9a463mr 0 219673 1696631 1648872 2026-10-29T01:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696631 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ھەنجیر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني هنجیر }}<br>{{lang-en| Kanihanjir }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.928485| 44.750975}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی ھەنجیر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.928485| 44.750975 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئاشتی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ھەنجیر''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 57btbnf5gp0tbk1nl25n7s3kr7slqw0 0 219674 1696666 1648854 2026-10-29T04:33:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696666 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولان }}<br>{{lang-en| Kawlan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.91488| 44.81976}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.91488| 44.81976 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئاشتی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئاشتی]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] f89ifv9dgw97a1oq5os91bo0yah9yxs 0 219761 1696368 1652866 2026-10-28T16:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696368 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی لەلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانی للة }}<br>{{lang-en| Kani Lala }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87384| 44.52197}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی لەلە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.87384| 44.52197 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەق تەق|تەق تەق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەزای تەقتەق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 25.292 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١ کەس - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٣]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی لەلە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[قەزای تەقتەق]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == دانیشتوان == بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی [[ناحیەی تەقتەق|قەزای تەقتەق]]، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (١٠٠٠) کەس و (٢٠٠) [[خێزان]]. - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای تەقتەق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] odmc9l0ywinh4z86k86zs7jfikd46l4 0 219847 1696580 1652865 2026-10-28T22:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696580 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني رش }}<br>{{lang-en| Kanirash }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.897876| 44.729352}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی ڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.897876| 44.729352 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١١١٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی تەقتەق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 13.392 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٦ کەس - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٣]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ڕەش''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی تەقتەق]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == دانیشتوان == بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی [[ناحیەی تەقتەق]]، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (١٦٦) کەس و (٢٦) [[خێزان]]. - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای تەقتەق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] l0nf695735y34f0sdejl9s6jvjvd3zt 0 220135 1696599 1648887 2026-10-28T22:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696599 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کەند | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کند }}<br>{{lang-en| Kani Kand }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.1249| 44.67641}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کەند''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.1249| 44.67641 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کەند''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] hukrlykwygxops8sm225j5u6d24obzo 0 220475 1696485 1648913 2026-10-28T19:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696485 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی پەلک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني بلک }}<br>{{lang-en| Kani Pallk }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.198007| 44.428759}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی پەلک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.198007| 44.428759 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ! کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی پەلک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] ngc4ooy929libqx1uefdtax8dmqkmzx 0 220476 1696280 1648974 2026-10-28T13:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696280 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی دەربەند | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني دربند }}<br>{{lang-en| Kani Darband }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.10521| 44.39745}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی دەربەند''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.10521| 44.39745 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی دەربەند''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 5af41pfhd261jylhlkv4kfn7ilqnibv 0 220477 1696297 1648962 2026-10-28T13:38:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سوسکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سوسکة }}<br>{{lang-en| Kani Suska }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.10521| 44.39745}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سوسکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.062676| 44.291105 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٥٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سوسکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] dpd4h43b3sj6r9hl90r3i24mw3b4elm 0 220478 1696601 1648885 2026-10-28T22:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696601 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کەوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کوان }}<br>{{lang-en| Kani Kawan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.258410| 44.280305}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کەوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.258410| 44.280305 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کەوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 8lgz4pfzewr0k4l4th07ggxvsfcs49s 0 220479 1696609 1648881 2026-10-28T22:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696609 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گوند | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کوند }}<br>{{lang-en| Kani Gund }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.12619| 44.53105}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گوند''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.12619| 44.53105 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ! کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گوند''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] s6qch0cl541ppkh09hlyjbbb22a1w72 0 221055 1696812 1533827 2026-10-29T10:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1696812 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Supertuxkart 0.7.png|وێنۆک|نموونەیەک لە یاری ڤیدیۆیی پێشبڕکێی کارت بەناوی SuperTuxKart]] '''کایەی ڤیدیۆیی پێشبڕکێ''' ({{بە ئینگلیزی|Racing Game Video}}) جۆرێکە لە یاری ڤیدیۆیی کە یاریزانەکە بەشداری پێشبڕکێیەک دەکات. لەوانەیە لەسەر بنەمای ھەر شتێک بێت لە خولەکانی پێشبڕکێی جیھانی ڕاستەقینەوە تا ڕێکخستنە خەیاڵییەکان. ئەوان بە درێژایی سپێکترۆمێک لە نێوان ھاوشێوەکردنی پێشبڕکێی ڕاستەقینە و یارییەکانی پێشبڕکێی توندڕەوتر لە شێوازی "یاڕی-ئارکەید" دەگۆڕدرێن. یارییەکانی کارتی پێشبڕکێ وەک دووەم ژێر ڕەگەزی بەناوبانگ لە ساڵانی نەوەدەکاندا سەریان ھەڵدا. ھەروەھا دەتوانرێت یارییە پێشبڕکێیەکان وەک یاری ڤیدیۆیی وەرزشی پۆلبەندی بکرێت. بنەمای یارییە ڤیدیۆییەکانی پێشبڕکێ یارییەکانی لێخوڕینی ئەلکترۆمیکانیکی ئارکەید (یارییەکانی ئی ئێم) بوون. یەکەم یاری پێشبڕکێی میکانیکی ئارکەید مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٠٠، کاتێک کۆمپانیای وەرزشی ئۆتۆماتیکی کە بنکەکەی لە لەندەنە، یارییەکی میکانیکی پێشبڕکێی یەختەکانی بەرھەمھێنا بە ناوی یەختی پێشبڕکێ. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|کایەی ڤیدیۆیی }} {{پۆلی کۆمنز|Racing video games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] lx2xw6yg3h2y28faqahijeb1c1q827t 0 221181 1696705 1546280 2026-10-29T04:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696705 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Chandler Riggs - 2018077122146 2018-03-18 Walker Stalker Con - Sven - 1D X MK II - 605 - AK8I9646 (cropped).jpg|وێنۆک|200px|left|چاندلەر ڕیگز کارەکتەرە ڕاستەقینەکە کە بەناوی کارل گریمسی کارەکتەری خەیاڵی ڕۆڵی بینیوە، لە ساڵی ٢٠١٨.]] '''کارل گریمس''' ({{بە ئینگلیزی|Carl Grimes}})، [[کەسایەتیی خەیاڵی|کەسایەتییەکەی خەیاڵییە]] و یەکێکە لە پاڵەوانە سەرەکییەکانی زنجیرە [[کتێبی کۆمیک]] [[مردووی گەڕۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|مردووی رۆیشتوو]] و لەلایەن چاندلەر ڕیگزەوە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان بە ھەمان ناو ڕۆڵی تێدا گێڕاوە. کارەکتەرەکە لەلایەن نووسەر ڕۆبەرت کیرکمان و ھونەرمەند تۆنی مۆرەوە دروستکراوە، و بۆ یەکەمجار لە فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکەوتووە، لە ھەردوو فۆڕمی میدیادا، کارل کوڕی ڕیک گریمزە، و لۆری گریمس.<ref>{{cite comic |writer=[[Robert Kirkman|Kirkman, Robert]] |penciller=[[Tony Moore (artist)|Moore, Tony]] |inker=Moore, Tony |coinkers=[[Cliff Rathburn]] (gray tones) |letterer=Kirkman, Robert |story=[[Days Gone Bye (comic book)|Days Gone Bye]] |title=The Walking Dead |volume=1 |issue=6 |date=March 2004 |publisher=[[Image Comics]] |location=1071 N. Batavia St. , Suite A, Orange, CA 92867 |pages=22}}</ref> لە زنجیرە کتێبە کۆمیکەکاندا کارل وەک منداڵێکی ئاسایی و بێتاوان دەست پێدەکات، بەڵام لەگەڵ ئەوەی ڕووداوەکانی نەزمی [[جیھان]]ی نوێ ناچاری دەکەن گەورە بێت، ساردتر دەبێتەوە و ھەندێکجار بڕیاری تەواو زەق دەدات بۆ ئەوەی کە پێی وایە باشی گروپەکەیە. گەشەسەندنی کارەکتەرەکە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەدا ھاوشێوەیە، کە کەسایەتییەکی بێبەزەیی وەردەگرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ناکۆکی لەگەڵ باوکیدا، کە ئارەزووی پاراستنی ئەخلاقی [[منداڵ]]ی و بێتاوانی کارل تا دەتوانێت. لە کاتی بیرکردنەوەدا، کارل لە کۆتاییدا ھەستی ئەخلاقی خۆی بەدەست دەھێنێتەوە و لە ھەمان کاتدا ھێشتا لێواری مانەوەی خۆی دەھێڵێتەوە. لە ھەمان کاتدا باوکی دەست دەکات بە لەدەستدانی ڕەوشتی خۆی، ئەمەش دواجار کارل دەکاتە ململانێ لەگەڵیدا بە ھۆکاری جیاواز، بەتایبەتی لەبارەی یارمەتیدانی کەسانی نامۆ کە پێویستیان پێیەتی. ھەروەھا کارل یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە ڕیک لە ژیانی [[نێگان سمیت]] ڕزگاری بووە.<ref name=ent>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم=Clark |دوایین=Collis |ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2012/03/05/walking-dead-robert-kirkman/ |سەردێڕ='Walking Dead' exec producer Robert Kirkman talks about tonight's episode and that shocking |magazine=[[Entertainment Weekly]] |بڵاوکەرەوە=[[Meredith Corporation]] |شوێن=New York City |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141023141456/http://insidetv.ew.com/2012/03/05/walking-dead-robert-kirkman/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمیک|فیلم|ترسناک|ئەکتەران|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە تووشی لەبیرچوونەوە بوونە]] [[پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا]] [[پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)]] [[پۆل:ژنکوژی خەیاڵی]] [[پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی جۆرجیا (ئەمریکا)]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان]] [[پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون]] [[پۆل:سەربازە منداڵە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵیەکان چاوێکیان لەدەستداوە]] [[پۆل:کارەکتەرە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ ناسێنراون]] [[پۆل:خۆکوشتنی خەیاڵی]] [[پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر]] [[پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی کێنتاکی]] ndndvn007plkaiuogafzyennmfhjftg 0 221578 1696691 1549486 2026-10-29T04:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696691 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Shazam Captain Marvel.png|وێنۆک|کاپتن مارڤڵ/شازام]] '''کاپتن مارڤڵ''' ھەروەھا بە '''شازامیش''' ناسراوە، ({{بە ئینگلیزی|Captain Marvel}}) کارەکتەری [[سووپەرھیرۆ|سوپەرکەسایەتی خەیاڵییە]] لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن [[کۆمیکەکانی دی سی|کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە]] بڵاودەکرێتەوە. ئەم کەسایەتییە لەلایەن سی. لەلایەن سیباک و نووسەر بیل پارکەرەوە لە ساڵی ١٩٣٩ دروست کراوە، بۆ یەکەمجار لە ژمارەی دووەمی فیلمی Whiz Comicsی فاست کۆمیکس لە شوباتی ١٩٤٠ دەرکەوتووە. توانا و ھێزی شازام سیحرێکی ھەزار ساڵەیە کە لە ھەزار ساڵدا لەلایەن جادووگەرێکەوە بە ناوی مامەراگان دەدرێت بە کەسێک و جێگای سەرسووڕمانە کە ئەم بەشە کەوتە سەر ناوی گەنجێکی بێ ئەزموون بە ناوی '''بیلی باتسۆن'''. بیلی باتسۆن بە ھاوکاریی جاستیس لیگ ھەنگاوێکی بەرەو یارمەتیدانی مرۆڤایەتی ناوە و ئەم دەسەڵاتەی بە شێوەیەکی مرۆیی بەکارھێناوە. لە ساڵی ١٩٨١ کۆمپانیای دی سی کۆمیکس کارەکتەری دروست کردەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤێڵ]] کۆمیکس کەسێکی دیکەی بەکارھێنا بە ناوی کاپتن مارڤێڵ کە ناوەکەی کۆپی کردووە، دی سی کۆمیکس ناچار بوو ناونیشانەکەی بگۆڕێت بۆ ''شازام!'' بەکارھێنان و لەگەڵ دیزاینی C. بێک لە گۆڤارێکدا بە ناوی ھێزی شازام سەرگەرمییەکانی ئەم کەسە بەناوبانگە دەگێڕێتەوە. کارەکتەرەکە شەڕ لەگەڵ لیستێکی بەرفراوانی دوژمنەکان دەکات، بە پلەی یەکەم دکتۆر سیڤانا، [[بلاک ئادەم]]، و کاک مایند. سەرەتا نازناوی بیلی باتسۆن کاپتن تاندەر بوو، بەڵام دیزاینەری کارەکتەرەکە، سی سی بێک، بۆی دەرکەوت کە کارەکتەری تر ھەیە بەو ناوە، بۆیە ناوەکەی گۆڕی بۆ ''کاپتن مارڤێڵ'' (پەیوەندی بە مارڤێڵ کۆمیکسەوە نییە) فاست کۆمیکس دروست کرا و زۆری نەخایاند بوو بە سەرکەوتنێکی باوەڕپێنەکراو. دی سی کۆمیکس کە بەرگەی سەرکەوتنی کاپتن مارڤێڵی نەگرت، لە دادگا سکاڵای لەسەر فاست کۆمیکس تۆمار کرد و پێیوابوو فاست کۆمیکس کاپتن مارڤێڵی لە سوپەرمان کۆپی کردووە. بەپێی بەڵگەکان، دادگا لێکچوونێکی حاشا ھەڵنەگری لە نێوان کاپتن مارڤێڵ و سوپەرمان دۆزییەوە، لە ئەنجامدا ئەم کارەکتەرە لە ساڵی ١٩٥١ لە فیلمی فاست کۆمیکس قەدەغە کرا، بۆ دی سی دەستنیشانکرا، فاست کۆمیکس ناچار بوو غەرامە بدات بە دی سی کۆمیکس. لە ساڵی ٢٠١٩ ''[[شازام! (فیلم)|شازام!]]'' لە دەرھێنانی دەیڤید ئێف. ساندبێرگ و لەسەر بنەمای کارەکتەرەکە، زاکاری لیوای ڕۆڵی شازام و ئاشەر ئەنجێڵ ڕۆڵی بیلی باتسۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. بڕیارە لیڤی و ئەنجێل ڕۆڵی خۆیان لە بەدواداچوونی ئەم فیلمەدا بگێڕن لەژێر ناوی ''شازام!'' ''توڕەیی خوداوەندەکان'' (٢٠٢٣) گەڕانەوە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Marvel and his cast}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیووس]] [[پۆل:سولەیمان]] [[پۆل:ئەو کۆمیکانەی لە ١٩٤١ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە]] [[پۆل:جیوە (ئەفسانە)]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:سووپەرھیرۆکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان]] [[پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا]] cj2gl7m66h5ep39gq8r1is67a8t5tpb 0 221611 1696690 1407318 2026-10-29T04:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696690 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Captain Marvel (film) poster.jpg|وێنۆک]] '''''کاپتن مارڤڵ''''' ({{بە ئینگلیزی|Captain Marvel}}) فیلمێکی [[فیلمی سووپەرھیرۆ|سوپەرکەسایەتی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٩ کە لەسەر بنەمای کارەکتەری کارۆل دانڤێرس / کاپتن مارڤڵ لە [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|فیلمی مارڤێڵ کۆمیکس]] دروست کراوە. [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|ستۆدیۆی مارڤێڵ]] فیلمەکەی بەرھەمھێناوە و لەلایەن [[ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی|ستۆدیۆی واڵت دیزنی]] دابەشکراوە. ئەمە [[پێڕستی فیلمەکانی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ|بیست و یەکەمین فیلمە]] لە [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ|گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ]] (MCU). ئانا بودن و ڕایان فلێک سیناریۆی فیلمەکەیان نووسیوە و دەرھێنەری فیلمەکە بوون، ھەروەھا جێنۆڤا ڕۆبەرتسۆن-دۆڤێتیش بەشداری لە سیناریۆی ئەم فیلمەدا کردووە. [[بری لارسن|بری لارسۆن]] وەک کارۆل دانڤێرس شانبەشانی [[ساموێل ئێل. جاکسن|ساموێل ئێڵ.]] [[ساموێل ئێل. جاکسن|جاکسۆن]] و بن مێندێلسۆن و جەیمان ھانسۆ و لی پێس و لاشانا لینچ و [[جێما چان|جیما چان]] و ئانێت بێنینگ و کلارک گرێگ و جود لاو لە ئەکتەرەکانی فیلمەکەدان. فیلمەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا دروست کراوە و بەدوای دانڤێرسدا دەگەڕێت کە دەبێتە کاپتن مارڤڵ دوای ئەوەی زەوی لە ناوەڕاستی ململانێیەکی گەلەئەستێرەیی نێوان دوو شارستانییەتی نامۆدا گیر دەبێت. پەرەپێدانی فیلمەکە لە مانگی ئایاری ٢٠١٣ دەستی پێکردووە. ئەم فیلمە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بە فەرمی وەک یەکەم فیلمی سوپەرھێرۆی مارڤڵ ستۆدیۆ بە سەرکردایەتی ژنان ڕاگەیەندرا. نیکۆڵ پێرلمان و مێگ لیفاڤ لە مانگی نیساندا بەکرێگیران بۆ نووسینی فیلمەکە دوای پێشکەشکردنی کارەکتەرە جیاوازەکان، کە توخمەکانیان لە ھێڵی [[کتێبی کۆمیک|چیرۆکی کتێبی کۆمیکی]] ڕۆی تۆماس لە ساڵی ١٩٧١ی جەنگی کری-سکرول وەرگرت. لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|سان دیێگۆ کۆمیک-کۆن]] ٢٠١٦، لارسۆن وەک دانڤێرس ناسێندرا و ئانا بۆدن و ڕایان فلێک لە مانگی نیسانی ٢٠١٧دا بەکرێگیران بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. ھەر زوو ڕۆبەرتسۆن-دۆڤێت بەکرێ گیرا بۆ دووبارە نووسینی سیناریۆکە و لەگەڵ دەستپێکردنی وێنەگرتنەکەدا ئەندامانی دیکەی کاستەکە زیادکران. وێنەگرتنی شوێنەکان لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨ دەستیپێکرد، وێنەگرتنی سەرەکی لە مانگی ئازار لە [[کالیفۆرنیا]] دەستیپێکرد و لە تەممووزی ٢٠١٨ لە ویلایەتی لویزیانا کۆتایی ھات. چەندین ئەکتەر ڕۆڵی خۆیان لە فیلمەکانی پێشووی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ لە فیلمی ''کاپتن مارڤڵ'' دووبارە دەکەنەوە؛ لەوانەش جاکسۆن و گرێگ کە لە دوای بەرھەمھێناندا بە شێوەیەکی دیجیتاڵی گەنجکرانەوە بۆ ئەوەی ڕووداوەکانی ساڵانی نەوەدەکان بەرجەستە بکەن. ''فیلمی کاپتن مارڤێڵ'' لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ لە لەندەن بۆ یەکەمجار نمایشکرا و لە ٨ی ئازار لە ئەمریکا لە چوارچێوەی قۆناغی سێیەمی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ نمایشکرا.<ref name="LondonPremiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kazi|یەکەم=Safeeyah|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Brie Larson oozes girl power at the Captain Marvel premiere as she opens up on fears over the role|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/brie-larson-oozes-girl-power-at-the-captain-marvel-premiere-as-she-opens-up-on-fears-over-the-role-a4078471.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/76X6v9DXx?url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/brie-larson-oozes-girl-power-at-the-captain-marvel-premiere-as-she-opens-up-on-fears-over-the-role-a4078471.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=[[Evening Standard]]}}</ref><ref name="Phase3Update">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strom|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Marvel Studios Phase 3 Update|ناونیشان=http://marvel.com/news/movies/25244/marvel_studios_phase_3_update?linkId=17794776|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6c83EJZBL?url=http://marvel.com/news/movies/25244/marvel_studios_phase_3_update?linkId=17794776|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=[[Marvel Entertainment|Marvel.com]]}}</ref> فیلمەکە داھاتی زیاتر لە یەک ملیار و ١٠٠ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە، بەمەش دەبێتە یەکەم فیلمی سوپەرکەسایەتی بە سەرکردایەتی ژنان کە ڕێژەی یەک ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە. فیلمەکە بووە پێنجەم فیلمی زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠١٩<ref name="3rdHighest">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019 Worldwide Grosses|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2019&p=.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105201133/https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2019&p=.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|بڵاوکەرەوە=[[IMDb]]}}</ref> و، لە ماوەی نمایشکردنی لە شانۆدا، [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان|بیست و سێھەمین فیلمی زۆرترین داھاتی]] ھەموو سەردەمێک بوو. ئەم فیلمە بەھۆی نواندنەکەیەوە ستایشی زۆری لێکرا، بەتایبەتی ڕۆڵی لارسۆن. بڕیارە بەدواداچوونی فیلمی ''[[مارڤڵ]]'' لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ نمایش بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Couch|یەکەم=Aaron|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Marvel Unveils 'Black Panther II' Title, First 'Eternals' Footage and More|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/marvel-unveils-black-panther-ii-title-first-eternals-footage-and-more|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Marvel (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بۆشایی ئاسماندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٩ داندراون]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٩]] 3ohnjq9vr8d91tsggfj6waugidybqyw 1696773 1696690 2026-10-29T09:07:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696773 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Captain Marvel (film) poster.jpg|وێنۆک]] '''''کاپتن مارڤڵ''''' ({{بە ئینگلیزی|Captain Marvel}}) فیلمێکی [[فیلمی سووپەرھیرۆ|سوپەرکەسایەتی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٩ کە لەسەر بنەمای کارەکتەری کارۆل دانڤێرس / کاپتن مارڤڵ لە [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|فیلمی مارڤێڵ کۆمیکس]] دروست کراوە. [[ستۆدیۆکانی مارڤڵ|ستۆدیۆی مارڤێڵ]] فیلمەکەی بەرھەمھێناوە و لەلایەن [[ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی|ستۆدیۆی واڵت دیزنی]] دابەشکراوە. ئەمە [[پێڕستی فیلمەکانی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ|بیست و یەکەمین فیلمە]] لە [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ|گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ]] (MCU). ئانا بودن و ڕایان فلێک سیناریۆی فیلمەکەیان نووسیوە و دەرھێنەری فیلمەکە بوون، ھەروەھا جێنۆڤا ڕۆبەرتسۆن-دۆڤێتیش بەشداری لە سیناریۆی ئەم فیلمەدا کردووە. [[بری لارسن|بری لارسۆن]] وەک کارۆل دانڤێرس شانبەشانی [[ساموێل ئێل. جاکسن|ساموێل ئێڵ.]] [[ساموێل ئێل. جاکسن|جاکسۆن]] و بن مێندێلسۆن و جەیمان ھانسۆ و لی پێس و لاشانا لینچ و [[جێما چان|جیما چان]] و ئانێت بێنینگ و کلارک گرێگ و جود لاو لە ئەکتەرەکانی فیلمەکەدان. فیلمەکە لە ساڵی ١٩٩٥دا دروست کراوە و بەدوای دانڤێرسدا دەگەڕێت کە دەبێتە کاپتن مارڤڵ دوای ئەوەی زەوی لە ناوەڕاستی ململانێیەکی گەلەئەستێرەیی نێوان دوو شارستانییەتی نامۆدا گیر دەبێت. پەرەپێدانی فیلمەکە لە مانگی ئایاری ٢٠١٣ دەستی پێکردووە. ئەم فیلمە لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ بە فەرمی وەک یەکەم فیلمی سوپەرھێرۆی مارڤڵ ستۆدیۆ بە سەرکردایەتی ژنان ڕاگەیەندرا. نیکۆڵ پێرلمان و مێگ لیفاڤ لە مانگی نیساندا بەکرێگیران بۆ نووسینی فیلمەکە دوای پێشکەشکردنی کارەکتەرە جیاوازەکان، کە توخمەکانیان لە ھێڵی [[کتێبی کۆمیک|چیرۆکی کتێبی کۆمیکی]] ڕۆی تۆماس لە ساڵی ١٩٧١ی جەنگی کری-سکرول وەرگرت. لە [[کۆمیک کۆنی سان دیێگۆ|سان دیێگۆ کۆمیک-کۆن]] ٢٠١٦، لارسۆن وەک دانڤێرس ناسێندرا و ئانا بۆدن و ڕایان فلێک لە مانگی نیسانی ٢٠١٧دا بەکرێگیران بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. ھەر زوو ڕۆبەرتسۆن-دۆڤێت بەکرێ گیرا بۆ دووبارە نووسینی سیناریۆکە و لەگەڵ دەستپێکردنی وێنەگرتنەکەدا ئەندامانی دیکەی کاستەکە زیادکران. وێنەگرتنی شوێنەکان لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨ دەستیپێکرد، وێنەگرتنی سەرەکی لە مانگی ئازار لە [[کالیفۆرنیا]] دەستیپێکرد و لە تەممووزی ٢٠١٨ لە ویلایەتی لویزیانا کۆتایی ھات. چەندین ئەکتەر ڕۆڵی خۆیان لە فیلمەکانی پێشووی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ لە فیلمی ''کاپتن مارڤڵ'' دووبارە دەکەنەوە؛ لەوانەش جاکسۆن و گرێگ کە لە دوای بەرھەمھێناندا بە شێوەیەکی دیجیتاڵی گەنجکرانەوە بۆ ئەوەی ڕووداوەکانی ساڵانی نەوەدەکان بەرجەستە بکەن. ''فیلمی کاپتن مارڤێڵ'' لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٩ لە لەندەن بۆ یەکەمجار نمایشکرا و لە ٨ی ئازار لە ئەمریکا لە چوارچێوەی قۆناغی سێیەمی گەردوونی سینەمایی مارڤڵ نمایشکرا.<ref name="LondonPremiere">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kazi|یەکەم=Safeeyah|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Brie Larson oozes girl power at the Captain Marvel premiere as she opens up on fears over the role|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/brie-larson-oozes-girl-power-at-the-captain-marvel-premiere-as-she-opens-up-on-fears-over-the-role-a4078471.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/76X6v9DXx?url=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/brie-larson-oozes-girl-power-at-the-captain-marvel-premiere-as-she-opens-up-on-fears-over-the-role-a4078471.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|وێبگە=[[Evening Standard]]}}</ref><ref name="Phase3Update">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strom|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Marvel Studios Phase 3 Update|ناونیشان=http://marvel.com/news/movies/25244/marvel_studios_phase_3_update?linkId=17794776|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6c83EJZBL?url=http://marvel.com/news/movies/25244/marvel_studios_phase_3_update?linkId=17794776|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=[[Marvel Entertainment|Marvel.com]]}}</ref> فیلمەکە داھاتی زیاتر لە یەک ملیار و ١٠٠ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە، بەمەش دەبێتە یەکەم فیلمی سوپەرکەسایەتی بە سەرکردایەتی ژنان کە ڕێژەی یەک ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە. فیلمەکە بووە پێنجەم فیلمی زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠١٩<ref name="3rdHighest">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019 Worldwide Grosses|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2019&p=.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105201133/https://www.boxofficemojo.com/yearly/chart/?view2=worldwide&yr=2019&p=.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|بڵاوکەرەوە=[[IMDb]]}}</ref> و، لە ماوەی نمایشکردنی لە شانۆدا، [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان|بیست و سێھەمین فیلمی زۆرترین داھاتی]] ھەموو سەردەمێک بوو. ئەم فیلمە بەھۆی نواندنەکەیەوە ستایشی زۆری لێکرا، بەتایبەتی ڕۆڵی لارسۆن. بڕیارە بەدواداچوونی فیلمی ''[[مارڤڵ]]'' لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ نمایش بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Couch|یەکەم=Aaron|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Marvel Unveils 'Black Panther II' Title, First 'Eternals' Footage and More|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/marvel-unveils-black-panther-ii-title-first-eternals-footage-and-more|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Marvel (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا دانراون]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو ئۆرلینز وێنەکەی گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەبیرچوونەوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بۆشایی ئاسماندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٩ داندراون]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] 36l0se2825p3kzsc5q44ewd5vy4aent 0 221791 1696398 1695842 2026-10-28T17:13:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ھیندستان|ھیندستان]] و [[دەروازە:ژن|ژن]] 1696398 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Charmy Kaur at CCL 4 Launch (cropped).jpg|وێنۆک]] '''کارمی کاور''' ({{بە ئینگلیزی|Charmme Kaur، لەدایکبووی ١٧ی ئایاری ١٩٨٧<ref>https://web.archive.org/web/20180924085006/http://idlebrain.com/news/2000march20/news260.html</ref>}}) بەرھەمھێنەری فیلمی ھیندییە و ئەکتەری پێشووی فیلمە. ئەو بەھۆی کارەکانیەوە ناسراوە کە زیاتر لە سینەمای تێلووگوودا ھەیە، ھەروەھا کەم فیلمی تامیل، مالایالم، کانادا و ھیندییشی ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20110704172953/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=30249&cat=1&scat=12</ref> فیلمە دیارەکانی بریتین لە فیلمەکانی وەک ماس (٢٠٠٤)، ئانوکۆکوندا ئۆکا ڕۆجو (٢٠٠٥)، لاکشمی (٢٠٠٦)، پورنامی (٢٠٠٦)، راکی (٢٠٠٦)، کە تێیدا لە ھەموو ئەم فیلمانەدا بەشداری کردووە جگە لە فیلمی ئانوکۆکوندا ئۆکا ڕۆجو کە ڕۆڵی پاڵپشتی گێڕاوە. دواتر لە فیلمەکانی وەک مانترا (٢٠٠٧) دەرکەوت، کە خەڵاتی ناندی ویلایەتی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێنا، لە ساڵانی دواتردا لە فیلمەکانی مانۆراما (٢٠٠٩)، ڕۆژنامەی کاڤیا (٢٠٠٩) و مانگالا (٢٠١١) دەرکەوت، وا دیار بوو کە ئەو پاداشتێکی بۆ دەستکەوت. خەڵاتی تایبەتی دەستەی سوێندخواردنی ناندی لە ویلایەتێکی دیکەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20180826105313/http://ccl6.in/telugu-warriors-brand-ambassadors/</ref> دواتر لە فیلمی ھیندی بودا... ھۆگا تێرا باپ لەگەڵ [[ئەمیتاب باچان]] دەرکەوت.<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/charmme-kaur-moves-court-in-drug-case-4765187/</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھیندستان|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Charmy Kaur}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی مومبای]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:خانمەکتەران لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] im7y0t720kx1puxs86bddsraq08avch 0 221892 1696696 1549484 2026-10-29T04:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، ئیتالیا-کۆلکە) 1696696 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:A-cup-of-cappuccino-coffee-dar-es-salaam-cafe.jpg|200px|thumb|left]]'''کاپوچینۆ''' ({{IPAc-en|audio=Cappuccino Pronunciation.ogg|ˌ|k|æ|p|ᵿ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ|}}([[زمانی ئیتالی|بە ئیتاڵی]] <span>:</span> Cappuccino) جۆرێکە لە [[قاوە]] تێکەڵ بە [[شیر|شیر،]] و لەلایەن [[ئیتالیا|ئیتاڵییەکانەوە]] داھێنراوە، لە کافێکان دەفرۆشرێت و بە جۆرەکانی دیکۆراتی وەک فۆم یان [[کرێم]] دەڕازێنرێتەوە، قاوەی ئیتاڵی کە پێکھاتووە لە ئیسپرێسۆ بە ڕێژەیەکی کەم، کە شیر و کەفی شیری بە یەکسانی تێدەکرێت، لەوانەیە لەناو کوپێکی گەورەدا پێشکەش بکرێت، و ھەندێکجار بە تۆزی کاکاو یان تۆزی [[دارچین]] ڕازێنرێتەوە، شەکریش لەگەڵیدا پێشکەش دەکرێت بۆ ھەرکەسێک کە حەزی لێبێت، کاپوچینۆ دەوڵەمەندە [[کالۆری|بە کالۆری،]] بەو پێیەی ھەر کوپێک نزیکەی ٣٠٠ کالۆری لەخۆدەگرێت، ئەمەش بەھۆی ڕێژەی بەرزی کاربۆھیدراتەکانی ناو ئەو کرێم و شەکرەی کە لێی ئامادە دەکرێت.<ref>https://cookpad.com/sa</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ئیتالیا|خواردنەوە}} {{پۆلی کۆمنز|Cappuccino}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:قاوە]] mz8t5wwp3anv8m63mio46ilwmnq9g0v 0 222001 1696315 1595547 2026-10-28T15:24:56Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696315 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''مایک تایسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Mike tayson}}) (لەدایکبووی ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە [[نیویۆرک|شاری نیویۆرک]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]])، [[مستانی|بۆکسێنەرێکی]] خانەنشینکراوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. گەنجترین پاڵەوانی پیشەگەری [[مستانی|بۆکسێنی]] [[کێشی قورس (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)|کێشی قورس]]ە و یەکێکە لە کەسایەتیییە [[وەرزش|وەرزشییە]] بەناوبانگەکانی جیھان. تایسۆن لە ساڵی ١٩٨٥ ھاتە ناو جیھانی [[مستانی|بۆکسێنی]] پیشەگەرەوە. لە ساڵی ١٩٨٦ بووە پاڵەوانی بەشی کێشیی قورس لە ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن، و ساڵی دواتر، پاڵەوانێتی یەکێتی جیھانی بۆکسێن و فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی بۆکسێنی بەدەستھێنا، و بووە پاڵەوانی بێ جێگەی مشتومڕی جیھان لە نێوان ساڵانیی ١٩٨٧ و ١٩٩٠. لە ساڵی ١٩٨٨ لە شەڕێکی یادگاریدا لە ماوەی ٩١ چرکەدا مایکل سپینکسی لە یارییەکە بردەوە و یەکەم دۆڕانی بوو و خەڵاتێکی ٢٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. تایسۆن بۆ ماوەیەک وا دیار بوو کە نەدۆڕاوە تا لە ساڵی ١٩٩٠ بە بەستەر دۆگلاس دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Mike Tyson vs Buster Douglas, 1990|ناونیشان=https://www.bitchute.com/video/qhepwu514b5K/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210525010637/https://www.bitchute.com/video/qhepwu514b5K/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی ١٩٩٢ بە تۆمەتی [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسی]] سزای ٦ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا و دوای ٣ ساڵ ئازاد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Holley|یەکەم=David|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2005/sep/16/world/fg-tyson16|سەردێڕ=Tyson a Heavyweight in Chechnya|newspaper=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170902051821/http://articles.latimes.com/2005/sep/16/world/fg-tyson16}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mike Tyson|ناونیشان=http://www.biography.com/people/mike-tyson-9512980#imprisonment-and-return-to-boxing|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160810150559/http://www.biography.com/people/mike-tyson-9512980#imprisonment-and-return-to-boxing|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=biography.com}}</ref> دوای ئازادبوونی لە زیندان، دەگوترا کەسایەتییەکەی گۆڕاوە. لە ساڵی ١٩٩٦ تایسۆن پاڵەوانێتی ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن و یەکێتی بۆکسێنی جیھانی بەدەست ھێنایەوە، بەڵام لە ھەمان ساڵدا بە ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد دۆڕا و یەکێک لە نازناوی پاڵەوانێتییەکەی لەدەستدا. لە ساڵی ١٩٩٧ لە یاری دووبارە لەگەڵ ھۆلیفیڵد مشتومڕێکی نوێی دروست کرد بە گازگرتن و دڕاندنی بەشێک لە گوێی ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد و بۆ ماوەیەک ڕاگیرا. لە ساڵی ١٩٩٨ لە مۆسیقای [[مۆسیقا|ھیپ]] ھۆپ یان [[ڕاپ]]. قۆناغی دووەم کەی ئۆ بەشداری کرد. لە ساڵی ١٩٩٩ جارێکی تر بۆ ماوەیەکی کورت زیندانی کرایەوە. لە ساڵی ٢٠٠٢دا جارێکی تر چانسی وەرگرتنەوەی پاڵەوانێتییەکەی بۆ ڕەخسا. لە [[کۆنفرانسی ھەواڵ|کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەی]] پێش یارییەکە لەگەڵ لێنۆکس لویس ھێرشی کردە سەر بەرامبەرەکەی و لە قۆناغی ھەشتەمدا لە ڕینگدا کرایە دەرەوە. تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠٦ وازی لە وەرزشە پیشەگەرەکان ھێنا دوای دوو دۆڕانی لەسەریەک بە دانی ویلیامز و کیڤن مەکبراید، بە تۆمارکردنی ٥٨ شەڕ و ٥٠ بردنەوە (٤٤ بردنەوە) و ٦ دۆڕان و ٢ یەکسانبوون. تایسۆن بە شێوازی دڕندە و ترسناکانەی بۆکسێن ناسراوە ھەروەھا بە ڕەفتارە مشتومڕاوییەکانی ناوەوە و دەرەوەی ڕینگ. بە ٨٨٪ی سەرکەوتنەکانی بە نۆک ئاوت، لە لیستی ١٠٠ باشترین بۆکسێنەری ھەموو سەردەمەکان لەلایەن گۆڤاری ''ڕینگەوە'' پلەی ١٦ی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BoxRec: Mike Tyson|ناونیشان=https://boxrec.com/en/proboxer/474|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210521110946/https://boxrec.com/en/proboxer/474|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=boxrec.com}}</ref><ref name="100punchers2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eisele|یەکەم=Andrew|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Ring Magazine's 100 Greatest Punchers|ناونیشان=http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707075523/http://boxing.about.com/od/history/a/ring_punchers.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٠|وێبگە=[[About.com]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە لیستی «سەختترین بۆکسێنەرانی کێشی قورس لە جیھاندا» لەلایەن کەناڵی ESPN پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە.<ref name="The hardest hitters in heavyweight history">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=3168817|سەردێڕ=The hardest hitters in heavyweight history|دوایین=Houston|یەکەم=Graham|ساڵ=٢٠٠٧|ئیش=[[espn.com]]|بڵاوکەرەوە=ESPN Internet Ventures|شوێن=Bristol, Connecticut|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090501182329/http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=3168817}}</ref> سکای سپۆرت بە «پێدەچێت کێویترین جەنگاوەر بێت کە تا ئێستا ھەنگاو بنێتە ناو ئەڵقەیەکی پیشەگەرییەوە».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.skysports.com/boxing/news/12184/10045648/mike-tyson-sonny-liston-who-is-the-scariest-boxer-ever|سەردێڕ=Mike Tyson? Sonny Liston? Who is the scariest boxer ever?|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Sky Sports|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151031003427/http://www.skysports.com/boxing/news/12184/10045648/mike-tyson-sonny-liston-who-is-the-scariest-boxer-ever}}</ref> ناوی لە ھۆڵی ناوبانگەکانی نێودەوڵەتی بۆکسێن تۆمارکراوە. لە ماوەی کارکردنیدا تا ساڵی ٢٠٠٦ زیاتر لە ٣٠٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێناوە، کە زۆربەیان بەھۆی خواردنەوەی کحولەوە لەدەستچووە، بەجۆرێک لە ساڵی ٢٠١٦ گۆڤاری فۆربێس سامانەکەی بە نزیکەی یەک ملیۆن دۆلار خەمڵاندووە. لە دەرکەوتنی لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان، دەتوانین دەرکەوتنی دوو خولەکی لە زنجیرەی [[چۆن دایکتانم بینی]] ببینین کە لە کەناڵی [[سی بی ئێس]] پەخشکرا، ھەروەھا دەرکەوتنی لە بەشی یەکەم و دووەمی فیلمی "ھانگۆڤەر " و دەرکەوتنی لە… فیلمی " ئیپ مان ٣" و ڕۆڵی نوێی لە فیلمی " کیک ". بۆکسەر ٢ و فرۆشیاری چینی و جگە لە دەرکەوتنی لە کلیپێکی [[ئێمینێم]] بە ناوی مۆنستەر کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرایەوە. == سەرەتای ژیان == مایکل جیرارد تایسۆن لە ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٦٦ لە شاری براونڤیل لە بروکلینی ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Local Black History Spotlight: Cumberland Hosptial &#91;sic&#93;|ناونیشان=https://myrtleavenue.org/local-black-history-spotlight-cumberland-hosptial/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717153703/https://myrtleavenue.org/local-black-history-spotlight-cumberland-hosptial/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=myrtleavenue.org}}</ref> برایەکی گەورەی ھەبووە بە ناوی ڕۆدنی (لەدایکبووی ١٩٦١) و خوشکێکی گەورەی ھەبووە بە ناوی دێنیس کە لە شوباتی ١٩٩٠ لە تەمەنی ٢٤ ساڵیدا بەھۆی جەڵتەی دڵەوە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=|سەردێڕ=Boxing: Tyson Remains an Object of Fascination|دوایین=Berkow|یەکەم=Ira|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٢|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101203061940/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9503E4D71238F932A15756C0A9649C8B63&sec=&spon=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref name="Sister">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Tyson's Sister Is Dead at 24|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1990/02/22/sports/tyson-s-sister-is-dead-at-24.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٣|newspaper=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ١٩٩٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130828212951/http://www.nytimes.com/1990/02/22/sports/tyson-s-sister-is-dead-at-24.html}}</ref> باوکی بایۆلۆژی تایسۆن لە بەڵگەنامەی لەدایکبوونیدا بە ناوی «پێرسێل تایسۆن» (کە خەڵکی [[جامایکا]] بوو)، بەڵام ئەو پیاوەی تایسۆن وەک باوکی ناسیبوویەوە جیمی کیرکپاتریکە. کیرکپاتریک خەڵکی شاری گویرتاون بوو لە ویلایەتی کارۆلینای باکوور و یەکێک بوو لە یاریزانە سەرەکییەکانی [[بەیسبۆڵ|بیسبۆڵ]] لە ناوچەکەدا. کیرکپاتریک ھاوسەرگیری کرد و کوڕێکی بوو بە ناوی جیمی لی کیرکپاتریک، برای نیوە برای تایسۆن، کە یارمەتی دا لە تیپی تۆپی پێی قوتابخانەی ئامادەیی شارلۆت لە ساڵی ١٩٦٥ یاری بکات. لە ساڵی ١٩٥٩ جیمی کیرکپاتریک خێزانەکەی بەجێھێشت و ڕووی لە بروکلن کرد و لەوێ دایکی تایسۆن بە ناوی لۆرنا مای (سمیس) تایسۆن ناسی. کیرکپاتریک بەردەوام لە ھۆڵەکانی حەوزدا قومار دەکرد و لە شەقامەکاندا کۆدەبووەوە. تایسۆن دەڵێت: «باوکم تەنھا کوڕێکی ئاسایی بوو لەسەر شەقامەکان کە گیرۆدەی جیھانی شەقامەکان بوو». لە دەوروبەری کاتی لەدایکبوونی مایک، کیرکپاتریک وازی لە دایک و خێزانەکەی تایسۆن ھێنا و دایکی تایسۆنی بەجێھێشت کە بە تەنیا چاودێری منداڵەکان بکات. کیرکپاتریک لە ساڵی ١٩٩٢ کۆچی دوایی کرد. خێزانەکە لە شاری بێدفۆرد-ستۆیڤێسانت دەژیا تا فشارە دارایییەکان ناچاریان کرد بچنە براونزڤیل کاتێک تایسۆن تەمەنی ١٠ ساڵ بوو. دایکی تایسۆن دوای شەش ساڵ کۆچی دوایی کرد و سەرپەرشتی تایسۆنی تەمەن ١٦ ساڵانی بەجێھێشت بۆ بەڕێوەبەری بۆکسێن و ڕاھێنەری کوس دی ئاماتۆ کە سەرپەرشتیاری یاسایی بوو. دواتر تایسۆن وتی «ھەرگیز دایکم دڵخۆش نەکردم و شانازیم نەکرد بە بینینی من: تەنھا بیرم لەوە دەکردەوە کە مناڵێکی کێوی بە شەقامەکاندا دەسوڕێمەوە و دەگەڕێمەوە ماڵەوە بە جلوبەرگی نوێیەوە کە دەیزانی پارەی نادەم». ھەرگیز دەرفەتت نەبووە قسەی لەگەڵ بکەیت و لەبارەیەوە بزانیت. لە ڕووی پیشەیییەوە ھیچ کاریگەرییەکی نییە، بەڵام لە ڕووی سۆزداری و کەسییەوە چەقێنەرە. تایسۆن بە درێژایی تەمەنی منداڵی لە گەڕەکێکی پڕ تاوانکاریدا ژیاوە. بەپێی چاوپێکەوتنێک، یەکەم شەڕی لەگەڵ گەنجێکی بەتەمەن بووە کە سەری یەکێک لە کۆترەکانی تایسۆنی دڕاندووە. تایسۆن چەندین جار دەستگیرکراوە، تاوانی بچووکی ئەنجامداوە و لەگەڵ ئەو کەسانەدا شەڕی کردووە کە بە دەنگی بەرز گاڵتەیان پێدەکرد. لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا ٣٨ جار دەستگیرکرابوو. خوێندنی لە قوتابخانەی تریۆن بۆ کوڕان لە شاری جۆنستاون لە نیویۆرک تەواو کردووە. بەھرەی [[مستانی|بۆکسێنی]] تایسۆن لەوێ لەلایەن بۆبی ستیوارتەوە دۆزرایەوە کە ڕاوێژکاری دەستبەسەرکردنی نەوجەوانان و بۆکسێنەری پێشوو بوو. ستیوارت تایسۆنی بە شەڕکەرێکی نایاب دەزانی و بۆ چەند مانگێک ڕاھێنانی پێکرد پێش ئەوەی بە کاس دی ئاماتۆ بناسێنێت. تایسۆن لە تەمەنی خوار تەمەنیدا لە قۆناغی ئامادەیی دەرکرا. لە ساڵی ١٩٨٩ دکتۆرای فەخری لە «نامە مرۆیییەکان» لە زانکۆی ناوەندی ویلایەتی وەرگرتووە. تایسۆن لەلایەن بۆکسێنەری پێشوو و ڕاھێنەری ناودار کیڤن ڕۆنی ڕاھێنانی پێدەکرا، ھەندێکجار لەلایەن تێدی ئەتڵەسەوە یارمەتی دەدرا، ھەرچەندە ئەتڵەس لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا لەلایەن دی ئاماتۆوە لە کارەکەی دوورخرایەوە. لە کۆتاییدا کیڤن ڕۆنی ھەموو ئەرکەکانی ڕاھێنانی ئەم جەنگاوەرە گەنجەی گرتە ئەستۆ. == وەرزشی ناپیشەیی == تایسۆن وەک بۆکسێنەرێکی تازەپێگەیشتوو لە ئۆڵۆمپیادی منداڵانی ساڵانی ١٩٨١ و ١٩٨٢ میدالیای زێڕی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mike Tyson|ناونیشان=http://www.ibhof.com/pages/about/inductees/modern/tyson.html#:~:text=Mike%20Tyson,he%20turned%20pro%20in%201985.|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.ibhof.com}}</ref> لە ساڵی ١٩٨١ لە ڤێ کورتز و لە ساڵی ١٩٨٢ لە کۆڵتۆن براونی بردەوە. دوو جار وەک ئاماتۆرێک شەڕی لەگەڵ ھێنری تیلمان کرد، ھەردو شەڕەکەی بە بڕیار دۆڕاند. تیلمان میدالیای زێڕی کێشی قورس [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٨٤ لە]] [[لۆس ئانجلەس]] بەدەستھێنا. == وەرزشی پیشەیی == === ھەنگاو بنێنە سەر ڕێگای ئەستێرەیی === تایسۆن یەکەم یاری پیشەگەرانەی خۆی لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا لە ٦ی ئازاری ١٩٨٥ لە شاری [[ئالبانی، نیویۆرک|ئەلبانی لە ویلایەتی نیویۆرک]] ئەنجامدا. لە قۆناغی یەکەمدا بە کونکاوتی تەکنیکی لە ھیکتۆر مێرسیدسی بردەوە. لە یەکەم ساڵی خوێندنیدا وەک وەرزشوانێکی پیشەگەر ١٥ شەڕی ھەبووە. تایسۆن لە کۆی ٢٨ شەڕی یەکەمی ٢٦ یاریدا بە ناکاوت یان کنۆک ئاوتی تەکنیکی بردەوە. ١٦ لەوانە لە قۆناغی یەکەمدا کرانە دەرەوە. بازنەی ڕکابەرەکانی وردە وردە زیاد بوو بۆ ڕکابەرە نێودەوڵەتی و ناسراوەکان، ڕکابەرەکانی وەک جەیمس تیلیس، دەیڤید جاکۆ, جیس فێرگسۆن، میچ گرین و مارڤیس فرازییەر. سەرکەوتنەکانی سەرنجی میدیاکانی ڕاکێشا و تایسۆن وەک پاڵەوانی گەورەی داھاتووی کێشی قورس مژدەی پێدرا. دی ئاماتۆ لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٨٥ لە سەرەتای ژیانی وەرزشی تایسۆن کۆچی دوایی کرد، ھەندێک پێیان وایە مردنی ھۆکاری سەرەکی بووە بۆ زۆرێک لەو کێشانەی کە تایسۆن لەگەڵ پێشکەوتنی ژیانی وەرزشیدا تووشی بووە. یەکەمین شەڕی تایسۆن کە لەسەر ئاستی نیشتمانی لە ئەمریکا نمایشکرا، لە ١٦ی شوباتی ١٩٨٦ لە یاریگای ھیوستن فیڵدھاوس لە شاری ترۆی پایتەختی نیویۆرک بەرامبەر جێسی فێرگسۆن ئەنجامدرا و کەناڵی ئەی بی سی سپۆرت ڕوماڵی کرد. تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا فێرگسۆنی خستە خوارەوە بە ئاپەرکات و لووتی شکاوی. لە قۆناغی شەشەمدا فێرگسۆن دەستی کرد بە گرتنی تایسۆن لە ھەوڵێکی ڕواڵەتیدا بۆ ئەوەی ڕێگری بکات لە لێدانی زیاتر. دواجار ناوبژیوان لە نزیک ناوەڕاستی قۆناغی شەشەم شەڕەکەی ڕاگرت دوای ئەوەی چەندین جار ئامۆژگاری فێرگسۆنی کرد کە پابەندی فەرمانەکانی بێت بۆ ئەوەی ھانی بدات بۆ بۆکسێن. سەرەتا شەڕەکە بە بێبەشکردن (DQ) بۆ تایسۆن بەڕێوەچوو. دوای ئەوەی تایسۆن ناڕەزایەتی دەربڕی، بڕیارەکە «گۆڕدرا» بۆ سەرکەوتنی تەکنیکی لە کۆتایی (TKO). لە مانگی تەممووزی ئەو ساڵەدا، دوای ئەوەی شەش سەرکەوتنی دیکەی لە کۆتاییدا تۆمارکرد، تایسۆن لە پەخشێکی ڕاستەوخۆی دیکەی کەناڵی ABC Sports لە شاری گلێنس فۆڵس لە ویلایەتی نیویۆرک بەرامبەر مارڤیس فرازیێر، ڕکابەری پێشووی نازناوی جیھانی کرد. تایسۆن بە ئاسانی سەرکەوتنی بەدەستھێنا و لە چرکەی ٣٠ی شەڕەکەدا بە ئاپەرکاتێکی بەھێز لە زەنگی کردنەوەی یارییەکەدا فرازییەری کەوتە خوارەوە. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦، تایسۆن دەرفەتی ئەوەی بەدەستھێنا کە لە یەکەم شەڕی دا شەڕ لەگەڵ ترێڤەر بێربیک بکات بۆ پاڵەوانێتی کێشی قورس لە ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن (WBC). تایسۆن لە قۆناغی دووەمدا لە تەمەنی ٢٠ ساڵ و ٤ مانگیدا بووە گەنجترین پاڵەوانی کێشی قورس لە مێژوودا بە بردنەوەی تەکنیکی (TKO)ی بەرامبەرەکەی. ئاستێکی بەرزی تایسۆن دەستخۆشی زۆری بەدوای خۆیدا ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Which fights will Tyson be remembered for?|یەکەم=Graham|دوایین=Houston|ناونیشان=http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=3372752|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=ESPN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023215716/http://sports.espn.go.com/sports/boxing/news/story?id=3372752}}</ref>تایسۆن بە ھێزی خۆی ھەموو بۆکسێنەرە سەرەکییەکانی ترساند و شەڕەکانی ورد و ھەماھەنگ و کاتیان لەگەڵ خێرایی دەستە گەورەکاندا بوو. ھەروەھا تایسۆن توانای بەرگری بەرچاوی ھەبوو و لەبەردەم لێدانی بەرامبەرەکەیدا بەرگری لە خۆی دەکرد بە شێوازێکی تایبەت کە لەلایەن ڕاھێنەرەکەی کاس دی ئاماتۆ فێری دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Science of Mike Tyson and Elements of Peek-A-Boo: part II|ناونیشان=http://www.sugarboxing.com/the-science-of-mike-tyson-and-elements-of-peek-a-boo-part-ii/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925144552/http://www.sugarboxing.com/the-science-of-mike-tyson-and-elements-of-peek-a-boo-part-ii/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=SugarBoxing.com}}</ref> تەکنیکی پەنجەدانی تایسۆن لە شوتی ھوک یان ئاپەرکاتدا ڕۆڵێکی گەورەی ھەبوو لە سەرکەوتنی تایسۆن بەرامبەر بە ڕکابەرەکانی. === پاڵەوانی بێ جێگەی مشتومڕ === چاوەڕوانییەکان بۆ تایسۆن زۆر بوون و ئامادەکرابوو بۆ بەدەستھێنانی پاڵەوانێتی کێشی قورس. پاڵەوانێتییەک کە بێ گومان بۆ بەرھەمھێنانی پاڵەوانێکی کێشی قورس داڕێژرابوو. تایسۆن لە ٧ی ئازاری ١٩٨٧ لە [[لاس ڤێگاس]] لە ویلایەتی [[نێڤادا]] بەرامبەر جەیمس سمیس بەرگری لە نازناوەکەی کرد. لەم شەڕەدا بە دەنگی [[دادوەری وەرزشی|دادوەرەکان]] بە براوە ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bamonte|یەکەم=Bryan|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Bad man rising|ناونیشان=http://dailyiowan.lib.uiowa.edu/DI/2005/di2005-06-10.pdf|newspaper=[[The Daily Iowan]]|پەڕەکان=١٢, ٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151024100324/http://dailyiowan.lib.uiowa.edu/DI/2005/di2005-06-10.pdf}}</ref> لە مانگی ئایاردا لە قۆناغی شەشەمدا بە کرۆکی تەکنیکی لە پینکلۆن تۆماسی بردەوە.<ref>Berger, Phil (1987), "Tyson Retains Title On Knockout In Sixth", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section 5, Page 1, Column 2'', May 31, 1987.</ref> لە یەکەمی ئابدا، نازناوی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی بۆکسێن (IBF)ی لە تۆنی تاکەر بەدەستھێنا لە بڕیارێکی کۆدەنگی دوازدە قۆناغدا بە نمرەکانی ١١١–١١٩، ١١٨–١١٣ و ١١٢–١١٦.<ref>Berger, Phil (1987), "Boxing&nbsp;— Tyson Undisputed And Unanimous Titlist", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section 1, Page 51, Column 1'', August 2, 1987.</ref> تایسۆن بووە یەکەم بۆکسێنەری کێشی قورس کە ھەر سێ پشتێنە سەرەکییەکەی WBA و WBC و IBF لە یەک کاتدا بەدەستەوە بێت. شەڕێکی دیکە کە لە مانگی تشرینی یەکەمی ھەمان ساڵدا بوو، کۆتایی ھات و تایسۆن لە قۆناغی حەوتەمدا بە تایرێل بیگزی خاوەن میدالیای زێڕی کێشی قورس [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٤]] بە کۆتایی ھات.<ref>Berger, Phil (1987), "Tyson Retains Title In 7 Rounds", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section 1, Page 51, Column 1'', October 17, 1987.</ref> لەم ماوەیەدا تایسۆن لەلایەن کۆمپانیای یارییەکانی [[نینتێندۆ|نینتێندۆوە]] سەرنجی درا. دوای بینینی یەکێک لە شەڕەکانی تایسۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری [[نینتێندۆ|کۆمپانیای نینتێندۆی]] ئەمریکا، مینۆرو ئاراکاوا، سەرسام بوو بە «ھێز و لێھاتوویی» شەڕکەرەکە، ئەمەش وای لێکرد ھاوبەشییەک لەگەڵ تایسۆن پێشکەش بکات لە بەرھەمھێنانی یارییەکان بۆ [[سیستمی چێژبەخشی نینتێندۆ|سیستەمی کات بەسەربردنی نینتێندۆ]]. یارییەکی ئارکێدی نینتێندۆ بە ناوی ''Mike Tyson's Punch-Out!!''، لە ساڵی ١٩٨٧ بڵاوکرایەوە، کە پێشوازییەکی زۆری لێکرا و زیاتر لە یەک ملیۆن دانە فرۆشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Profile: Minoru Arakawa|ناونیشان=http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=221|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110611040601/http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=221|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=N-Sider}}</ref>تایسۆن لە ساڵی ١٩٨٨ سێ شەڕی ھەبووە. لە ٢٢ی ژانویەی ١٩٨٨ لاری ھۆڵمزی ناسی. پاڵەوانی پێشووی ئەفسانەیی لە قۆناغی چوارەمدا بە تایسۆن دۆڕا.<ref>Berger, Phil (1988), "Tyson Keeps Title With 3 Knockdowns in Fourth", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section 1, Page 47, Column 5'', January 23, 1988.</ref> ئەوە تاکە دۆڕان بوو کە ھۆڵمز لە ٧٥ یاریدا تووشی بوو. پاشان لە مانگی ئازاردا، تایسۆن لە [[تۆکیۆ]] لە [[ژاپۆن]] شەڕی لەگەڵ تۆنی تابس کرد و لەنێو کارەکانی بانگەشە و بازرگانیدا، سەرکەوتنێکی ئاسانی لە قۆناغی دووەمدا بەدەستھێنا.<ref>Shapiro, Michael. (1988), "Tubbs's Challenge Was Brief and Sad", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section A, Page 29, Column 1'', March 22, 1988.</ref>لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨، تایسۆن ڕووبەڕووی مایکل سپینکس بووەوە. شەڕەکە دوای ٩١ چرکە کۆتایی ھات کاتێک لە قۆناغی یەکەمدا تایسۆن سپینکسی لە یارییەکە بردەوە. زۆر کەس ئەم کاتە بە لووتکەی ناوبانگ و توانای بۆکسێنی تایسۆن دەزانن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://proxy.espn.go.com/espn/page2/story?page=simmons/020611|بڵاوکەرەوە=ESPN|سەردێڕ=Say 'goodbye' to our little friend|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١٢|یەکەم=Bill|دوایین=Simmons|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160719074820/http://proxy.espn.go.com/espn/page2/story?page=simmons%2F020611}}</ref><ref>Berger, Phil. (1988), "Tyson Knocks Out Spinks at 1:31 of Round 1", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late City Final Edition, Section B, Page 7, Column 5'', June 28, 1988.</ref> === مشتومڕ و دابەزین === لەم ماوەیەدا کێشەکانی تایسۆن لە دەرەوەی ڕینگەوە دەستی پێکرد. ھاوسەرگیرییەکەی لەگەڵ ڕۆبن گیڤنز بەرەو جیابوونەوە دەڕۆیشت و گرێبەستی داھاتووی لە مەترسیدا بوو. لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٨ تایسۆن لە بەڕێوەبەری کارەکەی بیل کیتۆن جیابووەوە و ڕاھێنەرە کۆنەکەی کیڤن ڕۆنی لە کارەکەی دوورخستەوە.<ref name="peekaboo3">Richmann [http://www.saddoboxing.com/2844-mike-tyson-kevin-rooney-reunited.html What If Mike Tyson And Kevin Rooney Reunited?]</ref> لە ساڵی ١٩٨٩دا تایسۆن لەناو گێژاوی کەسی خۆیدا تەنھا دوو شەڕی ئەنجامدا. لە مانگی شوباتدا ڕووبەڕووی بۆکسێنەری بەریتانی فرانک برۆنۆ بووەوە. برۆنۆ توانی لە کۆتایی قۆناغی یەکەمدا تایسۆن بخاتە دەرەوە، بەڵام تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا برۆنۆی دەرکرد. پاشان تایسۆن لە قۆناغی یەکەمی مانگی تەممووزدا لە کارل ویلیامزی بردەوە.<ref>Berger, Phil (1989), "Tyson Stuns Williams With Knockout in 1:33", ''[[The New York Times]], Sports Desk, Late Edition-Final, Section 1, Page 45, Column 2'', July 22, 1989.</ref>لە شەڕێکدا لە ١١ی شوباتی ١٩٩٠، تایسۆن پاڵەوانێتی بێ جێگەی مشتومڕی خۆی بە باستەر دۆگلاس لە [[تۆکیۆ]] دۆڕاند. تایسۆن لە قۆناغی ھەشتەمدا بە ئاپەرکات دۆگلاسی خستە خوارەوە، بەڵام دۆگلاس پێش ئەوەی ژمارەی ناوبژیوان کۆتایی بێت ھەستا و لە دوو قۆناغی داھاتوودا بە توندی لێی دا. دوای شەڕەکە، دەورووبەری تایسۆن ناڕەزایەتییان دەربڕی کە ژماردنی ناوبژیوان خاو بووە و زیاتر لە دە چرکەی خایاند تا دۆگلاس لەسەر پێیەکانی خۆی بوەستێتەوە. لە ٣٥ چرکە لە قۆناغی ١٠، دۆگلاس ئاپەرکاتێکی دڕندانەی پێشکەش کرد و بەدوایدا ھات بە کۆمبۆیەکی چوار پانچ-ھۆک کە تایسۆنی بۆ یەکەمجار لە ژیانی وەرزشیدا کەوتە خوارەوە. دوای ئەوەی لەلایەن ناوبژیوان ئۆکتاڤیۆ میران تایسۆنەوە ھەژمارکرا، لە شەڕەکەدا دۆڕا. سەرەڕای ئەو دۆڕاندنە شۆککەرە، تایسۆن ڕای گەیاندووە، دۆڕاندن بە دۆگلاس گەورەترین سات بووە لە ژیانی وەرزشیدا. ئەو دەڵێت: "پێویستم بەو شەڕە ھەبوو بۆ ئەوەی خۆم ببمە کەسێکی باشتر و خەباتکار". من ڕوانگەیەکی فراوانترم ھەیە بۆ خۆم و بۆکسێن"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thefightcity.com/baddest-myth-planet-legacy-douglas-vs-tyson|سەردێڕ=Tyson's thoughts on loss to Douglas.|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Thefightcity|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200923012155/https://www.thefightcity.com/baddest-myth-planet-legacy-douglas-vs-tyson/}}</ref> == سزادانی دەستدرێژی و زیندان و گۆڕانکاری == لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٩١ تایسۆن بەھۆی دەستدرێژیکردنە سەر کچێکی تەمەن ١٨ ساڵ بە ناوی دێزیری واشنتۆن لە شاری ماسبلاک لە ویلایەتی ڕۆد ئایلەند لە ژوورێکی ھۆتێل لە شاری ئیندیاناپۆلیس دەستگیرکرا. دادگاییکردنی دەستدرێژی سێکسی تایسۆن لە ٢٦ی [[کانوونی دووەم]] تا ١٠ی شوباتی ١٩٩٢ لە دادگای باڵای ماریون کاونتی بەڕێوەچوو. بەشێکی پشتڕاستکردنەوەی ئیدیعای واشنتۆن لە ڕێگەی ئیفادەی شۆفێری تایسۆنەوە بوو، کە دۆخی شۆکاوی دێزیری واشنتۆنی دوای ڕووداوەکە پشتڕاستکردەوە. شایەتحاڵی زیاتر لەلایەن پزیشکێکی ژووری فریاکەوتنەوە پێشکەشکرا کە زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر دوای ڕووداوەکە پشکنینی واشنتۆنی کرد و پشتڕاستیکردەوە کە باری جەستەیی واشنتۆن لەگەڵ دەستدرێژی سێکسیدا یەکدەگرێتەوە. لەژێر چاودێری ڕاستەوخۆی ڤینسێنت ج. فۆلەر، پارێزەری تایسۆن، ئیدیعای کردووە کە ھەموو شتێک بە ڕەزامەندی تەواوەتی واشنتۆن ڕوویداوە و ئەویش ناچاری نەکردووە. کاتێک لەلایەن سەرۆکی داواکاری گشتی گریگۆری گاریسۆنەوە لێپرسینەوەی لەگەڵدا کرا، تایسۆن ئەو تۆمەتانەی ڕەتکردەوە کە واشنتۆن دەستدرێژی کراوەتە سەر و پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە خۆی دەیەوێت سێکس لەگەڵیدا بکات. لە ١٠ی شوباتی ١٩٩٢، دوای دادگاییکردنی ١٠ کاتژمێری بە دەستەی سوێندخواردن، مایک تایسۆن بە تۆمەتی دەستدرێژی سێکسی سزا درا. تایسۆن بە نوێنەرایەتی ئیلین دێرشڤیتز، داواکارییەکی تۆمارکرد بۆ تانەدان لە سزاکە و بە ئاماژەدان بە مێژووی سێکسی ڕابردووی قوربانییەکە، فەرمانی دەرکردنی سێ شایەتحاڵی ئەگەری بۆ تانەدانەکە دەرکرد. دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتی ئیندیانا سزای تایسۆنی پشتڕاستکردەوە. لە ٢٦ی ئازاری ١٩٩٢دا، تایسۆن سزای شەش ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا و چوار ساڵ سزای ڕاگرتنی بەسەردا سەپێندرا. سەرەڕای ئەوەی لە کاتی تاوانەکەدا تەمەنی ٢٥ ساڵ بوو، بەڵام لە مانگی نیسانی ١٩٩٢دا ڕەوانەی سەنتەری چاکسازی لاوانی ئیندیانا (ئێستا سەنتەری چاکسازی پلاینفیڵد) کرا و لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩٥ لە زیندان ئازادکرا دوای ئەوەی کەمتر لە سێ ساڵ لە سزای شەش ساڵەکەی تێپەڕاند. بە شێوەیەکی بەرفراوان باس لەوە دەکرێت کە تایسۆن لە زیندان موسڵمان بووە و ناوی عەرەبی مەلیک عەبدولعەزیزی وەرگرتووە. (بێگومان ھەندێک سەرچاوە باسیان لەوە کردووە کە ناوی مەلیک شابازی وەرگرتووە). بەھەر حاڵ تایسۆن ڕای گەیاندووە کە موسڵمانبوونی پێش چوونە ناو زیندان ڕوویداوە، بەڵام ھیچ ھەوڵێکی نەداوە بۆ ڕاستکردنەوەی ئەو زانیارییە ناڕاستانەی لە میدیاکاندا ھەیە. بەھۆی سزادانی، تایسۆن وەک تاوانباری سێکسی پلەی دووەم تۆمارکراوە. == گەڕانەوە == دوای ئازادبوونی لە زیندان، تایسۆن بە ئاسانی لە شەڕەکانیدا بەرامبەر پیتەر مەکنیلی و باستەر ماتیس جونیۆر سەرکەوتنی بەدەستھێنا. یەکەم شەڕی تایسۆن دوای ئازادکردنی زیاتر لە ٩٦ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لەسەر PPV، لەنێویاندا ٦٣ ملیۆن دۆلار لە ئەمریکا. شەڕەکە لەلایەن یەک ملیۆن و ٥٢٠ ھەزار ماڵەوە بینراوە و ھەم بینەری PPV و ھەم ڕیکۆردی داھاتی تۆمارکردووە. ئەم شەڕە کە ماوەی ٨٩ چرکە بوو، ڕەخنەی زۆری لێکەوتەوە کە ئیدارەی تایسۆن «دەبە تەماتە»ی کێشاوە بۆ ئەوەی سەرکەوتنی ئاسان بۆ گەڕانەوەی مسۆگەر بکات. شەڕی تایسۆن و ماکنیلی لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی ٥٠ گەورەترین ساتی وەرزشی تەلەڤیزیۆنیدا بوو لە ھەموو کاتێکدا. تایسۆن پشتێنەکەی بەدەستھێنایەوە بە بردنەوەی پاڵەوانێتی WBC بەرامبەر فرانک برۆنۆ لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩٦. ئەمە دووەم شەڕی نێوان ئەو دووانە بوو و تایسۆن لە قۆناغی سێیەمدا برۆنۆی لە یارییەکە بردەوە. لە ساڵی ١٩٩٦ لێنۆکس لویس گەرەنتی ١٣٫٥ ملیۆن دۆلاری بۆ شەڕکردن لەگەڵ تایسۆن ڕەتکردەوە. ئەمە بەرزترین جانتای شەڕی لویس تا ئێستایە. دواتر لویس ٤ ملیۆن دۆلاری لە دۆن کینگ وەرگرت بۆ ئەوەی دەستبەرداری بێت و ڕێگە بە تایسۆن بدات لەبری ٣٠ ملیۆن دۆلار شەڕی بروس سێڵدۆن بکات، بەو ئامانجەی کە ئەگەر تایسۆن شکستی بە سێڵدۆن ھێنا ئەوا ئەوکات شەڕی لویس دەکات. تایسۆن لە مانگی ئەیلوولی ئەو ساڵەدا پشتێنی WBA ی بەدەستھێنا و لە قۆناغی یەکەمدا سێلدۆنی پاڵەوانی بردەوە. سێڵدۆن لە ڕۆژنامە باوەکاندا ڕەخنەی زۆری لێگیرا و گاڵتەیان پێکرا بەھۆی ئەوەی لە بەرامبەر پەنجەکانی تایسۆندا داڕما. == شەڕکردنی تایسۆن و ھۆلیفیڵد == تایسۆن ھەوڵیدا بەرگری لە نازناوی WBA بکات بەرامبەر ئیڤاندەر ھۆلیفیڵد کە لە چوارەم جەنگی بەرگریدا بوو. ھۆلیفیڵد لە ساڵی ١٩٩٤ وازی لە یاریکردن ھێنا دوای ئەوەی پاڵەوانێتییەکەی بە مایکل مۆرێر دۆڕاند. لە ٩ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦ لە لاس ڤێگاس لە ویلایەتی نیڤادا، تایسۆن ڕووبەڕووی ھۆلیفیڵد بووەوە لە فیلمێکدا کە بە «کۆتایی» ناوزەد کرا. لە وەرچەرخانێکی خێرا و سەرسووڕھێنەری ڕووداوەکاندا، ھۆلیفیڵد کە نزیکەی ھیچ چانسێکی سەرکەوتنی لەلایەن شرۆڤەکارانی بێشومارەوە پێنەدرابوو، بە کۆتایی تەکنیکی لە تایسۆنی بردەوە کاتێک ناوبژیوان میچ ھالپەرن لە قۆناغی ١١دا یارییەکەی ڕاگرت. سەرکەوتنی ھۆلیفیڵد لەگەڵ تۆمەتەکانی تیمی تایسۆن بوو کە ھۆلیفیڵد چەندین جار لە کاتی خولەکەدا مشتێکی لە سەری تایسۆن داوە. ھەرچەندە لێدانەکانی سەر بە ھەڵە لەلایەن ناوبژیوانەوە دادەنران. یاری داھاتوویان دەگۆڕێت بۆ دەمەقاڵە. ===تایسۆن دژی ھۆلیفیڵد و دوای ئەوە=== تایسۆن و ھۆلیفیڵد لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٧ جارێکی دیکە شەڕیان کردەوە. سەرەتا بڕیار بوو ھالپەرن ببێتە ناوبژیوان، بەڵام دوای ئەوەی کەمپی تایسۆن ناڕەزایەتی دەربڕی، ھالپەرن لە بەرژەوەندی میڵز لەین دەستی لەکارکێشایەوە. دووبارە یارییەکە کە زۆر چاوەڕوان دەکرا، ناوی لێنرا «دەنگ و توڕەیی» و لە یاریگای MGM Grand Garden Arena لە لاس ڤێگاس ئەنجامدرا کە ماڵی قۆناغی یەکەمە. ڕووداوێکی قازانج بەخش بوو، تەنانەت زیاتر لە وەرزی یەکەم سەرنجی ڕاکێشا و ١٠٠ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا. تایسۆن ٣٠ ملیۆن دۆلار و ھۆلیفیڵد ٣٥ ملیۆن دۆلاری وەرگرتووە، کە بەرزترین جانتای بۆکسێنی پیشەگەرانە تا ساڵی ٢٠٠٧. شەڕەکە لەلایەن ١٫٩٩ ملیۆن ماڵەوە کڕدرا و ژمارەیەکی پێوانەیی ڕێژەی کڕینی بە پارە بۆ ھەر بینینێک تۆمارکرد تا ٥ی ئایاری ٢٠٠٧، کە لە کاتی یارییەکانی ئۆسکار دی لا ھۆیا و فلۆید مایوێزەردا شکێندرا. زۆری نەخایاند کە بووە یەکێک لە مشتومڕاویترین ڕووداوە وەرزشییە مۆدێرنەکان، لە کۆتایی قۆناغی سێیەمدا شەڕەکە ڕاگیرا، تایسۆن بەھۆی گازگرتنی ھەردوو گوێی ھۆلیفیڵدەوە لە یاریگاکان دوورخرایەوە. یەکەم جار کە تایسۆن گازێکی لێگرت، یارییەکە بۆ ماوەیەکی کاتی وەستا. ناوبژیوان میڵز لەین دوو خاڵی لە تایسۆن تۆمارکرد و شەڕەکە دەستیپێکردەوە. بەڵام دوای دەستپێکردنەوەی یارییەکە جارێکی دیکە تایسۆن گازێکی لێگرت و لە ئەنجامدا یارییەکە دوورخرایەوە و ھۆلیفیڵد یارییەکەی بردەوە. گازگرتنەکە ئەوەندە توند بوو کە پارچەیەک لە گوێی ڕاستی ھۆلیفیڵد دەربھێنێت، کە دوای یارییەکە لەسەر زەوی ئەڵقەکە دۆزرایەوە. دواتر تایسۆن ڕای گەیاند کە کارەکانی وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بووە بۆ ئەوەی ھۆلیفیڵد چەندین جار لێی داوە لە سەری بەبێ ئەوەی سزای ناوبژیوان بدات. لەو سەرلێشێواوییەی دوای کۆتاییھاتنی خولەکە و ڕاگەیاندنی ئەنجامەکە ڕوویدا، لە نزیک ڕینگەکە ئاژاوەیەک لەنێو بینەران ڕوویدا و چەند کەسێک برینداربوون. دووەم یاری تایسۆن و ھۆلیفیڵد یەکەم شەڕی نازناوی کێشی قورس بوو لە ماوەی ٥٠ ساڵدا کە بە دوورخستنەوە کۆتایی ھات. دوای ڕووداوەکە، دەستبەجێ ٣ ملیۆن دۆلار لە جانتای ٣٠ ملیۆن دۆلاری تایسۆن لەلایەن کۆمیسیۆنی بۆکسێنی ویلایەتی نیڤادا لێبڕدرا (ئەو زۆرترینە کە دەکرا لەو کاتەدا ببڕدرێت). دوای دوو ڕۆژ لە شەڕەکە، تایسۆن بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و داوای لێبوردنی لە ھۆلیفیڵد کرد لەسەر ئەو کارەی و داوای کرد کە لە ئەنجامی ڕووداوەکەدا بۆ ھەتا ھەتایە قەدەغە نەکرێت. تایسۆن لە میدیاکانی ھەواڵدا بە توندی ئیدانە کرا، بەڵام بەبێ بەرگریکار نەبوو. ڕۆماننووس و شرۆڤەکاری وەرزشی کاترین دان ستوونێکی نووسی و ڕەخنەی لە ھۆلیفیڵد گرت. لەم قۆناغە مشتومڕاوییەدا میدیاکانی ھەواڵ تۆمەتباریان کرد بەوەی کە خۆپەرست بووە لە دژی تایسۆن. لە ٩ی تەممووزی ١٩٩٧ مۆڵەتی بۆکسێنی تایسۆن بە دەنگی کۆی دەنگی کۆمیسیۆنی وەرزشی ویلایەتی نیڤادا ھەڵوەشایەوە. ھەروەھا بەبڕی ٣ ملیۆن دۆلار غەرامە کرا و بڕیاری خەرجکردنی تێچووی دادگای بەسەردا سەپێندرا. لەبەر ئەوەی زۆربەی کۆمیسیۆنە وەرزشییەکانی ویلایەتەکان ڕێز لەو سزایانە دەگرن کە لەلایەن وڵاتانی دیکەوە سەپێنراون، ئەمەش وای کرد تایسۆن لە ئەمریکا بۆکسێن بکات. ھەڵوەشاندنەوەکە ھەمیشەیی نەبوو، چونکە کۆمیسیۆنەکە بە ئەنجامی ٤–١ دەنگیدا بۆ گەڕاندنەوەی مۆڵەتی بۆکسێنی تایسۆن لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٨. لەکاتێکدا لە ساڵی ١٩٩٨ دوور بوو لە بۆکسێن، تایسۆن میوانداری چالاکیی سەرەکیی کرد لە ڕیسڵ مەنیای چواردەھەم، کە یاری نێوان شۆن مایکڵز و ستیڤ ئۆستین بوو. تایسۆن وەک میوانداری میوانی یارییەکەی ڕیسڵ مەنیای چواردەھەم ٣ ملیۆن دۆلاری وەرگرت. لە ساڵی ١٩٩٩ تا ٢٠٠٥ لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٩٩ تایسۆن گەڕایەوە ناو ڕینگ بەرامبەر فرانسوا بۆتا لە باشووری ئەفریقا. ھەروەھا یارییەکە بە مشتومڕ کۆتایی ھات. لەکاتێکدا ھەردووکیان سەرەتا کۆنتڕۆڵی شەڕەکەیان کردووە، دەوترێت تایسۆن لە کاتی یەکسانبوونەکەدا ھەوڵی شکاندنی قۆڵی بۆتا داوە. بۆتا لە ھەموو بەشەکانی گۆڵکردندا خاڵەکانی ھەبوو و ئەوەندە متمانەی بەخۆی ھەبوو کە گاڵتە بە تایسۆن بکات لەگەڵ بەردەوامبوونی شەڕەکەدا. بەڵام تایسۆن لە قۆناغی پێنجەمدا بە لێدانی ڕاستی ڕاست بۆتای دەرکرد. تایسۆن جارێکی دیکە تووشی کێشەی یاسایی بووەوە. لە ٥ی شوباتی ١٩٩٩، تایسۆن سزای ساڵێک زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا و ٥٠٠٠ دۆلار غەرامەکرا و بڕیاریدا دوو ساڵ سزای تاقیکردنەوە لەگەڵ ٢٠٠ کاتژمێر خزمەتکردنی کۆمەڵایەتی بەسەر ببات دوای ئەوەی لە ٣١ی ئابی ١٩٩٨دا ڕووداوێکی ڕووداوی کە دوو شۆفێر تێیدا بەشداربوون نۆ مانگ لەم زیندانییە بەسەر برد. دوای ئازادکردنی، لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ شەڕی ئۆرلین نۆریس کرد. دوای ئەوەی زەنگەکە لێدرا، تایسۆن بە قەڵغانێکی چەپ نۆریس کەوتە خوارەوە. نۆریس لە پاییزدا ئەژنۆی بریندار بووە و ڕای گەیاندووە، نەیتوانیوە بەردەوام بێت؛ و پێشبڕکێکە بەبێ ئەنجام کۆتایی ھات. لە ساڵی ٢٠٠٠ تایسۆن سێ شەڕی ھەبووە. یەکەم یاری لە مانگی یەکدا لە شاری مانچستەری ئینگلتەرا بەرامبەر جوولیۆس فرانسیس بەڕێوەچوو. دوای ئەوەی مشتومڕ لەسەر ئەوە دروست بوو کە ئایا تایسۆن ڕێگەی پێدراوە بەشداری ڕکابەرییەکانی وڵاتەکەی بکات، چوار خولەکی خایاند بۆ ئەوەی فرانسیس لە یاریگاکە دەربھێنێت و شەڕەکە لە قۆناغی دووەمدا کۆتایی ھات. ھەروەھا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٠٠ لە شاری گلاسکۆ شەڕی لو ساڤاریسی کرد و لە قۆناغی یەکەمدا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ئەم شەڕە تەنھا ٣٨ چرکەی خایاند. دوای ئەوەی ناوبژیوان شەڕەکەی ڕاگرت، تایسۆن بەردەوام بوو و ھەر کە ھەوڵی جیاکردنەوەی بۆکسێنەرەکەی دا ناوبژیوانەکەی خستە خوارەوە. لە مانگی تشرینی یەکەمدا تایسۆن لە قۆناغی سێیەمدا بە ھەمان بڕیاری مشتومڕاوی لە ئەندرۆ گۆلۆتای بردەوە، دوای ئەوەی گۆتۆتا بەھۆی شکانی ڕوومەت و سکاڵا و پێکانەکەی ملی نەیتوانی بەردەوام بێت. دواتر ئەو ئەنجامە گۆڕدرا چونکە تایسۆن ڕەتیکردەوە پشکنینی ماددە ھۆشبەرەکانی پێش شەڕ بکات و دوای پشکنینی میزی دوای شەڕ پشکنینەکەی پۆزەتیڤ بوو بۆ ماریجوانا. تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠١ تەنھا جارێک شەڕی کرد، لە قۆناغی حەوتەمدا لە کۆپنھاگن بە TKO لە برایان نیلسنی بردەوە. === لویس دژی تایسۆن === تایسۆن لە ساڵی ٢٠٠٢دا دەرفەتێکی دیکەی ھەبوو بۆ ئەوەی بەشداری پاڵەوانێتی کێشی قورس بکات. لێنۆکس لویس لەو ماوەیەدا نازناوی WBC و IBF و IBO و Lineal ی بەدەستھێنا. وەک شەڕکەرێکی ئاواتخوازی، تایسۆن و لویس بەشدارییان لە کەمپێکی مەشقکردندا کرد لە کۆبوونەوەیەکدا کە لەلایەن کاس دی ئاماتۆوە لە ساڵی ١٩٨٤ ڕێکخرابوو. تایسۆن بەدوای شوێنێکی بۆکسێنی بەناوبانگی ویلایەتی نیڤادا گەڕا بۆ ئەوەی شەڕ لەگەڵ لویس بکات، بەڵام کۆمیسیۆنی بۆکسێنی ویلایەتی نیڤادا مۆڵەتی بۆکسێنی ڕەتکردەوە، چونکە لەو کاتەدا ڕووبەڕووی ئەگەری دەستدرێژی سێکسی بووەوە. دوو ساڵ پێش ئەم شەڕە تایسۆن لە چاوپێکەوتنێکدا لە دەوری شەڕی ساڤاری چەندین لێدوانی ئیلتیھابی بۆ لویس داوە. ئەم لێدوانانە بریتین لە «دڵی تۆم دەوێت، دەمەوێت منداڵەکانت بخۆم». چەند ھەفتەیەک دواتر کۆمیسیۆنی وەرزشی ویلایەتی نیڤادا ڕەتیکردەوە مۆڵەت بە تایسۆن بدات بۆ ئەو شەڕە و پرۆمووەتەرەکانیش ناچار بوون ڕێککەوتنی بەدیل بکەن. دوای ئەوەی چەند وڵاتێک ڕەتیانکردەوە مۆڵەت بە تایسۆن بدەن، دواجار شەڕەکە لە ٨ی حوزەیران لە یاریگای پیرامید ئارێنا لە شاری مەمفیس لە ویلایەتی تێنسی ئەنجامدرا. لویس زاڵ بوو بەسەر شەڕەکەدا و لە قۆناغی ھەشتەمدا بە گۆڵێکی ڕاست تایسۆنی لە یاریگا دەرکرد. تایسۆن دوای شەڕەکە ڕێزی لێگرت و ستایشی سەرکەوتنی لویس دەکات. ئەم شەڕە گەورەترین ڕووداوی داھاتی مێژوو بوو بۆ ھەر ڕووداوێک لەو کاتەدا، داھاتی ٩٫١٠٦ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا لە ١٫٩٥ ملیۆن فرۆش لە ئەمریکا. ==کاری داھاتوو، ئیفلاس و [[خانەنشینی]]== ===تایسۆن لە مانگی ئایاری ٢٠١٣=== لە شەڕێکی دیکەدا لە شاری مەمفیس لە ٢٢ی شوباتی ٢٠٠٣، تایسۆن لە قۆناغی یەکەمی شەڕەکەدا بۆ ماوەی ٤٩ چرکە کلیفۆرد ئیتیانی بەرامبەرەکەی لە یاریگاکە بردەوە. پێش شەڕەکە دەنگۆی ئەوە ھەبوو، بەڵام دەرکەوت کە دوا سەرکەوتنی ژیانی وەرزشی تایسۆن بوو لە ڕینگەکەدا. لە مانگی ئابی ٢٠٠٣، دوای چەندین ساڵ لە ململانێی دارایی، دواجار تایسۆن داوای ئیفلاسی کرد. لە ١٣ی ئابی ٢٠٠٣ تایسۆن ھەنگاوی ناوە بۆ ناو بازنەکە بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی دیاردەی شەڕکەری K-1 بێتەوە کە ناوی بۆب ساپ بوو، ڕاستەوخۆ دوای سەرکەوتنی ساپ بەسەر کیمۆ لیۆپۆڵدۆ لە لاس ڤێگاس. بە ھیوای شەڕی نێوان ئەو دووانە، کەی ١ گرێبەستی لەگەڵ تایسۆن واژوو کرد، بەڵام مێژووی تاوانکاری تایسۆن وای کرد کە نەتوانێت ڤیزە وەربگرێت بۆ ئەوەی بچێتە ژاپۆن، کە شەڕەکە زۆرترین قازانجی لێ دەبێت. شوێنی جێگرەوە باس کرا، بەڵام لە کۆتاییدا شەڕەکە ڕووی نەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|وەرزش|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Mike Tyson}} [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:وەرزشوانانی شاری بروکلین]] [[پۆل:پاڵەوانەکانی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆکسینگ]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:خەڵکی بێدفۆرد–ستویڤێسانت، بروکلین]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:موسڵمانە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بۆکسەرە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بۆکسەرە نێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە وەرزشیییەکانی بی بی سی کە براوەی ئەستێرەی وەرزشی جیھانیین]] [[پۆل:بەشداربووانی هۆڵە ناوبانگەکانی بۆکسێنی نێودەوڵەتیی]] [[پۆل:پاڵەوانانی یەکێتی جیھانی بۆکسێن]] [[پۆل:پاڵەوانانی ئەنجومەنی جیھانی بۆکسێن]] [[پۆل:پاڵەوانانی جیھانی بۆکسێنی کێشی قورس]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە]] [[پۆل:بەشداربووانی ھۆڵە ناوبانگەکانی بۆکسێنی نێودەوڵەتیی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننییە ئەفریقی-ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] mwc90t9vtv9rmt7mtmu7ceenk9x51xv 0 225823 1696850 1543355 2026-10-29T10:40:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696850 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:2016 Chrysler 300 Limited AWD front 4.22.19.jpg|وێنۆک]] '''کرایسلەر ٣٠٠''' ئۆتۆمبێلێکی لوکسە بە قەبارەی تەواو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chrysler 300 - Consumer Reports|ناونیشان=https://www.consumerreports.org/cars/chrysler/300|بڵاوکەرەوە=www.consumerreports.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۹ی ئەیلوولی ۲۰۱۲|سەردێڕ=Is the 2013 Chrysler 300 a Real Luxury Car?|ناونیشان=https://www.cars.com/articles/2012/09/is-the-2013-chrysler-300-a-real-luxury-car/|وێبگە=cars.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190405231712/https://www.cars.com/articles/2012/09/is-the-2013-chrysler-300-a-real-luxury-car/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بزوێنەری پێشەوەی تایەی دواوە کە لەلایەن کۆمپانیای [[کرایسلەر|FCA US]] (ئێستا فیات کرایسلەر، پێشتر کرایسلەر) دروست کراوە و دەفرۆشرێت. ئەم ئۆتۆمبێلە لە نەوەی یەکەم (مۆدێلەکانی لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠١٠) لە دوو جۆری [[قەمەرە|سیدان چوار دەرگا]] و ستێشن واگۆن بەرھەمھێنراوە، و لە نەوەی دووەمی ئەمڕۆ (مۆدێلەکانی لە ساڵی ٢٠١١ تا ئێستا) تەنھا لە جۆری سیدان چوار دەرگا. نەوەی دووەمی کرایسلەر ٣٠٠ لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و [[دوورگەی ئیرلەند|ئێرلەندا]] بە ناوی '''کرایسلەر 300C''' و لە وڵاتانی دیکەی ئەورووپا بە ناوی '''لانسیا تێما دەفرۆشرێت'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۴ فورییە ۲۰۱۱|سەردێڕ=2011 Geneva Motor Show Preview: Lancia reveals rebadged Chrysler range|ناونیشان=https://www.motorauthority.com/news/1055317_2011-geneva-motor-show-preview-lancia-reveals-rebadged-chrysler-range}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chrysler 300 (2004)}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:وێستگەی عارەبانەکان]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی نەمسا]] 685j46pzb6rw4x3vu5k1y6937esdk7w 0 225949 1696728 1533736 2026-10-29T07:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696728 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:CCH Pounder 002.jpg|وێنۆک|120px]] '''کاڕۆڵ پاوندەر''' ناوی تەواوی '''کاڕۆڵ کریستین هیلاریا پاوندەرە''' ({{بە ئینگلیزی|Carol Pounder،لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢}})<ref>https://www.tcm.com/tcmdb/person/154627%7C0/Cch-Pounder</ref> ئەکتەرێکی گوایانی-ئەمریکییە. چوار پاڵێوراوی [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]ی وەرگرتووە بەهۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی ئێکس فایلز، شیڵد، ئی ئاڕ. کاڕۆڵ لە کێڵگەیەکی شەکردا گەورە بووە کە باوکی بەڕێوەی دەبرد. دایکی لە باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کاری دەکرد، لە کاتێکدا خێزانەکەی لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا دەژیا. لە کۆلێژی هونەر و تەکنەلۆژیای هاستینگس دەرچووە کە پاوندەر لەوێ نیگارکێشی خوێندووە، بەڵام دوای ئەوەی ڕووی لە ئەمریکا کردووە وەک خوێندکاری قۆناغی یەکەم وازی لە خوێندن هێناوە. خێزانەکەی پێشتر لە نیویۆرک نیشتەجێ بوون لەکاتێکدا ئەو لە قوتابخانە دەیخوێند. پاوندەر لە ساڵی ١٩٧٥ لە کۆلێژی ئیتاکا دەرچووە.  پاوندەر ڕایگەیاندووە کە دایک و باوکی پشتگیری لە هەڵبژاردنی ئەو ناکەن بۆ ئەوەی ببێتە ئەکتەر، دایکی لەبڕی ئەوە دەیەوێت پاوندەر ببێتە ڕۆژنامەنووس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Today's Birthdays|پەڕە=١٢A|newspaper=[[The Lewiston Tribune]]}}</ref><ref name="elber">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elber|یەکەم=Lynn|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ١٩٩٥|سەردێڕ=CCH Pounder's name and face are eyecatchers|newspaper=[[The Bryan Times]]}}</ref>پاوندەر لەساڵی ٢٠٢٢ بەشداری لە فیلمی پڕ داهاتی ئەو ساڵە کرد بەناوی [[ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو]] لە دەرھێنانی [[جەیمز کامێرۆن]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|C. C. H. Pounder}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] snpq7xphmujmkuzm8yopy0pa0easozv 1696770 1696728 2026-10-29T09:04:14Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696770 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:CCH Pounder 002.jpg|وێنۆک|120px]] '''کاڕۆڵ پاوندەر''' ناوی تەواوی '''کاڕۆڵ کریستین هیلاریا پاوندەرە''' ({{بە ئینگلیزی|Carol Pounder،لەدایکبووی ٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢}})<ref>https://www.tcm.com/tcmdb/person/154627%7C0/Cch-Pounder</ref> ئەکتەرێکی گوایانی-ئەمریکییە. چوار پاڵێوراوی [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]ی وەرگرتووە بەهۆی ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی ئێکس فایلز، شیڵد، ئی ئاڕ. کاڕۆڵ لە کێڵگەیەکی شەکردا گەورە بووە کە باوکی بەڕێوەی دەبرد. دایکی لە باڵیۆزخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کاری دەکرد، لە کاتێکدا خێزانەکەی لە لەندەنی پایتەختی ئینگلتەرا دەژیا. لە کۆلێژی هونەر و تەکنەلۆژیای هاستینگس دەرچووە کە پاوندەر لەوێ نیگارکێشی خوێندووە، بەڵام دوای ئەوەی ڕووی لە ئەمریکا کردووە وەک خوێندکاری قۆناغی یەکەم وازی لە خوێندن هێناوە. خێزانەکەی پێشتر لە نیویۆرک نیشتەجێ بوون لەکاتێکدا ئەو لە قوتابخانە دەیخوێند. پاوندەر لە ساڵی ١٩٧٥ لە کۆلێژی ئیتاکا دەرچووە.  پاوندەر ڕایگەیاندووە کە دایک و باوکی پشتگیری لە هەڵبژاردنی ئەو ناکەن بۆ ئەوەی ببێتە ئەکتەر، دایکی لەبڕی ئەوە دەیەوێت پاوندەر ببێتە ڕۆژنامەنووس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Today's Birthdays|پەڕە=١٢A|newspaper=[[The Lewiston Tribune]]}}</ref><ref name="elber">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elber|یەکەم=Lynn|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ١٩٩٥|سەردێڕ=CCH Pounder's name and face are eyecatchers|newspaper=[[The Bryan Times]]}}</ref>پاوندەر لەساڵی ٢٠٢٢ بەشداری لە فیلمی پڕ داهاتی ئەو ساڵە کرد بەناوی [[ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو]] لە دەرھێنانی [[جەیمز کامێرۆن]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|C. C. H. Pounder}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکان]] rcjhzzaj5do4hel4d84kw6y327z0wvw 0 226722 1696829 1407350 2026-10-29T10:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1696829 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کتێبخانە و ژووری خوێندنەوە دەیڤید ساسۆن''' [[کتێبخانە]] و پێکھاتەیەکی میراتی بەناوبانگە لە شاری [[مومبای]] لە [[ھیندستان]]. بیرۆکەی دانانی کتێبخانەیەک لە ناوەڕاستی شارەکەدا لە [[ئەلبێرت ساسۆن]] کوڕی خێرخوازی بەناوبانگی جوولەکە بەغدادی [[دەیڤید ساسۆن]]ەوە ھاتووە.<ref>Sneeha Nair (17 January 2011), [https://web.archive.org/web/20110119150102/http://www.hindustantimes.com/Let-Colaba-charm-you/Article1-651427.aspx "Let Colaba Charm you"], ''Hindustan Times''; Retrieved on 25 January 2011.</ref> کتێبخانەکە دەکەوێتە سەر ڕیزی ڕامپارت، سەیری ئەودیوی کالا غودا دەکات. بیناکە لە ساڵی ١٨٧٠ تەواو بووە و بە بەکارھێنانی بەردی زەردی مەلاد دروست کراوە، زۆر ھاوشێوەی کۆلێژی ئێلفینستۆن و بیناکانی سوپا و دەریایی و ھۆتێلی واتسۆن کە ھاوتەریبەن. لە سەرووی پۆرتیکۆی دەروازەکەوە جەستەیەکی بەردی سپی دەیڤید ساسۆن ھەیە. ئەم جەستەی مەڕمەڕییە مۆدێلی کارکردنی تۆماس وۆڵنەر بوو بۆ پەیکەری ساسۆن کە لە پێشەوەی پلیکانەکانی کتێبخانەی دەیڤید ساسۆن وەستابوو. ئەم پەیکەرە مەڕمەڕییە وەستاوە کە لە ساڵی ١٨٦٥ تەواو بووە، لەلایەن سێر [[هێنری بارتل فرێرێ|بارتل فرێر]]، حاکمی بۆمبای و ھاوڕێی تایبەتی پەیکەرتاشەکە، وۆڵنەرەوە، ڕاسپێردراوە. بەشداریکردن لە کۆمەڵگەی جوولەکەکان و ژمارەیەکی بێشوماری بازرگان و ھاوڕێیان لە ئینگلتەرا ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=British Sculpture in India: New Views and Old Memories|دوایین١=Steggles|یەکەم١=Mary Ann|دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Richard|بڵاوکەرەوە=Frontier|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٧٢٩١٤-٤١-١|شوێن=Norfolk|پەڕەکان=٢٠٦}}</ref> ھەروەھا بیناکە چاویلکەسازەکانی لوند و بلۆکلی تێدایە. بیناکە ناوی کتێبخانەی دەیڤید ساسۆن و ژووری خوێندنەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Narayan|یەکەم=Govind|سەردێڕ=Govind Narayan's Mumbai: An Urban Biography From 1863|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Anthem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٣١-٣٠٥-٢|پەڕەکان=٣٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=50Hmdwd_bigC&q=David+Sassoon+Library&pg=PA366}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کتێبخانەی ماراتی گرانت سانگراھالایا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٤}} {{پۆلی کۆمنز|David Sassoon Library}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە مومبای]] [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە ساڵی ١٨٧٠ تەواو بوون]] an8ieojke97oi797xynpjisv34uf6wb 14 228665 1696781 1116218 2026-10-29T09:10:49Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696781 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Trains}} [[پۆل:سیستمەکانی گواستنەوە]] [[پۆل:گواستنەوەی شەمەندەفەر]] i1h8xq1pse38uru2wkb42euu7lrvvz3 0 230120 1696817 1549468 2026-10-29T10:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696817 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Spacewar1.svg|وێنۆک|160px|جەنگی بۆشایی ئاسمان کە لە ساڵی ١٩٦١ بۆ PDP-1 پەرەی پێدراوە، زۆرجار بە دووەم یاری کۆمپیوتەریی ناسراوە. یارییەکە پێکھاتبوو لە دوو کەشتی ئاسمانی کە یاریزانان کۆنترۆڵیان دەکرد و بە دەوری ئەستێرەیەکی ناوەندیدا دەسوڕانەوە، ھەریەکەیان ھەوڵی لەناوبردنی ئەوی دیکەیان دەدا]] '''کایەی کۆمپیوتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Computer Game}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]]ە لەسەر [[کۆمپیوتەری کەسی]] ئەنجام دەدرێت نەک لەسەر [[کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی|کۆنسڵ]]ی یاری ڤیدیۆیی یان ئامێری یاریکردن. یارییە کۆمپیوتەرییەکان لە ساڵی ١٩٨٣ەوە بە تایبەتی لە ئەورووپادا بەناوبانگ بوون. ئەم یارییانە لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە بە شێوەی دیجیتاڵی بڵاوکراونەتەوە. ئەم یارییانە بەخۆڕایی یان وەک بەرھەمێکی بازرگانی بەردەستن، بەزۆری لە سی دی یان [[دی ڤی دی]] کە ھێڵی ئینتەرنێتی تێدایە. == مۆزەخانەکان بۆ کایەی کۆمپیوتەر == مۆزەخانەی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە سەرانسەری جیھاندا زۆرن: * لە ساڵی ٢٠١١ مۆزەخانەیەک لە [[بەرلین]] کرایەوە کە یارییەکانی کۆمپیوتەر لە ساڵانی حەفتاکانەوە تا ئێستای تێدایە. * ھەروەھا مۆزەخانەی ھونەرە دیجیتاڵییەکان و کات بەسەربردن لە ئۆکلاند لە ویلایەتی کالیفۆرنیا پێشانگاکە بۆ یارییە کۆمپیوتەرییەکان کە تێیدا ئەم جۆرە یارییانە بە گشتی کۆدەکرێنەوە. * مۆزەخانەی یارییەکان لە ڕۆما تایبەتە بە پاراستنی یارییە کۆمپیوتەرییەکان. * مۆزەخانەی مێژووی کۆمپیوتەر لە ماونتێن ڤیو لە ویلایەتی کالیفۆرنیا کۆمەڵێک یاری کۆمپیوتەری تێدایە و ڕێگە بە سەردانکەران دەدات کە یەکەمین یاری ڤیدیۆیی تاقی بکەنەوە کە ناوی جەنگی بۆشایی ئاسمانە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی ئازاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمپانیا|دەیەی ٢٠٠٠|مێژوو|وڵاتەکان|مێژوو|دەیەی ١٩٦٠|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Video games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] pd3dt9xqqu80dk7ybhm3ypy5fqamgsl 0 230123 1696813 1543366 2026-10-29T10:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1696813 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کایەی ڤیدیۆیی ئەرکەید''' ({{بە ئینگلیزی|Arcade Video Game}}) ئامێری کات بەسەربردنن کە بە سکە کاردەکەن، زۆرجاریش لە ناوەندە بازرگانییە گشتییەکان وەک چێشتخانە و باڕ و بە تایبەتی شوێنی یارییە ئەلیکترۆنییەکان دادەنرێت. زۆربەی [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییە]] ئەرکەیدەکان بریتین لە ئامێری یاری ڤیدیۆیی، ئامێری پینبۆڵ، یاری ئەلکترۆمیکانیکی، یاری خەڵات وەرگر و یارییە بازرگانییەکان (وەک کلاو کرەین-Claw Crane). سەردەمی زێڕینی یارییە ڤیدیۆیییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو (١٩٧٦–١٩٧٩) تا ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٩٠ (١٩٩٤–١٩٩٥) بوو. لەکاتێکدا یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی نەوەدەکاندا (١٩٩٦–١٩٩٩) تاڕادەیەک بەناوبانگ بوون، ئەم جۆرە میدیایە لە جیھانی ڕۆژاوادا بە شێوەیەکی بەردەوام لە ناوبانگدا دابەزینی بەخۆیەوە بینی بەھۆی گۆڕینی سیستەمی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە دوو ڕوویییەوە بۆ سێ ڕەھەندی. سەرەڕای ئەم گۆڕانکارییە، یارییە ئەرکەیدەکان تا ئەمڕۆش لە ئاسیادا بەناوبانگن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٥ی ئازاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٧٠|مێژوو|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Arcade video games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:کات بەسەربردنی منداڵان]] jdxv9g2bn7pf1tx87zmjj01iomzqd3x 0 230154 1696818 1549467 2026-10-29T10:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696818 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Galaxy Game 1971 first arcade game.jpg|وێنۆک|170px]] '''کایەی گەلەئەستێرە''' ({{بە ئینگلیزی|Galaxy Game}}) [[کایەی ڤیدیۆییی ئارکەید|یارییەکی ڤیدیۆیی ئارکەیدە]] ھاوشێوەی شەڕی بۆشایی ئاسمانە کە لە ساڵی ١٩٧١ لە سەردەمی سەرەتای یارییە ڤیدیۆیییەکان پەرەی پێدراوە. لەلایەن بیل بەیتس و ھیو تاکەوە دروست کراوە، یەکێک بووە لە یەکەم یارییەکان کە پێویستی بە پارەدان بەشێوەی سکە ھەبووە، نموونە سەرەتایییەکەی لە مانگی یازدەی ساڵی ١٩٧١ لە بینای یەکێتی خوێندکارانی ترایسیدەر لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] نمایشکرا، دوای چەند مانگێک بە مۆدێلێکی نوێ لە کۆمپانیای کۆمپیوتەر سپەیس نمایشکرا ئەمەش بووە دووەم یاری ڤیدیۆیی ناسراو کە بە پارە کە یاری پێبکرێت. کایەی گەلەئەستێرە وەشانێکی درێژکراوەی «کایەی سپەیسوەیر» ساڵی ١٩٦٢یە، و لەوانەیە یەکەم یاری ڤیدیۆیی بووبێت کە لەسەر چەندین پلاتفۆرمی کۆمپیوتەر بڵاوکرابێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئازاری ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٧٠|مێژوو|وڵاتەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Galaxy Game}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] juzxiet2vbt865u19nu5dv0eoxsmvct 0 230158 1696765 1533824 2026-10-29T07:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696765 wikitext text/x-wiki '''کایەی ساڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Game of the Year Award}}) خەڵاتێکە کە لەلایەن بۆنە جیاوازەکانی خەڵاتکردن و بڵاوکراوە میدیایییەکانەوە دەدرێت بە [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] کە ھەست دەکەن نوێنەرایەتی لووتکەی یاریکردنیان کردووە لەو ساڵەدا. چەندەھا جۆری خەڵات ھەیە کە دەدرێت بە یارییەکانی ساڵ، بۆنموونە: خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی ئاھەنگێکی ساڵانەی خەڵاتکردنی بەریتانییە کە ڕێز لە «دەستکەوتی داھێنەرانەی ناوازە» لە پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان دەگرێت. بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠٤ دوای داڕشتنەوەی خەڵاتی کات بەسەربردنی کارلێککاری بافتا پێشکەشکرا، خەڵاتەکان لەلایەن ئەکادیمیای ھونەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی بەریتانی (بافتا) پێشکەش دەکرێن، و بەم پێیەش بە شێوەیەکی باو بە خەڵاتی یارییەکانی بافتا ناودەبرێن. ھەروەھا خەڵاتی باشترین یارییەکانی ساڵی چیک خەڵاتی ساڵانەیە کە دان بە دەستکەوتەکان دەنێت لە پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Který titul si odnese ocenění Česká hra roku 2016? Nejvíce nominací posbíraly Samorost 3, Dark Train a Chameleon Run – Games.cz|ناونیشان=http://games.tiscali.cz/oznameni/ktery-titul-si-odnese-oceneni-ceska-hra-roku-2016-nejvice-nominaci-posbiraly-samorost-3-dark-train-a-chameleon-run-292416|وێبگە=Games.cz|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧|زمان=cs}}</ref> ھەروەھا خەڵاتی دی ئای سی ئی لەلایەن ئەکادیمیای ھونەر و زانستە کارلێککارەکانەوە (AIAS) دەبەخشرێت، کە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە بۆ کاری پیشەسازیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dice 2013 changes|ناونیشان=http://www.joystiq.com/2012/10/24/dice-2013-changes/|بڵاوکەرەوە=[[Joystiq]]|وێبگە=Joystiq|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026073418/http://www.joystiq.com/2012/10/24/dice-2013-changes/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٧٠|مێژوو|وڵاتەکان|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} j80qrz98jx578d5sjmjdsomt2rnjmbv 0 230160 1696757 1547136 2026-10-29T07:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1696757 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:AFA Beech in Flight Simulator.jpg|وێنۆک|وێنەی فڕۆکە کە لەم چەشنە بەکاردەھێنرێت|185px]] '''کایەی ئۆتۆمۆبیل''' ({{بە ئینگلیزی|Vehicle Simulation Game}}) چەشنێکی [[کایەی ڤیدیۆیی|یاریی ڤیدیۆیییە]] کە ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی ڕاستەقینە بدات بە یاریزانەکە بۆ کارپێکردنی جۆرەھا ئۆتۆمبێلی جیاواز. ئەمەش ئۆتۆمبێل و فڕۆکە و کەشتی ئاوی و کەشتی ئاسمانی و ئۆتۆمبێلی سەربازی و جۆرەھا ئۆتۆمبێلی دیکە دەگرێتەوە. زۆرجار یارییەکان لەسەر بنەمای ڕاستەقینە دامەزراون و لەوانە بەڕێوەبردنی سووتەمەنی، گەیاندنی سەرنشین و بار بۆ خاڵێکی دیاریکراو. یارییەکانی ھاوشێوەی ئۆتۆمۆبیل بە گشتی ڕێگە بە یاریزانان دەدەن جۆرە جیاوازەکانی ئۆتۆمۆبیل لێبخوڕن، بۆنموونە فڕۆکە لە ئاسمان، ئۆتۆمۆبیل لەسەر زەوی یان کەشای لە دەریادا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedersen|یەکەم=Roger E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DvYmFr_uaWwC&q=vehicle+simulation+game&pg=PA26|سەردێڕ=Game Design Foundations|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wordware Publishing, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٦٢٢-٩٧٣-٢|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|فڕین|شەڕ|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٧٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Vehicle simulation games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] 9vmwv6l5lg87ozknby2x1k9a7o7bvkw 0 233194 1696760 1543368 2026-10-29T07:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696760 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Vg icon.svg|وێنۆک|190px]] '''کایەی ئەکشن-سەرکێشییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Action-Adventure Game}}) جۆرێکە لە [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی]] کە بەشێکی لاوەکییە لە شێوازی یاری ئەکشن، بە یاریکردن بەم شێوازە جگە لە بەشداریکردن لە دیمەنە ئەکشنەکاندا، یاریزانەکە لە ڕاستیدا بەشدار دەبێت لە چیرۆکی یارییەکەدا. ھاوڕێیەتی دیمەنە ئەکشنەکان لەگەڵ سەرکێشییەکانی وەک شاردنەوە و چارەسەرکردنی مەتەڵە جۆراوجۆرەکان لە توخمە پێکھێنەرەکانی ئەم شێوازە یارییانەن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|وڵاتەکان|مێژوو|ئابووری|کۆمپانیا|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Action-adventure games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] p6g28fbjc2fopq2x49q6h88y66bjnmw 0 234407 1696746 1547137 2026-10-29T07:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696746 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Kite_Man_comics_Batman.jpg}} '''کیت مان''' ('''چارڵز «چاک» براون''') ({{بە ئینگلیزی|Kite-Man}}) [[گەورەخراپەکار]]ێکی [[کەسایەتیی خەیاڵی|خەیاڵییە]] و لە [[کتێبی کۆمیک|کتێبە کۆمیکەکاندا]] دەردەکەوێت کە لەلایەن [[کۆمیکەکانی دی سی|دی سی کۆمیکسەوە]] بڵاوکراونەتەوە. وەک خراپەکارێکی [[باتمان]] سەیر دەکرێت کە چەکی بنەمای باڵندە بەکاردەھێنێت بۆ ئەنجامدانی تاوان. کارەکتەرەکە بە شێوەیەکی گشتی وەک گاڵتەجاڕییەک سەیر کراوە بەھۆی نەبوونی ھێزی سوپەر و کەسایەتییە لاوازەکەیەوە.<ref>''Young Justice'' #50 (December 2002)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eury|یەکەم=Michael|سەردێڕ=The Batcave Companion|دوایین٢=Kronenberg|یەکەم٢=Michael|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=TwoMorrows Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٨٩٣٩٠٥-٧٨-٨|پەڕە=٢٢٠}}</ref> کیت مان بۆ یەکەمجار لە باتمان #١٣٣ (ئابی ١٩٦٠) دەرکەوت، و لەلایەن نووسەر [[بێڵ فینگەر|بیل فینگەر]] و ھونەرمەند دیک سپرانگەوە دروست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Greenberger|یەکەم=Robert|سەردێڕ=The Essential Batman Encyclopedia|ناونیشان=https://archive.org/details/essentialbatmane0000gree|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Del Rey|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٥-٥٠١٠٦-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/essentialbatmane٠٠٠٠gree/page/٢١٦ ٢١٦]}}</ref> ھەروەھا وەک کارەکتەری ئاسایی لە زنجیرە ئەنیمەیشنی گەورەساڵان ''ھارلی کوین'' دەرکەوت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک|فیلم|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمیکەکانی دی سی گەورەخراپەکارەکان]] [[پۆل:گەورەخراپەکاری نێری کۆمیکەکانی دی سی]] [[پۆل:گەورەخراپەکارە کۆمیکەکانی دی سی]] 4nhzdt6z9994fa515frjz6ixaxn7znf 0 234417 1696530 1696060 2026-10-28T20:15:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696530 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیو لەندەن''' [[شار|شارێکە]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ژمارەی دانیشتووانی ٩٨٧ [[زمانی ئینگلیزی|کەسە]] و دەکەوێتە ویلایەتی [[تێکساس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New London, Texas|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=New_London,_Texas&redirect=no&oldid=595780093}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵگا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New London, Texas}} [[پۆل:شارەکانی تێکساس]] 8kilidlzi37kocsrx4cyfqbwqqsktt3 0 234418 1696522 1696068 2026-10-28T20:11:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696522 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس |وێنە = The_New_Zealand_Herald.jpg}} '''نیووزیلاند ھیرالد''' [[ڕۆژنامە|ڕۆژنامەیەکی]] بەرفراوانە و یەکێکە لە گەورەترین ڕۆژنامەکانی [[نیوزیلاند|نیوزلەندا]]. زۆرترین تیراژی ڕۆژنامەی ھەیە لە ھەموو ڕۆژنامەکانی نیووزلەندا، لە ساڵی ٢٠٠٦دا زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار دانە بووە، ھەرچەندە تیراژی ڕۆژنامەی دەیلی ھیرالد بە تێکڕا تا مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ بۆ ١٠٠ ھەزار و ٧٣ دانە دابەزیوە. ==سەرچاوەکان== {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|نیوزیلاند|وڵاتەکان|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|The New Zealand Herald}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆژنامەکان]] [[پۆل:میدیای دەوڵەتی]] dq7t6zjtew9cid9k1qbxfsmcs3gsrks 0 234420 1696521 1696069 2026-10-28T20:11:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696521 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس |وێنە = 2014-10-11 - Fußball 1. Bundesliga - FF USV Jena vs. TSG 1899 Hoffenheim IMG 4116 LR7,5.jpg}} '''نیوزیلاندییە کرواتییەکان''' ئاماژەیە بۆ نیوزیلاندییە بە ڕەچەڵەک کرواتییەکان . لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦ی نیوزلەندا دوو ھەزار و ٥٥٠ کەس ھەن کە ڕەگەزنامەی خۆیان وەک کرواتی ڕاگەیاندووە. زۆربەیان بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[ئۆکلاند]] و دەوروبەری و ناوچەی نۆرسلاند نیشتەجێن و ژمارەیەکی کەمیان لە کانتربێری و ساوسلاند و دەوروبەری . <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jelicich|یەکەم=Stephen|سەردێڕ=From distant villages: the lives and times of Croatian settlers in New Zealand, 1858-1958|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Pharos Publications|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٣-١٣٠٢٩-٩|شوێنی بڵاوکردنەوە=Auckland}}</ref> بەپێی خەمڵاندنەکان زیاتر لە ١٠٠ هەزار نیوزلەندی بە ڕەچەڵەک کرواتی لەوانەیە ھەبن. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|نیوزیلاند|جوگرافیا|کرواتیا|ئابووری|کۆمەڵگا }} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کرواتیا-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} chkarb2dj00xj9fvzagreux7j42iuka 0 235783 1696809 1533826 2026-10-29T10:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696809 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Supertux010.jpg}} '''کایەی سەکۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Platform Game}}) کە جۆرێکە لە [[کایەی ڤیدیۆیی]] کە تێیدا یارییەکە لە دەوری مانۆڕکردنی کارەکتەرێک دەسوڕێتەوە بۆ ئەوەی باز بدات و بەناو بەربەست و دوژمنەکاندا ڕابکات بۆ بەرەو پێچوونی ئاست. ئامانجی سەرەکی یاری سەکۆ ئەوەیە کە بگاتە کۆتایی ھەر ئاستێک لە ھەمان کاتدا زۆرترین پاداشت لە ڕێگاکەدا کۆبکاتەوە. زۆرجار یارییە سەکۆکان بریتین لە گەڕان و بیرکردنەوەی ستراتیژی و کاتی ورد. دەتوانرێت بە تەنیا یان لەگەڵ کەسانی تر یارییان پێبکرێت، و لە سەرانسەری کۆمەڵێک کۆنسۆڵ و پلاتفۆرمی یاریکردندا بەناوبانگن. ئەم ژانرە بۆ یەکەمجار لە ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا بە یارییەکانی وەک [[دۆنکی کۆنگ]] و [[ماریۆ]] بەناوبانگ بوو، لەو کاتەوە چەندین یاری پلاتفۆرم بڵاوکرانەوە، ھەریەکەیان میکانیکی یاریکردن و ھێڵی چیرۆک و دیزاینی بینراوی ناوازەیان ھەیە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا }} {{پۆلی کۆمنز|Platform games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] f4g80wb9bqkwej0h0voidfdyqvarigk 0 236577 1696330 1695945 2026-10-28T16:32:43Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Art|Art]] بۆ [[:Commons:Category:Works of art|Works of art]] 1696330 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = "The good Shepherd" mosaic - Mausoleum of Galla Placidia.jpg }} '''کاری ھونەریی''' ({{بە ئینگلیزی|Work of Art}}) ھونەر لە سەرەتای شارستانییەتەوە بەشێکی دانەبڕاو بووە لە کولتوری مرۆڤایەتی. لە تابلۆی دەشکەوتی کۆنەوە بۆ پەیکەری مۆدێرن، بەرھەمە ھونەرییەکان بە چەندین شێوە دێن و بە چەندین ھۆکار دروستبوون، وەک دەربڕینی داھێنان و ھەست، بۆ گێڕانەوەی چیرۆک، یان بۆ گەیاندنی بیرۆکە و پەیام. یەکێک لە گرنگترین لایەنەکانی ھەر کارێکی ھونەری توانای وروژاندنی ھەست و پەیوەندی لەگەڵ بینەراندایە. ئەمەش دەتوانرێت لە ڕێگەی بەکارھێنانی وردی ڕەنگ و پێکھاتە و تەکنیکەکانی ترەوە بەدەست بھێنرێت. ھەروەھا کارێکی ھونەری دەتوانێت تەحەدای تێڕوانینەکانمان بکات و ناچارمان بکات بیرکردنەوەیەکی ڕەخنەگرانە لەبارەی جیھانی دەوروبەرمانەوە بکەین. دەتوانێت وامان لێبکات ڕووبەڕووی ڕاستییە ناڕەحەتەکان ببینەوە و ئیلھامبەخش بێت بۆ گرتنەبەری ھەنگاو بۆ دروستکردنی گۆڕانکاری ئەرێنی. لایەنێکی تری گرنگی ھونەر گرنگی مێژوویی و کولتوورییەتی. کارە ھونەرییەکان دەتوانن وردەکارییەک بۆ ڕابردوو پێشکەش بکەن، پەنجەرەیەک بۆ ژیان و ھەڵوێست و بیروباوەڕی کەسانی سەردەم و شوێنە جیاوازەکان دابین بکەن. ھەروەھا دەتوانن وەک بەردی گرنگی کولتووری کاریگەر بن، کە ڕەنگدانەوەی بەھا و نەریت و کۆمەڵگە جیاوازەکان بن. بە گشتی کارێکی ھونەری دەتوانێت کاریگەری قووڵی لەسەر بینەرانی ھەبێت، دەرفەتێک بۆ بیرکردنەوە و خۆڕاگری و ئیلھامبەخشین پێشکەش بکات == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|چاند|کۆمەڵگا|مێژوو|وڵاتەکان|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Works of art}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:داڕشتن]] [[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]] [[پۆل:کارە ھونەرییەکان]] a71mz01hhzs2jm9vzskfp31i6csp3y3 0 236641 1696843 1549456 2026-10-29T10:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696843 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =N.Y. Children's Colony 04108v.jpg }} '''کتێبی کۆمیکی ئەمریکی''' گۆڤارێکی تەنکە و سەرچاوەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایە]] و بە تێکڕا ٣٢ لاپەڕەیە و [[کۆمیک]] لەخۆدەگرێت. لە کاتێکدا ئەم فۆرمە لە ساڵی ١٩٣٣ سەریهەڵدا، [[کتێبی کۆمیک|کتێبە کۆمیکییەکانی]] ئەمریکا بۆ یەکەمجار ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا دوای بڵاوکردنەوەی کتێبی ''ئەکشن کۆمیکس'' لە ساڵی ١٩٣٨ کە یەکەم دەرکەوتنی پاڵەوانی [[سووپەرھیرۆ|سەرەکی]] [[سووپەرمان|سوپەرمانی]] لەخۆگرتبوو. دواتر بووژانەوەی سووپەرهیرۆی بەدوای خۆیدا هێنا کە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] بەردەوام بوو . دوای جەنگ، لە کاتێکدا پاڵەوانە سەرسوڕهێنەرەکان پەراوێزخران، پیشەسازی کتێبی کۆمیک بە خێرایی فراوانتر بوو و ژانرەکانی وەک ترسناک، تاوان، زانستی خەیاڵی و ڕۆمانسی بوونە جێی بایەخ. ساڵانی ١٩٥٠ وردە وردە دابەزینی بەخۆیەوە بینی، بەهۆی گۆڕانکاری لە میدیای چاپکراو لە دوای [[تەلەڤیزیۆن|تەلەفزیۆن]] {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} و کاریگەرییەکانی دەسەڵاتی کۆدی کۆمیک . {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ و شەستەکان بووژانەوەی پاڵەوانی سەرەکی بەخۆیەوە بینی و پاڵەوانە سەرەکییەکان بە درێژایی کۆتایی سەدەی بیستەم تا سەدەی بیست و یەکەم وەک گرینگترین کارەکتەری باڵادەست مانەوە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کتێب|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Comics of the United States}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فۆرماتی کۆمیک]] tlv4zhxevlnu7bcdq1wj90vqf8lpxes 0 237495 1696686 1672563 2026-10-29T04:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696686 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''کاپتن ئەحاب''' ({{بە ئینگلیزی|Captain Ahap}}) کارەکتەری خەیاڵییە لە ڕۆمانی کلاسیکی «مۆبی دیک»ی ھێرمان مێلڤیل کە لە ساڵی ١٨٥١دا بڵاوکرایەوە، ئەحەب کاپتنی کەشتییە نەھەنگ ڕاوییەکانە کە پیکودە و وەسوەسەی ڕاوکردن و کوشتنی نەھەنگێکی زەبەلاحی سپێرم سپی دەبێت کە ناوی لێنراوە مۆبی دیک، کە بووە ھۆی ئەوەی لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی پێشوودا یەکێک لە قاچەکانی لەدەست بدات. ئەحاب وەک کارەکتەری ئاڵۆز و ئەشکەنجەدراو وێنا دەکرێت، کە بەھۆی ئارەزووی چڕ و پڕی تۆڵەسەندنەوە لە بەرامبەر ئەو بوونەوەرە نەزانراوە کە ئەوەندە ئازاری بۆ دروست کردبوو، باسدەکرێت. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆمان|کتێب|ئاو|گیانلەبەران|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Ahab}} {{کتێب-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:پەل-بڕاوە خەیاڵییەکان]] 1oc4vhwuo8ctfzkr4g0tttyxueuzoj1 0 238014 1696207 1696136 2026-10-28T12:03:45Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696207 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=نفرتیتی|ناوی خۆماڵی=تاتۆهیبا|شوێنی لەدایکبوون=وڵاتی میتانی|شوێنی مەرگ=میسر|نەتەوە=کورد|ناوەکانی تر=تاتۆهیب|ئایین=خۆرپەرەستی|باوک=توشراتا شایی میتانی|image=Nefertiti 30-01-2006.jpg}}{{پۆلی کۆمنز|Nefertiti}}نەفەرنێفێرواتێن نەفەرتیتی (/ˌnɛfərˈtiːti/) (نزیکەی ١٣٧٠ – نزیکەی ١٣٣٠ پێش زایین) شاژنێکی [[کورد|کوردی]] شانشینی ١٨ی [[میسری کۆن]] بووە، هاوسەری گەورەی شاهانەی [[فیرعەون]] [[ئیخناتون|ئەخناتن]] بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/nefertiti|ناونیشان=.|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=کۆلینس دیکشێنێڕی}}</ref>.  نەفێرتیتی و هاوسەرەکەی بە چاکسازییەکی ڕیشەیی لە ئایینی دەوڵەتدا ناسرابوون، کە دێنی کۆنی میسریان واز لێ هێناو و بوون بە خۆرپەرەست. نفرتیتی لەگەڵ هاوسەرەکەیدا لە قۆناغێکدا حوکمڕانی دەکرد کە دەتوانین بڵێین دەوڵەمەندترین قۆناغی مێژووی [[میسری کۆن]] بوو.  هەندێک لە زانایان پێیان وایە کە نەفەرتیتی دوای مردنی هاوسەرەکەی و پێش بەرزبوونەوەی توتانخامون بۆ ماوەیەکی کورت بە ناوی نێفێرنێفێرواتن حوکمرانی کردووە.  ئەگەر نەفەرتیتی وەک فیرعەون حوکمڕانی کردبێت، ئەوا حوکمڕانییەکەی بە ڕووخانی ئامارنا و گواستنەوەی پایتەخت بۆ شاری نەریتی تیبس بوو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=دادسۆن|یەکەم=ئای، توتنخاتون|سەردێڕ=میسر بەرەو خۆراوا بوون|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9789774163043|ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٠٤-٣}}</ref> دوای مردنی هاوسەرەکەی، هەندێک لە زانایان پێیان وایە کە نەفێرتیتی بۆ ماوەیەکی کورت وەک فیرعەونێکی ژن حوکمی کردووە، بەو ناوی تەختەوەی کە «نەفەرنەفروئەتن» بوو، ئەمەش کەمێک پێش بە تەخت‌دانانی توت‌عەنخئامون ڕوویداوە. ئەم ناساندنە بابەتێکە کە هێشتا مشتومڕی لەسەر هەیە. ئەگەر نەفێرتیتی بەڕاستی وەک فیرعەون حوکمی کردبێت، لە سەردەمی حوکمڕانیی ئەودا شوێنی ئامارنا کەوتە داڕمان و دوای مردنی ئەوەوە، پایتەخت گەڕایەوە بۆ شاری مێمفیس، کە پایتەختی نەریتیی میسری کۆن بوو.<ref name="web.archive.org">Nozomu Kawai in "The Time of Tutankhamun: What the new evidence reveals in [https://web.archive.org/web/20230524081942/https://arce.org/wp-content/uploads/files-imported/documents/Scribe%20Spring%2022_1.pdf SCRIBE: The Magazine of the American Research Center in Egypt, Unlocking Tutankhamun], Spring 2022, pp.46-47</ref> لە سەدەی بیستەمدا، نەفێرتیتی بەهۆی دۆزینەوە و پیشاندانی [[پەیکەری نفرتیتی|نیمچەپەیکەرە کۆنەکەیەوە]] ناسراویەکی زۆری پەیدا کرد؛ ئەو نیمچەپەیکەرە ئێستا لە مۆزەخانەی نویس لە بەرلین هەڵگیراوە. ئەم نیمچەپەیکەرە یەکێکە لەو بەرهەمانەی هونەری میسری کۆن کە زۆرترین جار لەسەری کۆپی کراوە. پەیکەرتاشە میسرییەکە، توت‌مۆس، بە دروستکەری ئەو نیمچەپەیکەرە دادەنرێت. ئەم بەرهەمە لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، لە کۆمەڵە بینای کارگەی شاراوەی ئەو پەیکەرتاشەدا هەڵکەندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Breger|یەکەم=Claudia|سەردێڕ=The Body of the Queen: Gender and Rule in the Courtly World, 1500–2000|editor=Regina Schulte|بڵاوکەرەوە=Berghahn Book|chapter=The 'Berlin' Nefertiti Bust|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vgXfYVT5KtQC&q=Nefertiti+bust&pg=PA281|ژپنک= ١-٨٤٥٤٥-١٥٩-٧|ساڵ= ٢٠٠٦|پەڕە= ٢٨٥}}</ref> == ناو == سەرەتا باشترە بزانین ناوی سەرەکی نفرتیتی تاتۆهیبا بوە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=دوکتور جەماڵ|یەکەم=ڕەشید|سەردێڕ=لێکۆڵینەوەی زمانەوانی دەربارەی زمان و مێژووی وڵاتی کوردەواری|بڵاوکەرەوە=میتانی}}</ref> نفرتیتی چەندین نازناوی هەبوو، لەوانە: شازادەی بۆماوەیی گەورەی ستایشەکان خانمی نیعمەت شیرینی خۆشەویستی خانمی دوو خاکەکە هاوسەری پاشای سەرەکی، خۆشەویستەکەی هاوسەری پاشای گەورە، خۆشەویستەکەی خانمی هەموو ژنان خاتوونی میسری سەرەوە و خوارەوە لە کاتێکدا کە بێژەکردنی میسری مۆدێرن ناوەکەی بە نفرتیتی دەگۆڕێت، ناوەکەی ڕستەی nfr.t jj.tj بووە "ئەو جوانە هاتووە" و ڕەنگە لە هاوچەرخدا نافتیتا لە نەفرات-یتای کۆنتر یان ڕەنگە نافێرتی-یتی گوتبێتەوە. ناوی نفرتیتی، بە میسری Nfr.t-jy.tj، ئەتوانین بڵێین وەڕگێڕانی ناوەکەی بە کوردی ئەمەیە "ژنە جوانەکە هاتووە<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=دادسۆن|یەکەم=ئای|سەردێڕ=ئای، توتنخامون|ساڵ=٢٠٠٩|ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9789774163043|ژپنک=٩٧٨-٩٧٧-٤١٦-٣٠٤-٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|میسر|کوردستان|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] 0mir6328q7agulvlnhzbgc0s3zncgip 0 238432 1696653 1533671 2026-10-29T01:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696653 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''کانیێل ئاوتیس''' " ئەڵقەی ٨٣ی [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ئەمریکییەکەی ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' و دووەم ئەڵقەی [[ڕاکردن لە بەندیخانە (وەرزی پێنجەم)|وەرزی پێنجەمی]] کە بۆ یەکەمجار لە [[ھێڵی تەلەڤیزیۆنی فۆکس|کەناڵی فۆکس]] لە ئەمریکا لە ١١ی نیسانی ٢٠١٧ نمایشکرا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ="Prison Break" Kaniel Outis (TV Episode 2017)|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt5562080/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] mov55gdnahfcjjh69y6u93gp56au31z 0 238669 1696333 1695931 2026-10-28T16:34:00Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Carl Clemons-Hopkins}} 1696333 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کارڵ کلیمۆنس-ھۆپکینز''' ({{بە ئینگلیزی| Carl Clemons-Hopkins}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Carl Clemons-Hopkins}} [[پۆل:خەڵکی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نائاسایییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] hbkqo66yys1v13jpd8n40xtoom0ypy8 0 238861 1696826 1533836 2026-10-29T10:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696826 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Library of Ashurbanipal.jpg|وێنۆک]] '''کتێبخانەی ئاشوربانیپاڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Library of Ashurbanipal}}) کتێبخانەی شاھانەی [[ئاشووربانیپاڵ|ئەشوربانیپاڵ]]، ناوی لێنراوە وەک دوا پاشای گەورەی ئیمپراتۆریەتی [[ئاشووری]] کۆن, ئەم کتێبخانەیە کۆمەڵێکە لە ھەزاران لەوح و پارچەی گڵین کە دەقی جۆراوجۆری سەدەی حەوتەمی پێش زایین لەخۆدەگرێت. لەوانە چیرۆکی [[گلگامێش]]. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Library of Ashurbanipal}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|مێژوو|عێراق}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ٧ەمی پ.ز]] [[پۆل:ئاشوور]] ibxxbiatrpc6bli0rekw7k4ed5ahyi8 0 239354 1696310 1660846 2026-10-28T13:54:55Z CommonsDelinker 62 "CO'Met.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Herbythyme|Herbythyme]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 1696310 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''خولی خولی تۆپی بالەی نەتەوەکانی ٢٠٢٣''' پێنجەمین خولی تۆپی بالەی سەر ئاستی پیاوانە کە ساڵانە ئەنجامدەدرێت. پێشبڕکێکە لە ٦ی حوزەیران دەستی پێکرد و لە٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ کۆتایی هات و قۆناغی کۆتایی لە شاری ئێرگۆ ئارێنا لە شاری گدانسک لە پۆڵەندا بەڕێوەچوو.<ref name="Schedule & Cities">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Volleyball's Best Ready To Grace Venues Across The Globe As Arenas Confirmed For VNL 2023 |ناونیشان=https://www.fivb.com/en/about/news/volleyball’s-best-ready-to-grace-venues-across?id=100263 |وێبگە=FIVB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=United States and Poland to host Volleyball Nations League Finals in 2023 |ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/united-states-and-poland-to-host-volleyball-nations-league-finals-in-2023 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |وێبگە=Volleyball World |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221215091716/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/united-states-and-poland-to-host-volleyball-nations-league-finals-in-2023 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>[[ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی پۆڵەندا|هەڵبژاردەی پۆڵەندا]] وڵاتی خانەخوێ نازناوەکەی بەدەستهێنا دوای ئەوەی بە سێ سێت بەرامبەر بە یەک سێت لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکای]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=volleyballworld.com|سەردێڕ=Poland claim historic VNL gold in front of their home fans|ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/poland-claim-historic-vnl-gold-in-front-of-their-home-fans|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=volleyballworld.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723215900/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/poland-claim-historic-vnl-gold-in-front-of-their-home-fans|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ئەمە سێیەم میدالیای زیوی ئەمریکا بوو. [[ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ژاپۆن|ژاپۆن]] لە یاریی دیارکردنی پلەی سێیەم لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی بالەی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=volleyballworld.com|سەردێڕ=Japan beat the world champions and make it to the VNL podium|ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/japan-beat-the-world-champions-and-make-it-to-the-vnl-podium|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=volleyballworld.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723210555/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/japan-beat-the-world-champions-and-make-it-to-the-vnl-podium|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پاوێل زاتۆرسکی لە پۆڵەندا وەک باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=volleyballworld.com|سەردێڕ=Zatorski becomes the first libero to earn the VNL MVP award|ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/zatorksi-becomes-the-first-libero-to-earn-the-vnl-mvp-award|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=volleyballworld.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230723215900/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/news/zatorksi-becomes-the-first-libero-to-earn-the-vnl-mvp-award|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پاڵاوتن == شازدە ھەڵبژاردە بەشداری پێشبڕکێکە دەکەن. دە لەوانە وەک ھەڵبژاردەی سەرەکی خولەکە سەرکەوتنیان بەدەستھێنا کە لە ڕیزبەندی پێشەوەی خولی پێشوون. شەش تیپی دیکە وەک تیپی ڕکابەر ھەڵبژێردران کە ئەگەر دابەزینیان لە خولەکە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=volleyballworld.com |سەردێڕ=VNL Qualification System |ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/competition/qualification-system |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=volleyballworld.com |زمان=en}}</ref><ref name="2023CF">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=VNL 2023 Competition Formula |ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/competition/formula |وێبگە=Volleyball World |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221111165405/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/competition/formula |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کوبا دوای بردنەوەی جامی چالنجەری ٢٠٢٢ جێگەی ئوسترالیای گرتەوە دوای ئەوەی ئوسترالیا لە خولی پێشوو لە ڕیزبەندی ١٦ بوو.<ref name="CC">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Croatia and Cuba secure Volleyball Challenger Cup titles|ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/challenger-cup-2022/news/croatia-and-cuba-secure-volleyball-challenger-cup-titles|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Volleyball World|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220731205109/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/challenger-cup-2022/news/croatia-and-cuba-secure-volleyball-challenger-cup-titles|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێتیی تۆپی بالەی ئاسیا، یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا، یەکێتیی تۆپی بالەی ئەفریقا، یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باشوور، یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست و کاری بی {| class="wikitable sortable" |- !rowspan=2|وڵات !rowspan=2|ڕیزبەندی جیھانی {{efn-ua|The team's rank before the competition.}} !rowspan=2|لە فیدراسیۆنی !rowspan=2|ھەڵبژاردن !colspan=3|دەرکەوتنەکانی پێشوو !rowspan=2|باشترین ئاست |- !گشتی !یەکەم !کۆتا |- |{{vb|ARG}} |style="text-align:center"|٨ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باشوور|CSV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٧ (٢٠١٩) |- |{{vb|BRA}} |style="text-align:center"|٤ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باشوور|CSV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |'''پاڵەوان''' (٢٠٢١) |- |{{vb|BUL}} |style="text-align:center"|٢٣ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ١١ (٢٠١٨) |- |{{vb|CAN}} |style="text-align:center"|١٦ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست و کاریبی|NORCECA]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٧ (٢٠١٨) |- |{{vb|CHN}} |style="text-align:center"|٢٥ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئاسیا|AVC]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٣ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ١٣ (٢٠٢٢) |- |{{vb|CUB}} |style="text-align:center"|١٢ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست و کاریبی|NORCECA]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٠ |style="text-align:center" colspan=2|None |None |- |{{vb|FRA}} |style="text-align:center"|٣ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |'''پاڵەوان '''(٢٠٢٢) |- |{{vb|GER}} |style="text-align:center"|١٧ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٩ (٢٠١٨) |- |{{vb|IRI}} |style="text-align:center"|١٠ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئاسیا|AVC]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٥ (٢٠١٩) |- |{{vb|ITA}} |style="text-align:center"|٢ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٤ (٢٠٢٢) |- |{{vb|JPN}} |style="text-align:center"|٧ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئاسیا|AVC]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٥ (٢٠٢٢) |- |{{vb|NED}} |style="text-align:center"|١٣ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٢ |style="text-align:center"|٢٠٢١ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٨ (٢٠٢٢) |- |{{vb|POL}} |style="text-align:center"|١ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی دووەم (٢٠٢١) |- |{{vb|SRB}} |style="text-align:center"|١١ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٥ (٢٠١٨) |- |{{vb|SLO}} |style="text-align:center"|٩ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەورووپا|CEV]] |ھەڵبژاردەی ڕکابەر |style="text-align:center"|٢ |style="text-align:center"|٢٠٢١ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی ٤ (٢٠٢١) |- |{{vb|USA}} |style="text-align:center"|٦ |[[یەکێتیی تۆپی بالەی ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست و کاریبی|NORCECA]] |ھەڵبژاردەی سەرەکی |style="text-align:center"|٤ |style="text-align:center"|٢٠١٨ |style="text-align:center"|٢٠٢٢ |پلەی دووەم (٢٠١٩, ٢٠٢٢) |} == یاسا == == پێکھاتەی ئاستەکان == لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ تێروانینێکی گشتی بۆ ئاستەکان بڵاوکرایەوە.<ref name="Schedule & Cities"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Host cities and pools|ناونیشان=https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/competition/pools-and-host-cities|وێبگە=Volleyball World|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221203183929/https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/competition/pools-and-host-cities|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="wikitable" width=800 |- !colspan="2"|[[#ھەفتەی یەکەم|ھەفتەی یەکەم]] !colspan="2"|[[#ھەفتەی دووەم|ھەفتەی دووەم]] !colspan="2"|[[#ھەفتەی سێیەم|ھەفتەی سێیەم]] |- !width=16%|[[#ئاستی ١|ئاستی ١]]{{ھن}}[[کەنەدا]] !width=16%|[[#ئاستی٢|ئاستی ٢]]{{ھن}}[[ژاپۆن]] !width=16%|[[#ئاستی ٣|ئاستی ٣]]{{ھن}}[[ھۆڵەندا]] !width=16%|[[#ئاستی ٤|ئاستی ٤]]{{ھن}}[[فەڕەنسا]] !width=16%|[[#ئاستی ٥|ئاستی ٥]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] !width=16%|[[#ئاستی ٦|ئاستی٦]]{{ھن}}[[فلیپین]] |- | {{vb|CAN}}{{ھن}} {{vb|CUB}}{{ھن}} {{vb|USA}}{{ھن}} {{vb|GER}}{{ھن}} {{vb|ARG}}{{ھن}} {{vb|NED}}{{ھن}} {{vb|ITA}}{{ھن}} {{vb|BRA}} | {{vb|JPN}}{{ھن}} {{vb|SLO}}{{ھن}} {{vb|FRA}}{{ھن}} {{vb|POL}}{{ھن}} {{vb|SRB}}{{ھن}} {{vb|CHN}}{{ھن}} {{vb|BUL}}{{ھن}} {{vb|IRN}} | {{vb|NED}}{{ھن}} {{vb|USA}}{{ھن}} {{vb|POL}}{{ھن}} {{vb|IRN}}{{ھن}} {{vb|ITA}}{{ھن}} {{vb|GER}}{{ھن}} {{vb|SRB}}{{ھن}} {{vb|CHN}} | {{vb|FRA}}{{ھن}} {{vb|CUB}}{{ھن}} {{vb|BRA}}{{ھن}} {{vb|JPN}}{{ھن}} {{vb|SLO}}{{ھن}} {{vb|BUL}}{{ھن}} {{vb|ARG}}{{ھن}} {{vb|CAN}} | {{vb|USA}}{{ھن}} {{vb|IRN}}{{ھن}} {{vb|ARG}}{{ھن}} {{vb|BUL}}{{ھن}} {{vb|FRA}}{{ھن}} {{vb|GER}}{{ھن}} {{vb|SRB}}{{ھن}} {{vb|CUB}} | {{vb|JPN}}{{ھن}} {{vb|POL}}{{ھن}} {{vb|CHN}}{{ھن}} {{vb|ITA}}{{ھن}} {{vb|SLO}}{{ھن}} {{vb|NED}}{{ھن}} {{vb|BRA}}{{ھن}} {{vb|CAN}} |} == شوێن == === قۆناغی سەرەتایی === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! width="33%" |ئاستی ٣ ! width="33%" |ئاستی ٢ ! width="33%" |ئاستی١ |- |'''[[ئۆتاوا]]، [[کەنەدا]]''' |'''[[ناگۆیا]]، [[ژاپۆن]]''' |'''[[ڕۆتەردام]]، [[ھۆڵەندا]]''' |- |تی دی پلەیس ئارێنا (TPA) |نپۆن گایشی ھۆڵ (NGH) |ڕووەتەردام ئاھۆی (ROA) |- |توانا: '''٩٬٥٠٠''' |توانا: '''١٠٬٠٠٠''' |توانا: '''١٦٬٤٢٦''' |- |[[پەڕگە:TD Place Arena.png|200px]] |[[پەڕگە:Nagoya City Sports Complex 01.JPG|200px]] |[[پەڕگە:Rotterdam Ahoy 2016.jpg|200px]] |- !ئاستی ٦ !ئاستی ٥ !ئاستی ٤ |- |'''ئۆرلییان، [[فەڕەنسا]]''' |'''ئاناھایم، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]''' |'''پاسای، فلیپین''' |- |کۆمێن ئارێنا (CMA) |سەنتەری کۆنفرانسی ئاناھیم (ACC) |مۆڵی ئاسیا ئارێنا (MOA) |- |توانا: '''١٠٬٠٠٠''' |توانا: '''٧٬٥٠٠''' |توانا: '''١٥٬٠٠٠''' |- | |[[پەڕگە:Anaheim convention center 2021.jpg|200px]] |[[پەڕگە:Mall of Asia Aug 2015.jpg|200px]] |} === قۆناغی کۆتایی === {| class="wikitable" style="text-align:center" width="280" |- !ھەموو یارییەکان |- |'''[[گدانسک]]، [[پۆڵەندا]]''' |- |ئارگۆ ئارێنا (ERA) |- |توانا: '''١١٬٤٠٩''' |- |[[پەڕگە:GdanskSopot ErgoArena 20110603.jpg|280px]] |} == ئەنجامی یارییەکان == {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; position:relative" |- | style="width:2.5em; background:#3399ff; text-align:center" |●||خولی سەرەتایی | style="width:2.5em; background:#ffcc00; text-align:center" |●||قۆناغی کۆتایی |} {| class="wikitable" style="margin:0.9em auto; font-size:90%; line-height:1.25em; width:800" |- !ھەفتەی یەکەم ٦–١١ حوزەیران !ھەفتەی دووەم ٢٠–٢٥ حوزەیران !ھەفتەی سێیەم ٤–٩ تەممووز !ھەفتەی چوارەم ١٩–٢٣ تەممووز |- align="center" | bgcolor="#3399ff" |٣٢یاریی | bgcolor="#3399ff" |٣٢یاریی | bgcolor="#3399ff" |٣٢ یاریی | bgcolor="#ffcc00" |٨ یاریی |} === ڕیزبەندی === <section begin="2023 VNL prelims" />{{#invoke:Sports table|main|style=Volleyball |res_col_header=QR |update=complete |source=[https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/standings/men/ VNL 2023 standings] |team5=ARG |name_ARG={{vb|ARG}} |status_ARG= |team6=BRA |name_BRA={{vb|BRA}} |status_BRA= |team15=BUL |name_BUL={{vb|BUL}} |status_BUL= |team12=CAN |name_CAN={{vb|CAN}} |status_CAN= |team16=CHN |name_CHN={{vb|CHN}} |status_CHN= |team13=CUB |name_CUB={{vb|CUB}} |status_CUB= |team8=FRA |name_FRA={{vb|FRA}} |status_FRA= |team11=GER |name_GER={{vb|GER}} |status_GER= |team14=IRI |name_IRI={{vb|IRI}} |status_IRI= |team4=ITA |name_ITA={{vb|ITA}} |status_ITA= |team2=JPN |name_JPN={{vb|JPN}} |status_JPN= |team10=NED |name_NED={{vb|NED}} |status_NED= |team3=POL |name_POL={{vb|POL}} |status_POL= |note_POL=Qualified as hosts |team9=SRB |name_SRB={{vb|SRB}} |status_SRB= |team7=SLO |name_SLO={{vb|SLO}} |status_SLO= |team1=USA |name_USA={{vb|USA}} |status_USA= |win3s_ARG=3 |win4s_ARG=3 |win5s_ARG=3 |loss5s_ARG=2 |loss4s_ARG=1 |loss3s_ARG=0 |spw_ARG=1184 |spl_ARG=1092 |win3s_BRA=3 |win4s_BRA=4 |win5s_BRA=1 |loss5s_BRA=2 |loss4s_BRA=2 |loss3s_BRA=0 |spw_BRA=1108 |spl_BRA=1033 |win3s_BUL=1 |win4s_BUL=0 |win5s_BUL=1 |loss5s_BUL=3 |loss4s_BUL=1 |loss3s_BUL=6 |spw_BUL=957 |spl_BUL=1045 |win3s_CAN=0 |win4s_CAN=2 |win5s_CAN=1 |loss5s_CAN=1 |loss4s_CAN=4 |loss3s_CAN=4 |spw_CAN=983 |spl_CAN=1074 |win3s_CHN=0 |win4s_CHN=1 |win5s_CHN=1 |loss5s_CHN=1 |loss4s_CHN=4 |loss3s_CHN=5 |spw_CHN=941 |spl_CHN=1074 |win3s_CUB=0 |win4s_CUB=0 |win5s_CUB=3 |loss5s_CUB=2 |loss4s_CUB=2 |loss3s_CUB=5 |spw_CUB=1023 |spl_CUB=1119 |win3s_FRA=3 |win4s_FRA=3 |win5s_FRA=0 |loss5s_FRA=0 |loss4s_FRA=5 |loss3s_FRA=1 |spw_FRA=1046 |spl_FRA=1007 |win3s_GER=2 |win4s_GER=1 |win5s_GER=0 |loss5s_GER=1 |loss4s_GER=5 |loss3s_GER=3 |spw_GER=963 |spl_GER=1036 |win3s_IRI=1 |win4s_IRI=1 |win5s_IRI=0 |loss5s_IRI=5 |loss4s_IRI=0 |loss3s_IRI=5 |spw_IRI=995 |spl_IRI=1073 |win3s_ITA=4 |win4s_ITA=4 |win5s_ITA=1 |loss5s_ITA=0 |loss4s_ITA=1 |loss3s_ITA=2 |spw_ITA=1016 |spl_ITA=906 |win3s_JPN=3 |win4s_JPN=4 |win5s_JPN=3 |loss5s_JPN=0 |loss4s_JPN=1 |loss3s_JPN=1 |spw_JPN=1109 |spl_JPN=1034 |win3s_NED=3 |win4s_NED=1 |win5s_NED=1 |loss5s_NED=3 |loss4s_NED=1 |loss3s_NED=3 |spw_NED=1028 |spl_NED=1054 |win3s_POL=2 |win4s_POL=3 |win5s_POL=5 |loss5s_POL=0 |loss4s_POL=0 |loss3s_POL=2 |spw_POL=1108 |spl_POL=1057 |win3s_SLO=3 |win4s_SLO=5 |win5s_SLO=0 |loss5s_SLO=1 |loss4s_SLO=1 |loss3s_SLO=2 |spw_SLO=1036 |spl_SLO=997 |win3s_SRB=3 |win4s_SRB=1 |win5s_SRB=2 |loss5s_SRB=0 |loss4s_SRB=5 |loss3s_SRB=1 |spw_SRB=1045 |spl_SRB=1056 |win3s_USA=9 |win4s_USA=1 |win5s_USA=0 |loss5s_USA=1 |loss4s_USA=1 |loss3s_USA=0 |spw_USA=986 |spl_USA=871 |col_Q=#ccffcc |text_Q=[[#Final round 3|Final round]] |col_QH=#87ceeb |text_QH=[[#Final round 3|Final round]] |col_R=#ffcccc |text_R=[[2023 FIVB Volleyball Men's Challenger Cup|2023 Challenger Cup]] |result1=Q |result2=Q |result4=Q |result5=Q |result6=Q |result7=Q |result8=Q |result3=QH |result16=R }}<section end="2023 VNL prelims" /> === ھەفتەی یەکەم === ==== ئاستی١ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتە (UTC−٠٤:٠٠). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٦ی حوزەیران|16:30|TPA|{{vb-rt|ITA}}|0–3|{{vb|ARG}}|22–25|23–25|18–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567176 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16130/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی حوزەیران|20:00|TPA|{{vb-rt|CAN}}|3–2|{{vb|CUB}}|25–21|26–28|25–21|22–25|15–13|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567184 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16131/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی حوزەیران|16:30|TPA|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|NED}}|25–19|25–23|25–21|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567422 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16134/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی حوزەیران|20:00|TPA|{{vb-rt|BRA}}|3–1|{{vb|GER}}|26–24|25–16|19–25|25–15||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567434 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16135/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|11:00|TPA|{{vb-rt|NED}}|3–0|{{vb|CUB}}|28–26|25–23|25–18|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568073 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16139/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|16:30|TPA|{{vb-rt|ITA}}|0–3|{{vb|USA}}|15–25|18–25|19–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568087 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16140/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|20:00|TPA|{{vb-rt|ARG}}|2–3|{{vb|BRA}}|25–19|19–25|25–23|23–25|13–15|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568573 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16141/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|11:00|TPA|{{vb-rt|NED}}|3–0|{{vb|GER}}|25–20|33–31|25–21|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568574 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16145/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|16:30|TPA|{{vb-rt|ITA}}|3–1|{{vb|CUB}}|25–20|25–19|20–25|25–18||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568696 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16146/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|20:00|TPA|{{vb-rt|CAN}}|1–3|{{vb|ARG}}|21–25|25–21|21–25|16–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568764 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16147/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|13:00|TPA|{{vb-rt|GER}}|1–3|{{vb|ITA}}|23–25|18–25|27–25|19–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569623 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16151/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|16:30|TPA|{{vb-rt|BRA}}|2–3|{{vb|CUB}}|16–25|25–22|29–27|22–25|18–20|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569664 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16152/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|20:00|TPA|{{vb-rt|CAN}}|0–3|{{vb|USA}}|22–25|20–25|20–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569707 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16153/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|11:00|TPA|{{vb-rt|ARG}}|3–2|{{vb|NED}}|34–36|25–20|25–17|20–25|15–10|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256570054 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16157/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|14:30|TPA|{{vb-rt|USA}}|1–3|{{vb|BRA}}|19–25|25–21|15–25|21–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256570053 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16158/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|18:00|TPA|{{vb-rt|CAN}}|1–3|{{vb|GER}}|25–20|17–25|21–25|21–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256570063 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16159/ Report]}} |}</div> ==== ئاستی ٢ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ستانداردی ژاپۆنە (UTC+09:00). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٦ی حوزەیران|16:10|NGH|{{vb-rt|BUL}}|2–3|{{vb|CHN}}|20–25|25–21|21–25|25–20|9–15|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256566944 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16128/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی حوزەیران|19:40|NGH|{{vb-rt|JPN}}|3–0|{{vb|IRI}}|25–16|25–22|25–19|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567043 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16129/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی حوزەیران|15:00|NGH|{{vb-rt|SLO}}|3–1|{{vb|SRB}}|31–29|19–25|25–20|25–21||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567259 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16132/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی حوزەیران|18:00|NGH|{{vb-rt|POL}}|3–1|{{vb|FRA}}|25–23|18–25|35–33|25–15||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567224 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16133/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|12:00|NGH|{{vb-rt|SLO}}|0–3|{{vb|BUL}}|24–26|23–25|17–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567458 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16136/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|15:00|NGH|{{vb-rt|SRB}}|3–0|{{vb|CHN}}|34–32|25–16|25–20|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567459 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16137/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی حوزەیران|18:00|NGH|{{vb-rt|POL}}|3–2|{{vb|IRI}}|23–25|23–25|25–21|25–15|15–13|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256567683 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16138/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|13:10|NGH|{{vb-rt|CHN}}|1–3|{{vb|FRA}}|20–25|25–23|16–25|17–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568203 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16142/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|16:10|NGH|{{vb-rt|POL}}|3–2|{{vb|BUL}}|25–27|25–19|22–25|25–22|15–11|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568230 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16143/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی حوزەیران|19:40|NGH|{{vb-rt|JPN}}|3–1|{{vb|SRB}}|22–25|25–21|25–23|25–20||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568370 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16144/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|12:40|NGH|{{vb-rt|FRA}}|1–3|{{vb|SLO}}|23–25|18–25|25–21|22–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568763 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16148/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|15:40|NGH|{{vb-rt|IRI}}|3–1|{{vb|CHN}}|23–25|25–15|25–20|25–14||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256568765 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16149/ Report]}} {{Vb res 7|١٠ی حوزەیران|19:10|NGH|{{vb-rt|JPN}}|3–0|{{vb|BUL}}|25–22|25–21|26–24|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569008 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16150/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|12:40|NGH|{{vb-rt|SLO}}|3–0|{{vb|IRI}}|25–19|25–23|25–23|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569705 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16154/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|15:40|NGH|{{vb-rt|SRB}}|3–0|{{vb|POL}}|25–21|25–19|25–14|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569706 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16155/ Report]}} {{Vb res 7|١١ی حوزەیران|19:10|NGH|{{vb-rt|JPN}}|3–1|{{vb|FRA}}|25–27|25–22|25–21|25–20||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256569859 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16156/ Report]}} |}</div> === ھەفتەی دووەم === ==== ئاستی ٣ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ھاوینەی ئەورووپای ناوەڕاستە (UTC+02:00). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|13:00|ROA|{{vb-rt|IRI}}|3–0|{{vb|GER}}|25–23|26–24|25–16|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572287 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16161/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|16:30|ROA|{{vb-rt|USA}}|3–1|{{vb|SRB}}|22–25|25–19|25–19|25–21||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572323 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16162/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|20:00|ROA|{{vb-rt|NED}}|3–0|{{vb|CHN}}|25–19|25–22|25–21|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572321 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16164/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|13:00|ROA|{{vb-rt|IRI}}|0–3|{{vb|ITA}}|19–25|16–25|24–26|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572613 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16167/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|16:30|ROA|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|CHN}}|28–26|25–22|25–18|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572685 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16168/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|20:00|ROA|{{vb-rt|GER}}|2–3|{{vb|POL}}|21–25|25–22|14–25|25–17|10–15|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572715 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16170/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|13:00|ROA|{{vb-rt|CHN}}|0–3|{{vb|ITA}}|13–25|19–25|24–26|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572946 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16173/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|16:30|ROA|{{vb-rt|SRB}}|3–1|{{vb|GER}}|25–21|20–25|25–23|25–23||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573017 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16174/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|20:00|ROA|{{vb-rt|NED}}|2–3|{{vb|POL}}|25–22|18–25|25–18|22–25|11–15|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573037 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16176/ Report]}} {{Vb res 7|٢٣ی حوزەیران|16:30|ROA|{{vb-rt|IRI}}|0–3|{{vb|USA}}|22–25|18–25|23–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573307 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16179/ Report]}} {{Vb res 7|٢٣ی حوزەیران|20:00|ROA|{{vb-rt|SRB}}|0–3|{{vb|ITA}}|11–25|21–25|20–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573354 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16180/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|13:00|ROA|{{vb-rt|POL}}|0–3|{{vb|USA}}|22–25|18–25|19–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573429 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16183/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|17:00|ROA|{{vb-rt|NED}}|3–2|{{vb|IRI}}|16–25|25–16|21–25|25–17|15–10|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573492 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16185/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|20:30|ROA|{{vb-rt|CHN}}|3–1|{{vb|GER}}|23–25|25–18|25–19|25–21||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573502 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16187/ Report]}} {{Vb res 7|٢٥ی حوزەیران|12:30|ROA|{{vb-rt|ITA}}|1–3|{{vb|POL}}|19–25|26–28|25–18|20–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256575909 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16188/ Report]}} {{Vb res 7|٢٥ی حوزەیران|16:00|ROA|{{vb-rt|NED}}|2–3|{{vb|SRB}}|25–22|21–25|25–21|33–35|9–15|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573573 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16190/ Report]}} {{end}}</div> ==== ئاستی ٤ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ھاوینەی ئەورووپای ناوەڕاستە (UTC+02:00). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|13:00|CMA|{{vb-rt|JPN}}|3–1|{{vb|CAN}}|25–22|25–17|24–26|25–14||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572286 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16160/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|17:00|CMA|{{vb-rt|ARG}}|1–3|{{vb|SLO}}|25–21|21–25|21–25|21–25||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572322 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16163/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی حوزەیران|20:30|CMA|{{vb-rt|BRA}}|3–0|{{vb|BUL}}|25–22|25–17|25–15|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572320 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16165/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|13:00|CMA|{{vb-rt|JPN}}|3–0|{{vb|CUB}}|25–21|25–16|25–21|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572606 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16166/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|17:00|CMA|{{vb-rt|SLO}}|3–0|{{vb|CAN}}|25–23|25–22|25–14|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572686 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16169/ Report]}} {{Vb res 7|٢١ی حوزەیران|20:30|CMA|{{vb-rt|ARG}}|3–1|{{vb|FRA}}|22–25|26–24|25–21|25–20||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256572716 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16171/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|13:00|CMA|{{vb-rt|JPN}}|3–2|{{vb|BRA}}|25–23|25–21|18–25|22–25|18–16|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577291 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16172/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|17:00|CMA|{{vb-rt|CAN}}|3–1|{{vb|BUL}}|22–25|25–23|25–22|25–20||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573016 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16175/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی حوزەیران|20:30|CMA|{{vb-rt|SLO}}|3–1|{{vb|CUB}}|22–25|25–15|25–16|25–19||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573038 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16177/ Report]}} {{Vb res 7|٢٣ی حوزەیران|16:30|CMA|{{vb-rt|ARG}}|3–0|{{vb|BUL}}|25–18|25–21|25–22|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573308 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16178/ Report]}} {{Vb res 7|٢٣ی حوزەیران|20:30|CMA|{{vb-rt|FRA}}|3–0|{{vb|CUB}}|25–18|25–20|25–20|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573355 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16181/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|13:00|CMA|{{vb-rt|JPN}}|3–2|{{vb|ARG}}|25–18|25–22|31–33|22–25|15–12|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573428 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16182/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|17:00|CMA|{{vb-rt|BRA}}|3–1|{{vb|SLO}}|23–25|25–21|26–24|25–21||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573491 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16184/ Report]}} {{Vb res 7|٢٤ی حوزەیران|20:30|CMA|{{vb-rt|CAN}}|0–3|{{vb|FRA}}|17–25|21–25|21–25|||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573501 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16186/ Report]}} {{Vb res 7|٢٥ی حوزەیران|13:00|CMA|{{vb-rt|BUL}}|2–3|{{vb|CUB}}|25–23|19–25|20–25|25–16|16–18|12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573587 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16189/ Report]}} {{Vb res 7|٢٥ی حوزەیران|17:00|CMA|{{vb-rt|BRA}}|3–1|{{vb|FRA}}|25–20|26–24|19–25|25–23||12=[http://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256573580 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16191/ Report]}} {{end}}</div> === ھەفتەی سێیەم === ==== ئاستی٥ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ڕۆژی زەریای ھێمن (UTC−٠٧:٠٠). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٤ ی تەممووز|13:00|ACC|{{vb-rt|ARG}}|3–1|{{vb|SRB}}|19–25|25–16|25–19|25–18||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576248 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16194/ Report]}} {{Vb res 7|٤ی تەممووز|16:30|ACC|{{vb-rt|IRI}}|0–3|{{vb|FRA}}|18–25|22–25|19–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576259 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16195/ Report]}} {{Vb res 7|٥ی تەممووز|17:00|ACC|{{vb-rt|GER}}|3–0|{{vb|BUL}}|25–22|25–18|25–22|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576535 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16198/ Report]}} {{Vb res 7|٥ ی تەممووز|20:30|ACC|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|CUB}}|27–25|25–17|25–15|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576536 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16199/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی تەممووز|13:30|ACC|{{vb-rt|ARG}}|3–0|{{vb|GER}}|25–23|25–18|25–17|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576755 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16203/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی تەممووز|17:00|ACC|{{vb-rt|SRB}}|3–2|{{vb|CUB}}|19–25|25–23|25–21|22–25|15–11|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576773 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16204/ Report]}} {{Vb res 7|٦ ی تەممووز|20:30|ACC|{{vb-rt|BUL}}|3–2|{{vb|IRI}}|21–25|25–21|22–25|25–22|15–11|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577066 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16205/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|13:30|ACC|{{vb-rt|SRB}}|1–3|{{vb|FRA}}|25–20|23–25|20–25|26–28||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577064 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16209/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|17:00|ACC|{{vb-rt|CUB}}|0–3|{{vb|GER}}|23–25|23–25|22–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577025 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16210/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|20:30|ACC|{{vb-rt|USA}}|2–3|{{vb|ARG}}|18–25|25–23|25–23|41–43|12–15|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577061 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16211/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|13:30|ACC|{{vb-rt|BUL}}|0–3|{{vb|SRB}}|19–25|22–25|22–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577188 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16215/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|17:00|ACC|{{vb-rt|ARG}}|3–2|{{vb|IRI}}|25–19|28–30|27–29|25–20|15–11|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577208 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16216/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|20:30|ACC|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|FRA}}|25–23|27–25|27–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577205 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16217/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|13:30|ACC|{{vb-rt|CUB}}|3–2|{{vb|IRI}}|25–22|26–28|25–23|28–30|15–10|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577314 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16221/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|17:00|ACC|{{vb-rt|FRA}}|3–1|{{vb|GER}}|21–25|25–20|25–22|25–21||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256600016 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16222/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|20:30|ACC|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|BUL}}|29–27|25–19|25–21|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256600017 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16223/ Report]}} {{end}}</div> ==== ئاستی٦ ==== * ھەموو کاتەکان بە کاتی ستانداردی فلیپین (UTC+08:00). <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;">{{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٤ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|BRA}}|1–3|{{vb|ITA}}|25–23|20–25|15–25|21–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576060 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16192/ Report]}} {{Vb res 7|٤ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|JPN}}|3–2|{{vb|CHN}}|24–26|25–23|21–25|25–23|15–12|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576141 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16193/ Report]}} {{Vb res 7|٥ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|CAN}}|1–3|{{vb|NED}}|22–25|22–25|25–17|18–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576361 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16196/ Report]}} {{Vb res 7|٥ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|POL}}|3–2|{{vb|SLO}}|29–31|21–25|25–20|25–20|15–13|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576422 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16197/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی تەممووز|11:00|MOA|{{vb-rt|BRA}}|3–0|{{vb|NED}}|25–21|25–15|25–20|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576537 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16200/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|CAN}}|2–3|{{vb|ITA}}|14–25|25–23|20–25|25–23|9–15|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576670 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16201/ Report]}} {{Vb res 7|٦ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|CHN}}|1–3|{{vb|SLO}}|21–25|20–25|26–24|23–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576671 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16202/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|11:00|MOA|{{vb-rt|POL}}|3–1|{{vb|BRA}}|25–23|22–25|25–21|25–21||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577065 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16206/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|SLO}}|0–3|{{vb|ITA}}|13–25|22–25|17–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577063 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16207/ Report]}} {{Vb res 7|٧ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|JPN}}|3–1|{{vb|NED}}|25–19|26–24|23–25|25–17||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256576894 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16208/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|11:00|MOA|{{vb-rt|BRA}}|3–0|{{vb|CHN}}|25–19|25–17|25–17|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577026 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16212/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|POL}}|3–0|{{vb|CAN}}|25–21|25–23|27–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577062 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16213/ Report]}} {{Vb res 7|٨ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|JPN}}|1–3|{{vb|ITA}}|27–29|26–28|25–23|20–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577132 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16214/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|11:00|MOA|{{vb-rt|CHN}}|1–3|{{vb|CAN}}|25–23|21–25|17–25|18–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577206 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16218/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|15:00|MOA|{{vb-rt|SLO}}|3–0|{{vb|NED}}|25–20|32–30|25–22|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577248 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16219/ Report]}} {{Vb res 7|٩ی تەممووز|19:00|MOA|{{vb-rt|JPN}}|0–3|{{vb|POL}}|17–25|19–25|18–25|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256577269 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16220/ Report]}} {{end}}</div> == قۆناغەکانی کۆتایی == * ھەموو کاتەکان بە کاتی ھاوینەی ئەورووپای ناوەڕاستە (UTC+2:00).<section begin="2023 VNL F8" />{{#invoke:RoundN|N8 <!-- parameters --> |RD1=چارەکی کۆتایی |RD2=پێش کۆتایی |RD3= |Consol= |3rdplace=yes |bold_winner=high |color=yes <!-- Date-Place|Team 1|Score 1|Team 2|Score 2 --> <!-- quarter finals --> |١٩ی تەممووز|{{vb|USA}}|3|{{vb|FRA}}|2 |١٩ی تەممووز|{{vb|ITA}}|3|{{vb|ARG}}|0 |٢٠ی تەممووز|{{vb|JPN}}|3|{{vb|SLO}}|0 |٢٠ی تەممووز|{{vb|POL}}|3|{{vb|BRA}}|0 <!-- semi finals --> |٢٢ی تەممووز|{{vb|USA}}|٣|{{vb|ITA}}|٠ |٢٢ی تەممووز|{{vb|JPN}}|١|{{vb|POL}}|٣ <!-- final --> |٢٣ی تەممووز|{{vb|USA}}|١|{{vb|POL}}|٣ <!-- third place --> |٢٣ی تەممووز |{{vb|JPN}}|٣|{{vb|ITA}}|٢ }}<section end="2023 VNL F8" /> === قۆناغی چارەگی پێش کۆتایی === <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;"> {{Vb res start 7}} {{Vb res 7|١٩ی تەممووز|17:00|ERA|{{vb-rt|USA}}|3–2|{{vb|FRA}}|25–21|25–18|17–25|24–26|15–9|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256602583 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16224/ Report]}} {{Vb res 7|١٩ی تەممووز|20:00|ERA|{{vb-rt|ITA}}|3–0|{{vb|ARG}}|25–17|25–13|25–14|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256602594 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16225/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی تەممووز|17:00|ERA|{{vb-rt|JPN}}|3–0|{{vb|SLO}}|26–24|25–18|25–22|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256602770 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16226/ Report]}} {{Vb res 7|٢٠ی تەممووز|20:00|ERA|{{vb-rt|POL}}|3–0|{{vb|BRA}}|26–24|25–21|25–20|||12=<!--[ P2]--> [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16227/ Report]}} |}</div> === پێش کۆتایی === <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;"> {{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٢٢ی تەممووز|17:00|ERA|{{vb-rt|JPN}}|1–3|{{vb|POL}}|25–19|26–28|17–25|21–25||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256603280 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16228/ Report]}} {{Vb res 7|٢٢ی تەممووز|20:00|ERA|{{vb-rt|USA}}|3–0|{{vb|ITA}}|25–19|25–18|25–19|||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256603326 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16229/ Report]}} |}</div> === یاریی پلەی سێیەم === <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;"> {{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٢٣ی تەممووز|17:00|ERA|{{vb|JPN}}|3–2|{{vb|ITA}}|25–18|25–23|17–25|17–25|15–9|12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256603453 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16230/ Report]}} |}</div> === کۆتایی === <div style="overflow-x: auto; white-space: nowrap;"> {{Vb res start 7}} {{Vb res 7|٢٣ی تەممووز|20:00|ERA|{{vb-rt|POL}}|3–1|{{vb|USA}}|25–23|24–26|25–18|25–18||12=[https://www.fivb.org/vis2009/getdocument.asmx?no=256603467 P2] [https://en.volleyballworld.com/volleyball/competitions/vnl-2023/schedule/16231/ Report]}} |}</div> == ڕیزبەندی کۆتایی == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !width=40|پلە !width=180|ھەڵبژاردە |- |{{Gold1}} |style="text-align:right"|{{vb|POL}} |- |{{Silver02|}} |style="text-align:right"|{{vb|USA}} |- |{{Bronze03|}} |style="text-align:right"|{{vb|JPN}} |- |4 |style="text-align:right"|{{vb|ITA}} |- |5 |style="text-align:right"|{{vb|ARG}} |- |6 |style="text-align:right"|{{vb|BRA}} |- |7 |style="text-align:right"|{{vb|SLO}} |- |8 |style="text-align:right"|{{vb|FRA}} |- |9 |style="text-align:right"|{{vb|SRB}} |- |10 |style="text-align:right"|{{vb|NED}} |- |11 |style="text-align:right"|{{vb|GER}} |- |12 |style="text-align:right"|{{vb|CAN}} |- |13 |style="text-align:right"|{{vb|CUB}} |- |14 |style="text-align:right"|{{vb|IRI}} |- |15 |style="text-align:right"|{{vb|BUL}} |- |16 |style="text-align:right"|{{vb|CHN}} |} {{col-begin}} {{col-2}} == سەرچاوەکان == <references /> <references group="upper-alpha" />{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی بالە|پۆڵەندا|فلیپین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠٢٠|فەڕەنسا|کەنەدا}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{فلیپین-کۆلکە}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} 8hcm7ht865nxdlc6fgo3pd9u9rigt8r 0 239377 1696681 1645621 2026-10-29T04:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1696681 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو = کاوەی ئاسنگەر |وێنە = |ناوی بنەڕەتی = کاوەی ئاسنگەر: داستانێکی ھۆنراوەیی سەر شانۆیە لە نۆ تابلۆدا |دانەر = [[شێرکۆ بێکەس]] |لێکۆڵەر = |زمان = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]] |وڵات = [[عێراق]] |زنجیرە = |بابەت = |جۆری ئەدەبی = [[شیعر]] |بڵاوکەرەوە = وەزارەتی ڕاگەیاندن |دەرچوون = [[سلێمانی]] |مێژووی دەرچوون = ١٩٧١ |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = زەھیر ئەلقەیسی |جۆری چاپ = |ژمارەی پەڕە = ٢٢٩ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''''کاوەی ئاسنگەر: داستانێکی ھۆنراوەیی سەر شانۆیە لە نۆ تابلۆدا''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٧١ چاپ و بڵاو کراوەتەوە. ئیحسان فوئاد لە سەر ئەم کتێنە پێشەکیی نووسیوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٢٧.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{ڤەژینبوکس||٩٩|کاوەی ئاسنگەر}} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]] eu095cpvbtszva3838qwag3j1lymp0x 0 239393 1696837 1645643 2026-10-29T10:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1696837 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو = کتێبی ملوانکە |وێنە = |ناوی بنەڕەتی = کتێبی ملوانکە: دەقێکی واڵا |دانەر = [[شێرکۆ بێکەس]] |لێکۆڵەر = |زمان = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]] |وڵات = [[باشووری کوردستان]] |زنجیرە = |بابەت = |جۆری ئەدەبی = [[شیعر]] |بڵاوکەرەوە = [[چاپخانەی ڕەنج]] |دەرچوون = [[سلێمانی]] |مێژووی دەرچوون = ٢٠٠٧ |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = |جۆری چاپ = |ژمارەی پەڕە = ٢٦٠ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''''کتێبی ملوانکە: دەقێکی واڵا''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە. ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٠٧ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٨٥.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]] 94xh15vgajzpvr96na8yiyyb0ri0vnb 0 239989 1696684 1549487 2026-10-29T04:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1696684 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کاپتن''' ({{بە ئینگلیزی |Captain}}) ئەندامی تیپە کە وەک سەرۆکی تیپەکە لە یاریگادا ھەڵدەبژێردرێت. زۆرجار کاپتنەکان ئەندامێکی گەورەتر یان بە ئەزموونترن لە تیپەکەدا، یان یاریزانێکن کە دەتوانێت کاریگەری بەھێزی لەسەر یارییەکە ھەبێت یان سیفەتی سەرکردایەتیکردنی باشی ھەبێت. بەزۆری کاپتنی تیپەکە بە بەستنی قۆڵبەست دەناسرێتەوە.<ref>[https://www.vajehyab.com/farhangestan/سریار واژه‌های مصوّب فرهنگستان]</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|وەرزش|وڵاتەکان|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Association football captain armbands}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی تۆپی پێ]] [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] lay35seahyt74r6j8n0r8c5cmelaope 0 239990 1696685 1533712 2026-10-29T04:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696685 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Iker Casillas Euro 2012 final 03.jpg }} '''کاپتن''' لە تیپێکی وەرزشیدا یاریزانێکە کە لەکاتێکدا یەکێکە لە یاریزانەکانی ناو یاریگا، بەرپرسیارە لە سەرکردایەتیکردنی گرووپەکە و گەیاندنی فەرمانی [[ڕاھێنەر (وەرزش)|ڕاھێنەر]] بە یاریزانەکان لە کاتی یارییەکەدا. کاپتن ڕۆڵی ھەیە لە [[وەرزشی بەکۆمەڵ|وەرزشی تیمیدا]]. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|وڵاتەکان|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Captains (sports)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} t7v7b4gn084bf04eb6wn5101czf58uj 0 240020 1696683 1672565 2026-10-29T04:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696683 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} لە بیسبۆڵدا کاپتن نازناوێکی فەخرییە کە هەندێک جار دەدرێت بە ئەندامێکی تیپەکە بۆ داننان بە سەرکردایەتییەکەی. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|وەرزش|وڵاتەکان|مێژوو|کۆمەڵگا }} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} msvdjytyp7d7mxw9mdg8k59o9vrlib5 0 240105 1696763 1533822 2026-10-29T07:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1696763 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''یاری شاردنەوە و گەڕان''' ({{بە ئینگلیزی|Stealth Game}}) جۆرێکە لە یاری کە مرۆڤ دەبێت تێیدا تێپەڕێت بەبێ ئەوەی سەرنجی دوژمن ڕابکێشێت، و بۆ یەکەمجار لەلایەن یاری ''Wolfenstein Castle'' لە [[١٩٨١|ساڵی ١٩٨١]] ناسێندرا، بەڵام تا [[١٩٩٨|ساڵی ١٩٩٨]] ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا. لەگەڵ بڵاوبوونەوەی کایەی ڤیدیۆییی ''Metal Gear Solid'' بۆ [[پلەی ستەیشن|پلەیستەیشن]]، ئەم شێوازە لە یارییە بەناوبانگ بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠٠٠|کۆمەڵگا|مێژوو|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دزێوەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] 28n4em5yih3rob2hk9pjm5952hhrts3 0 240882 1696214 1695951 2026-10-28T12:06:25Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696214 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Doppler effect diagrammatic.svg }} '''کاریگەریی دۆپلەر''' یان '''دیاردەی دۆپلەر''' ({{بە ئینگلیزی|Doppler effect}}) گۆڕانی ڕواڵەتی [[لەرەلەر]]ی [[شەپۆل]]ێکە لە پەیوەندی لەگەڵ جووڵەی چاودێرێک بە بەراورد بە سەرچاوەی شەپۆلەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| نووسەر=United States. Navy Department | سەردێڕ=Principles and Applications of Underwater Sound, Originally Issued as Summary Technical Report of Division 6, NDRC, Vol. 7, 1946, Reprinted...1968 | ساڵ=١٩٦٩| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gjYGC_sc6lcC&pg=PA194 | ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١| پەڕە=١٩٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین=Joseph | یەکەم=A. | سەردێڕ=Measuring Ocean Currents: Tools, Technologies, and Data | بڵاوکەرەوە=Elsevier Science | ساڵ=٢٠١٣| ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٩١٤٢٨-٦| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FRVaNZEQCa4C&pg=PA164 | ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١| پەڕە=١٦٤}}</ref><ref name="Giordano">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١= Giordano |یەکەم١= Nicholas | سەردێڕ = College Physics: Reasoning and Relationships | بڵاوکەرەوە = Cengage Learning | ڕێکەوت = ٢٠٠٩| پەڕەکان = ٤٢١–٤٢٤| ناونیشان = https://books.google.com/books?id=BwistUlpZ7cC&pg=PA424 | ژپنک = ٩٧٨-٠-٥٣٤-٤٢٤٧١-٨}}</ref> ناوەکەی لە فیزیازانێکی نەمسایی [[کریستیان دۆپلەر]]ەوە ناونراوە کە لە ساڵی ١٨٤٢دا باسی ئەو دیاردەیەی کردووە. نموونەیەکی باوی دیاردەی دۆپلەر بریتییە لە گۆڕانی دەنگێک کە دەبیسترێت کاتێک [[پێڕاگوێز]]ێک دەنگ دەردەکات و لە گوێگرێک نزیک دەبێتەوە و و پاشان دەڕوات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|تەکنۆلۆژیا|پەرستاری|ماتماتیک|پزیشکی|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Doppler effect}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:دەنگناسی (فیزیک)]] [[پۆل:دەنگ]] qtuzz9pxzrh49wmukidlz307u2pymns 0 240954 1696388 1696051 2026-10-28T17:08:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:زانستی کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر]] 1696388 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Camtasia_computer_icon.png }} '''کامتاسیا''' ({{بە ئینگلیزی|Camstasia}}) نەرمەکاڵایەکی تۆمارکردنی شاشە و دەستکاریکردنی ڤیدیۆیە کە لەلایەن کۆمپانیای TechSmith Corporation پەرەی پێدراوە. ڕێگە بە بەکارھێنەران دەدات شاشەی کۆمپیوتەر و دەنگ و گرتە ڤیدیۆیییەکانی وێبکامەکانیان تۆمار بکەن، ھەروەھا دەستکاریکردن و بەرزکردنەوەی ڤیدیۆکانیان بە ئامراز و کاریگەری جۆراوجۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techsmith.com/camtasia-version-history.html |سەردێڕ=Camtasia (Windows) Version History |وێبگە=TechSmith Support}}</ref> یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی کامتاسیا توانای گرتنی تۆمارەکانی شاشەی کوالیتی بەرزە بە ئاسانی. بەکارھێنەران دەتوانن ھەڵبژێرن کە تەواوی شاشەکەیان تۆمار بکەن یان ناوچەی تایبەت ھەڵبژێرن، ھەروەھا دەتوانن دەنگی سیستەم، ھاتنە ژوورەوەی [[مایکرۆفۆن]] و گرتە ڤیدیۆیییەکانی وێبکام لە یەک کاتدا تۆمار بکەن. دوای تۆمارکردن، کامتاسیا کۆمەڵێک بژاردەی دەستکاریکردن دابین دەکات بۆ یارمەتیدانی بەکارھێنەران بۆ دروستکردنی ڤیدیۆی پیشەیی. لەوانە بڕین و دابەشکردنی کلیپەکان، زیادکردنی تێبینی، جێبەجێکردنی کاریگەرییە بینراوەکان و ئەنیمەیشنەکان و زۆر شتی تر. ھەروەھا کامتاسیا کتێبخانەیەک لە سەروەت و سامانی پێش دروستکراو وەک ئینترۆ و ئاوترۆ و سێیەمەکانی خوارەوە پێشکەش دەکات کە بەکارھێنەران دەتوانن بەکاری بھێنن بۆ زیادکردنی بۆ ڤیدیۆکانیان. سەرەڕای ئەوەش پشتگیری لە ھاوردەکردنی میدیا دەکات لە سەرچاوەی ترەوە وەکو پێشکەشکردنی پاوەرپۆینت و فایلە ڤیدیۆیییەکان؛ بۆیە کامتاسیا ئامرازێکی بەھێز و گشتگیرە بۆ دروستکردنی تۆماری شاشە و ڤیدیۆی کوالیتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Camtasia Studio 8 for Windows - Press release, June 2012|ناونیشان= https://www.businesswire.com/news/home/20120619005262/en/TechSmith%E2%80%99s-New-Camtasia-Studio-8-Brings-Professional-Video-Creation-to-the-Masses|وێبگە=[[Business Wire]]}}</ref> ڕووکارە کۆمەڵە تایبەتمەندییە بەرفراوانەکانی وای لێدەکات ببێتە ھەڵبژاردەیەکی بەناوبانگ بۆ پەروەردەکاران، ڕاھێنەران، بازرگانان و ھەر کەسێکی تر کە پێویستی بە دروستکردنی ناوەڕۆکی بینراوی سەرنجڕاکێش ھەیە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|مایکرۆسۆفت|کۆمپانیا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٢]] a396xi0dizu1lo22suc2lwn5n5hv0rk 4 241625 1696548 1695910 2026-10-28T21:01:45Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1696548 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٨٠٧١٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٥٥٨٥٦ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٧١ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٦٦٥٤ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٣٨٩٦ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٣٢ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٥٩٧ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٨ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٥ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 8qzd11emawjimirfoupuckthegn4kng 0 241979 1696736 1393875 2026-10-29T07:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە) 1696736 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|logo=kakaoentlogo.svg|native_name=주식회사 카카오엔터테인먼트|company_type=کۆمپانیای تایبەت|predecessors=کاکاو پەیج - کاکاو ئێم|name=کاکاو ئینتەرتەینمەنت|hq_location_country={{Flagcountry|South Korea |name=کۆریای باشوور}}|website={{URL|https://kakaoent.com|KakaoEnt.com}}}} '''کاکاو ئینتەرتەینمەنت''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Kakao Entertainment) کۆمپانیایەکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] کاری ماس میدیا و بڵاوکردنەوە دەکات، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢١ دامەزراوە. دوو لقی تری ھەیە بە ناوی کاکاوپەیج و کاکاو ئێم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao M and Kakao Page merged into Kakao Entertainment|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/03/04/business/industry/kakao/20210304191100343.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=koreajoongangdaily.joins.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sae-jin|یەکەم=Park|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao units merged into entertainment company targeting global market|ناونیشان=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ajudaily.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=South Korea's Kakao affiliates to merge|ناونیشان=https://www.bangkokpost.com/business/general/2057011/south-koreas-kakao-affiliates-to-merge|newspaper=Bangkok Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en|یەکەم=Bangkok Post Public Company|دوایین=Limited}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://kakaoent.com/ ماڵپەڕی فەرمی] (بە [[زمانی کۆری]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمپانیا}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول]] [[پۆل:کۆمپانیا چێژبەخشەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆمپانیا بازرگانییەکان کە لە ١٩٦١ دامەزراون]] f7b54e3b2kv3p319lsa27w459urj4wm 0 242346 1696540 1696026 2026-10-28T20:20:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696540 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کافرستان''' ئەو ناوە بوو کە موسڵمانان بە خاکی '''کلاشستان''' ناویان دەبرد کە ناوچەیەکی بەرزاییەکانی [[ھیندۆکوش]]ە لە ڕۆژھەڵاتی [[ئەفغانستان]]. کلاشستان ناوی ([[پارێزگای نوورستان|نوورستان]])ی لێنرا، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٨٩٦ز لەلایەن سەربازە موسڵمانەکانی ئەمیر عەبدولڕەحمان خان پاشای پێشووی ئەفغانستانەوە داگیر کرا. زۆربەی ئەو ڕێگایانەی کە لەم زەوییە کۆتاییان دێت زیاتر لە ٤٠٠٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە بەرزن. == مێژوو == کافرستان بە [[زمانی فارسی]] بە واتای «خاکی کافران» دێت. لە ڕابردوودا ھەموو دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بەپێی باوەڕی موسڵمانانی دەورووبەریان کافر بوون. لە ساڵی ١٨٩٦ر لەگەڵ ھاتنی ھەڵمەتی عەبدولڕەحمان خان، خەڵکی ئەم ناوچانە دوای شەڕ و شکست موسڵمان بوون و ناوی نوورستانیش جێگەی کافرستانی گرتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٣١ی ٨ی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|جوگرافیا|ئەفغانستان}} {{پۆلی کۆمنز|Kafiristan}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]] [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:مێژووی پاکستان]] cm5no0rb1soudxsx9ht3fu5q9xbtofb 0 244455 1696399 1695831 2026-10-28T17:13:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1696399 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Carlo_Collodi.jpg|وێنۆک|کارلۆ]] '''کارلۆ لۆرێنزینی''' ({{بە ئیتالی|Carlo Lorenzini}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٨٢٦ – ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٠) نووسەر و نوکتەبێژ و ڕۆژنامەنووسێکی ئیتاڵی بووە، بە گشتی بە ڕۆمانە ئەفسانەیییەکانی و بەسەرھاتەکانی پینۆکیۆ ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopedia of Italian literary studies|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٩٠-٣|editor-last=Marrone|editor-first=Gaetana|شوێن=New York|editor-last2=Puppa|editor-first2=Paolo}}</ref> == ژیان == لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٨٢٦ لە [[فلۆرێنس|شاری فلۆرانس]] لە [[ئیتاڵیا]] لەدایکبووە. باوکی دۆمینگۆ لۆرێنزینی چێشتلێنەر بووە و دایکی ئەنجێلا ئۆرزالی خزمەتکار بووە. پینۆکیۆ یەکێکە لە بەرھەم و نووسینە بەناوبانگەکانی کلۆدیۆ. لە تەمەنێکی بچووکدا چووەتە قوتابخانەی زانستە ئایینییەکان و ھەرچەندە زیاتر حەزی لە سیاسەت بووە، بەڵام تا تەمەنی ١٧ ساڵی لەوێ ماوەتەوە. کلاودیۆ لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٠ لە شاری فلۆرانس کۆچی دوایی کرد و نووسینەکانی، بە بەرگی گەورە، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە بەخشرایە کتێبخانەی ناوەندی فلۆرانس، کە ئێستا لەوێیە. سەرەتا وەک ڕۆژنامەنووس و ڕەخنەگر و نووسەری کتێبی پەروەردەیی زیاتر ناسرابوو، بەڵام سەرکەوتنی ئەو کتێبەی کە بە مەبەستی کات بەسەربردن نووسیبووی - چیرۆکی پینۆکیۆ - بە جۆرێک بوو کە ئێستا بە یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی… ئەدەبیاتی منداڵان. بەھای ئەدەبی چیرۆکی پینۆکیۆ ئێستا دوای ساڵانێک بە تەواوی ناسراوە. == ژیانی ئەدەبی == لە تەمەنی ٢٠ ساڵیدا بە نووسینی بابەتێک بۆ دەزگایەکی چاپ و بڵاوکردنەوەی بەھێزی فلۆرانسی، ھاتە ناو بواری نووسینەوە. پاشان لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا لە ناو ململانێکانی ئیتالیادا دەبێتە ڕۆژنامەنووس و دوای چالاکییەکانی بە نووسینی بابەتی ڕەخنەیی بۆ گۆڤاری میوزیکال ئیتالیا کە یەکێک بوو لە بڵاوکراوە گرنگەکانی ئیتاڵیا لەو سەردەمەدا. دوای چەند ساڵێک لە ھاوکاری لەگەڵ بڵاوکراوە جۆراوجۆرەکان و بەدەستھێنانی ناوبانگ، کلۆدی خۆی ئەو بڵاوکراوەی بڵاوکردەوە. یەکێک لەو بڵاوکراوانە "II Lampione" بوو، گۆڤارێکی تەنزئامێز بوو کە لە ساڵی ١٨٤٨ دەستی پێکرد، بەڵام ھەر زوو دوای ئاژاوەگێڕییەکانی ھەمان ساڵ لەلایەن فەرمانگەی سانسۆرەوە داخرا، و دوای ١١ ساڵ جارێکی دیکە چاپکرایەوە. لە ماوەی ساڵانی ١٨٥٠دا کلۆدی بەردەوام بوو لە کارکردن وەک نووسەر و شانۆنامەنووس و سەرکەوتنی بەرچاوی لەو بوارانەدا بەدەستھێنا. لە ساڵی ١٨٥٦ ناوی خۆی گۆڕی بۆ ناوی ساختەی کارلۆ کلۆدی. ھەور لە ڕاستیدا ناوی ئەو گوندە بوو کە دایکی لێی لەدایک بووە، زۆربەی تەمەنی منداڵی تێیدا بەسەر بردووە. لە ساڵی ١٨٦١ ڕۆژنامەگەری بەجێدەھێڵێت و تا ساڵی ١٨٧٠ وەک پشکنەری ڕۆژنامەگەری و سەرنوسەر بەردەوام بووە. دوای ئەوە ھەر زوو سەرنجی ڕاکێشا بۆ [[وێژەی مناڵان|ئەدەبیاتی منداڵان]] و [[شاە پریان (ڕمان)|چیرۆکی ئەفسانەیی]] [[شارل پێرۆ|چارڵز پێرۆ]] نووسەری فەرەنسی وەرگێڕا بۆ سەر [[زمانی ئیتالی|زمانی ئیتاڵی]]. لەنێویاندا وەرگێڕانی ئیتاڵی چیرۆکەکانی وەک: کابۆی سووری بچووک، جوانی خەوتوو و پووس لە پێڵاودا. پاشان کلۆدی بەردەوام بوو لە چالاکییەکانی بە دیزاینکردنی زنجیرەیەک کتێبی پەروەردەیی بۆ قوتابخانەکان. لەم کتێبانەدا کە بە لێھاتوویییەکی زۆرەوە نووسراون، پەروەردە لەگەڵ چیرۆکگێڕان تێکەڵ بووە. بەرھەمەکانی وەک جۆنی، تاینی، کتێبی ئەکاونتی جۆنی، کتێبی [[ڕێزمان]]ی جۆنی، گەشتی جۆنی بۆ ئیتاڵیا و فانووسی سیحراوی جۆنی. بەم شێوەیە بزووتنەوەیەکی نوێی لە سیستەمی پەروەردەی ئیتاڵیای تازە دامەزراودا دروست کرد. لە ساڵی ١٨٨١ یەکێک لە یەکەمین گۆڤاری ئیتاڵی بۆ منداڵان دامەزراند. بەم شێوەیە " ''گۆڤاری منداڵان'' " بڵاوکرایەوە و یەکەم ژمارەی سەرگەرمییەکانی [[پینۆکیۆ (فیلمی ١٩٤٠)|پینۆکیۆ]] کە لەو سەردەمەدا بە چیرۆکی ''بووکەڵەیەک'' ناودەبرا، تێیدا چاپکرا. چیرۆکی دیکەش وەک ''مەیموونی قوڕیش'' لەم گۆڤارەدا بڵاودەکرانەوە کە کەشێکی گاڵتەجاڕانەی ھەبوو. دواتر ئەم چیرۆکانە لە ساڵی ١٨٨٧دا لە کتێبی چیرۆکە بەختەوەرەکاندا کۆکرانەوە و بڵاوکرانەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Carlo Collodi|کارلۆ کۆلۆدی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ئیتالیا|ژیاننامە|ئیتاڵیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٦]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٠]] [[پۆل:ڕۆژنامەوانانی سەدەی ١٩یەم]] hgdgblyvowx497mvxedc5htne5cpz53 0 244654 1696830 1614573 2026-10-29T10:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە) 1696830 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کتێبخانەی نیشتمانیی ئیسرائیل''' ({{بە عیبری|הספרייה הלאומית}}) کتێبخانەی تایبەتە بە کۆکردنەوەی گەنجینەی کولتووری [[ئیسرائیل]] و میراتی [[جوولەکە]]کان. کتێبخانەکە زیاتر لە ٥ [[ملیۆن]] کتێبی تێدایە، و دەکەوێتە کۆمەڵگەی حکومی (کیریات حەمەمشالە) لە نزیک [[کنێست]]. کتێبخانەی نیشتمانی خاوەنی گەورەترین کۆمەڵەی جیھانی ھیبریکا و جودایکایە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Judaica Collection|ناونیشان=https://web.nli.org.il/sites/nli/english/collections/jewish-collection/pages/default.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=web.nli.org.il|زمان=en-US}}</ref> و کۆگای چەندین دەستنووس و کتێب و شوێنەوارە دەگمەن و ناوازەیە. == دۆخی یاسایی کتێبخانەی نیشتمانی (٢٠٠٧) == لە ساڵی ٢٠٠٧ کتێبخانەکە بە فەرمی وەک کتێبخانەی نیشتمانی دەوڵەتی ئیسرائیل ناسێندرا دوای پەسەندکردنی یاسای کتێبخانەی نیشتمانی.<ref name=Haaretz>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |نووسەر = Aryeh Dayan |بەستەری نووسەر = Aryeh Dayan |سەردێڕ = New chapter in a sad saga |بڵاوکەرەوە = [[Haaretz]] |ناونیشان = http://www.haaretz.com/israel-news/new-chapter-in-a-sad-saga-1.232285 |ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20170917173136/http://www.haaretz.com/israel-news/new-chapter-in-a-sad-saga-1.232285 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاساکە کە لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، ناوی کتێبخانەکەی گۆڕی بۆ «کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل» و بە شێوەیەکی کاتی کردە کۆمپانیایەکی لاوەکی زانکۆکە، دواتر بووە کۆمپانیایەکی تەواو سەربەخۆی بەرژەوەندی کۆمەڵایەتی، کە بە ھاوبەشی لەلایەن حکوومەتەوە خاوەندارێتی دەکرێت لە ئیسرائیل (٥٠٪)، زانکۆی عیبری (٢٥٪) و ڕێکخراوەکانی دیکە. == باڵەخانەی نوێ == [[پەڕگە:National Library of Israel - new.jpg|وێنۆک|کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل (بینایەکی نوێ)]] لە ساڵی ٢٠١٤دا پڕۆژەی ماڵێکی نوێی کتێبخانە لە قودس پەردەی لەسەر لادرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Herzog & de Meuron to Design the National Library of Israel |ناونیشان=https://www.archdaily.com/366202/herzog-and-de-meuron-to-design-the-national-library-of-israel |یەکەم١=Karissa |دوایین١=Rosenfield |وێبگە=ArchDaily |زمان=en-US}}</ref> بیناکە ٣٤ ھەزار مەتر چوارگۆشەیە، لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازی ھێرزۆگ و دی میرۆن کە بنکەکەی لە بازل دیزاین کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.archdaily.com/785556/herzog-and-de-meuron-share-new-images-of-the-national-library-of-israel |سەردێڕ=Herzog & de Meuron Share New Images of the National Library of Israel |وێبگە=ArchDaily |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٦|یەکەم١=Vladimir |دوایین١=Gintoff}}</ref> مەراسیمی دانانی بەردی بناغە لە ساڵی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو، ڕێکەوتی تەواوکردنی چەندین جار دواخرا و بینای کتێبخانەی کۆن لە گیڤات ڕام بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی تا ئەیلوولی ٢٠٢٣. بۆنە گەورەکانی کردنەوەی کە پلانی بۆ دانرابوو بۆ ھەفتەی ٢٢ی تشرینی یەکەم ھەڵوەشایەوە بەھۆی… شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣ و بینا نوێیەکە لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ دەرگاکانی بەڕووی خەڵکدا کردەوە، بەھۆی سنوورداربوونی پەیوەست بە شەڕەوە خزمەتگوزاری و توانای سنووردار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nli.org.il/he/at-your-service/announcements/new-building-opening |وێبگە=National Library of Israel |سەردێڕ=הספרייה הלאומית החדשה פתוחה לקהל הרחב |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231029195214/https://www.nli.org.il/he/at-your-service/announcements/new-building-opening |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|National Library of Israel}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبخانە نەتەوەییەکان]] [[پۆل:کتێبخانە گشتییەکان]] ec0aaqumcz239ikv2d2p77aap6n708o 0 244856 1696397 1695928 2026-10-28T17:12:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1696397 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:CarlJohnsonGTA.png|وێنۆک]] '''کارڵ جۆنسن''' ({{بە ئینگلیزی |Carl Johnson}}) کارەکتەرێکی خەیاڵی و [[کەسایەتیی یاریزان|کارەکتەرێکی سەرەکییە]] کە دەتوانرێت یاری پێبکرێت لە کایەی [[گەورەدزی ئۆتۆمۆبیل: سان ئەندریاس]] کە لەلایەن سام ھاوسەر و دان ھاوسەرەوە دروست کراوە. ئەم کارەکتەرە لەلایەن یۆنگ مایلای کە ڕاپەرێکی ئەمریکییە کاری دەنگی پێدەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.riotsound.com/hip-hop/rap/interviews/Young-Maylay/index.php|سەردێڕ=Young Maylay RiotSound interview|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080917164736/http://www.riotsound.com/hip-hop/rap/interviews/Young-Maylay/index.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref> ئەو ئەندامێکی ڕەشپێستە لە بنەماڵەی جۆنسن کە ئامانجیان یارمەتیدانی ڤێکتەرە بۆ ڕێکخستنی ئەو تاوانانەی کە ئەنجامی داون. ھەروەھا ئەندامی گرووپی گرۆڤ سترییت گانگستەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Young MayLay Speaks (07/06/05)|ناونیشان=http://planetgrandtheftauto.gamespy.com/View.php?view=Articles.Detail&id=18|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140416192103/http://planetgrandtheftauto.gamespy.com/View.php?view=Articles.Detail&id=18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=Planet Grand Theft Auto|بڵاوکەرەوە=[[GameSpy]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Grand Theft Auto San Andreas |magazine=[[PlayStation: The Official Magazine]] |شوێن=United States |بڵاوکەرەوە=[[Future plc]] |issue=86 |ناونیشان=https://archive.org/details/official-u.-s.-playstation-magazine-issue-86-november-2004/page/n39/mode/2up}}</ref> لە سان ئەندریاس جگە لە یارمەتیدانی براکەی، دەیەوێت تۆڵەی دایکی و براکەی لە بالاس و (C.R.A.SH) و واگۆرس بکاتەوە و لە کۆتایی یارییەکەدا سەرکەوتوو دەبێت؛ بەڵام لە ناوەڕاستی یارییەکەدا بۆی دەردەکەوێت کە دوو ھاوڕێی بە ناوەکانی بیگ سمۆک و ڕایدەر خیانەتیان لێکردووە و پەیوەندییان بە گرووپی بالاسەوە کردووە و بە ھاوکاری پۆلیسە گەندەڵەکان ئەو کەسانە ھەڵدێن کە بوونەتە ھۆی مردنی دایکی و براکەی.<ref name="IGN2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Grand Theft Auto: Favorite Badasses|ناونیشان=http://au.ign.com/articles/2008/04/28/grand-theft-auto-favorite-badasses?page=5|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٣|وێبگە=[[IGN]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gamerant.com/best-things-gta-san-andreas-does-rockstar-franchise/|بڵاوکەرەوە=Game Rant|سەردێڕ=Grand Theft Auto: 8 Things San Andreas Does Better Than Any Game In Rockstar's Franchise|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> == چیرۆک == کارل جۆنسن کەسێکی ئەفریقی ئەمریکییە و لە شاری لۆس سانتۆس لەدایک بووە. لە ساڵی ١٩٨٧ واتە ٥ ساڵ پێش ڕووداوەکانی یارییەکە، برای کارل بە ناوی برایان جۆنسن لەلایەن دەستەی بالاسەوە دەکوژرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top 10 Most Memorable GTA Characters |ناونیشان=http://www.craveonline.com/gaming/articles/198965-top-10-most-memorable-gta-characters |بڵاوکەرەوە=PlayStation Beyond |دوایین=Tamburro |یەکەم=Paul |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141220072528/http://www.craveonline.com/gaming/articles/198965-top-10-most-memorable-gta-characters |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە بەشێکی یارییەکەدا کارل باس لەوە دەکات کە دەیتوانی یارمەتی برایان بدات، بەڵام بەھۆی ھەندێک بارودۆخەوە ڕەتیکردەوە ئەو کارە بکات، ئێستاش خۆی بە ھۆکاری مردنی براکەی دەزانێت. دەستبەرداری ژیانی چەتەگەرییەکەی دەبێت و دەچێتە شاری لیبرتی سیتی، لەوێ بۆ کوڕی سالڤاتۆر لیڤنی (سەرۆکی مافیا) کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=GTA V - Top 10 Greatest Characters In Grand Theft Auto History |ناونیشان=http://sabotagetimes.com/reportage/gta-v-the-10-greatest-characters-in-grand-theft-auto-history/ |magazine=[[Sabotage Times]] |دوایین=Cooper |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130820072359/http://sabotagetimes.com/reportage/gta-v-the-10-greatest-characters-in-grand-theft-auto-history/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ugo.com/games/paging-uwe-boll-video-game-characters-who-need-their-own-movies|سەردێڕ=Video Game Characters Who Need Their Own Movies|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|دوایین=Meli|یەکەم=Marissa|بڵاوکەرەوە=[[IGN Entertainment]]|ئیش=[[UGO Entertainment]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130627025839/http://www.ugo.com/games/paging-uwe-boll-video-game-characters-who-need-their-own-movies|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کایەی ڤیدیۆیی|شەڕ|لۆس ئانجلەس|کالیفۆڕنیا|دەیەی ٢٠٠٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Carl Johnson (Grand Theft Auto)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکە ئەفریقی-ئەمریکییە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:خەڵکی خەیاڵی ئەمریکی لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییە خەیاڵییەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکاندا]] [[پۆل:دزە خەیاڵییەکان]] rry4jj6nbwccw0uhxos6i76o66czrsg 0 244870 1696811 1407348 2026-10-29T10:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1696811 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایەی ڕۆڵگێڕان'''<ref name="secondperson">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Harrigan|یەکەم=Pat|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gf4DQgAACAAJ&q=Second+Person:+Roleplaying+and+Story+in+Playable+Media|سەردێڕ=Second Person: Roleplaying and Story in Playable Media|دوایین٢=Wardrip-Fruin, Noah|بڵاوکەرەوە=MIT University Press|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٦٢-٥١٤١٨-٧}}</ref><ref name="gurpsrp">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=GURPS|title-link=GURPS|بڵاوکەرەوە=[[Steve Jackson Games]]|ساڵ=٢٠٠٤|edition=4th|پەڕەکان=Chapter ١|وتەگێڕانەوە=But roleplaying is not purely educational. It's also one of the most creative possible entertainments. Most entertainment is passive: the audience just sits and watches, without taking part in the creative process. In roleplaying, the "audience" joins in the creation, which may introduce a huge impact on the project. The GM is the chief storyteller, but the players are responsible for portraying their characters. If they want something to happen in the story, they make it happen, because they're in the story.}}</ref> یارییەکە کە یاریزانەکان ڕۆڵی [[کەسایەتیی یاریزان|کەسایەتییەکان]] لە شوێنێکی خەیاڵیدا دەگرنە ئەستۆ. یاریزانان بەرپرسیارێتی نواندنی ئەم ڕۆڵانە لەناو گێڕانەوەیەکدا دەگرنە ئەستۆ، یان لە ڕێگەی نواندنی وشەیی یان لە ڕێگەی پرۆسەی بڕیاردان سەبارەت بە گەشەپێدانی کارەکتەرەکان.<ref name="Cover">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grouling|یەکەم=Jennifer|ناونیشان=https://archive.org/details/creationnarrativ00cove|سەردێڕ=The Creation of Narrative in Tabletop Role-Playing Games|بڵاوکەرەوە=McFarland & Company|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٤٤٥١-٩|پەڕەکان=[https://archive.org/details/creationnarrativ٠٠cove/page/n١٦ ٦]|وتەگێڕانەوە=As suggested by the name, TRPGs are played face-to-face (around a table, most likely), and involve players 'acting out' a role. This acting is not always literal. Players do not arrive in costume or speak exclusively in character – something that differentiates TRPGs from live-action role-playing games (LARPs). Instead, players develop characters based on certain rules and are responsible for deciding what those characters do over the course of the game.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> ئەو کارانەی لەناو زۆرێک لە یارییەکاندا ئەنجام دەدرێن بەپێی سیستەمێکی فەرمی یاسا و ڕێنمایییەکان سەرکەوتوو دەبن یان شکست دەھێنن.<ref>(Tychsen 2006:76) "The variety of role-playing games makes it inherently challenging to provide a common definition. However, all forms of role-playing games – be they PnP RPGs, CRPGs, MMORPGs, or LARPS – share a group of characteristics, which makes them identifiable from other types of games: storytelling with rules, control of fictional characters, a fictitious reality, usually the presence of a game master (or game engine), and at least one player."</ref> یاری ڕۆڵگێڕان چەندین جۆری ھەیە. فۆڕمی ڕەسەن کە ھەندێک جار پێی دەوترێت یاری ڕۆڵگێڕانی سەر مێز (TRPG یان TTRPG)، لە ڕێگەی گفتوگۆوە ئەنجام دەدرێت، لەکاتێکدا لە ڕۆڵگێڕانی ئەکشنی ڕاستەوخۆ (LARP)دا یاریزانەکان بە شێوەیەکی جەستەیی کردارەکانی کارەکتەرەکانیان ئەنجام دەدەن.<ref name="TychsenEtAl2006DefiningLARP">(Tychsen et al. 2006:255) "LARPs can be viewed as forming a distinct category of RPG because of two unique features: (a) The players physically embody their characters, and (b) the game takes place in a physical frame. Embodiment means that the physical actions of the player are regarded as those of the character. Whereas in an RPG played by a group sitting around a table, players describe the actions of their characters (e.g. , "I run to stand beside my friend")"</ref> لە ھەردوو ئەم فۆرمەدا ڕێکخەرێک کە پێی دەوترێت وەستای یاری (GM) بەزۆری بڕیار لەسەر یاسا و ڕێکخستنەکان دەدات کە بەکاردەھێنرێن، لەکاتێکدا وەک ناوبژیوان ڕۆڵ دەگێڕێت؛ ھەریەک لە یاریزانەکانی تر ڕۆڵی یەک کارەکتەر دەگێڕن.<ref name="whatisnarrative">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim|یەکەم=John|سەردێڕ="Narrative" or "Tabletop" RPGs|ناونیشان=http://www.darkshire.net/~jhkim/rpg/whatis/tabletop.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080829174633/http://www.darkshire.net/~jhkim/rpg/whatis/tabletop.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref> ھەروەھا یارییە ڕۆڵگێڕانەکان [[ڕۆڵگێڕانی کایەی ڤیدیۆیی|یارییە ڤیدیۆیییەکانی ڕۆڵگێڕانی]] تاک-یاریزان لەخۆدەگرن کە تێیدا یاریزانەکان کارەکتەرێک، یان تیمی کارەکتەرەکان کۆنتڕۆڵ دەکەن، کە کوێست(ەکان) ئەنجام دەدەن و لەوانەیە تواناکانی یاریزان لەخۆبگرن کە بە بەکارھێنانی میکانیکی ئاماری پێشدەکەون. ئەم یارییە ئەلیکترۆنییانە ھەندێک جار ڕێکخستن و یاساکان لەگەڵ ڕۆڵگێڕانیی سەر مێزدا ھاوبەش دەکەن، بەڵام زیاتر جەخت لەسەر پێشخستنی کارەکتەرەکان دەکەنەوە نەک چیرۆکگێڕانی ھاوبەش.<ref name="Tychsen2006CollaborativeNarrative">(Tychsen 2006:75) "PnP RPGs are an example of interactive narratives. The rules and fictional worlds that form the basis for these games function as a vessel for collaborative, interactive storytelling. This is possibly the most important feature of PnP RPGs, and one that CRPGs have yet to reproduce."</ref><ref name="Crawford">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Crawford|یەکەم=Chris|ناونیشان=https://archive.org/details/chriscrawfordong00craw_0/page/163|سەردێڕ=Chris Crawford on Game Design|بڵاوکەرەوە=New Riders Publishing|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-١٤٦٠٩٩-٧|پەڕەکان=[https://archive.org/details/chriscrawfordong٠٠craw_٠/page/١٦٣ ١٦٣]|وتەگێڕانەوە=In some ways, the emphasis on character development has impeded progress in storytelling with RPGs. The central premise of these [computer RPGs] is that the player steadily builds his abilities by acquiring wealth, tools, weapons, and experience. This emphasis on character development tends to work against the needs of dramatic development – dramatic twists and turns clash with the prevailing tone of steady development. Fortunately, this impediment is not fundamental to the RPG genre; it is a cultural expectation rather than an architectural necessity.|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|وڵاتەکان|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Role-playing games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:کلتووری گەمژە]] 4ux3e1khox2j5riy6s6mqwg5f0s0xse 0 244899 1696758 1444904 2026-10-29T07:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696758 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایەی ئەرکەید''' ({{بە ئینگلیزی|Arcade Game}}) ئامێرێکی کات بەسەربردنە کە بە سکە کاردەکات (ھەروەھا بە کارتیش کاردەکات) کە بە شێوەیەکی باو لە شوێنە گشتییەکانی وەک چێشتخانە و کافێ و بە تایبەتی شوێنی [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییە ڤیدیۆیییەکان]] بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=What arcade games looked like before video games, 1968 - Rare Historical Photos |ناونیشان=https://rarehistoricalphotos.com/arcade-games-history-1968/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rarehistoricalphotos.com/ |زمان=en-US}}</ref> زۆربەی یارییە ئەرکەیدەکان بریتین لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، [[پینبۆڵ (کایە)|ئامێری پینبۆڵ]]، جەوکبۆکس، یارییە [[ئەلکترۆمکانیک]]ەکان و کات بەسەربردنی کرین. سەردەمی زێڕینی یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکان دەستی پێکرد و تا ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکان بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١= Anthony N. |دوایین١= Cabot |یەکەم٢= Glenn J. |دوایین٢= Light |یەکەم٣= Karl F. |دوایین٣= Rutledge |سەردێڕ= Alex Rodriguez, a Monkey, and the Game of Scrabble: The Hazard of Using Illogic to Define the Legality of Games of Mixed Skill and Chance | journal = Drake Law Review |بەرگ= ٥٧| issue = 2 |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|پەڕەکان= ٣٨٣–٤١٢}}</ref> بەڵام ئەم ئامێرانە وردە وردە بەھۆی کارایی [[کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی|کۆنسڵی]] یارییەکانی ماڵەوە ناوبانگیان لەدەستدا.<ref name="Lendino">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lendino |یەکەم١=Jamie |سەردێڕ=Attract Mode: The Rise and Fall of Coin-Op Arcade Games |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Steel Gear Press |پەڕەکان=١٨–٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6wCEAAAQBAJ&pg=PA18}}</ref> یاریزان ڕێگەیان پێدەدرێت کە بەردەوامیان لە یارییەکە ھەبێت بە مەرجێک کارەکتەری یارییەکە لە ژیاندا بێت.<ref name="CB105">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Coin Machines Equipment Survey |magazine=[[Cash Box]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣|پەڕە=١٠٥|ناونیشان=https://archive.org/details/cashbox35unse_16/page/105 |بڵاوکەرەوە=Cash Box Pub. Co.}}</ref> یەکەم یارییە بەناوبانگەکانی ئەرکەید لە پارکە گەشتیارییەکان بریتی بوون لە پێشانگای تەقەکردن، یاری پەنجە یان ھێڵ و یەکەم ئامێری کە بە سکە کاردەکرا وەکو فەلەکناس، تاقیکردنەوەی ھێز و جەوکبۆکس.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Freddy Fender captures top JB awards, will play for MOA stage show |magazine=[[Play Meter]] |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|بەرگ=١|issue=10 |پەڕە=٢٧|ناونیشان=https://archive.org/details/play-meter-volume-1-number-10-october-1975-600dpi/Play%20Meter%20-%20Volume%201%2C%20Number%2010%20-%20October%201975%20(Compressed)/page/27}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٧٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ئارکەید]] kru3d1vpzib87u3w6bvl2di8kqdxd5w 0 244977 1696762 1554493 2026-10-29T07:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، شەتڕەنج-کۆلکە) 1696762 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایەی تەختەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Game Board}}) جۆرێکی بەناوبانگی کات بەسەربردنە کە بۆ چەندین سەدە چێژیان لێ وەرگیراوە. بە شێوەیەکی گشتی بریتین لە جووڵاندنی پارچەکان بە دەوری تەختەیەکدا کە یاریزانەکان بەپێی [[یاسا]]یەکی دیاریکراو بۆ ئەوەی ئامانجێکی دیاریکراو بەدەستبھێنن یاری دەکەن، وەک گرتنی پارچەی بەرامبەرێک، گەیشتن بە خاڵێکی دیاریکراو لەسەر تەختەکە، یان کۆکردنەوەی زۆرترین خاڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!--not stated--> |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=You can choose cities for new Monopoly game |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna23238096 |ئیش=[[NBC News]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا یاری تەختەیی تر بەردەستن، کە جێگەی کۆمەڵێک ئارەزووی بەرفراوان و ئاستی لێھاتوویی دەگرێتەوە. ھەندێکیان سادە و ئاسانن بۆ فێربوون، ھەندێکی تر ئاڵۆزترن و پێویستیان بە بیرکردنەوە و پلاندانانی ستراتیژی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pritchard |یەکەم=D.B. |سەردێڕ=The Encyclopedia of Chess Variants |بڵاوکەرەوە=Games & Puzzles Publications |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٢٤١٤٢-٠-٩|پەڕە=٨٤|وتەگێڕانەوە=Chess itself is a simple game to learn but its resulting strategy is profound. |بەستەری نووسەر=David Pritchard (chess player)}}</ref> یارییە تەختەکان دەتوانرێت لەلایەن کەسانی ھەموو تەمەنێکەوە ئەنجام بدرێت و ڕێگەیەکی زۆر باشە بۆ پەیوەندی کۆمەڵایەتی و کاتێکی خۆش لەگەڵ ھاوڕێ و خێزانەکەت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woods |یەکەم=Stewart |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=xgmjCHxSxvoC&q=history+of+board+games&pg=PP1 |سەردێڕ=Eurogames: The Design, Culture and Play of Modern European Board Games |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٩٠٦٥-٣|پەڕە=١٧|بڵاوکەرەوە=McFarland}}</ref> لەم ساڵانەی دواییدا سەرھەڵدانەوەی یارییە تەختەیییەکان ناوبانگی بەخۆیەوە بینیوە و چەندین یاری نوێ و داھێنەرانە پەرەیان پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maǧīdzāda |یەکەم=Yūsuf |ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/249152908 |سەردێڕ=Jiroft: the earliest oriental civilization |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Organization of the Ministry of Culture ans Islamic Guidance |ژپنک=٩٦٤-٤٢٢-٤٧٨-٧|oclc=٢٤٩١٥٢٩٠٨}}</ref> ھەروەھا چەندین یاری تەختەی کلاسیک ھەن کە لە تاقیکردنەوەی کاتدا وەستاون و بەردەوامن لە چێژوەرگرتن لە خەڵک لە [[جیھان|سەرانسەری جیھان]]. ھەربۆیە یارییە تەختەیییەکان جۆرێکی بێ کاتن لە کات بەسەربردن کە ڕێگەیەکی خۆش و سەرنجڕاکێش پێشکەش دەکەن بۆ بەسەربردنی کات لەگەڵ کەسانی دیکە.<ref name="senet2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ١٩٩٨|سەردێڕ=Okno do svita deskovych her |ناونیشان=http://www.hrejsi.cz/clanky/dama1.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121208220158/http://www.hrejsi.cz/clanky/dama1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Hrejsi.cz}}</ref><ref name="Pivotto">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pivotto |یەکەم=Carlos |display-authors=etal |سەردێڕ=Detection of Negotiation Profile and Guidance to more Collaborative Approaches through Negotiation Games |ناونیشان=http://worldcomp-proceedings.com/proc/p2011/EEE3388.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://worldcomp-proceedings.com/proc/p2011/EEE3388.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> ئەو کاتەی کە پێویستە بۆ فێربوون یان شارەزابوون لە یاریکردن لە یارییەکەوە بۆ یارییەکی تر زۆر جیاوازە، بەڵام مەرج نییە پەیوەندی بە ژمارە یان ئاڵۆزی یاساکانەوە ھەبێت؛ بۆ نموونە [[شەتڕەنج]] یان [[گەو (کایە)|گەو]] خاوەنی کۆمەڵە یاسای تاڕادەیەک سادەن بەڵام قووڵی ستراتیژییەکی زۆریان ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆمەڵگا|مێژوو|وڵاتەکان|شەتڕەنج|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Board games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{شەتڕەنج-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە میسرییەکان]] [[پۆل:کایە تەختەیییەکان]] sf4f3p00nbmpzcygmq3f6qury8zhutj 0 244981 1696754 1533801 2026-10-29T07:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696754 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کایە ڤیدیۆیییەکان لە ئەمریکا''' ({{بە ئینگلیزی|Video Games in the United States}}) کایەی ڤیدیۆیی لە ئەمریکا بووەتە پیشەسازییەکی گەورە، ملیۆنان کەس لە ھەموو تەمەن و پاشخانێکدا بەشداری لە چاندی یاریکردندا دەکەن. ئەمریکا شوێنی ھەندێک لە گەورەترین کۆمپانیاکانی یارییە ڤیدیۆیییەکانە لە جیھاندا، لەوانە کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک [[مایکرۆسۆفت]] و [[سۆنی]] و [[نینتێندۆ]]، ھەروەھا گەشەپێدەر و ستۆدیۆی بێشوماری سەربەخۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=samdo |سەردێڕ=2021 Essential Facts About the Video Game Industry |ناونیشان=https://www.theesa.com/resource/2021-essential-facts-about-the-video-game-industry/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Entertainment Software Association |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> بەناوبانگبوونی کایە ڤیدیۆیییەکان لە ئەمریکادا لە ژمارەی ئەو کەسانەدا دەبینرێت کە بە بەردەوامی یارییەکان دەکەن. بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی نەرمەکاڵای کات بەسەربردن، نزیکەی ٦٥٪ی گەورەساڵانی ئەمریکی یاری ڤیدیۆیی دەکەن و ٧٠٪ی ماڵەکان لانیکەم کەسێکیان ھەیە کە بە بەردەوامی یاری ڤیدیۆیی دەکات. ئەم بەشداریکردنە بەربڵاوە وای کردووە یاریکردن ببێتە بەشێکی بەرچاو لە چاندی ئەمریکا، لەگەڵ کۆڕی یاریکردن، پاڵەوانێتییەکان و بۆنە و ئاھەنگەکان کە لە سەرانسەری وڵاتدا بەڕێوەدەچن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What's possible for the gaming industry in the next dimension? |ناونیشان=https://www.ey.com/en_us/tmt/what-s-possible-for-the-gaming-industry-in-the-next-dimension |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |وێبگە=www.ey.com |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221212184110/https://www.ey.com/en_us/tmt/what-s-possible-for-the-gaming-industry-in-the-next-dimension |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian countries make up 40% of the world's top 10 video gaming markets |ناونیشان=https://www.weforum.org/agenda/2021/08/which-countries-have-the-largest-video-gaming-markets/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=World Economic Forum |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Top 10 gaming companies made $126bn revenue last year |زمان=en-gb |ئیش=Eurogamer.net |ناونیشان=https://www.eurogamer.net/top-10-gaming-companies-made-126bn-revenue-last-year |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Game Awards 2022 Set New Viewership Record |ناونیشان=https://gamerant.com/the-game-awards-2022-viewership-record/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Game Rant |زمان=en}}</ref> ھەروەھا ئەمریکا بازاڕێکی سەرەکییە بۆ فرۆشتنی یارییە ڤیدیۆیییەکان، ساڵانە بە ملیۆنان کۆپی یارییەکان دەفرۆشرێن. ئەم پیشەسازییە ساڵانە ملیارەھا دۆلار داھات بەدەست دەھێنێت، ئەمەش وای کردووە ببێتە یەکێک لە پیشەسازییە کات بەسەربردنەکان کە زۆرترین قازانجیان ھەیە لە وڵاتەکەدا. ئەم کاریگەرییە ئابوورییە بووەتە ھۆی گەشەکردنی ناوەندەکانی پەرەپێدانی یارییە ڤیدیۆیییەکان لە شارەکانی وەک [[لۆس ئانجلەس]]، [[سانفرانسیسکۆ]] و [[سیاتڵ]]، کە گەشەپێدەر و دیزاینەرانی بەتوانا کار لەسەر دروستکردنی نەوەی داھاتووی یارییەکان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=E3 2019: Video game industry readies for its major annual showcase - CBS News |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/e3-2019-video-game-industry-readies-for-major-annual-showcase/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.cbsnews.com |زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا ئەمریکا پێشەنگە لە بواری وەرزشی ئەلیکترۆنیدا، خول و پاڵەوانێتییەکانی یارییە پیشەگەرەکان بینەری زۆر و خەڵاتی زۆریان بۆ خۆیان ڕادەکێشن. ڕووداوە گەورەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی وەک پاڵەوانێتی جیھانی خولی ئەفسانە و یاری کۆتایی گەورەی خولی ئۆڤەرواتچ ھەزاران ھەوادار بۆ ڕووداوە ڕاستەوخۆکان ڕادەکێشن و ملیۆنان ھاندەری دیکەش بە شێوەی ئۆنلاین سەیری دەکەن. ئەمەش بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی یاریزانە پیشەگەرەکان و ڕێکخراوەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی، کە ڕێگایەکی نوێ بۆ یاریکردنی کێبڕکێ وەک پیشەیەک دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Webster |یەکەم=Andrew |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=GDC 2023: all the latest from the Game Developers Conference |ناونیشان=https://www.theverge.com/23647882/gdc-2023-game-developer-conference-news-announcements-interviews |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Verge |زمان=en-US}}</ref> جگە لە یارییە لاسایییەکان، "ڕاستی و خەیاڵی (VR) و ڕاستی زیادکراو (AR) (تەکنۆلۆژیایەکی پێشکەوتووی یاریکردنن)" لە ئەمریکادا بەناوبانگ بوون. ئەم [[تەکنۆلۆژیا]]یە ئەگەری نوێیان بۆ ئەزموونی یاریکردن کردووەتەوە، ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات ھەنگاو بنێنە ناو جیھانە خەیاڵییەکانەوە و کارلێک لەگەڵ یارییەکان بکەن بە شێوازی نوێ و سەرنجڕاکێش. ھەربۆیە [[کایەی ڤیدیۆیی]] لە ئەمریکا پیشەسازییەکی گەشەسەندووە و بەردەوامە لە گەشەکردن و پەرەسەندن. بە ھاندەرانی تایبەتمەند و تەکنەلۆژیای داھێنەرانە و بوونی بەھێزی بازاڕ، داھاتووی یاریکردن لە [[ئەمریکا]] گەشاوە دەردەکەوێت.<ref name=":1">[http://www.theesa.com/facts/pdfs/ESA_EF_2013.pdf 2013 Essential Facts about the Computer and Video Game Industry] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140217085611/http://www.theesa.com/facts/pdfs/ESA_EF_2013.pdf |date=February 17, 2014}}. N.p. : Entertainment Software Association, 2013. http://www.theesa.com. Entertainment Software Association. Web. October 9, 2013.</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Video gaming in the United States}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] qog67hy0enmm9jqb7iuozhw14irw2ue 0 244987 1696755 1533803 2026-10-29T07:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1696755 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایە ڤیدیۆیییەکان لە بەڕیتانیا''' ({{بە ئینگلیزی|Video Games in the United Kingdom}})یاری ڤیدیۆیی لە بەریتانیا پیشەسازییەکی بەرچاو و گەشەسەندووە، کۆمەڵگەیەکی گەورەی یاریکردن و ھەمەچەشنی ھەیە. بەریتانیا شوێنی زۆرێک لە کۆمپانیا سەرکەوتووەکانی یاریی ڤیدیۆیییە، لەوانە گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوە بەناوبانگەکانی وەک کۆدماستەرز، و ڕەیر، ھەروەھا ژمارەیەکی بەرچاو لە ستۆدیۆ سەربەخۆکان. بەناوبانگبوونی [[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]] لە بەریتانیا لە ژمارەیەکی زۆری ئەو کەسانەدا دیارە کە بە بەردەوامی یارییەکان دەکەن. بەپێی ئامارەکانی کۆمەڵەی کات بەسەربردنی کارلێککاری بەریتانیا (UKIE)، نزیکەی نیوەی دانیشتووانی بەریتانیا یاری ڤیدیۆیی دەکەن، بەشێکی بەرچاو لەوانە گەورەساڵن. ئەم بەشداریکردنە بەربڵاوە وای کردووە یاریکردن ببێتە جۆرێکی سەرەکی بۆ کات بەسەربردن لە [[بەڕیتانیا]]، کە بۆنە و کۆڕی یارییەکان و پاڵەوانێتییەکان لە سەرتاسەری وڵاتدا بەڕێوەدەچن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Top Countries & Markets by Game Revenues |ناونیشان=https://newzoo.com/insights/rankings/top-10-countries-by-game-revenues/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211216031842/http://newzoo.com/insights/rankings/top-10-countries-by-game-revenues/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Newzoo}}</ref> ھەروەھا بەریتانیا بازاڕێکی سەرەکییە بۆ فرۆشتنی یارییە ڤیدیۆیییەکان، ساڵانە بە ملیۆنان کۆپی یارییەکان دەفرۆشرێن. ئەم پیشەسازییە ساڵانە ملیارەھا پاوەند داھات بەدەست دەھێنێت، ئەمەش وای کردووە کە بەشدارییەکی بەرچاو لە [[ئابووری]] بەریتانیادا بکات. ئەم کاریگەرییە ئابوورییە بووەتە ھۆی گەشەکردنی ناوەندەکانی یاریکردن لە شارەکانی وەک [[لەندەن]]، ئەدینبۆرگ و مانچستەر، کە گەشەپێدەر و دیزاینەرانی بەتوانا کار لەسەر دروستکردنی یارییە داھێنەر و سەرکەوتووەکان دەکەن. ھەروەھا ئیسپۆرت لە بەریتانیا جێگەی خۆی بەدەستھێناوە، خول و پاڵەوانێتییەکانی یارییە پیشەگەرەکان بینەری زۆر و خەڵاتی زۆریان بۆ خۆیان ڕادەکێشن. ڕووداوە گەورەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی وەک (ESL One Birmingham) و زنجیرەی (Gfinity Elite) ھەزاران ھەواداری بۆ ڕووداوە ڕاستەوخۆکان ڕاکێشاوە، و ملیۆنانی دیکەش بە شێوەی ئۆنلاین سەیری دەکەن. ئەمەش بووەتە ھۆی سەرھەڵدانی یاریزانە پیشەگەرەکان و ڕێکخراوەکانی وەرزشی ئەلیکترۆنی لە بەریتانیا، کە دەرفەتی نوێ بۆ یاریکردنی کێبڕکێ وەک پیشەیەک ڕەخساندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Powell |یەکەم=Steffan |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The UK video games market is worth a record £7.16bn |ئیش=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-60925567 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> جگە لە یاری لاسایی، "ڕاستی و خەیاڵی (VR) و ڕاستی زیادکراو (AR)" لە بەریتانیادا بەناوبانگ بوون. ئەم تەکنەلۆژیایە گەورانە ئەگەری نوێیان بۆ ئەزموونی یاریکردن کردووەتەوە، ئەمەش ڕێگە بە یاریزانەکان دەدات خۆیان لە جیھانە مەجازییەکاندا نوقم بکەن و بە شێوازی داھێنەرانە کارلێک لەگەڵ یارییەکان بکەن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|ئابووری|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Video gaming in the United Kingdom}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} h974md6v269ogulin2ilh2e8icp4woq 0 244996 1696756 1533804 2026-10-29T07:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696756 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[[کایەی ڤیدیۆیی|کایە ڤیدیۆیییەکان]] لە ژاپۆن''' ({{بە ئینگلیزی |Video Games In Japan}}) پیشەسازییەکی گەورەن لە [[ژاپۆن]] و ئەو وڵاتە بە یەکێک لە وڵاتانی کاریگەرترین لە [[پیشەسازیی کایەی ڤیدیۆیی|پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکان]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Prisco|یەکەم=Jacopo|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=How Japan changed video games forever|ناونیشان=https://www.cnn.com/2017/11/12/asia/future-japan-videogame-landmarks/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> گەشەپێدانی یاریی ژاپۆنی لە ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکان سەردەمی زێڕینی یاریی ڤیدیۆیی دیاریکرد. ئەوکات کۆمپانیای نینتندو لەژێر بەڕێوەبردنی «شیگرو میاموتۆ و ھیروشی یاماوچی سگا» بوو، لە ھەمان کاتدا، کۆمپانیای سۆنی کۆمپیوتەر ئینتەرتێنمینت لە سەردەمی زێڕینی یارییەکانی ڤیدیۆیی لە تۆکیۆ دامەزرا. ھەروەھا کۆمپانیاکانی دیکە وەک تیتو، باندا ناوکو ئینتەرتێنمینت، کۆپ کام، کونامی و ھتد لە کۆمپانیاکانی سەرەکی پیشەسازی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ژاپۆنن. ناوچەی پیشەسازییەکە ناسراوە بە بوونی چەند بڵاوکەرەوەی گەورە، کە لە بازاڕەکانی کارپێکەرە یارییە ڤیدیۆیییەکان لە شوێنە جیاوازەکان کێبڕکێی یەکتر دەکەن. یاری پێریسکۆپ کە لە ساڵی ١٩٦٥ بڵاوکرایەوە، سەرکەوتنی گەورەی [[کایەی ئەرکەید|ئەرکید]] بوو لە ژاپۆن. لە ماوەی ساڵانی ١٩٨٠، نینتێندۆ، کۆمپانیایەکی کڕینی کارتەکانی [[ھەنافودا]] بە بڵاوکردنەوەی [[کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی]] ماڵ بە ناوی فامیکۆم یان فامیڵی فری، کە لە دەرەوەی وڵات بە سیستەمی یاریی نینتاندۆی ناسراوە، سەرکەوتنی گەورەی نەتەوەیی و ناوبانگی جیھانی بەدەستھێنا. [[سۆنی]] لە ساڵی ١٩٩٤دا بە پەیداکردنی کۆنسۆڵەکەی پلەیستەیشن کە یەکێک بوو لە یەکەم کۆنسۆڵەکانی ماڵەوە کە [[وێنەی سێ ڕەھەندی]] تێیدا بوو، ھاتە بازاڕ و ھەرزوو خۆی وەک بڵاوکەرەوەیەکی گەورە لە بواری پیشەسازییەکەدا جێگیرکرد. [[شیگێرو میامۆتۆ]] بە ناوبانگی نێودەوڵەتی بە کەسایەتی «یارییە ڤیدیۆیییەکان» ناسراوە و تاکە گەشەپێدەرێکی یارییە ڤیدیۆیییەکانە کە تا ئێستا بەرزترین ڕێزلێنانی شارستانی ژاپۆنی بۆ ھونەرمەندان (شەخسی ڕێزلێنانی کولتوور) وەرگرتووە. چاندی ئەرکەید کاریگەرییەکی گەورەی ھەیە لە نێوان گەنجانی ژاپۆن و شاری ئێکتیبەری [[ئاکیھابارا]] یەکێکە لە شوێنی سەرەکی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ئەرکەید. زنجیرەی یارییە ڤیدیۆیییەکانی ژاپۆن زیاتر بە گەورەیاری ناونراون، لەوانە: ''پۆکیمۆن'' ''[[سوپەر ماریۆ]]'' ''کۆنگدیم ھارتس'' ''[[ئەفسانەی زێڵدا]]'' میتال گیر، ئەنیمال کراسینگ، پرسونا، ڕیزیدنت ئۆیل، دارک سۆلز و ''مانستر ھانتەر'' لەلایەن ڕەخنەگرانەوە قسەیان زۆرن و ھەوادارێکی زۆریان ھەیە لە ئاستی نێودەوڵەتی. یاریی ڕۆڵی ژاپۆنی چەشنێکە کە لەلایەن ژاپۆنەوە داھێنراوە و بە ناوخۆیی و نێودەوڵەتیی ناسراوە و ناونیشانەکانی وەک فانتزی فاینال و ''دراجۆن کویس'' ملیۆنان کۆپی فرۆشتووە. لە ساڵی ٢٠١٨دا ژاپۆن نزیکەی ٦٧٫٦ ملیۆن یاریزان ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Japan Games Market 2018|ناونیشان=https://newzoo.com/insights/infographics/japan-games-market-2018/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924052902/https://newzoo.com/insights/infographics/japan-games-market-2018/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=۲۸ مه ۲۰۲۳}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|ئابووری|کۆمپانیا}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان لە ژاپۆن]] 1376ia5sexuimot128b0s4tpd0c5tyz 0 247140 1696749 1407335 2026-10-29T07:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696749 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=کایل ماکلاچلان|image=Kyle McLachlan Cannes 2017 2.jpg|caption=ماکلاچلان ساڵی ٢٠١٧|birth_date={{Birth date and age|1959|02|22}}|birth_name=کایل مێریت ماکلاچلان|birth_place=واشنتۆن، ئەمریکا|death_date=|death_place=|alma_mater=زانکۆی واشنتۆن|occupation=ئەکتەە|years_active=١٩٧٩–ئێستا|spouse={{marriage| دیزێری گروبەر |2002}}|children=١}} '''کایل مێریت ماکلاچلان<ref name="usga-Chmiel">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref>''' ({{بە ئینگلیزی|Kyle MacLachlan}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی شوباتی ١٩٥٩)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UPI Almanac for Thursday, Feb. 22, 2018|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/2018/02/22/UPI-Almanac-for-Thursday-Feb-22-2018/7021519093946/|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=United Press International|وتەگێڕانەوە=actor Kyle MacLachlan in 1959 (age 62);}}</ref> ئەکتەری ئەمریکییە. == سەرەتای ژیانی == کایل مێریت مەکلاچلان، لە نەخۆشخانەی یادەوەری دۆڵی یاکیما لە شاری یاکیما لە واشنتۆن لەدایک بووە.<ref name="usga-Chmiel2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref><ref name="TheExtract">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Extract: Interview with Kyle Maclachlan of Pursued by Bear Wines|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=7deN5aRh-lI|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230323094007/https://www.youtube.com/watch?v=7deN5aRh-lI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=YouTube|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}{{cbignore}}</ref> دایکی، کاسرین،<ref name="obituary-father">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Kent Alan McLachlan Obituary|ناونیشان=https://www.legacy.com/us/obituaries/seattletimes/name/kent-mclachlan-obituary?id=13235854|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Seattle Times]]|via=[[Legacy.com]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smart|ڕێکەوت=1986|سەردێڕ=United States Social Security Death Index|ناونیشان=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:V3VV-7PR|وێبگە=FamilySearch}}</ref> بەڕێوەبەری پەیوەندییە گشتیەکان بووە بۆ ناوچەیەکی خوێندنگە،<ref name="gq-Schneller">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Schneller|یەکەم=Johanna|سەردێڕ=The Secret World of Kyle MacLachlan|magazine=[[GQ]]|ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٩٢|بەرگ=٦٢|issue=6|via=[[Factiva]]}}</ref><ref name="dtuk-Rumbold">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rumbold|یەکەم=Judy|سەردێڕ=The art of darkness|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/4723903/The-art-of-darkness.html|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠١}}</ref> و خاوەن ماڵ بووە کە چالاک بووە لە بەرنامەکانی ھونەری کۆمەڵایەتیەکاندا.<ref name="lat-DeVries">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> باوکی، کێنت ئالان مەکلاچلان،<ref name="usga-Chmiel3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref> دەڵاڵی بۆرسە و پارێزەر بووە.<ref name="obituary-father2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Kent Alan McLachlan Obituary|ناونیشان=https://www.legacy.com/us/obituaries/seattletimes/name/kent-mclachlan-obituary?id=13235854|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Seattle Times]]|via=[[Legacy.com]]}}</ref><ref name="lat-DeVries2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> کایل بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی و کۆرنیش و ئەڵمانییە.<ref name="guardian-Husband">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=This much I know|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2008/apr/06/1|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB}}</ref> لە شاری یاکیما گەورە بووە و گەورەترینی سێ کوڕ بووە.<ref name="lat-DeVries3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="guardian-Tozer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tozer|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kyle MacLachlan: I, Claudius|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207204604/https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> دوو برا بچووکەکەی بە ناوەکانی کرایگ و کێنت جونیۆر لە ناوچەی سیاتڵ دەژین.<ref name="usga-Chmiel4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref><ref name="people-Wedding">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Swoon Over Miami|ناونیشان=http://people.com/archive/swoon-over-miami-vol-57-no-17/|وێبگە=[[People.com]]}}</ref> ماکلاچلان لە قوتابخانەی ئامادەیی ئایزنھاوەر لە شاری یاکیما دەرچووە.<ref name="hollywood.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.hollywood.com/celebrities/kyle-maclachlan-57289518/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Hollywood.com]]}}</ref> دایکی لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا باوکی بەجێھێشت،<ref name="dtuk-Rumbold2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rumbold|یەکەم=Judy|سەردێڕ=The art of darkness|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/4723903/The-art-of-darkness.html|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠١}}</ref><ref name="es-Cavendish">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cavendish|یەکەم=Lucy|سەردێڕ=Kyle reaches new peaks|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/news/kyle-reaches-new-peaks-7290226.html|ئیش=[[London Evening Standard]]|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٣}}</ref> و دایک و باوکی لە ساڵی کۆتایی خوێندنی ئامادەییدا جیابوونەوە.<ref name="lat-DeVries4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="guardian-Tozer2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tozer|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kyle MacLachlan: I, Claudius|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207204604/https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McLachlan|ڕێکەوت=1977|سەردێڕ=Washington Divorce Index, 1969-2014|ناونیشان=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QLCQ-5L5X|وێبگە=FamilySearch}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kyle MacLachlan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 779jauv1vxln2gec053je1f6kfmv656 0 247158 1696313 1654124 2026-10-28T15:11:55Z Sreejithk2000 16306 ([[c:GR|GR]]) [[File:1968 Afcon teams.png]] → [[File:African Cup of Nations -Etiopía-1968.png]] File:1968_Afcon_teams.png merged with File:African Cup of Nations -Etiopía-1968.png 1696313 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition|tourney_name=جامی نەتەوەکانی ئەفریقای|year=١٩٦٨|other_titles=١٩٦٨ የአፍሪካ ዋንጫ|image=|size=200px|alt=|caption=|country=Ethiopia|dates=١٢-٢١ی کانوونی دووەم|num_teams=8|associations=|venues=2|cities=2|champion=|champion-flagvar=|count=1|second=Ghana|second-flagvar=|third=Côte d'Ivoire|third-flagvar=|fourth=Ethiopia|fourth-flagvar=1897|matches=16|goals=52|attendance=|top_scorer=|player=|prevseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]|nextseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]}} '''جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٦٨''' شەشەمین خولی [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقا]] بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت. لە وڵاتی [[ئیتیۆپیا]] بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Africa Cup of Nations 1968 Results & Odds, Africa - Soccer24.com|ناونیشان=https://www.soccer24.com/africa/africa-cup-of-nations-1968/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.soccer24.com|زمان=en}}</ref> لەم خولەدا ھەڵبژاردە بەشداربووەکان گەیشتە ھەشت تیم، دەبەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا کە لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوون، یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Africa Cup of Nations - Matchday overview 1968|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/african-cup-of-nations/spieltag/pokalwettbewerb/AFCN/saison_id/1967/gruppe/HF|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Nations Cup 1968|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tables/68a.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rsssf.org}}</ref> [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆنگۆ|ھەڵبژاردەی کۆنگۆ]] یەکەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی گانا|ھەڵبژاردەی گانای]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Africa Cup of Nations {{!}} History, Winners, Trophy, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/sports/Africa-Cup-of-Nations|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>ئەمە سێیەم یاریی کۆتایی لەسەر یەک بوو کە ھەڵبژاردەی گانا ئەنجامی دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FlashFootball.com: Africa Cup of Nations 1968 Standings, Results|ناونیشان=https://www.flashfootball.com/africa/africa-cup-of-nations-1968/?t=fqfusgXM|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.flashfootball.com|زمان=en}}</ref>پێش ئەم پاڵەوانێتییە جامی نەتەوەکانی ئەفریقا سێ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچوو، دوای ساڵی ١٩٦٨ دوو ساڵ جارێک بەڕێوەدەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=African Cup of Nations 1968, football - table and standings, match results, schedule, stats, videos, news|ناونیشان=https://soccer365.me/competitions/744/1968/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=soccer365.me|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229125258/https://soccer365.me/competitions/744/1968/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پاڵاوتەکان == [[پەڕگە:African Cup of Nations -Etiopía-1968.png|وێنۆک| گەلانی بەشداربووی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨]] {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" !تیم ! شایستە بە… ! یارییەکانی پێشووی پاڵەوانێتی {{تێبینی|'''Bold''' indicates champion for that year, ''Italic'' indicates host.}} |- |{{Fb|ETH|1897}} | میواندارەکان | {{Sort|01|5}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٧|١٩٥٧]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٩|١٩٥٩]]، '''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٢|١٩٦٢]]'''''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]) |- |{{Fb|GHA}} | ھەڵگران | {{Sort|03|2}} ('''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]'''''، '''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]''') |- |{{Fb|ALG}} | براوەی گرووپی دووەم | {{Sort|05|0}} (یەکەم جار) |- |{{Fb|CIV}} | براوەی گرووپی سێیەم | {{Sort|04|1}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]) |- |{{Fb|UGA}} | براوەی گرووپی چوارەم | {{Sort|04|1}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٢|١٩٦٢]]) |- |{{Fb|CGO}} | براوەی گرووپی پێنجەم | {{Sort|05|0}} (یەکەم جار) |- |{{Fb|COD|1966}} | براوەی گرووپی شەشەم | {{Sort|04|1}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]) |- |{{Fb|SEN}} | براوەی کۆمەڵەی یەکەم | {{Sort|05|٢}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]) |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.rsssf.org/tables/68a.html وردەکارییەکان لە RSSSF] {{African Nations Cup}} <references /> {{پۆلی کۆمنز|African Cup of Nations}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} fahtbx4lryveylw1ig3f9cbjch3bca6 0 247182 1696314 1660188 2026-10-28T15:14:23Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی 1980_Afcon_teams.png لەگەڵ [[File:Copa-Africana-de-Naciones-Nigeria-1980.png]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:File:1980_Afcon_teams.png merged with File:Copa-Africana-de-Naciones-Nigeria-1980.png.) 1696314 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition|tourney_name=جامی نەتەوەکانی ئەفریقای|year=١٩٨٠|other_titles=|image=1980 Afcon (logo).png|size=|caption=|country=Nigeria|dates=8−22 ئازار|num_teams=8|venues=2|cities=2|champion=Nigeria|count=1|second=Algeria|third=Morocco|fourth=Egypt|fourth-flagvar=1972|matches=16|goals=33|attendance=|top_scorer=|player=|prevseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]|nextseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٢|١٩٨٢]]}} '''جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٨٠''' دوازدەھەمین خولی [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقا]] بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ezekute|یەکەم=Nnamdi|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Odegbami: The Day Before The Final – March 21 1980|ناونیشان=https://www.completesports.com/odegbami-the-day-before-the-final-march-21-1980/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Complete Sports|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229171012/https://www.completesports.com/odegbami-the-day-before-the-final-march-21-1980/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە وڵاتی نێجیریا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FlashFootball.com: Africa Cup of Nations 1980 Standings, Results|ناونیشان=https://www.flashfootball.com/africa/africa-cup-of-nations-1980/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.flashfootball.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ='It was like winning the World Cup' - Nwosu recounts Nigeria's maiden Africa Cup of Nations triumph {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/it-was-like-winning-the-world-cup-nwosu-recounts-nigerias-maiden-africa-cup-of-nations-triumph/nmn1odndc1aa1jf7wvzjqkvot|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.goal.com|زمان=en}}</ref> ھەشت ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نەیجیریا]] یەکەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جەزائیر|جەزائیری]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Africa Cup of Nations 1980|ناونیشان=https://www.international-football.net/tournament?compet-id=Africa%20Cup%20of%20Nations&year=1980#summary|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.international-football.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saliu|یەکەم=Mohammed|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=40 years after - Christian Chukwu talks about historic AFCON 1980 triumph|ناونیشان=https://www.brila.net/40-years-after-christian-chukwu-talks-about-historic-afcon-1980-triumph/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latest Sports News In Nigeria|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229171014/https://www.brila.net/40-years-after-christian-chukwu-talks-about-historic-afcon-1980-triumph/|url-status=dead}}</ref> [[پەڕگە:Copa-Africana-de-Naciones-Nigeria-1980.png|وێنۆک| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٠.]] == پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" !تیم ! شایستە بە… ! بەشدارییەکانی پێشووی |- |{{Fb|NGR}} | میواندارەکان | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]) |- |{{Fb|GHA}} | ھەڵگران | {{Sort|02|5}} ('''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]'''''، '''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]'''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، '''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]''''') |- |{{Fb|CIV}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|03|4}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]) |- |{{Fb|MAR}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٢|١٩٧٢]]، '''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]'''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]) |- |{{Fb|ALG}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|05|1}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]) |- |{{Fb|EGY|1972}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|01|7}} ('''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٧|١٩٥٧]]'''، '''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٩|١٩٥٩]]'''''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، ''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]) |- |{{Fb|GUI}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]) |- |{{Fb|TAN}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|06|0}} (یەکەم جار) |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.rsssf.org/tables/80a.html وردەکارییەکان لە RSSSF] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جامی نەتەوەکانی ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|African Cup of Nations}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} lzsthegvmmgtyu1efgsnlekpc1v3ite 0 247462 1696531 1696059 2026-10-28T20:16:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696531 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = New_Super_Mario_Bros._U_box_art.png }} '''نیو سووپەر ماریۆ برۆس یوو''' ({{بە ئینگلیزی|New super Mario Bros U}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی]] بەناوبانگی پلاتفۆرمی لایەنی سکڕۆڵە کە لەلایەن کۆمپانیای [[نینتێندۆ]]وە بۆ کۆنسۆلی [[وی یوو]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە.<ref name="gamerant">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gamerant.com/new-super-mario-bros-u-handson-preview-riley-154118/ |سەردێڕ='New Super Mario Bros. U' Hands-On Preview |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|دوایین=Little |یەکەم=Riley |بڵاوکەرەوە=Game Rant, LLC |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120827131611/http://gamerant.com/new-super-mario-bros-u-handson-preview-riley-154118/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢ وەک ناونیشانی دەستپێکردنی سیستەمەکە بڵاوکرایەوە و بەشێکە لە «نیو سووپەر ماریۆ برۆس». زنجیرەیەک، کە بە کردارەکانی کلاسیکی دوو ڕەھەندی پلاتفۆرمینگ ناسراوە بە پێچێکی مۆدێرن.<ref name="flying squirrel">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2012/06/05/e3-2011-new-super-mario-bros-u-the-glory-of-the-flying-squirrel |سەردێڕ=E3 2012: New Super Mario Bros. U – The Glory of the Flying Squirrel |نووسەر=George, Richard |بڵاوکەرەوە=IGN |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616135859/http://www.ign.com/articles/2012/06/05/e3-2011-new-super-mario-bros-u-the-glory-of-the-flying-squirrel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یارییەکە بەدوای [[ماریۆ]] و لویجی و دوو کەسی تردا دەگەڕێت کە دەست دەکەن بە گەشتێک بۆ ڕزگارکردنی شازادە پیچ لە چنگی بۆوسەر.<ref name=not>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mobilenapps.com/articles/3097/20120714/new-super-mario-bros-u-launch-title.htm|سەردێڕ=New Super Mario Bros. U Not Launch Title or Rehash of Predecessors|بڵاوکەرەوە=Mobile & Apps|یەکەم=Jonathan|دوایین=Charles|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927042129/http://www.mobilenapps.com/articles/3097/20120714/new-super-mario-bros-u-launch-title.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یاریزانان بەناو جیھانە ڕەنگاوڕەنگ و خەیاڵییە جۆراوجۆرەکاندا دەڕۆن، کە ھەریەکەیان پڕن لە دوژمنی کلاسیکی ماریۆ و بەربەست و پاوەر ئەپ. یارییەکە ھەردوو شێوازی تاکە یاریزان و فرە یاریزانی تێدایە، کە ڕێگە بە چوار یاریزان دەدات لە یەک کاتدا بەشداری سەرگەرمییەکە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://reviews.cnet.com/8301-9020_7-57552003-222/what-the-wii-u-needs-next/ |سەردێڕ=What the Wii U needs next |یەکەم=Scott |دوایین=Stein |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[CNET]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121127194909/http://reviews.cnet.com/8301-9020_7-57552003-222/what-the-wii-u-needs-next/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://mynintendonews.com/2013/06/20/new-super-mario-bros-u-update-allows-wii-u-pro-controller-use/|سەردێڕ=New Super Mario Bros. U Update Allows Wii U Pro Controller Use|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130622134148/http://mynintendonews.com/2013/06/20/new-super-mario-bros-u-update-allows-wii-u-pro-controller-use/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|New Super Mario Bros.}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەی ڤیدیۆیی سپایک]] cn3bh85s6v34546aaphfvhpp7b8vk70 0 247464 1696532 1696058 2026-10-28T20:16:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696532 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە = NewSuperMarioBrosWiiBoxart.png }} '''نیو سووپەر ماریۆ برۆس وی''' ({{بە ئینگلیزی|New Super Mario Bros. Wii}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی]] بەناوبانگی پلاتفۆرمی لایەنی سکڕۆڵە کە لەلایەن کۆمپانیای [[نینتێندۆ]]وە بۆ کۆنسۆلی [[وی]] پەرەی پێدراوە و بڵاوکراوەتەوە. لە ساڵی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە و بەشێکە لە زنجیرەی نیو سووپەر ماریۆ برۆس، کە بە کردارەکانی کلاسیکی دوو ڕەھەندی پلاتفۆرمینگ ناسراوە بە پێچێکی مۆدێرن.<ref name="IGNAU">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kolan|یەکەم=Patrick|سەردێڕ=New Super Mario Bros. Wii AU Review|ئیش=[[IGN]] AU|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://wii.ign.com/articles/104/1043698p1.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091111161231/http://wii.ign.com/articles/104/1043698p1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> یارییەکە بەدوای [[ماریۆ]] و لویجی و دوو کەسایەتی تر دەگەڕێت کە بەناو شانشینی قارچکەکاندا دەگەڕێن بۆ ڕزگارکردنی شازادە پیچ لە چنگی بۆوسەر. یاریزانان بەناو جیھانە ڕەنگاوڕەنگ و خەیاڵییە جۆراوجۆرەکاندا دەڕۆن، کە ھەریەکەیان پڕن لە دوژمنی کلاسیکی ماریۆ و بەربەست و پاوەر ئەپ. یارییەکە ھەردوو شێوازی تاکە یاریزان و فرە یاریزانی تێدایە، کە ڕێگە بە چوار یاریزان دەدات لە یەک کاتدا بەشداری سەرگەرمییەکە بکەن.<ref name="IGNUS">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://wii.ign.com/articles/104/1044744p1.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091115135415/http://wii.ign.com/articles/104/1044744p1.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=New Super Mario Bros. Wii Review|دوایین=Harris|یەکەم=Craig|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ئیش=[[IGN]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> ئەم یارییە چەند تایبەتمەندییەکی نوێی زنجیرەکە دەناسێنێت، لەوانە توانای سواربوونی یاریزانان بۆ سەر پشتی دایناسۆڕی یۆشی، کە توانا ناوازەکانی وەکو بازدان و خواردنی دوژمنەکان دابین دەکات. ھەروەھا یارییەکە پاوەر ئەپی نوێی وەک قارچکی پرۆپلەر، گوڵی سەھۆڵ، و شتی تر لەخۆدەگرێت، ھەریەکەیان توانای جیاواز پێشکەش دەکەن بۆ یارمەتیدانی یاریزانەکان لە تەحەددیاتی پلاتفۆرمکردنیان.<ref name=Thomas1>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harris|یەکەم=Craig|سەردێڕ=New Super Mario Bros. Wii Hands-On|ئیش=[[IGN]]|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2009/10/07/new-super-mario-bros-wii-hands-on|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190224062654/https://www.ign.com/articles/2009/10/07/new-super-mario-bros-wii-hands-on|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٠٠|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|New Super Mario Bros. Wii}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆییانەی لە ژاپۆن گەشەپیان پێدراوە]] [[پۆل:یارییەکانی وی]] 3ifw4jiffeja7h7v8iub09iif1h9r4g 0 248109 1696752 1546283 2026-10-29T07:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1696752 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:PCaius.jpg|چەپ|وێنۆک|162x162پیکسڵ]] '''پاپا کایۆس''' یەکێک لە پاپاکانی [[کڵێسای کاتۆلیک|کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکە.]] ئەو لە نێوان ساڵانی ٢٨٣ بۆ ٢٩٦ی زایینی پاپا بووە. == سەرچاوەکان == بەشداربووانی ویکیپیدیا، "لیستی پاپاکان"، ویکیپیدیا، ئینسایکلۆپیدیای ئازاد، http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_popes&oldid=268921163 (دەستگەیشتن بە ٩ی شوباتی ٢٠٠٩). {{پۆلی کۆمنز|Caius (pope)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٩٦]] [[پۆل:پاپاکان]] 87bkuq6htk70bnledhu8vk4h4knmkyo 0 248594 1696678 1611820 2026-10-29T04:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1696678 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = کاوە فەتحی | وێنە = Kawe Fethî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[کامیاران]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = گۆڕانیبێژ، ژەنیار و ئاوازدانەر | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = [[گیتار]] }} '''کاوە فەتحی''' (١٩٨٣ لە [[کامیاران]] - ) گۆڕانیبێژ، ژەنیار و ئاوازدانەری [[کورد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە.<ref name="ئێن ئاڕ تی ۱">[https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/4713 ئێن ئاڕ تی: ''کاوە 'میللەتی زیندووکوژی مردووپەرست'ی بڵاوکردەوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> کاوە فەتحی بەھۆی خوێندنی گۆرانییەکانی ناڕەزایانەی سیاسی و ھونەری بەرگری ناسراوە و لەژێر گوشاری دەزگا ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە ساڵی ٢٠١٩ەوە بە ناچار ڕۆژھەڵاتی کوردستانی جێھێشتووە و لە ئێستادا لە [[نەرویژ]]دا دەژێت.<ref name="ھەنگاو ۱">[https://hengaw.net/so/news/کاوە-فەتحی-لە-ژێر-گوشاری-ناوەندە-ەمنییەکان-ناچاربە-بە-جێهێشتنی-زێدی-خۆی-بوو ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ: ''کاوە فەتحی لە ژێر گوشاری ناوەندە ئەمنییەکان ناچاربە بە جێھێشتنی زێدی خۆی بوو'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == ژیان == کاوە فەتحی لە ساڵی ١٩٨٣ لە شاری [[کامیاران]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لەدایک بوو. لە سەردەمی میمنداڵی دەستیکرد بە ژەندنی [[گیتار]] و خوێندنی گۆرانی. یەکەمین کاری لە ساڵانی دەھەی ٢٠١٠ بڵاو کردەوە. بەدوای نزیکەی ٢٠ ساڵ چالاکیی ھونەری بەھۆی خوێندنی گۆرانییەکانی ناڕەزایانە و پاڵپشتیکردن لە خەڵک لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لەژێری گوشاری دەزگا ئەمنییەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران ڕۆژھەڵاتی کوردستانی جێھێشت و و چوو بۆ وڵاتی [[نەرویژ]].<ref name="ھەنگاو ۱">[https://hengaw.net/so/news/کاوە-فەتحی-لە-ژێر-گوشاری-ناوەندە-ەمنییەکان-ناچاربە-بە-جێهێشتنی-زێدی-خۆی-بوو ڕێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ: ''کاوە فەتحی لە ژێر گوشاری ناوەندە ئەمنییەکان ناچاربە بە جێھێشتنی زێدی خۆی بوو'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٩؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="ئێن ئاڕ تی ۱">[https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/4713 ئێن ئاڕ تی: ''کاوە 'میللەتی زیندووکوژی مردووپەرست'ی بڵاوکردەوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == ڕوانگەکان == کاوە فەتحی بەھۆی گۆرانییە ناڕەزایانە و ناوەڕۆکە کۆمەڵایەتییەکان و سیاسییەکانی گۆرانییەکانیدا وەکوو ھونەرمەندێکی سیاسی و نیشتمانپەروەر ناسراوە کە لە ھونەری مۆسیقا بۆ دەربڕینی کێشە سیاسییەکانی کۆمەڵگا کەڵک وەردەگرێت. ئەو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە گوتوبێژێک لەگەڵ بەرنامەی ''زایەڵیی داھێنان'' لە بەشی کوردیی [[دەنگی ئەمریکا]]دا نەتەنیا ئاماژەی بە ھەندێک لە ڕوانگەکانی خۆی سەبارەت بە پەیوەندیی نێوان ھونەر و سیاسەت کردی، سەبارەت بە ڕۆڵی ھونەر لە بەرخۆدانی گەل لە وڵاتانی ئەمریکای لاتین کە لە ژێر ستەمی دیکتاتۆرییەتەکانی وابەستە بە ئەمریکاش قسە کردەوە. ئەو وتی ھونەرەکەی لە کۆمەڵگای کورد سەرچاوەی گرتووە و مەبەستی لە ھونەر ئاگاکردنەوەی خەڵکە بۆ ئەوەی بتوانێت بەرگری لە خۆی بکات.<ref name="دەنگی ئەمریکا ۱">[https://www.dengiamerika.com/a/6882295.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''کاوە فەتحی دەنگێکی جیاواز'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> ئەو ھەروەھا لە ناڕەزایەتییانەی سەرانسەری ئێراندا دەنگی ھەڵبڕیو و گۆرانیی بۆ خەڵک خوێندەوە.<ref name="دەنگی ئەمریکا ٢">[https://www.dengiamerika.com/a/6884180.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''پشتیوانی ھونەرمەندانی ئێران لە خۆپیشاندەرانی وڵاتەکەیان'' (بە سۆرانی)، نووسینی ھێرۆ زەنگەنە، نووسراو لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> {{وتە|... ئێمە لە جوغرافیایەک ژیان دەکەین، لە وڵاتێک بە ناوی کوردستان ژیان دەکەین، و ئەو ھەموو زوڵم و ستەم و داگیرکاری لەسەر وڵاتی ئێمەدا ھەس، ئێمە ناتوانین بێتەفاوت لەوەردا بین. ھونەر دەبێ وەکوو شەیپوور بێ و خەڵکەکە ئاگا بکاتەوە، نە وەکوو لایەلایە بێ خەڵک بکا وە خەو؛ چونکە ھونەر ئەتوانێ گەورەترین تریبۆن بێ بۆ ئەوەی کە خەڵکەکەمان و ھەروەھا لاوەکانمان ئاگا ببوونەوە...<ref name="دەنگی ئەمریکا ۱">[https://www.dengiamerika.com/a/6882295.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''کاوە فەتحی دەنگێکی جیاواز'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> بە ڕاستی ھونەرمەند ئەو شتەی ئەبێ بەیان بێ ئەبێ لە دەروونیا بێ، لە ڕۆحیا بێ و ھونەرمەند ئەبێ مەسئۆل بێ لەگەڵ بۆ خەڵکەکەی، بۆ خەڵکیا بێ، ھونەرمەند ھەرچێ ک لە وجوودیا بێ ئەیدا بە دەرەوە، منیش دەرد و غەم و موشکلی کۆمەڵگام زۆر زۆر ئازار پێدا، ئازاری کۆمەڵگا ئازاری من بوو و نەمدەتوانی لەو وەرتە بێتەفاوت بێم، چۆنکە ئێمە لە جوغرافیایەک وەکوو کوردستان ژیان دەکەین و خەڵکمان لەژێر زوڵم و ستەمدان و ھونەرمەند ئەبێ لەو ڕاستا لەو بیر و باوەڕە زۆرتر حەرەکەت بکات و زۆرتر ببینەوە...<ref name="دەنگی ئەمریکا ۱">[https://www.dengiamerika.com/a/6882295.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''کاوە فەتحی دەنگێکی جیاواز'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> ھونەر نە لە کوردستان، لە ھەموو وڵاتەکانی دونیا ئەتوانێ یارمەتیددەری خەڵک بێت، لە شیلیا ھونەر زۆر زۆر ئەتوانی ھاودەنگی خەڵک بێ و زۆر ئەتوانی ک خەت بدا بە خەڵکەکە، و ھەروەھا لە ئەرژنتینا ھونەر دژ بە دیکتاتۆرەکان بەڕاستی کاریگەر بوو و بەڕاستی ئەتوانی دەنگی خەڵک بن و ئنقلابەکانیان زۆربەیان سەرکەوت...<ref name="دەنگی ئەمریکا ۱">[https://www.dengiamerika.com/a/6882295.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''کاوە فەتحی دەنگێکی جیاواز'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> من بە ڕاستی رۆحم لە کوردستانە و بەس جسمم لێرەیە، دەبێ بە ھەرجۆرە ک بتوانین دەنگی ئەو خەڵکی بین.<ref name="دەنگی ئەمریکا ۱">[https://www.dengiamerika.com/a/6882295.html بەشی کوردیی دەنگی ئەمریکا: ''کاوە فەتحی دەنگێکی جیاواز'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref>}} == کارەکان == * ''ماسی خانم'' * ''مەی بڕشن''، ھۆنراوەی [[کەیوومەرس عەباسی]]٫ * ''میللەتی مردووپەرست''، ٢٠٢٢، ھۆنراوەی خاڵە قازی.<ref name="ئێن ئاڕ تی ۱">[https://www.nrttv.com/nrt2/detail2/4713 ئێن ئاڕ تی: ''کاوە 'میللەتی زیندووکوژی مردووپەرست'ی بڵاوکردەوە'' (بە سۆرانی)، نووسراو لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢؛] سەردان لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> * ''دەنگ ھەڵبڕە'' * ''گوڵی من'' * ''ژینا''، ٢٠٢٢. * ''کازیوە'' * ''نان'' * ''نەشکیە پەیمان'' * ''سنە'' * ''تەنیایی'' * ''شەھید نامرێ''، ھۆنراوەی [[شێرکۆ بێکەس]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی کامیاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کورد]] dzusmivgzbiw6ct68jwg5mv4xo0ryxy 0 249073 1696211 1695987 2026-10-28T12:05:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696211 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کارەساتی مەکۆکی فڕینی بۆشاییی چاڵنجەر''' ({{بە ئینگلیزی |Space Shuttle Challenger disaster}}) (لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ١٩٨٦ ڕوویدا)، کاتێک کەشتییە ئاسمانییەکە ٧٣ چرکە دوای بەرزبوونەوەی لەیەکتر جیابووەوە و لە ئەنجامدا ھەر حەوت ئەندامی تیمی فڕۆکەوانییەکە گیانیان لەدەستدا. کەسانی تیمەکە بریتی بوون لە مامۆستا کریستا مەک ئۆلیف کە وەک یەکەم کەسی مەدەنی لە بۆشایی ئاسمان ھەڵبژێردرا وەک بەشێک لە پڕۆژەی مامۆستا لە [[ناسا|بۆشاییی ئاسمانی ناسا]]. کارەساتەکە بەھۆی لەکارکەوتنی مۆری ئەڵقەی O لە یەکێک لە ئامێرە ڕەقەکانی گەورەکردنی موشەکەکاندا بووە، کە ڕێگەی بە گازە گەرمەکان داوە دەربچن و تانکی سووتەمەنی دەرەکی بگرن. تەقینەوەکە بووە ھۆی تێکچوونی مەکۆکەکە و لەدەستدانی کارەساتبارانەی تیمەکەی. کارەساتی چاڵنجەر کارەساتێکی قووڵ بوو کە میللەتی تووشی شۆک کرد و بووە ھۆی ھەڵسەنگاندنەوەی پرۆتۆکۆڵی سەلامەتی و پرۆسەکانی بڕیاردانی ناسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lotito |یەکەم=Jennifer |سەردێڕ=3 Leadership Lessons From The Challenger Space Shuttle Disaster |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/jenniferlotito/2024/01/27/3-leadership-lessons-from-the-challenger-space-shuttle-disaster/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Forbes |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240128103856/https://www.forbes.com/sites/jenniferlotito/2024/01/27/3-leadership-lessons-from-the-challenger-space-shuttle-disaster/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Challenger explosion was 38 years ago today; Naples' readers recall event |ناونیشان=https://www.naplesnews.com/story/life/2024/01/28/naples-residents-recall-challenger-explosion-38-years-ago-on-jan-28/72096453007/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Naples Daily News |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240128104057/https://www.naplesnews.com/story/life/2024/01/28/naples-residents-recall-challenger-explosion-38-years-ago-on-jan-28/72096453007/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا کاریگەرییەکی درێژخایەنی لەسەر بەرنامەی بۆشایی ئاسمان ھەبوو، لە ئەنجامدا بەرنامەی مەکۆکەکان بۆ ماوەیەکی کاتی ڕاگیرا و گۆڕانکاری لە دیزاین و کارپێکردنی مەکۆکە بۆشایییەکان لە داھاتوودا ئەنجامدرا. کارەساتی چاڵنجەر وەک بیرھێنانەوەی مەترسی و دژایەتی گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسماندا کاردەکات و تا ئێستاش وەک لاپەڕەیەکی تاریک لە مێژووی فڕینی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان ماوەتەوە. کارەساتی چاڵنجەر کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر بەرنامەی بۆشایی ئاسمان و تێڕوانینی گشتی بۆ گەڕان بەدوای بۆشایی ئاسمان ھەبوو. بیرخستنەوەیەکی توند بوو بۆ مەترسییە سروشتییەکانی فڕینی مرۆڤ بۆ بۆشایی ئاسمان و گرنگی یەکەمایەتیدان بە سەلامەتی لە ھەموو لایەنەکانی ئەرکەکانی بۆشایی ئاسمان.<ref name="heppenheimer1998">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heppenheimer |یەکەم=T.A. |سەردێڕ=The Space Shuttle Decision: NASA's Search for a Reusable Space Vehicle |ناونیشان=https://history.nasa.gov/SP-4221.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=NASA |id=SP-4221 |ساڵ=١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812050335/http://history.nasa.gov/SP-4221.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> دوابەدوای کارەساتی چاڵنجەر، ناسا لێکۆڵینەوەیەکی وردی ئەنجامدا بۆ دیاریکردنی ھۆکاری کارەساتەکە و گۆڕانکارییەکانی جێبەجێکرد بۆ ڕێگریکردن لە ڕووداوی ھاوشێوە لە داھاتوودا. کۆمیسیۆنی ڕۆجەرز کە لەلایەن سەرۆک [[ڕۆناڵد ڕەیگن]]ەوە دەستنیشانکرا، شکستی مۆری ئەڵقەی Oی وەک ھۆکاری سەرەکی کارەساتەکە دەستنیشانکرد و تیشکی خستە سەر پرسە ڕێکخراوەیی و پەیوەندییەکانی ناو ناسا کە بەشداربوون لە پرۆسەی بڕیاردانی ھەڵە کە بووە ھۆی ھەڵدانی کارەساتەکە. کارەساتی چاڵنجەر بووە ھۆی ڕاگرتنی کاتی بەرنامەی مەکۆکی بۆشایی ئاسمان لەکاتێکدا باشترکردنی سەلامەتی جێبەجێکرا. ھەروەھا بووە ھۆی ھەڵسەنگاندنەوەی [[چاند]]ی ناسا، پرۆسەکانی بڕیاردان و پراکتیکەکانی پەیوەندیکردن بۆ دڵنیابوون لەوەی کە نیگەرانییەکانی سەلامەتی لە ئەرکەکانی داھاتوودا ئەولەوییەتێکی زیاتریان پێدەدرێت.<ref name="IEEE1987-39">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=The history of the flawed joint |journal=IEEE Spectrum |ڕێکەوت=١٩٨٧|بەرگ=٢٤|issue=2 |پەڕەکان=٣٩–٤٤|doi=10.1109/MSPEC.1987.6448025 |s2cid=26828360 |ناونیشان=https://ieeexplore.ieee.org/document/6448025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210805191120/https://ieeexplore.ieee.org/document/6448025 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی|دەیەی ١٩٨٠|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Space Shuttle Challenger disaster}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:تەقینەوەکانی ١٩٨٦]] qjwz07t5ich55a9fgg7c5c0lh958ois 0 249088 1696816 1533830 2026-10-29T10:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696816 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Nintendo_Switch_Fifa_18_(36712088131).jpg|وێنۆک|یاری ڤیدیۆیی وەرزش]] '''یاری ڤیدیۆیی وەرزشی''' چەشنێکە لە [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییە ڤیدیۆیییەکان]] کە کاری وەرزشی ھاوشێوە دەکات. زۆربەی ئەم وەرزشانە بۆ یاریکردن دروست دەکرێنەوە، لەوانە [[وەرزشی بەکۆمەڵ|وەرزشی تیمی]]، وەرزشی توند، [[وەرزشی شەڕکردن]]. ''یارییە ڤیدیۆیییە وەرزشییەکان'' بەزۆری لە کاتی ڕاستەقینە و لە بارودۆخێکی سنوورداردا ئەنجام دەدرێن و بۆ سەرکەوتن تێیدا دوو نیشاندەری لێھاتوویی و زیرەکی پێویستە. ئەم شێوازە لە یاریکردن بەزۆری پەیوەستە بە گۆڵە ئەبستراکتەکانەوە لە مێشکدا، وەک تۆمارکردنی خاڵەکان، ھەروەھا تەحەدای جەستەیی و تاکتیکی و تاقیکردنەوەی وردی یاریزان لەخۆدەگرێت. زۆربەی یارییە وەرزشییەکان لە دۆخی [[فرە-یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)|فرە یاریزانیدا]] ئەنجام دەدرێن و لە نێویاندا، ھەوڵدەدەن پلانێکی دیاریکراو لە تایبەتمەندییەکانی [[وەرزشکار|ئەو وەرزشکارەی]] کە قسەی لەسەر دەکرێت لەگەڵ ئەو وەرزشەدا لەخۆ بگرن، لەوانە خێرایی، ھێز، خێرایی، وردبینی و تواناکانی دیکە لە یاری.<ref>[http://techcrunch.com/2014/01/19/sports-and-video-games/ ورزش‌ها و بازی ویدئویی.] اصول طراحی بازی، بازدید در ۱۸ ژانویه ۲۰۱۵</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|وەرزش|مێژوو|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Sports video games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] oc8msxit7c4oyets8za52akmbzumazt 0 250485 1696711 1685018 2026-10-29T05:46:22Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696711 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بەنگالی''' ({{بە بەنگالی|বাংলা উইকিপিডিয়া}}) چاپی [[زمانی بەنگلا|زمانی بەنگالی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]]، ئینسایکلۆپیدیایەکی ئۆنلاینی بەخۆڕایییە. لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ دەستیپێکرد و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا ١٠ ھەزار وتارەکەی تێپەڕاند و بووە دووەم زمانی باشووری ئاسیا کە ئەو کارە بکات.<ref name="Nazmul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Noronha|یەکەم=Frederick|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Bengali Wikipedia crosses 10,000 articles|ناونیشان=http://www.monstersandcritics.com/tech/news/article_1206718.php/Bengali_Wikipedia_crosses_10000_articles|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131226084330/http://www.monstersandcritics.com/tech/news/article_1206718.php/Bengali_Wikipedia_crosses_10000_articles|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=[[Indo-Asian News Service]]|بڵاوکەرەوە=Monsters and Critics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ سایتەکە گەیشتە بەربەستی 100k وتار. تا ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤، ویکیپیدیای بەنگالی {{NUMBEROF|ARTICLES|bn|N}} وتاری ھەیە.<ref>This prediction is based on {{NUMBEROF|ARTICLES|bn|N}} Wikipedia template that automatically updates article numbers. So this is not a permanent or fixed count. The number of articles shown here, change in real-time as soon as a new article is created or removed. Therefore, this is not a reliable source and the numbers shown here are subject to change without prior notice.</ref><ref name="DS-1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A decade of Bangla Wikipedia An open call|ناونیشان=http://www.thedailystar.net/bytes/a-decade-of-bangla-wikipedia-an-open-call-15875|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140323090248/http://www.thedailystar.net/bytes/a-decade-of-bangla-wikipedia-an-open-call-15875|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ھەرچەندە دواتر پەیوەندی بە ویکیپیدیای سەرەکییەوە کرد، بەڵام لە ڕووی [//meta.m.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth قووڵی وتارەوە] لە پلەی پێنجەمدایە لە نێوان [[پێڕستی ویکیپیدیاکان|٣١٨ ویکیپیدیای چالاک بەپێی زمان.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wikipedia article depth - Meta|ناونیشان=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=meta.wikimedia.org|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|زمان|ھیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Bengali Wikipedia}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] mx9pgtt6x5ksla8ebcwskhnoxw5gn18 0 250487 1696714 1685022 2026-10-29T05:46:52Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696714 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تامیل''' چاپی [[زمانی تامیلی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]] کە لە ئەیلوولی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لەلایەن [[دامەزراوەی ویکیمیدیا]] بەڕێوەدەبرێت.<ref name="hindu">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindu.com/mp/2009/05/21/stories/2009052150760100.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090528101435/http://www.hindu.com/mp/2009/05/21/stories/2009052150760100.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Tamil Wiki…six years on|ئیش=[[The Hindu]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩|دوایین=Frederick|یەکەم=Prince|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|شوێن=Chennai, India|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ویکیپیدیای تامیل دووەم گەورەترین ویکیپیدیایە لە نێوان زمانەکانی ھیندستان و {{Ordinal|{{Wikipedia rank by size|ta}}}} گەورەترین ویکیپیدیایە بەپێی ژمارەی وتارەکان (تا {{Date}}). [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias&oldid=2828674] ھەروەھا یەکەم و تاکە ویکیپیدیایە بە [[زمانە دراڤیدییەکان|ڕەچەڵەک دراڤیدی]] کە خاوەنی زیاتر لە ١٥٠٬٠٠٠+ وتار بێت (تا ساڵی ٢٠٢٢).<ref>[[metawiki:LIst|of Wikipedias]]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|زمان|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠|سریلانکا}} {{پۆلی کۆمنز|Tamil Wikipedia}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} l8uc351vzd1e9gmes0yxm5l6g1qytpt 0 250490 1696720 1685030 2026-10-29T05:47:52Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696720 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} چاپی [[زمانی مالدیڤی|زمانی دیڤیھی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]]، [[ئینسایکلۆپیدیای سەرھێڵ|ئینسایکلۆپیدیایەکی ئۆنلاینی]] بەخۆڕایییە. ئەم چاپە لە ٢٨ی ئابی ٢٠٠٤ دەستی پێکردووە، دوای سێ ساڵ لە دروستبوونی فەرمی ویکیپیدیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wikimedia Foundation|سەردێڕ=This subdomain is reserved for the creation of a Wikipedia in the Dhivehi language|ناونیشان=https://dv.wikipedia.org/Main_Page|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041110001133/http://dv.wikipedia.org/wiki/Main_Page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٠٤|وێبگە=Dhivehi Wikipedia|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Foundation|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ [[:dv:Special:Statistics|{{NUMBEROF|ARTICLES|dv|N}}]] [[ئینسایکڵۆپیدیا|بابەتی]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ތަފާސްހިސާބުތައް|ناونیشان=https://dv.wikipedia.org/wiki/ޚާއްސަ:ތަފާސްހިސާބު|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231129214952/https://dv.wikipedia.org/wiki/ޚާއްސަ:ތަފާސްހިސާބު|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Dhivehi Wikipedia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|دەیەی ٢٠٠٠|مێژوو|ھیندستان|ماڵدیڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Maldivian Wikipedia}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زمانی ماڵدیڤی]] [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] 2oq8on24brd4y6c7vfln1bca3dmelfa 0 250508 1696709 1685017 2026-10-29T05:46:02Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696709 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بۆسنی''' وەشانی زمانی بۆسنی ویکیپیدیایە، کە لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیایەوە میوانداری دەکرێت. تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤، ٩٣ ھەزار و ٩٨ وتاری ھەبوو. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ دروست کراوە و یەکەم وتاریان بەناوی ماتێماتیکایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|دەیەی ٢٠٠٠|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Bosnian Wikipedia}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون]] 5j21vqq0xrs5cdf7ns4rge17b3rado8 0 251660 1696692 1533721 2026-10-29T04:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696692 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=سێر ویلیام ڕوپەرت های|image=|caption=|birth_date={{birth date|1893|12|16|df=y}}|birth_place=|death_date={{death date|1962|4|3|df=y}}|death_place=|other_names=|known_for=|occupation=|relatives=|spouse=|website=|footnotes=}} '''سێر ویلیام ڕوپەرت های''' ناسراو بە '''کاپتن های''' (بە ئینگلیزی : '''Sir William Rupert Hay''') (١٦ی کانوونی دووەمی ١٨٩٣ - ٣ی نیسانی ١٩٦٢) ئەفسەر و کارگێڕی سوپای هیندستانی بەریتانی بووە لە هیندستانی بەریتانی . لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا وەک سەرۆکی کۆمیساری بەلوچستان کاری کردووە. لە کاتی داگیرکردنی خاکی باشووری کوردستان لەلایەن ئینگلیز، ناوبراو ماوەی دوو ساڵان حاکمی شاری هەولێر بوو. لەماوەی کارکردنی ئەوا کتێبێکیشی نووسی بەناوی " عێراق و دوو ساڵ لە کوردستانەکەی ڕووپەرت های".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq and Rupert Hay's Two Years in Kurdistan|ناونیشان=https://www.aei.org/articles/iraq-and-rupert-hays-two-years-in-kurdistan/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=American Enterprise Institute - AEI|زمان=en-US}}</ref> * == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.ukwhoswho.com/view/article/oupww/whowaswho/U55772 HAY, Lt-Col Ser (William) Rupert], ''کێ کێ بوو'', A & C Black, 1920–2015 (چاپێکی ئۆنلاین، چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد، 2014) * [http://find.galegroup.com/ttda/infomark.do?&source=gale&prodId=TTDA&tabID=T003&docPage=article&searchType=BasicSearchForm&docId=CS253190788&type=multipage&contentSet=LTO&version=1.0 کۆچی دوایی – سێر ڕوپەرت های – خزمەتگوزاری سیاسی هیندستان] ، ''تایمز'' ، لەندەن، ٤ی نیسانی ١٩٦٢، لاپەڕە ١٥ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] dcxdi1qqfw9kq6z0wxp4cudemirv7f1 0 253365 1696849 1546291 2026-10-29T10:40:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696849 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Crank final.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''''کرانک''''' ({{بە ئینگلیزی |Crank}}) [[فیلمی درێژ|فیلمێکی ئەکشنی درێژە]] لە ساڵی ٢٠٠٦ لە دەرھێنان و نووسینی مارک نۆڵدین و برایان تایلۆرە. فیلمەکە لەلایەن کۆمەڵەی فیلمی سینەمایی ئەمریکاوە پلەی R (زیاتر لە حەڤدە)ی پێدرا بەھۆی توندوتیژییەکی زۆر، قسەی ناشرین، [[شەھوەت|دیمەنی شەھوەت]]، ڕووتی و بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان. داھاتی فیلمەکە لە سەرانسەری جیھاندا ٤٢٬٩٣١٬٠٤١ دۆلار بووە<ref>[http://boxofficemojo.com/movies/?id=crank.htm Box Office Mojo - Crank]</ref> درێژەی ئەم فیلمە بریتییە لە کرانک: ھای ڤۆڵتەیج کە لە ساڵی ٢٠٠٩ بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠|شەڕ|کالیفۆڕنیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٠٥ داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:فیلمەکانی لاینز گەیت ئینتەرتەینمنت]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کوشتنی گرێبەست]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانە ڕێکخراوەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ھۆنگ کۆنگ لە دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن پۆڵ ھاسلینجەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] nnylujklytrt536ie1pr7k356wgwxt0 0 253427 1696363 1648938 2026-10-28T16:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی قوڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانی قورة}}<br>{{lang-en| Kani Qura }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.6870|44.6493}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی قوڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.6870|44.6493 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٣٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی قوڕە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (٢٤کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کانی قوڕە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[کارێزەی خاڵخاڵان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[خلەگەڕ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[فەقێ میرزا]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مام ڕەش]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/1026931419#map=13/35.6908/44.6831</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(دەستنەکەوتووە) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(دەستنەکەوتووە) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 0xhfrzzfg24zkpunmx51ht32h1z6qx3 0 254388 1696583 1648900 2026-10-28T22:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696583 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني رش}} <br>{{lang-en| Kanirash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.83309| 44.53448}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی ڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.83309| 44.53448 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٩کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کانی ڕەش''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[کانی لەلە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[نەیبەسەرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[قەرەناو، شوان|قەرەناو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مەرزیخەی سەروو]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/1204367238#map=12/35.8360/44.5588</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٠٨) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٧٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 0w5egaxxvfvznl2irje90j85nfzrjei 0 254405 1696670 1648850 2026-10-29T04:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696670 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولەسوار | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولةسوار}} <br>{{lang-en| Kauleswar }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.8317|44.3854}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولەسوار''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.8317|44.3854 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شوان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولەسوار''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شوان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای شارەدێی [[ڕێدار]] بە دووری (١٩کم).<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کاولەسوار''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[سەربەست]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عەلی بەیان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[شەوگێڕ، شوان|شەوگێڕ]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[توڵکی]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/11162492983</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٨٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(١٣٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی شوان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] m91s9pqkohk9rix64dedg8ndmi344l6 0 254610 1696745 1366949 2026-10-29T07:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1696745 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کای ھاڤێرتس''' (لەدایکبووی ١١ی حوزەیرانی ١٩٩٩) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری ئەڵمانییە و وەک یاریزانێکی ھێرشبەری [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]]یان [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kai Havertz - Player profile 24/25|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/kai-havertz/profil/spieler/309400|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kai Havertz Stats, Goals, Records, Assists, Cups and more|ناونیشان=https://fbref.com/en/players/fed7cb61/Kai-Havertz|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=FBref.com|زمان=en}}</ref> لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٨ یەکەم یاری نێودەوڵەتی ئەنجامدا، بووە یەکەم یاریزان کە لە ساڵی ١٩٩٩ لەدایکبووە و نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی نیشتمانی بکات. نوێنەرایەتی ئەڵمانیای کردووە لە دوو خولی پاڵەوانێتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]]، و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|٢٠٢٤]])، ھەروەھا [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kai Havertz}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] nv8ehxuy64rxl6pi8kf2dec47t73a7q 1696769 1696745 2026-10-29T09:03:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696769 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کای ھاڤێرتس''' (لەدایکبووی ١١ی حوزەیرانی ١٩٩٩) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری ئەڵمانییە و وەک یاریزانێکی ھێرشبەری [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]]یان [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری دەکات بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kai Havertz - Player profile 24/25|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/kai-havertz/profil/spieler/309400|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kai Havertz Stats, Goals, Records, Assists, Cups and more|ناونیشان=https://fbref.com/en/players/fed7cb61/Kai-Havertz|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=FBref.com|زمان=en}}</ref> لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٨ یەکەم یاری نێودەوڵەتی ئەنجامدا، بووە یەکەم یاریزان کە لە ساڵی ١٩٩٩ لەدایکبووە و نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی نیشتمانی بکات. نوێنەرایەتی ئەڵمانیای کردووە لە دوو خولی پاڵەوانێتی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|٢٠٢٠]]، و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|٢٠٢٤]])، ھەروەھا [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kai Havertz}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] rls3htjbqz2ovitpxbj124h4mt5xh6n 0 262267 1696312 1514915 2026-10-28T15:06:02Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696312 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ماکس ئیمێرسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Max Emerson}}؛ لەدایکبووی ٧ی ئەیلوولی ١٩٨٨ لە [[ڤێرۆ بیچ، فلۆریدا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2648791}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرە ئێڵ جی بی تییەکان]] [[پۆل:خوێندکارانی پێشووی زانکۆی میامی]] 6mvoqqfvyppa0usfehvmslkq1h5eted 0 262436 1696317 1515325 2026-10-28T15:41:22Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٦) 1696317 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایکڵ فۆڕێست''' ({{بە ئینگلیزی|Michael Forest}}؛ لەدایکبووی ١٧ی نیسانی ١٩٢٩ لە [[ھارڤی، داکۆتای باکوور]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٥٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[پەیام (فیلم)|پەیام]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0148061}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Michael Forest}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 569b7rhyukt2ig4dmnrhl0vaecjy6oa 1696508 1696317 2026-10-28T20:05:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1696508 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایکڵ فۆڕێست''' ({{بە ئینگلیزی|Michael Forest}}؛ لەدایکبووی ١٧ی نیسانی ١٩٢٩ لە [[ھارڤی، داکۆتای باکوور]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٥٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[پەیام (فیلم)|پەیام]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0148061}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|کالیفۆڕنیا|شانۆ}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Michael Forest}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٩]] [[پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واشنتن]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] eby7yo21zzh29lv6g2y9jj5bwsg9hea 0 262451 1696321 1515473 2026-10-28T15:47:33Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان؛ ھەروەھا لابردنی پۆل:زیندووان (ناکۆکە لەگەڵ پۆل:مردووانی ٢٠٢٦) 1696321 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایکڵ گرای''' ({{بە ئینگلیزی|Michael Gray}}؛ لەدایکبووی ٢ی ئەیلوولی ١٩٥١ لە [[شیکاگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0336829}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] krth8gj4rwuabujlo33fk3sqyco5ojh 1696322 1696321 2026-10-28T16:00:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Michael Gray (actor)}} 1696322 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایکڵ گرای''' ({{بە ئینگلیزی|Michael Gray}}؛ لەدایکبووی ٢ی ئەیلوولی ١٩٥١ لە [[شیکاگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0336829}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Michael Gray (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] thyjeub5q7th1y72akds4wltng5t4a2 1696507 1696322 2026-10-28T20:04:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1696507 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایکڵ گرای''' ({{بە ئینگلیزی|Michael Gray}}؛ لەدایکبووی ٢ی ئەیلوولی ١٩٥١ لە [[شیکاگۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٧٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0336829}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Michael Gray (actor)}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] 2c4ppqxkdlsxl6u4kyxq3jjd4wdudud 0 262692 1696316 1515108 2026-10-28T15:26:38Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696316 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مایک مانینگ''' ({{بە ئینگلیزی|Mike Manning}}؛ لەدایکبووی ١٢ی نیسانی ١٩٨٧ لە [[تۆرنتن، کۆلۆرادۆ]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|3374198}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Mike Manning}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دووڕەگەزخوازی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە ئێڵ جی بی تییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کۆلۆرادۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] t4upzu6sowwmohzdee8fm2p536s1pbv 0 262928 1696526 1696064 2026-10-28T20:13:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696526 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیوت ئارنۆڵد''' ({{بە ئینگلیزی|Newt Arnold}}؛ ٢٢ی شوباتی ١٩٢٢ لە [[پالۆ ئاڵتۆ، کالیفۆنیا]] – ١٢ی شوباتی ٢٠٠٠) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0036582}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] 5ezcb000nsv4j0r9pe6e38h4vclc3rz 0 266562 1696671 1533681 2026-10-29T04:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696671 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Usa_counties_large.svg|وێنۆک|300px| نەخشەی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتەکان]] پیشان دەدات و دابەشکراون بەسەر [[شارستان|کاەنتییەکان]] .]] '''[[شارستان]]''' یان '''کاونتی'''، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] دابەشکردنێکی ڕامیاری و شێوازێکی [[حکوومەت]]ە کە ڕاست لە خوار [[دەوڵەت|ویلایەتەکەوەیە]]. لە کۆی ٥٠ ویلایەتی ئەمریکا ٤٨ ویلایەتیان دابەشکاریی کاونتی بەکاردەھێنن.<ref name="NACO overview">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Overview of County Government|ناونیشان=http://www.naco.org/Content/NavigationMenu/About_Counties/County_Government/A_Brief_Overview_of_County_Government.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080708090111/http://www.naco.org/Content/NavigationMenu/About_Counties/County_Government/A_Brief_Overview_of_County_Government.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٧|وێبگە=National Association of Counties}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Counties of the United States}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی دووەم بەپێی وڵات]] glg7wvruz8hn7lxjttl1vfhxkdmak1v 0 267874 1696846 1533868 2026-10-29T10:40:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1696846 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کتێبەکانی تەفسیر''' بریتین لەو کتێبانە لەسەر [[زانستی تەفسیر|تەفسیری]] [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] کە لەلایەن [[عالم (ئیسلام)|زانایانی موسڵمان]] لە سەردەمە جیاوازەکانی ئیسلامییەوە نووسراون، کە تێیدا گرینگیدان و پسپۆڕی و ڕێبازەکانیان کە لە لێکدانەوەی قورئاندا جیاوازبووە، ھەندێک لە پسپۆڕان ژمارەیەک پێوەریان دەستنیشان کردووە کە دەتوانرێت تەفسیرەکان لەسەریان دابەش بکرێت و بەم پێیە دەتوانرێت لێکدانەوەیەکی تایبەت لەژێر زیاتر لە بەشێکدا جێگیر بکرێت، چونکە ئەم ڕەچاوکردنانە لە بەراوردکردندا لەبەرچاو نەگیراون، پەیوەندی نێوانیان پەیوەندییەکی دژایەتی نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مجموعة من الأکادیمین|سەردێڕ=الموسوعة القرآنیة المتخصصة|پەڕەکان=٢٧٧-٢٧٨}}</ref> == ڕێبازی تەفسیر == ; پێوەری یەکەم لە ڕووی ئەو سەرچاوانەی کە لێکدانەوەکە لێیەوە وەرگیراوە، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بۆ دوو بەش: لێکدانەوە بە فەرموودە و ئەسەر، و لێکدانەوە بە بۆچوون، و لەژێر لێکدانەوە بە بۆچوون ھەموو جۆرە لێکدانەوەیەک بە بۆچوون دەگرێتەوە، ھەندێکیان پەسندکراوون و ھەندێکیان پەسند نەکراون. ; پێوەری دووەم لە ڕووی فراوانبوون و کورتی لە لێکدانەوەدا، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بەسەر دوو بەشدا، لێکدانەوەیەکی ورد و شیکاری و لێکدانەوەیەکی گشتی. ; پێوەری سێیەم لە ڕووی گشتیی بابەتەکانی تەفسیرەوە، کە لە ھەر سوورەتێکدا لەگەڵ ڕاڤەکاردا دەگونجێت، ھەروەھا لە ڕووی تایبەتمەندی بابەتێکی دیاریکراو لە تەواوی قورئانی پیرۆزدا، لەم ڕووەوە دابەشکراوە بەسەر دوو بەشدا، گشتییەک لێکدانەوە، و لێکدانەوەیەکی بابەتیانە. === تەفسیر بە فەرموودە === {{عەرەبی| # جامع البیان عن تأویل القرآن - لابن جریر الطبری المتوفی عام ٣١٠ ە. # بحر العلوم لأبی اللیث نصر بن محمد السمرقندی المتوفی عام ٣٧٣ ە. # معالم التنزیل، لأبی محمد الحسن بن مسعود البغوی المتوفی عام ٥١٠ ە. # المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، لأبی محمد عبد الحق بن غالب بن عطیة المتوفی بعد عام ٥٤١ ە. # تفسیر القرآن العظیم، لأبی الفداء إسماعیل بن عمر ابن کثیر المتوفی عام ٧٧٤ ە. # تفسیر الزواوی، لأبی إسحاق إبراھیم بن فاید الزواوی المتوفی عام ٨٥٧ ە. # الجواھر الحسان فی تفسیر القرآن، لأبی زید عبد الرحمن بن محمد الثعالبی المتوفی عام ٨٧٢ ە. # الذھب الإبریز فی تفسیر وإعراب بعض آی الکتاب العزیز، لأبی زید عبد الرحمن بن محمد الثعالبی المتوفی عام ٨٧٢ ە. # الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، للحافظ جلال الدین بن أبی بکر عبد الرحمن السیوطی المتوفی عام ٩١١ ە. # فتح القدیر، الجامع بین فَنَّی الروایة والدرایة من علم التفسیر، لمحمد بن علی الشوکانی المتوفی عام ١٢٥٠ ە، وھو کما ھو ظاھر من عنوانە شامل للتفسیر بالمأثور، والتفسیر بالرأی. # أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن، للشیخ محمد الأمین بن محمد المختار الشنقیطی المتوفی عام ١٤٠٥ ە. }} === تەفسیر بە بۆچوون === {{عەرەبی| # مفاتیح الغیب لفخر الدین الرازی المتوفی عام ٦٠٦ ە.. # أنوار التنزیل وأسرار التأویل - القاضی عبد اللە بن عمر البیضاوی المتوفی عام ٦٨٥ ە. # مدارک التنزیل وحقائق التأویل - أبی البرکات عبد اللە بن أحمد النسفی المتوفی عام ٧١٠ ە. # لباب التأویل فی معانی التنزیل - علاء الدین علی بن محمد الخازن المتوفی عام ٧٤١ ە. # البحر المحیط - محمد بن یوسف، الشھیر بأبی حیان المتوفی عام ٧٤٥ ە. # غرائب القرآن ورغائب الفرقان - نظام الدین بن الحسن النیسابوری المتوفی بعد ٨٥٠ ە. }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://koran.iszlam.net/program.php?lang=Arabic قورئانی پیرۆز، بە توانای گەڕان و گەڕان لەگەڵ چەندین لێکدانەوە، فەرھەنگ، فەرھەنگێک لە بابەتەکانی قورئانی پیرۆز، و کەرەستەی تر.]{{بەستەری مردوو|url=http://koran.iszlam.net/program.php?lang=Arabic |date=ئابی ٢٠٢٤ }} * [http://www.islamport.com/isp_eBooks/tfs/ کتێبی لێکدانەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230708115739/http://www.islamport.com/isp_eBooks/tfs/ |date= ٨ی تەممووزی ٢٠٢٣ }}, ماڵپەڕی ئینسایکلۆپیدیای گشتگیر * [http://www.altafsir.com/Tafasir.asp?tMadhNo=0&tTafsirNo=0&tSoraNo=1&tAyahNo=1&tDisplay=no&LanguageID=1 ماڵپەڕێکی گشتگیر بۆ کتێبی لێکدانەوە] {{تووڵی دەروازە|قورئان|ئیسلام|کتێب}} {{قورئان-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی تەفسیر]] iu3f84zp3vrnj1roco7tb6555g5ason 0 268104 1696748 1533763 2026-10-29T07:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1696748 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Gojira_1954_poster_3.jpg|وێنۆک| [[گادزێلا|گادزیلا]] نموونەیەکی ناسراوی کایجویە.]] '''کایجو''' وشەیەکی [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنییە]] بە واتای "بوونەوەرێکی سەیر" دێت. لە زمانی ئینگلیزیدا بە واتای " "Monster" یان بەمانای "giant Monster" دێت، ھەروەھا لە زمانی کوردی دا بە مانای "دڕندە یان ئەھریمەن" دێت، ک بوونەوەرانەی قەبارەیەکی گەورەیان ھەیە کە لە [[فیلم|فیلمەکانی]] [[ئاسیا|ئاسیادا]] دەبینرێن. زۆرێک لە فیلمەکانی کایجو لە [[ژاپۆن]] دروست دەکرێن. جۆرێکە لە کات بەسەربردنی تۆکوساتسۆ. فیلەکەپێی دەوترێت کانی کایجو بەزۆری ئەھریمەنێک نیشان دڕندەیەکێ ڕش دەکاتە سەر شارێکی گەورەی ژاپۆن یان شەڕ لەگەڵ دڕندەکانی تر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Kaiju}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ژاپۆن|فیلم}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی فیلم]] [[پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی ترسناک]] [[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]] nkgibr8cv4fomftxcfr8ia9m9t4e1ti 1696768 1696748 2026-10-29T09:03:17Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696768 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Gojira_1954_poster_3.jpg|وێنۆک| [[گادزێلا|گادزیلا]] نموونەیەکی ناسراوی کایجویە.]] '''کایجو''' وشەیەکی [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنییە]] بە واتای "بوونەوەرێکی سەیر" دێت. لە زمانی ئینگلیزیدا بە واتای " "Monster" یان بەمانای "giant Monster" دێت، ھەروەھا لە زمانی کوردی دا بە مانای "دڕندە یان ئەھریمەن" دێت، ک بوونەوەرانەی قەبارەیەکی گەورەیان ھەیە کە لە [[فیلم|فیلمەکانی]] [[ئاسیا|ئاسیادا]] دەبینرێن. زۆرێک لە فیلمەکانی کایجو لە [[ژاپۆن]] دروست دەکرێن. جۆرێکە لە کات بەسەربردنی تۆکوساتسۆ. فیلەکەپێی دەوترێت کانی کایجو بەزۆری ئەھریمەنێک نیشان دڕندەیەکێ ڕش دەکاتە سەر شارێکی گەورەی ژاپۆن یان شەڕ لەگەڵ دڕندەکانی تر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Kaiju}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ژاپۆن|فیلم}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی فیلم]] [[پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی ترسناک]] [[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]] [[پۆل:چاندی ژاپۆنی]] e6zfj70cg5trpo5xbsj3gth1rp8mazv 0 268465 1696527 1696063 2026-10-28T20:14:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696527 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیوبراونفێلز''' ({{بە ئینگلیزی|New Braunfels}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی [[تێکساس]]، [[ئەمریکا]]، و ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢٠ "٩٦٬٣٤٦" کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان|مێژوو}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New Braunfels, Texas}} [[پۆل:شارەکانی تێکساس]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٨٤٥]] ebmivqe6wa0x4wg8lmvdpit56c3mk82 0 268971 1696525 1696065 2026-10-28T20:13:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696525 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{Coord|38.0442|-97.3475|display=title,inline}} {{داتابۆکس}} '''نێوتن''' ({{بە ئینگلیزی|Newton}}) شارێکە لە ویلایەتی [[کانزاس]]، [[ئەمریکا]]، و ژمارەی دانیشتووانی بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]] (١٧٬٨٤٦) کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Newton, Kansas}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:شارەکانی کانزاس]] 139h59d4l5weawj2wbcdy6e6nr647ut 0 270258 1696715 1685024 2026-10-29T05:47:02Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696715 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تایلەندی''' ({{بە ئینگلیزی|Thai Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تایلەندی دەنووسرێت، ویکیپیدیای تایلەندی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|th|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تایلەندی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Thai Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئینتەرنێت|زمان|تایلەند}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{تایلەند-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] 000ij6q5k1udluc9xav1eeo3t2vl0gs 0 270262 1696719 1685029 2026-10-29T05:47:42Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696719 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای دانیمارکی''' ({{بە ئینگلیزی|Danish Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی دانیمارکی دەنووسرێت، ویکیپیدیای دانیمارکی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|da|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای دانیمارکی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Danish Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون]] ga2cu639qrkc7gcs4buuer45ftg9gb4 0 270274 1696710 1520019 2026-10-29T05:46:12Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696710 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بیلاڕووسی''' ({{بە ئینگلیزی|Belarusian Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بیلاڕووسی دەنووسرێت، ویکیپیدیای بیلاڕووسی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|be|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بیلاڕووسی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Belarusian Wikipedias}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] 3vxdo314chg3x7iihakgj9xv5s6zh0k 0 270278 1696717 1685027 2026-10-29T05:47:22Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696717 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تێلوگو''' ({{بە ئینگلیزی|Telugu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تێلوگو دەنووسرێت، ویکیپیدیای تێلوگو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|te|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تێلوگو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Telugu Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} sn1ejnne2sqw1m4s4qdvksgqmyjcoqn 0 270285 1696718 1685028 2026-10-29T05:47:32Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696718 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای جاوایی''' ({{بە ئینگلیزی|Javanese Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی جاوایی دەنووسرێت، ویکیپیدیای جاوایی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|jv|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای جاوایی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Javanese Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] etiagwxmkfguki852l5xgul3a1j7rsq 0 270286 1696706 1685013 2026-10-29T05:45:32Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696706 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای برێتۆنی''' ({{بە ئینگلیزی|Breton Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بریتۆنی دەنووسرێت، ویکیپیدیای بریتۆنی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|br|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بریتۆنی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Breton Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] 64ltbjd1kkoc4f28npjxmbrsawb2nmc 0 270287 1696721 1690883 2026-10-29T05:48:02Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696721 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای زوولوو''' ({{بە ئینگلیزی|Zulu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی زولو دەنووسرێت، ویکیپیدیای زولو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|zu|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای زولو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زمان}} {{زمان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Zulu Wikipedia}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] 44mpdbpxe4sm6srmdaxe8indr3v8x5y 0 270290 1696712 1685019 2026-10-29T05:46:32Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696712 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تەتەری''' ({{بە ئینگلیزی|Tatar Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تەتەری دەنووسرێت، ویکیپیدیای تەتەری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|tt|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تەتەری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Tatar Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ڕووسیا}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} 380or2rz3ta97cks32s2v52d1c2u65t 0 270311 1696725 1685033 2026-10-29T05:48:42Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696725 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سانسکریت''' ({{بە ئینگلیزی|Sanskrit Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سانسکریت دەنووسرێت، ویکیپیدیای سانسکریت وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|sa|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سانسکریت ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Sanskrit Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ھیندستان}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] ddio8rl4cppowaaszs9uk8lbgi0hb53 0 270312 1696724 1551802 2026-10-29T05:48:32Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696724 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سانتالی''' ({{بە ئینگلیزی|Santali Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سانتالی دەنووسرێت، ویکیپیدیای سانتالی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|sat|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سانتالی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Santali Wikipedia}} {{شریتی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] a3hzhmdef1jpwb9c26dqfnpqo74gcls 0 270313 1696707 1685015 2026-10-29T05:45:42Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696707 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بۆجپوری''' ({{بە ئینگلیزی|Bhojpuri Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بۆجپوری دەنووسرێت، ویکیپیدیای بۆجپوری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|bho|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بۆجپوری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان|چاند}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] iy15twx962u4ecs7dashcucjhx12dsw 0 270316 1696713 1685020 2026-10-29T05:46:42Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696713 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تاتاری کریمی''' ({{بە ئینگلیزی|Crimean Tatar Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تاتاری کریمی دەنووسرێت، ویکیپیدیای تاتاری کریمی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|crh|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تاتاری کریمی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Crimean Tatar Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئوکراینا|زمان|تورکیا|ڕووسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} p89vl7u65vfdc42ap2f0j4l0m74upcg 0 270319 1696723 1520035 2026-10-29T05:48:22Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696723 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سامی باکووری''' ({{بە ئینگلیزی|Northern Sámi Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سامی باکووری دەنووسرێت، ویکیپیدیای سامی باکووری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|se|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سامی باکووری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Sami Wikipedia}} {{شریتی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] 8xfwxyvedzjl9tch61jyz22e29ab0hk 0 270322 1696716 1685026 2026-10-29T05:47:12Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696716 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای توولوو''' ({{بە ئینگلیزی|Tulu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تولو دەنووسرێت، ویکیپیدیای تولو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|tcy|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تولو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Tulu Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} hoy8lhrmxnic7v9w1bwfqs9ax054kzh 0 270324 1696722 1685032 2026-10-29T05:48:12Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696722 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سامۆگیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Samogitian Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سامۆگیتی دەنووسرێت، ویکیپیدیای سامۆگیتی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|bat-smg|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سامۆگیتی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Samogitian Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] 3t851xi8ay5kk7iw5qxmcg913wb7368 0 270543 1696520 1696070 2026-10-28T20:10:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696520 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیو ستویاھۆک''' ({{بە ئینگلیزی|New Stuyahok}}) شارێکە دەکەوێتە ویلایەتی [[ئالاسکا]]، [[ئەمریکا]]. ژمارەی دانیشتووانی بەپێی [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠]] (٥١٠) کەس بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣١ی ئابی ٢٠٢٤}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|New Stuyahok, Alaska}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی ئەلاسکا]] lb48xv5y7nq6jfu42ti0cwpgn9aasdm 0 270835 1696833 1543364 2026-10-29T10:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696833 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کتێبی دارستان ٢''' ({{بە ئینگلیزی|The Jungle Book 2}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٣٥٫٧ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٤ی شوباتی ٢٠٠٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٧٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == مۆگلی، کوڕە مرۆڤەکەی گەورەبووی دارستان، دەگەڕێتەوە بۆ دارستان بۆ ئەوەی سەردانی ھاوڕێ کۆنەکانی بکات. لەوێ، ئەو دەبێت ڕووبەڕووی شێر خان ببێتەوە و ھەڵبژێرێت کە لە کوێ دەیەوێت بژی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمی کۆمێدی ساڵی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ورچەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی مارەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پڵنگەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] 25uwx7w2apq1isvurzi54112t1kzehz 0 271527 1696815 1533829 2026-10-29T10:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1696815 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کایەی ڤیدیۆییی مەتەڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Puzzle video game}}) ژانرێکی یاریی ڤیدیۆیییە کە تێیدا یاریکەر دەبێت کێشە یان مەتەڵ چارەسەر بکات، زۆرجار لەژێر فشاری کات یان سنووردارێتی تردا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Puzzle video games}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە مەتەڵامێزەکان]] p56eqt8xb3zatkmkk4nz2r5m7o9z6cc 0 271661 1696524 1696066 2026-10-28T20:12:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696524 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیوجێنت سڵۆتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Nugent Slaughter}}) بەڕێوەبەری تەکنیکی و پسپۆڕی کاریگەرییە تایبەتەکان بوو لە سەردەمی سەرەتای ھۆلیوود و بەشداری لە چەندین پرۆژەی گرنگی سینەماییدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی ئەیلوول ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:Nugent Slaughter]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]] mlii2yf9p7lhq5ex81m92ykn4mxiueo 0 271746 1696248 1682717 2026-10-28T12:21:50Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696248 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=کۆریەکان|native_name=한국인 ، 조선사람|image=[[File:Map of the Korean Diaspora in the World.svg|Map of the Korean Diaspora in the World|290px]]|caption={{Legend|#000000|کۆریەکان}} {{Legend|#002255|+ ٢٠٠ هەزار}}{{Legend|#0044aa|+ ٥٠ هەزار}}{{Legend|#2989ff|+ ٥ هەزار}}{{Legend|#8fc2ff|+ ١ هەزار}}|population=٨٠ ملیۆن بۆ ١١٠ ملیۆن|region1={{flag|South Korea}}|pop1=٥١ ملیۆن|region2={{flag|North Korea}}|flag=|pop2=٢٥ ملیۆن|religions=[[مەسیحییەت]]{{هن}}[[بودیزم]]{{هن}}[[کۆنفووشیزم]]{{هن}}[[ئیسلام]]|languages=[[کۆری]]}} '''کۆرییەکان''' یان '''خەڵکی کۆریا''' ( {{بە کۆری|조선사람 ، 한국인}}) [[گرووپی نەتەوەیی|گروپێکی ڕەگەزی]] و [[ئێتنیک|ئێتنیکی]] گەورەی [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]] و [[کۆریا|کۆریان]]، زۆرینەی کۆرییەکان لە دوو وڵاتی [[زمانی کۆری|کۆری]] [[کۆریای باشوور]] و [[کۆریای باکوور|کۆریای باکووردا]] دەژین کە بە [[کۆریا]] یان [[نیمچەدوورگەی کۆریا|نیمچە دوورگەی کۆریا]] ناودەبرێت، بێجگە لە [[نیمچەدوورگەی کۆریا|نیمچە دوورگەی کۆریا]] بە مەزەندەی ساڵی ٢٠٢١، ٧.٣ ملیۆن کۆری لە دەرەوەی [[کۆریا|کۆریادا]] دەژین،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korean {{!}} people {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Korean|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[نەتەوە|نەتەوەی]] کۆرییەکان یەکێکن لە [[نەتەوە]] گەورەکان و هەموو کۆرییەکانی [[جیھان|جیهان]] لە [[کۆریای باشوور]] و [[کۆریای باکوور]] بە [[زمانی کۆری]] و بە زمانێکی یەکگرتوو دەدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://study.com/academy/lesson/people-korea-history-culture-facts-people.html|سەردێڕ=Korean People {{!}} History, Culture & Facts|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=study.com}}</ref> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|کۆریا|کۆریای باشوور|کۆریای باکوور|زمان|کۆمەڵگا|چاند|ئاسیا|دین|ئامار|چین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Koreans}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گروپە ڕەگەزیانەی کە بە فەرمی لەلایەن چینەوە دانیان پیانراوە]] [[پۆل:ئاسیا]] [[پۆل:نیمچەدوورگەی کۆریا]] [[پۆل:کۆریا]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆریای باکوور]] [[پۆل:کۆرییەکان]] qp7ol2f951nyk9n4ghonnciheu2ng3k 0 272970 1696535 1696053 2026-10-28T20:18:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696535 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} '''نینجای ئەمریکی ٥''' ({{بە ئینگلیزی|American Ninja V}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەکشن|ئەکشن]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] بەردەست نییە. لە ڕێکەوتی (٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٣]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلم نینجاکان]] 2vkchvipppf61zvmdtynj2s511ltaed 0 276089 1696759 1533808 2026-10-29T07:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1696759 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} سەرەڕای پێشکەوتنی بەردەوامی کۆنسۆڵە دەستییەکان وەک [[نینتێندۆ سویچ]] یارییە دەستییە تایبەتمەندەکان ھێشتا جێگای خۆیان ھەیە. لە نێو کۆمەڵگە تەکنۆلۆژییەکانی وەک ئاکیبا-کەی، سیستەمە کۆنترۆڵکردنە تایبەتەکان وەک ئەوەی توتوکی باکۆی ساڵی ٢٠٠٨، بەھۆی نوێبوونیانەوە سەرکەوتوو بوون لە فرۆشتندا، بەڵام ئەم جۆرە یارییە دەستییە تایبەتمەندانە کەمن. ھەروەھا یارییە گەورەساڵەکان وەک بلاکجاک، پۆکەر و سۆدۆکۆ دەیان یاریی دەستیی ئەسڵی و کۆپیکراویان لێ بەرھەم ھاتووە. بریک گەیمی چینی/ڕووسی، کە لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠دا بەناوبانگ بوو، یارییەکانی لەسەر تۆڕێکی ١٠ × ٢٠ خانەیی وەک شاشەیەکی دۆت-ماتریکسی کەم-وردبینی دروستکراون. ئەم ئامێرانە زۆرجار چەندین جۆری یاریی تێتریس و ھەندێک جار تەنانەت یاریی تری وەک [[کایەی ڤیدیۆیی پێشبڕکێ|پێشبڕکێ]]، برێکئاوت یان تەقەکردنیان تێدایە، وەک ئەوانەی کە لە گالاگا یان باتڵ سیتی دەچن. پێشکەوتووترینی ئەم دیزاینانە بە گشتی ٢٦ یاریی جیاوازیان ھەیە کە بە [[ئەلفوبێ|پیتە ئەلفوبێیییەکان]] ڕیزکراون و دەنگی فرە-کەناڵ، سەنتێزی دەنگ یان نموونەی دەنگی دیجیتاڵ و یادگەی ناوخۆیی CMOS-یان ھەیە کە دەتوانێت پێشکەوتنی یارییەکە و نمرە بەرزەکان ھەڵبگرێت کاتێک سیستەمەکە دادەخرێت. زۆرێک لەم یارییە دەستییانە کە دەیان یاریی لەم جۆرەیان تێدایە، وا بازاڕیان بۆ دەکرێت کە سەدان یان تەنانەت ھەزاران یارییان تێدایە (بۆ نموونە "٩٩٩٩ لە ١دا")، ھەرچەندە زۆربەی ھەرە زۆریان تەنھا ئاستی خێرایی و دژواری جیاوازن. سادەترینیان ئێستا دەکرێت بە نرخی تەنھا ١ دۆلار بفرۆشرێن. لە نزمترین ئاستی ئاڵۆزیی یارییە دەستییەکاندا، یاریی «خۆلادان/گرتنی شتە کەوتووەکان» ھەیە. ئەم یارییانە بە دوو دوگمەی جووڵە کۆنترۆڵ دەکرێن و شاشەیەکیان ھەیە کە ستوونێکی شوێنی یاریکەر و ڕیزێک تەقەمەنی ھەیە کە بەرەو یاریکەرەکە دەجووڵێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کایەی ڤیدیۆیی}} {{پۆلی کۆمنز|Handheld electronic games}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} bdak0uqryvlk3c74zcnmpb6from9a97 0 276571 1696664 1683681 2026-10-29T03:00:20Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696664 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''لە دەمی شێتیدا''' ({{بە ئینگلیزی|In the Mouth of Madness}}) فیلمێکی ترسناکی دەروونی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٤. لە ڕێکەوتی "٣ی شوباتی ١٩٩٥" لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٥ خولەکە. داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٨٫٩ ملیۆن دۆلار بووە. == کورتەی چیرۆک == لێکۆڵەرێک بەدوای نووسەرێکی ون بوودا دەگەڕێت و دەکەوێتە ناو دنیایەکی سەیر و ترسناکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|فیلم|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە دەروونییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە نووسەران]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] ohvsezdivi5xmutxi1ccopl0h6m1ggc 0 277275 1696538 1585934 2026-10-28T20:19:46Z Kent Wang 79550 /* ڕەگناسی */ Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg 1696538 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|پارێزگا یان ھەرێمێکی کۆن لە نیمچەدوورگەی ئیبیریا|وڵاتە ھاوچەرخەکە|ئیسپانیا}} [[پەڕگە:Ancient_hispania_1849.jpg|وێنۆک]] '''ھیسپانیا''' ([[یۆنانیی کۆن]]: Ἱσπανία؛ [[لاتینی]] ''Hispānia'') ناوی [[ڕۆمای کۆن|ڕۆمانی]] بوو بۆ [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]]. لە سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی|کۆماری ڕۆمانیدا]] ھیسپانیا دابەشبوو بەسەر دوو پارێزگادا: ھیسپانیای نزیکتر و ھیسپانیای دوورتر. لە سەردەمی پرینسیپاتدا، ھیسپانیای دوورتر دابەشکرا بەسەر دوو پارێزگای نوێدا، بایتیکا و لوسیتانیا، لەکاتێکدا ھیسپانیای نزیکتر ناوی گۆڕدرا بۆ ھیسپانیا تاراکۆنێنسیس. دواتر بەشی ڕۆژاوای تاراکۆنێنسیس دابەش بوو، سەرەتا بە ناوی ھیسپانیا نۆڤا، کە دواتر ناوی گۆڕدرا بۆ «کالاسیا» (یان گالاسیا، ناوی [[گالیسیا]]ی ھاوچەرخ لەمەوە ھاتووە).<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ==ڕەگناسی== سەرچاوەی وشەی [[ڕۆمانی کۆن]] «ھیسپانیا» نەزانراوە. بەڵگەی پێشبینییە جۆراوجۆرەکان تەنھا لەسەر بنەمای ئەوەیە کە لە باشترین حاڵەتدا تەنھا لێکچوونن، کە پێدەچێت ڕێکەوت بن، و بەڵگەی پاڵپشتیکەری گوماناوین. [[فینیقییەکان]] ناوچەکەیان بە «ئای-شفان-یم» ناو دەبرد کە لەوانەیە بەواتای «خاکی [[کەروێشکی ئەورووپی|کەروێشکەکان]] یان [[ھایراکسەکان]]» بێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Castro |یەکەم=María Cruz Fernández | editor-last=Linch |editor-first=John |سەردێڕ=La Península Ibérica en época prerromana |بڵاوکەرەوە=El Pais |شوێنی بڵاوکردنەوە=Madrid |ڕێکەوت=٢٠٠٧|زنجیرە=Historia de España |ژپنک=٩٧٨-٨٤-٩٨١٥-٧٦٤-٢|زمان=es |بەرگ=٢|پەڕە=٤٠|chapter=La etimología de España; ¿tierra de conejos?}}</ref> «خاکی کانزاکان»،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html|سەردێڕ="I-span-ya", el misterioso origen de la palabra España|دوایین=ABC|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161113170715/http://www.abc.es/espana/20140829/abci-donde-procede-palabra-espana-201408281811.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|زمان=es}}</ref><ref name="Arechaga2009">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Arechaga |یەکەم١=Juan |سەردێڕ=Science in Hispania: Spain and Portugal on the main route again |journal=The International Journal of Developmental Biology |ڕێکەوت=٢٠٠٩|بەرگ=٥٣|issue=8–10 |پەڕەکان=١١١٩–١١٢٢|doi=10.1387/ijdb.093019ja|pmid=١٩٩٢٤٦٢٠}}</ref> «دوورگەی باکوور»،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dietler |یەکەم١=Michael |دوایین٢=López-Ruiz |یەکەم٢=Carolina |سەردێڕ=Colonial Encounters in Ancient Iberia |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-١٤٨٤٧-٢|پەڕە=٢٧٤, n. ٥٣}}</ref> یان «دەشتایی».<ref name="SPAL: Revista de prehistoria y arqueología de la Universidad de Sevilla">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=SPAL: Revista de prehistoria y arqueología de la Universidad de Sevilla|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rFhpAAAAMAAJ|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Secretariado de Publicaciones de la Universidad de Sevilla|پەڕە=٩٣|وتەگێڕانەوە=La presence de fenicios en la antigua Sevilla parece constatada por el topónimo Spal que en diversas lenguas semíticas significa "zona baja", "llanura verde" o "valle profundo"}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://dialnet.unirioja.es/servlet/fichero_articulo?codigo=634185&orden=0|سەردێڕ= La Emergencia de Sevilla |format=PDF|بڵاوکەرەوە= Universidad de Sevilla |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> دراوە ڕۆمانییەکان کە لە ناوچەکەدا لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ھادریان]] لێدراون، شێوەی مێینەیەک نیشان دەدەن کە کەروێشکێک لە لای قاچەکانیەتی،<ref name=burke>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Burke|یەکەم= Ulick Ralph|سەردێڕ= A History of Spain from the Earliest Times to the Death of Ferdinand the Catholic, Volume 1|بڵاوکەرەوە=Longmans, Green & Co|ساڵ= ١٨٩٥|شوێن= London|پەڕە= ١٢|hdl = 2027/hvd.fl29jg?urlappend=%3Bseq=36}}</ref> و [[سترابۆ]] پێی دەگوت «خاکی کەروێشکەکان».<ref name=Spain>{{CathEncy|wstitle=Spain}}</ref> [[ئیسیدۆرۆسی سێڤییا]] وای دادەنا کە «ھیسپانیا» لە بنەچەی [[زمانی ئیبیری|ئیبیرییە]] و لە ناوی پێش ڕۆمانی بۆ [[سێڤییا]]، «ھیسپالیس»، وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TdWwnp6v4z0C&dq=hispania+etymology&pg=RA4-PA292|سەردێڕ=pg 292}}{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ئەمە بۆ نموونە لەلایەن ڕەگناس [[ئیریک پارتریج]] (لە کارەکەیدا «سەرچاوەکان») زیندووکرایەوە کە پێیوابوو ئەمە ڕەنگە بە توندی ئاماژە بێت بۆ ناوێکی کۆن بۆ وڵاتەکە بە ناوی «ھیسپا»، کە پێدەچێت ڕەگێکی [[زمانی ئیبیری|ئیبیری]] یان [[زمانە کێڵتییەکان|کێڵتی]] بێت کە واتاکەی ئێستا ون بووە. «ھیسپالیس» لەوانەیە بە شێوەیەکی تر لە «[[ھێلیۆپۆلیس (میسری کۆن)|ھێلیۆپۆلیس]]» (بە یۆنانی بۆ 'شاری خۆر') وەرگیرابێت. جاروبار ھیسپانیا لەلایەن نووسەرانی ڕۆمانییەوە بە «ھێسپێریا ئۆڵتیما» واتە «دوورترین خاکی ڕۆژاوا» دەگوترا، چونکە ناوی «ھێسپێریا» واتە «خاکی ڕۆژاوا» پێشتر لەلایەن یۆنانییەکانەوە بۆ ئاماژەکردن بە نیمچەدوورگەی ئیتاڵیا بەکارھاتبوو. لە ماوەی سەدەکانی ١٨ و ١٩دا، زانایانی یەسووعی وەک لەرامێندی و [[خۆسێ فرانسیسکۆ دێ ئیسلا]] ناوەکەیان بە وشەی [[زمانی باسکی|باسکی]] «ئێزپاین» بەواتای «لێو»، بەڵام ھەروەھا «سنوور، لێوار»، بەستەوە، کە بەم شێوەیە بەواتای دوورترین ناوچە یان شوێن دێت.<ref>Charles Anthon, [https://books.google.com/books?id=S1lDAAAAIAAJ&q=A+System+of+Ancient+and+Medi%C3%A6val+Geography+for+the+Use+of+Schools+and+Colleges ''A System of Ancient and Mediæval Geography for the Use of Schools and Colleges''] (New York, 1849), 14.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r2YDAAAAQAAJ&dq=hispania+etymology&pg=PA253|سەردێڕ=Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names|یەکەم=Richard Stephen|دوایین=Charnock|authorlink=Richard Stephen Charnock|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ١٨٥٩|بڵاوکەرەوە=Houlston and Wright|via=Google Books}}</ref> لە ماوەی سەردەمی کۆن و [[سەدەکانی ناوین]]دا، دەقە وێژەیییەکان زاراوەی «ھیسپانیا» لە [[پاڵەوان]]ێکی ھاوناو بە ناوی [[ھیسپان]] وەردەگرن، کە بۆ یەکەمجار لە بەرھەمی مێژوونووسی ڕۆمانی [[گنایۆس پۆمپێیۆس ترۆگۆس]]، لە سەدەی ١ەمی [[پێش زایین]] ئاماژەی پێ کراوە. {{stack|clear=true| [[پەڕگە:Teatro Romano de Mérida (Badajoz, España) 02.jpg|وێنۆک|٢٦٥پیکسڵ|[[ئیمێریتا ئۆگووستا|کۆمەڵەی شوێنەوارناسیی ڕۆمانیی مێریدا]] («ئیمێریتا ئۆگووستا»)، ئێستێرامادۆرا، ئیسپانیا.]] [[پەڕگە:Spain LaCoruna tower.jpg|ڕاست|٢٦٥پیکسڵ|وێنۆک|[[بورجی ھێرکۆلیس]]ی ڕۆمانی کۆنترین منارەی ڕووناکیی ڕۆمانییە کە مابێتەوە]] [[پەڕگە:AcueductoSegovia edit1.jpg|ڕاست|٢٦٥پیکسڵ|وێنۆک|[[ئاوی گواستنەوەی سێگۆڤیا]]ی ڕۆمانی، کاستیا، ئیسپانیا.]] [[پەڕگە:Templo Romano de Évora from the northwest 80.jpg|ڕاست|٢٦٥پیکسڵ|وێنۆک|[[پەرستگەی ڕۆمانیی ئێڤۆرا]] («لیبێراتیاس یولیا»)، ئالێنتێخۆ، پورتووگال]] }} «ھیسپانیا» ڕەگی [[لاتینی]]یە بۆ ناوی مۆدێرنی «[[ئیسپانیا]]»، و وشەکانی «ئیسپانی» بۆ «ھیسپانیکوس» یان «ھیسپانیک»، یان «ئیسپانیا» بۆ «ھیسپانیا»، دەتوانرێت بە گۆڕینەوە بەکاربھێنرێن، بەپێی دەقەکە. «ئیستۆریا دێ ئیسپانیا» ('مێژووی ئیسپانیا') کە لەسەر دەسپێشخەری [[ئەلفۆنسۆی دەھەمی کاستیا]] «دانا»، لە نێوان ساڵانی ١٢٦٠ بۆ ١٢٧٤ نووسراوە، لە کاتی «[[ڕیکۆنکیستا]]»ی ئیسپانیادا، وا بڕوادەکرێت یەکەم مێژووی درێژکراوەی ئیسپانیا بێت بە [[کاستیای کۆن]] کە وشەکانی «ئێسپانیا» ('ئیسپانیا') و «ئێسپانیۆڵێس» ('ئیسپانییەکان') بۆ ئاماژەکردن بە ھیسپانیای سەدەکانی ناوین بەکاردەھێنێت. بەکارھێنانی «ھیسپانیا»ی لاتینی، «ئێسپانیا»ی کاستیایی، «ئێسپانیا»ی [[زمانی کەتەلانی|کەتەلانی]] و «ئێسپاین»ی [[فەڕەنسیی کۆن]]، لەنێو ئەوانی تردا، بۆ ئاماژەکردن بە ھیسپانیای ڕۆمانی یان ھیسپانیای ڤیزیگۆتی لە تەواوی [[کۆتایییەکانی سەدەکانی ناوین]]دا باو بوو. بەڵگەنامەیەک کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٢٩٢ ئاماژە بە ناوی کەسانی بیانی لە ئیسپانیای سەدەکانی ناوین دەکات وەک «گراسین دێسپاین».<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1946_num_69_275_3623_t1_0406_0000_2|سەردێڕ=Paul Lebel, Les noms de personnes en France, 1946|یەکەم=Jacques|دوایین=Monfrin|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ١٩٤٦|journal=Romania|بەرگ=٦٩|issue=275|پەڕەکان=٤٠٦–٤٠٨|via=www.persee.fr}}</ref> دەربڕینە لاتینییەکان کە «ھیسپانیا» یان «ھیسپانیاێ» (بۆ نموونە «omnes reges Hispaniae») بەکاردەھێنن زۆرجار لە سەدەکانی ناویندا بەکار دەھاتن، لەکاتێکدا [[زمانە ڕۆمانسییەکانی ئیبیریا|زمانە ڕۆمانسییەکانی ئیسپانیا]]ی «ڕیکۆنکیستا» وەشانی [[زمانە ڕۆمانسییەکان|ڕۆمانسی]] بە گۆڕینەوە بەکاردەھێنن. لە کرۆنیکی [[جەیمسی یەکەمی ئەراگۆن|جەیمسی یەکەم]] «لیبرێ دێلس فێتس»، کە لە نێوان ساڵانی ١٢٠٨ بۆ ١٢٧٦ نووسراوە، چەندین نموونەی ئەمە ھەیە. سنوورەکانی ئیسپانیای مۆدێرن لەگەڵ سنوورەکانی [[پارێزگای ڕۆمانی]]ی ھیسپانیا یان [[شانشینی ڤیزیگۆتی]] یەک ناگرنەوە، و بەم شێوەیە ئیسپانیای سەدەکانی ناوین و ئیسپانیای مۆدێرن لە ناوەڕۆکە جیاوازەکاندا بوونیان ھەیە. زاراوەی لاتینی «ھیسپانیا»، کە زۆرجار لە سەردەمی [[سەردەمی کۆنی کلاسیک|سەردەمی کۆن]] و [[کۆتایییەکانی سەدەکانی ناوین]]دا بەکاردەھات، وەک ھیسپانیای ڕۆمانی، وەک ناوێکی جوگرافی و ڕامیاری، بەردەوام بوو لە بەکارھێنان لە ڕووی جوگرافی و ڕامیارییەوە لە [[ئیسپانیای ڤیزیگۆتی]]دا، وەک لە دەربڕینی «لاوس ھیسپانیای»، «پەسن بۆ ھیسپانیا»، بۆ وەسفکردنی مێژووی گەلانی [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] لە «مێژووی پاشاکانی گۆت، ڤاندال و سوێبی»ی [[ئیسیدۆرۆسی سێڤییا]]دا نیشان دراوە: {{وتە١|تۆ، ئەی ئیسپانیا، دایکی پیرۆز و ھەمیشە بەختەوەری شازادەکان و گەلان، جوانترینی ھەموو ئەو خاکانەی کە لە ڕۆژاواوە تا ھیندستان درێژ دەبنەوە. تۆ، بەپێی ماف، ئێستا شاژنی ھەموو پارێزگاکانیت، کە نەک تەنھا ئاوابوونی خۆر، بەڵکوو ڕۆژھەڵاتیش ڕووناکی لێ وەردەگرن. تۆ شانازی و ڕازاوەیی گۆی زەوی و ناودارترین بەشی زەویت... و بەم ھۆیەشەوە، لە مێژە، ڕۆمای زێڕین ئارەزووی تۆی کردووە.}} لە مێژووی مۆدێرنەدا، «ئیسپانیا» و «ئیسپانی» زیاتر بە تەنھا بە شانشینی ئیسپانیاوە بەستراونەتەوە، ھەرچەندە ئەم پرۆسەیە چەند سەدەیەکی خایاند. دوای یەکگرتنی [[شانشینی کاستیا]]ی ناوەڕاستی نیمچەدوورگەکە لەگەڵ [[شانشینی ئەراگۆن]]ی ڕۆژھەڵاتی نیمچەدوورگەکە لە سەدەی ١٥ەھەمدا لەژێر چاودێری [[پاشا کاتۆلیکەکان]] لە ساڵی ١٤٩٢، تەنھا [[شانشینی ناڤارا|ناڤارا]] و [[شانشینی پورتووگال|پورتووگال]] مابوون بۆ تەواوکردنی تەواوی نیمچەدوورگەکە لەژێر [[پاشایەتیی ئیسپانیا|یەک پاشایەتیدا]]. ناڤارا دوای ماوەیەکی کەم لە ساڵی ١٥١٢دا بەدوایدا ھات، و پورتووگال، دوای زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ و خاوەن سەروەری، لە ساڵی ١٥٨٠دا. لەو ماوەیەدا چەمکی [[ئیسپانیا]] ھێشتا بێ گۆڕان مابووەوە. دوای گەڕانەوەی سەربەخۆیی پورتووگال بوو لە ساڵی ١٦٤٠دا کاتێک چەمکی [[ئیسپانیا]] دەستی بە گۆڕانکرد و بۆ تەواوی نیمچەدوورگەکە جگە لە پورتووگال جێبەجێ کرا. ==زمانەکان== [[پەڕگە:Ethnographic Iberia 200 BCE.PNG|وێنۆک|٣٢٠پیکسڵ|نەخشەی زمانەوانی: ئەمە جیاوازیی زمانەوانیی [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا]] لە دەوروبەری ساڵی ٢٠٠ی پێش زایین (لە کۆتاییی [[جەنگی دووەمی پونیک]]) نیشان دەدات.]] {{سەرەکی|زمانەکانی ئیبیریا}} لاتینی زمانی فەرمیی ھیسپانیا بوو لە ماوەی دەسەڵاتی ڕۆمانیدا، کە زیاتر لە ٦٠٠ ساڵی خایاند. دوای [[کەوتنی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانیی ڕۆژاوا|کەوتنی ڕۆما]] و داگیرکاریی [[گەلە جێرمانەکان|جێرمانیی]] [[ڤیزیگۆتەکان]] و [[سوێبییەکان]]، لاتینی لەلایەن نزیکەی تەواوی دانیشتووانەوە قسەی پێ دەکرا،{{ژێدەر پێویستە|date=September 2023}} بەڵام بە شێوازە باوەکەی کە بە [[لاتینیی بازاڕی]] ناسرابوو، و گۆڕانکارییە ناوچەیییەکان کە بوونە ھۆی دروستبوونی زمانە ڕۆمانسییەکانی ئیبیریی مۆدێرن پێشتر دەستیان پێ کردبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20081006160601/http://www.arqueotavira.com/Mapas/Iberia/Populi.htm نەخشەی وردی گەلانی پێش ڕۆمانی ئیبیریا (نزیکەی ٢٠٠ ساڵ پێش زایین)] (ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨) * [http://www.w66.eu/hispania/ ھیسپانیا]: نەخشەی ئیسپانیای ڕۆمانی و پورتوگال. {{تد|ئیسپانیا|مێژوو|پورتوگال}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Roman Hispania}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|پورتوگال}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ٥ەم]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] akxjl525v0hi9zjearirfbxagwmsoql 0 278671 1696698 1483793 2026-10-29T04:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، چین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696698 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کاپکەت''' ({{بە ئینگلیزی|CapCut}}) پێشتر لە ئاستی نێونەتەوەیی بە ViaMaker ناسراو بوو، ئەپێکی [[چین]]ییە بۆ دەستکاریکردنی کورتە ڤیدیۆ بەکار دێت، ئەپەکە لەلایەن ByteDance پەرەی پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=CapCut |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/CapCut |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref> == مێژوو == ئەپەکە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠١٩ لە چین بڵاو کرایەوە و سەرەتا بۆ ئایفۆن و ئەندرۆید بەردەست بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://techcrunch.com/2023/10/16/bytedances-video-editor-capcut-targets-businesses-with-ai-ad-scripts-and-ai-generated-presenters/|سەردێڕ=ByteDance's video editor CapCut targets businesses with AI ad scripts and AI-generated presenters|یەکەم=Sarah|دوایین=Perez|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[TechCrunch]]}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techradar.com/pro/software-services/capcut-review|سەردێڕ=CapCut review|یەکەم=Steve |دوایین=Paris|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[TechRadar]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠ ناوەکەی گۆڕا بە CapCut (پێشتر ViaMaker) و لە ئاستی نێونەتەوەییی بەردەست بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://time.com/6266975/capcut-bytedance-tiktok-popular/ | سەردێڕ=How ByteDance is Expanding Its Reach Beyond TikTok with CapCut | ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣ | ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230329211610/https://time.com/6266975/capcut-bytedance-tiktok-popular/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر فراوانتر بوو و وەشانی وێب و دیسکتۆپ بۆ ماک و ویندۆز لەخۆگرت.<ref name="auto"/> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، کاپکەت گەیشتە ٢٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is CapCut? What You Should Know About TikTok's AI-Editing Sister App |ناونیشان=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/what-is-capcut-what-you-should-know-about-tiktoks-ai-editing-sister-app/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=CNET |زمان=en}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی The Wall Street، لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣، لە پلەی دووەمی زۆرترین ئەپە دابەزێنراوەکان بووە لە ئەمریکا، لە دوای ئەپی [[چین]]یی تێمو کە بازاڕی ئەلیکترۆنی داشکاندنی تاکە کەسییە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lu |یەکەم=Shen |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=American Bargain Hunters Flock to a New Online Platform Forged in China |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/american-bargain-hunters-flock-to-a-new-online-platform-forged-in-china-11671851837 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TikTok Executives Fretted About China Ties of CapCut Editing-App |ناونیشان=https://www.theinformation.com/articles/tiktok-executives-fretted-about-china-ties-of-capcut-editing-app |وێبگە=[[The Information (website)|The Information]]}}</ref> لە ئێستادا کۆمپانیای CapCut زیاتر لە یەک ملیار دابەزێنەری ھەیە لە [[گووگڵ پلەی]]. == تایبەتمەندییەکان == وەشانی بێبەرامبەری CapCut چەندین تایبەتمەندیی ھەیە، لەوانە بژاردەی خێرایی بۆ ڕێکخستنی ماوەی کلیپەکان.<ref name="auto"/> دەتوانرێت ئامڕازی Auto Captions بەکار بھێنرێت بۆ دروستکردنی ژێرنووسی ڤیدیۆیی کە دەتوانرێت لەناو ئەپەکەدا دەستکاریی بکرێت؛ بەڵام چیتر تایبەتمەندیی بێبەرامبەر بەردەست نییە لەگەڵ نوێترین گۆڕانکارییەکان.<ref name="auto"/> کاپکەت پشتگیری لە ئەرکە بنەڕەتییەکانی دەستکاریکردنی ڤیدیۆ دەکات، لەوانە دەستکاریکردن، بڕین و دابەشکردنی کلیپەکان.<ref name="auto"/> ڕێگە بە زیادکردنی کلیپی نوێ دەدات بۆ پڕۆژەکان بەڵام سنووردارە بە دەستکاریکردنی تاکە چین (single-layer)؛ بەڵام ئەپەکە پشتگیری لە بژاردەی overlay دەکات کە additional effects چالاک دەکات، لەوانە دەستکاریکردنی فرە چین. (multi-layer)<ref name="auto"/> بەکارھێنەران دەتوانن چەندین جۆری کاریگەریی وەک trending, opening and closing, nightclub, retro, glitch and distortion, vlog 3D, cartoon, dark and split بەکار بھێنن. بەکارھێنەران دەتوانن پڕۆژە تەواوکراوەکان ڕاستەوخۆ بۆ پلاتفۆڕمە جیاوازەکانی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] بڵاو بکەنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|چین|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێری دەستکاریکردنی ڤیدیۆ]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:ئەپەکانی موبایل]] 4bj58547hmyrnrqthzz7jjshcxmems2 0 282305 1696744 1421825 2026-10-29T07:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1696744 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = کاھتالی مچە | وێنە = Kahtalı Mıçe (1).jpg | Img_capt | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = مستەفا ئەسڵان | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[کۆلیک]]، [[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ | شوێنی مردن = [[ئانتالیا]] | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = | ئامێرە دیارەکان = }} '''مستەفا ئەسڵان''' ناسراو بە '''کاھتالی مچە''' (١٩٥٣ لە [[کۆلیک]] لە [[پارێزگای ئادیەمان|ئادیەمان]] - ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥) ھونەرمەندێکی مۆسیقای [[کورد]]ی خەڵکی [[باکووری کوردستان|باکوور]]ی [[کوردستان]] بوو. ''کاھتالی'' نازناوی ھونەریی ئەو بوو کە لە ناوی فەرمیی شاری کۆلیک، واتە ''کاھتا'' وەرگیرابوو و بە واتای خەڵکی شاری کاھتا (کۆلیک)ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kralmuzik.com.tr/biyografisi/kahtali-mice|سەردێڕ=Kahtalı Mıçe Kimdir? Kahtalı Mıçe Biyografisi ve Hayatı {{!}} Kral Müzik|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=Türkçe|ئیش=kralmuzik.com.tr|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250102214102/https://www.kralmuzik.com.tr/biyografisi/kahtali-mice|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاھتالی مچە بە تایبەت لە باکووری کوردستان بۆ گۆرانییەکان و شێوازی گاڵتەیی خۆی بەناوبانگە. == ژیان == کاھتالی مچە لە تەمەنێکی لاویدا دەستی بە مۆسیقا کردووە و لە سەرەتادا ئاوازی فۆلکلۆریی دەخوێندەوە. ئەو ھونەرمەندە لە نەریتی مۆسیقای کوردیی ناوچەی ئادیەمان خۆراک وەردەگرت. کاھتالی مچە لە ساڵی ١٩٨٠ بە ھۆی خوێندنی گۆرانییەکی کوردی دەستبەسەر کرا و ساڵێک لە زیندان بوو.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> کاھتالی مچە لە کۆتایی ژیانی تۆشی شێرپەنجەی [[ڕیخۆڵەئەستوورە]] بوو و لە بە ماوەی ساڵێک لە نەخۆشخانەی [[زانکۆی ئاکدەنیز]] مث [[ئانتالیا]] خەوێندرا. ئەو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ کۆچی دواییی کرد.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> == ئەلبۆمەکان == * (Düğünümüz Şenola) * (Siz Gidin Biz Geloğ) * (Bir Peru Gördüm) * (Zulme Karşıyım) * (Yıllar Sensiz Geçiyor) * (Dünden Bugüne Güzellerimiz) * (Nerdesin) * (Şu Gurbetin Garibiyim) * (Kahtalı Mıçe'den Şiirler) * (Tencere Dibin Kara)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://music.youtube.com/channel/UCKsbFIZ3w5F7Tyn-8HJf0ow|سەردێڕ=YouTube Music|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=tr-TR|ئیش=YouTube Music|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250102214102/https://music.youtube.com/channel/UCKsbFIZ3w5F7Tyn-8HJf0ow|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|تورکیا|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی کۆلیک]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] 9azscpihycl9adqws9igorjqqe6uliz 0 282817 1696822 1648841 2026-10-29T10:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696822 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کتکەی تازە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.71909| 44.19159}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کتکەی تازە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.71909| 44.19159 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پردێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کتکەی تازە''' (''{{lang-ar| کتکة الجدیدة}})، ({{lang-en| New Ktka }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پردێ]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[پردێ]] بە دووری (٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کتکەی تازە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[چیاچەرمگی گەورە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[گورزەیی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گەوەنی]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[قەرغەتووی کۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کتکەی تازە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11330749815#map=13/35.71920/44.19079 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی پردێ]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] dl6srhd0thf1klgv42p2bbj7s8mt5c1 0 282818 1696823 1648840 2026-10-29T10:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696823 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کتکەی کۆن | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.70032| 44.16253}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کتکەی کۆن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.70032| 44.16253 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پردێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کتکەی کۆن''' (''{{lang-ar| کتکة القدیم}})، ({{lang-en| Old Ktka }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پردێ]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[پردێ]] بە دووری (١٢)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کتکەی کۆن''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[پردێ]]. * لە باشوورەوە گوندی [[مەرعی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[گورزەیی]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[قەرغەتووی تازە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کتکەی کۆن | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488265469#map=13/35.70010/44.16298 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٤٢٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٩٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی پردێ]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] sw9d30qusbqn1zrf79xzhx31autw4rw 0 285369 1696672 1533684 2026-10-29T04:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1696672 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=Island_of_Ireland_location_map_Tyrone.svg }}'''کاونتی تایرۆن''' یەکێکە لە شەش کاونتی [[ئیرلەندی باکوور|ئێرلەندای باکوور]]، و یەکێکە لە نۆ کاونتی [[ئۆلستەر]] و یەکێکە لە سی و دوو کاونتی نەریتی ئێرلەندا. و شارەکەی ناوی [[ئۆما]]یە. ئەم کاونتییە ھاوتەریبە لەگەڵ کەناری باشووری ڕۆژاوای دەریاچەی نیگ، ڕووبەرەکەی ١٢٦١ میل چوارگۆشەیە (٣٢٦٦ [[کیلۆمەتر]] دووجا)، ئەمەش وایکردووە کە گەورەترین کاونتی بێت لە شەش کاونتی ئێرلەندای باکوور لە ڕووی قەبارەوە، و دووەم گەورەترین کاونتی [[ئۆلستەر]]ە لە دوای دۆنیگال. تایرۆن بە ژمارەی دانیشتووانی ١٨٨،٣٨٣ کەس لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|County Tyrone}} {{شریتی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} iixncjee5if92thlu39l87rbrgdbdvv 0 285487 1696828 1533838 2026-10-29T10:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696828 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''کتێبخانەی دیجیتاڵی کوردی''' ناو دەنرێت '''BNK''' ({{بە فەڕەنسی|La bibliothèque numérique kurde}}) کتێبخانەیەکی دیجیتاڵی مالتیمیدیایە کە لەلایەن [[ئینستیتیوتی کوردیی پاریس|ئینستیتیوتی کوردی لە پاریس]] دروستکراوە.کتێبخانەی دیجیتاڵی پێکدێت لە نوسینەکانی تایبەت بە [[کورد]] و [[کوردستان]]، ئامانجیشی ئەوەیە کە توراسی کولتووری کورد وەک داتای دیجیتاڵی بخرێتە بەردەست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KB |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://kurdistancommentary.wordpress.com/2010/12/10/kurdish-digital-library-now-online/|سەردێڕ=Kurdish Digital Library now online! |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200820003133/https://kurdistancommentary.wordpress.com/2010/12/10/kurdish-digital-library-now-online/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=KURDISTAN COMMENTARY |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پاریس|چاند|فەڕەنسا|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کوردستان-کۆلکە}} sfqy3dn3qg04sl8j86rm9rt5v41ptmb 0 287908 1696570 1677699 2026-10-28T21:58:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1696570 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ماری سەرمسی ڕۆژھەڵاتی''' (بە ئینگلیزی: Eastern Copperhead، ناوی زانستی: Agkistrodon contortrix) جۆرێکە لە مارە ژەھراوییەکان و سەر بە بنەماڵەی مارەکانی پێدەشت (Viperidae)ـە. ئەم مارە لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ئەمریکای باکوور دەژی و بە یەکێک لە باوترین مارە ژەھراوییەکانی ئەو ناوچەیە دادەنرێت. ھەرچەندە ژەھرەکەی بە بەراورد لەگەڵ مارەکانی تری وەک [[ماری زەنگۆڵەدار]] کەمتر کوشندەیە، بەڵام پێوەدانەکەی زۆر بەئازارە و پێویستی بە چارەسەری پزیشکیی خێرا ھەیە. ئەم مارە بە توانای خۆشاردنەوە (کاموفلاژ)ـی ناوازەی ناسراوە، کە وای لێدەکات بە ئاسانی لەگەڵ ژینگەکەیدا تێکەڵ بێت. {{زانیاریدانی تاکسۆنۆمی|ناو=ماری سەرمسی ڕۆژھەڵاتی|وێنە=Copperhead (Agkistrodon contortrix) photographed in Liberty Co., Texas. W. L. Farr.jpg|دۆخی_پاراستن=LC|شانشین=[[ئاژەڵ]] (Animalia)|فایلەم=[[مازەداران]] (Chordata)|پۆل=[[خشۆکەکان]] (Reptilia)|تۆرەمە=[[پێستپۆپکەداران]] (Squamata)|خێزان=[[مارەکانی پێدەشت]] (Viperidae)|ڕەگەز=''[[Agkistrodon]]''|جۆر=''A. contortrix''|ناوی_دوانی=Agkistrodon contortrix|نووسەری_دوانی=([[کارڵۆس لینێوس|Linnaeus]], 1766)}} == تایبەتمەندییە جەستەییەکان == ماری سەرمس جەستەیەکی پتەو و قەبارە مامناوەندی ھەیە، کە درێژییەکەی بە گشتی لە نێوان ٥٠ بۆ ٩٥ سانتیمەتردایە. دیارترین تایبەتمەندیی بریتییە لە: '''سەر''': سەرێکی پان و سێگۆشەیی ھەیە کە بە ڕەنگی مس یان پرتەقاڵییەکی سوورباو داپۆشراوە. '''نەخشی جەستە''': جەستەی بە نەخشێکی زۆر تایبەت ڕازاوەتەوە کە لە شێوەی "کاتژمێری لمینەیی" (hourglass) دایە. ئەم نەخشانە لە لایەکانی جەستەیەوە پانن و لە بەشی پشتەوەیدا باریک دەبنەوە. ئەمە یەکێکە لە گرنگترین نیشانەکانی ناسینەوەی. '''بێچووەکان''': مارە گەنجەکان (بێچووەکان) سەرێکی کلکی زەرد یان سەوزێکی گەشیان ھەیە. ئەم ڕەنگە سەرنجڕاکێشە بۆ فریودانی نێچیرەکانیان (وەک بۆق و مێروو) بەکاردەھێنن، کە پێی دەوترێت "ڕاوکردن بە کلک" (caudal luring).<ref name="az-animals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://a-z-animals.com/animals/agkistrodon-contortrix/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=A-Z Animals |سەردێڕ=Copperhead Snake}}</ref> '''چاڵەکانی ھەستکردن بە گەرما''': وەک ھەموو مارەکانی پێدەشت، لە نێوان چاو و کونە لووتیدا دوو چاڵی بچووکی ھەیە کە ھەستیارن بە گەرما و یارمەتیی دەدەن بۆ دۆزینەوەی نێچیری خوێنگەرم لە تاریکیدا. == ژەھر و پێوەدان == ژەھری ماری سەرمس لە جۆری ھیمۆتۆکسیک (Hemotoxic)ـە، واتە زیان بە شانە و خڕۆکە سوورەکانی خوێن دەگەیەنێت و دەبێتە ھۆی ئاوسان، ئازارێکی زۆر، و خوێنبەربوون. سەرەڕای ئەوەی کە ئەم مارە زۆرترین حاڵەتی پێوەدانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تۆمار کردووە، بەڵام کەمترین ڕێژەی مردنی ھەیە لەنێو مارە ژەھراوییەکانی تردا (کەمتر لە ٠.٠١٪).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.livescience.com/43641-copperhead-snake.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Live Science |سەردێڕ=Copperhead Snake Facts}}</ref> زۆربەی پێوەدانەکان لە ئەنجامی بە ھەڵە نزیکبوونەوە یان ھەوڵدان بۆ گرتنی مارەکەوە ڕوودەدەن. ئەم مارە بە سروشت شەڕانگێز نییە و یەکەم کاردانەوەی لە کاتی مەترسیدا ڕاوەستان و خۆماتکردنە، بە پشت بەستن بە توانای خۆشاردنەوەی. == ژینگە و بڵاوبوونەوە == ماری سەرمس لە ژینگەی زۆر جیاوازدا دەتوانێت بژی، ئەمەش وای کردووە زۆر سەرکەوتوو بێت. بە شێوەیەکی سەرەکی لە دارستانە گەڵاوەرینەکان، ناوچە بەردین و شاخاوییەکان، زەلکاوەکان، و تەنانەت لە ناوچە نیمچە شارییەکانیشدا دەبینرێت. ئەم توانای خۆگونجاندنە یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە زۆرجار ڕووبەڕووی مرۆڤ دەبێتەوە. == ڕەفتار و خۆراک == ماری سەرمس ڕاوکەرێکی **کەمینەدانەر (ambush predator)**ە. پشت بە توانای خۆشاردنەوەی دەبەستێت و چاوەڕێ دەکات تا نێچیرەکەی لێی نزیک دەبێتەوە، پاشان بە خێراییەکی زۆر ھێرشی دەکاتە سەر. خۆراکی سەرەکیی بریتییە لە: قرترێنەرە بچووکەکان (بەتایبەتی مشک). بۆق و کرمەقورباخە. مارمێلکە و مارە بچووکەکانی تر. باڵندە بچووکەکان. مێرووە گەورەکان، بەتایبەتی مێرووی سیکادا (cicada). == زاوزێ == ماری سەرمس **زایەندە-ھێلکەکەر (ovoviviparous)**ـە، واتە ھێلکەکانی لەناو جەستەی مێینەکەدا دەمێننەوە و گەشە دەکەن تا کاتی ھەڵھاتن. دوای ماوەی سکپڕی، مێینەکە لە نێوان ٢ بۆ ٢٠ بێچووی زیندوو دەکات. بێچووەکان لە کاتی لەدایکبوونەوە بە تەواوی سەربەخۆن و ژەھریان ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای [[:en:Eastern_copperhead|ئینگلیزی]] و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە. {{تووڵی دەروازە|ئاژەڵ|خشۆکەکان|ژینناسی|گیانلەبەران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Agkistrodon contortrix}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] [[پۆل:مارە ژەھراوییەکان]] 44nhi24l8o8arge0xy1ml4wplpraotj 0 288395 1696517 1696105 2026-10-28T20:09:28Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1696517 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=کاندالانوو|reign=٦٤٧–٦٢٧ پ.ز{{Sfn|Beaulieu|2018|p=217}}|predecessor=[[شەمش شوم ئوکین]]|successor=[[سین شومو لیشیر]]|death_date=٦٢٧ پ.ز|image=|succession=[[پێڕستی پادشاکانی بابل]]<br><small>(ژێردەستەی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]])</small>|native_lang1=[[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی]]|native_lang1_name1=کەندەلانوو}}'''کاندالانوو''' یان '''کەندەلانوو''' یان '''کەندالانوو''' (بە [[زمانی ئەکەدی|ئەکەدی-ئاشووریی نوێ]]: 𒃶𒁕𒆷𒉡){{Sfn|Zaia|2019}} [[پێڕستی پادشاکانی بابل|پادشایەکی ژێردەستەی بابل]] بووە لە ژێر دەستی پادشاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووریی نوێ]] [[ئاشووربانیپاڵ]] و [[ئاشوور ئێتیل ئیلانی|ئاشوور-ئێتیل-ئیلانی]]، لە دانانی لەلایەن ئاشووربانیپاڵەوە لە ساڵی ٦٤٧ پێش زایین تا مردنی خۆی لە ساڵی ٦٢٧ پێش زایین حوکمڕانیی کردووە. دوای یاخیبوونە شکستخواردووەکەی پادشای پێشووی بابل، [[شەمش شوم ئوکین|شەمش-شوم-ئوکین]]، دژی ئاشووربانیپاڵ، کاندالانوو وەک پادشای نوێی ژێردەستەی [[بابل]] داندرا. پێشینەی ئەو نادیارە؛ لەوانەیە یەکێک بووبێت لە برا بچووکەکانی ئاشووربانیپاڵ، یان گەورەیەکی بابلی بووبێت کە لە ڕاپەڕینی شەمش شوم ئوکیندا لایەنگیریی کردبێت، یان پیاوێکی سادە بووبێت کە وەک پادشا دەستنیشانکرابێت بۆ ئەوەی دڵنیابێت لەوەی پشتگیریی بابلییەکانی بەدەست نەھێناوە بۆ کردەوەی زیاتر دژی دەسەڵاتی ئاشوور. کەسایەتییەکی نھێنی، سەردەمی کاندالانوو بە خراپی پشتڕاستکراوەتەوە، بەڵگە مێژوویییەکانی سەردەمی وەک فەرمانڕەوا سنووردارە بە فۆرمولەکانی مێژوو و دەقە [[کرۆنۆلۆجیا|کرۆنۆلۆژییەکان]]. ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە کە کاندالانوو ھەمان کەسی ئاشووربانیپاڵ بووە، ''کاندالانوو'' بە سادەیی ئەو ناوەیە کە پادشا لە بابل بەکاری ھێناوە، بەڵام ئەم بیرۆکەیە لەلایەن توێژەرانی مۆدێرن بە دووری دەزانرێت. == سەرچاوەکان == <references /> == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Smith |یەکەم=Sidney |ڕێکەوت=١٩٢٨|سەردێڕ=Dating by Ashurbanipal and Kandalanu |journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland |بەرگ=٦٠|issue=3 |پەڕەکان=٦٢٢–٦٢٦|doi=10.1017/S0035869X00060937 |jstor=25221374 |s2cid=163397532 |ref=none}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|عێراق|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:پاشاکان]] s9f3h1kppayc63v9rixi9gale5h56k8 0 291326 1696847 1556086 2026-10-29T10:40:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1696847 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کراسنۆدار''' ({{بە ڕووسی|Краснодар}}) شارێکی گەورەیە لە باشووری [[ڕووسیا]]، لە کەناری ڕووباری کوبان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|سەردێڕ=История города|وێبگە=krd.ru|زمان=ru|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ناوی پێشووتری '''یەکاتێرینۆدار''' (بە ڕووسی: Екатеринодар) بووە و لە ساڵی ١٩٢٠ ناوەکەی گۆڕدرا بۆ کراسنۆدار. دەکەوێتە سەر «ھێڵی زێڕین» و وەک یەکێک لە شارە گرنگەکانی باشووری فیدراڵی ڕووسیا دادەنرێت. شارەکە ناوەندێکی کولتووری گەورەیە، چەندین شانۆ، مۆزەخانە، باخچە و شوێنی گەشتیاری وەک پارک و دێنێداریۆمی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|سەردێڕ=کراسنۆدار|وێبگە=krasnodar.ru|زمان=ru|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژمارەی دانیشتووان لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، ١٬١٥٤٬٨٨٥ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2025.xlsx|سەردێڕ=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|وێبگە=rosstat.gov.ru|زمان=ru}}</ref> ژمارەیەکی بەرچاو لە [[کورد]]ەکان لە ناوچەی کراسنۆدار دەژین و بەشێک لە پەرلەمانتارانی شارەکە لە دیاسپۆرای کوردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://russian.anf-news.com/Новости/Deputaty-iz-kurdskoj-diaspory-v-Krasnodare-novyj-sag-v-politike-regiona-59733|سەردێڕ=Депутаты из курдской диаспоры в Краснодаре: новый шаг в политике региона|وێبگە=russian.anf-news.com|زمان=ru}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg Медакадемия Краснодар Russia.JPG View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg Здание гостиницы централь 03.JPG Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg 2022. Краснодар DSC 9475.jpg Дом Шарданова Б. Б. Краснодар Russia 06.JPG </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Krasnodar}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784|سەردێڕ=Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia|وێبگە=hedclub.com|زمان=en}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ئەورووپا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:کراسنۆدار]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی دەیەی ١٧٩٠]] fkzl8cpwor6dtlq8d4zdjrb1wyrzc8a 0 291878 1696848 1618644 2026-10-29T10:40:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1696848 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کرانستن'''، پێشتر بە '''پاتوکێت''' دەناسرا، شارێکە لە شارستانی پڕۆڤیدێنس، ڕۆد ئایلەند، ویلایەتە یەکگرتووەکان. ژمارەی دانیشتووانی فەرمی شارەکە لە [[سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|سەرژمێریی ٢٠٢٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ٨٢٬٩٣٤ کەس بووە، کە دەیکاتە دووەم گەورەترین شاری ویلایەتەکە. چەقی دانیشتووانی ڕۆد ئایلەند لە کرانستن هەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt|سەردێڕ=US Census Bureau website is shut down |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130705075500/http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> کرانستن بەشێکە لە ناوچەی مەتڕۆپۆلیتانی پڕۆڤیدێنس. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Cranston, Rhode Island}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ڕۆد ئایلەند]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] 3h3mrmc561qhy37e54oqoocw2k0le6y 0 291954 1696337 1648954 2026-10-28T16:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696337 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سەگان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سکان}}<br>{{lang-en| Kani Sagan }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.16972| 44.24666}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سەگان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.16972| 44.24666 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سەگان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بنەسڵاوە]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] hsvkq7lotzidmmgogjos4k6hrymj0hv 0 291960 1696340 1648953 2026-10-28T16:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696340 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی شاوێرد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني شاویرد}}<br>{{lang-en| Kani Shawerd }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.21847| 44.2013}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی شاوێرد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.21847| 44.2013 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی شاوێرد''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 3n4uzwgevfqnbde9kka6tzuovdw48ub 0 292015 1696624 1648875 2026-10-29T01:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696624 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گەنی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کني الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Kani Gani }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.18323| 44.16564}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گەنی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.18323| 44.16564 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گەنی گەورە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] rgi8ud01x73x7ok3qsiewu2q1wphpe5 0 292016 1696623 1648876 2026-10-29T01:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696623 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گەنی گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کني الصغیر}}<br>{{lang-en| little Kani Gani }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.18794| 44.18727}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گەنی گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.18794| 44.18727 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گەنی گچکە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] p6yzfcl5w6fu1lfc2tm0jujqlc3hytt 0 292021 1696625 1648874 2026-10-29T01:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696625 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گەنی ھەرکی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کني ھرکی}}<br>{{lang-en| Kani Gani Harki }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.18963| 44.17418}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گەنی ھەرکی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.18963| 44.17418 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گەنی ھەرکی''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 5bckkcny1f9p9w2jx7etd2zsf2fekcr 0 292343 1696365 1648936 2026-10-28T16:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696365 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی قڕژاڵە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني قرزالة}}<br>{{lang-en| Kani Qrzhala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.19571| 43.86101}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی قڕژاڵە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.19571| 43.86101 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ڕزگاری]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی قڕژاڵە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]] لە [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای خەبات}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] buuyhe8ckf49o3n16hweuvv80rlkf9b 0 292630 1696303 1648956 2026-10-28T13:39:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696303 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی سپی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني سبي}}<br>{{lang-en| Kani Spi }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.617380| 44.962243}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی سپی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.617380| 44.962243 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٩٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی سپی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == مێژوو == ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] jjx3v1n0m4jcp5cxux2h02kwbw9e1zh 0 292752 1696474 1648919 2026-10-28T19:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696474 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی نێریان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني نیریان}}<br>{{lang-en| Kani Neryan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.496676| 44.461908}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی نێریان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.496676| 44.461908 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی نێریان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2kz0x5p4p7mlc25ypbjbcg8xk0hgmmq 0 292754 1696483 1648914 2026-10-28T19:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696483 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی پیسان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني بیسان}}<br>{{lang-en| Kani Pisan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.550949| 44.465453}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی پیسان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.550949| 44.465453 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی پیسان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9rhifapue277ri7wy36rvy65ttf41ye 0 292755 1696650 1648862 2026-10-29T01:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696650 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیەڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانیةرش}}<br>{{lang-en| Kaniarash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.570432| 44.420349}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیەڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.570432| 44.420349 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیەڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4nvxhkfuehr81ac555vfovp90iwgir9 0 292769 1696476 1648917 2026-10-28T19:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696476 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی وەتمان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني وتمان}}<br>{{lang-en| Kani Watman}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.6156| 44.38143}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی وەتمان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.6156| 44.38143 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی وەتمان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] 54fc5cngi44o5a9qicqyho7f4l8r5mr 0 292818 1696602 1648884 2026-10-28T22:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696602 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی کەوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني کوان}}<br>{{lang-en| Kani Kawan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5382| 44.61369}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی کەوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5382| 44.61369 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی کەوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] لە [[قەزای ڕەواندز]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ڕەواندز}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] bmmbtw0d1pvx3bujqbrnbfhyicd86rn 0 293207 1696492 1648907 2026-10-28T19:39:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696492 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی چرگان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني جرکان}}<br>{{lang-en| Kani Chrgan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.63484| 44.24557}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی چرگان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.63484| 44.24557 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی چرگان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mj75j5w2eticqa0cnltaalwe9kfut90 0 293503 1696842 1568782 2026-10-29T10:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696842 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Moby-Dick_FE_title_page.jpg|وێنۆک|''[[مۆبی دیک]]'' لەلایەن [[ھێرمێن مێلڤێل]] (١٨٥١)، نموونەیەک لە "کتێبێکی کلاسیک"]] {{خوێندنەوە}} '''کتێبێکی کلاسیک''' بریتییە لە [[کتێب]]ێک کە وەک نموونەیی یان بە شێوەیەکی تایبەت شایەنی سەرنج وەرگیراوە، بەزۆری تەمەنێکی مێژوویی ھەیە لە دوای بڵاوبوونەوە ڕەسەنەکانییەوە. ئەوەی کتێبێک دەکاتە "کلاسیک" خەمێکە کە لای نووسەرانی جیاواز دروست بووە لە ئیتالۆ کالڤینۆوە تا [[مارک توین]]، و پرسیارە پەیوەندیدارەکانی وەک "بۆچی کلاسیکەکان بخوێنینەوە؟" و "کلاسیک چییە؟" لەلایەن نووسەرانی چەشن و سەردەمە جیاوازەکانەوە (بە کالڤینۆ، [[تی. ئێس. ئێلیۆت]]، و [[شارلو ئۆگووستان سانت بێڤ]]یشەوە) وەک وتار نووسراون. توانای کتێبێکی کلاسیک بۆ دووبارە لێکدانەوە، دووبارە وەرگێڕانەوە، کورتکردنەوە و لاساییکردنەوەی تەنزئامێز، تاوەکو بە ڕواڵەت لە بەرژەوەندی نەوەکانی خوێنەرانی دوای دروستکردنی نوێ بێتەوە، تەوەرێکە کە لە نووسینەکانی ڕەخنەگرانی ئەدەبی لەوانە مایکل دێردا، [[ئێزرا پاوەند]]، و سانت-بێڤ دەبینرێت. ئەم کتێبانە دەکرێت وەک کۆمەڵەیەک بڵاوبکرێنەوە وەک کتێبە مەزنەکانی جیھانی ڕۆژاوا، مۆدێرن لایبرێری، یان پێنکوین کلاسیکس، مشتومڕیان لەسەر بکرێت وەک لە ڕۆمانی مەزنی ئەمریکی، یان وەک لیستێک پێشکەش بکرێن وەک لیستی ئەو کتێبانەی ھارۆڵد بلووم کە کانوونی ڕۆژاوایی پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bloom, Harold|ناونیشان=https://archive.org/details/westerncanonbook00bloorich|سەردێڕ=The Western Canon: The Books and School of the Ages|ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Harcourt Brace & Company|ژپنک=٩٧٨٠١٥١٩٥٧٤٧٧|شوێن=New York|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ھەرچەندە دەستەواژەکە زۆربەی جار بە کانوونی ڕۆژاوایی دەبەسترێتەوە، بەڵام دەکرێت بۆ بەرھەمە ئەدەبییەکانی ھەموو نەریتەکان بەکاربھێنرێت، وەک کلاسیکە چینییەکان یان [[ڤێداکان]]ی ھیندستان. کتێبێک کە لەلایەن ھەندێکەوە بە خاوەن ھەمان ناوبانگ و کاریگەری دادەنرێت بەڵام نوێترە، زۆربەی جار بە «کلاسیکی مۆدێرن»یان «کلاسیکی داھاتوو» ناودەبرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|کتێب|مێژوو|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:تیۆریی وێژەیی]] [[پۆل:پێڕستی کتێبەکان]] jcial1b5kk1plfzywa79kc29o33lvg3 0 293590 1696356 1648943 2026-10-28T16:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696356 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی غەزال | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني غزال}}<br>{{lang-en| Kani Ghazal}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.58518| 44.20859 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی غەزال''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58518| 44.20859 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باسرمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی غەزال''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cim5f4fzm8xz212r0cul6ajekcfn56q 0 293591 1696820 1648842 2026-10-29T10:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696820 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کبۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کبور}}<br>{{lang-en| Kbor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56075| 44.22465 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کبۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56075| 44.22465 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باسرمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کبۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ilyo9nvxmwo7b7nvpsr1h6g9egu71x7 0 293736 1696282 1648971 2026-10-28T13:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696282 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی رولکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني رولکان}}<br>{{lang-en| Kani Rulkan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.362108| 44.175361}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی رولکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.362108| 44.175361 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی رولکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] he7zl5n7g23mm63qq8gc40wvihpfjvh 0 293782 1696654 1648860 2026-10-29T01:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696654 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاوانیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاوانیان}}<br>{{lang-en| '''Kawanian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.46615| 44.07199}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاوانیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.46615| 44.07199 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاوانیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5be0ujkbqxofi1eh439t47276wrt95f 0 294286 1696646 1672607 2026-10-29T01:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1696646 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کانیۆن''' (لە [[ئیسپانی|ئیسپانییەوە]]: cañón؛ شێوازی نووسینی کۆنی [[ئینگلیزیی بەریتانی]]: cañon)، '''کەند''', '''گەڵی''' یان '''قەڵەشت'''، قەڵەشتێکی قووڵە لە نێوان لێژایییە توندەکان یان تاشەبەردەکان کە لە ئەنجامی کەشوھەوا و چالاکیی [[وەرینی|داخورانی]] ڕووبارێک بەدرێژایی پێوەرە کاتییە جیۆلۆجییەکان دروست دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/|سەردێڕ=canyon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303135847/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/canyon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ڕووبارەکان مەیلی سروشتییان ھەیە بۆ بڕینی ڕوەکانی ژێرەوەیان، لە کۆتاییدا چینە بەردینەکان دادەخورێن کاتێک [[نیشتوو|نیشتووەکان]] بۆ خوارەوەی ڕووبارەکە دەگوازرێنەوە. جێگەی ڕووبارێک وردە وردە دەگاتە بەرزییەکی بنەڕەتی، کە ھەمان بەرزیی ئەو کۆمەڵە ئاوەیە کە ڕووبارەکەی تێدا دەڕژێت. پڕۆسەکانی کەشوھەوا و داخوران کانیۆنەکان پێکدەھێنن کاتێک سەرچاوەی ڕووبارەکە و ڕێژگەکەی لە بەرزیی زۆر جیاوازدا بن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ward Cameron |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm|سەردێڕ=Understanding Canyon Formation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010425195318/http://www.mountainnature.com/Geology/Canyons.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەتایبەتی لە ناوچەگەلێکدا کە چینە بەردە نەرمەکان لەگەڵ چینە ڕەقترەکان کە بەرگریکارترن لە بەرامبەر کەشوھەوادا تێکەڵ بوون. کانیۆنێک لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ قەڵەشتێکی نێوان دوو لووتکە چیا، وەک ئەوانەی ناو زنجیرەچیاکانی وەک [[زنجیرەچیاکانی ڕۆکی|چیاکانی ڕۆکی]]، [[ئەڵپ]]، [[ھیمالایا]] یان [[زنجیرەچیاکانی ئەندێز|ئەندێز]]. بەزۆری ڕووبارێک یان جۆگەیەک ئەو جۆرە درزانە لە نێوان چیاکاندا ھەڵدەکۆڵێت. نموونەی کانیۆنەکانی جۆری چیایی بریتین لە کانیۆنی پرۆڤۆ لە یوتا یان دۆڵی یۆسێمیتی لە سیێرا نێڤادای کالیفۆڕنیا. کانیۆنەکانی ناو چیاکان، یان ئەو گەڵیانەی کە تەنھا لە یەک لایەوە کراوەن، بە کانیۆنی سندووقی ناودەبرێن. کانیۆنە تەسکەکان (Slot canyons) کانیۆنی زۆر باریکن کە زۆرجار دیواری سافیان ھەیە. ئەو دۆڵە لێژانەی لە بنکەی دەریای لێژیی کیشوەرەکاندا ھەن بە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان ناودەبرێن. بە پێچەوانەی کانیۆنەکانی سەر وشکانی، وا بیردەکرێتەوە کانیۆنە ژێر دەریایییەکان بەھۆی تەوژمە لێڵەکان و ڕاتەکانی زەوییەوە دروست بووبن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Canyons}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} npp1a67h1vus9uablg7xaox3187dfer 0 294328 1696674 1672573 2026-10-29T04:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1696674 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Scene outside the Taq Bostan arch, crowning ceremony of Ardashir II.png|وێنۆک|پێدەچێت [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]]، ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]] لێرە لەسەر ئەم لێوارە لە [[تاقوەسان]] وەستابێت، لە لای چەپ [[وەرمەز|ئەھورامەزدا]] و لە لای ڕاست خوداوەندی [[خۆر]] [[میتراییزم|میتران]].]]'''کاووسەکان''' ({{Lang-ku|Kâvusakân}}، ٣٨٠–٢٢٦ [[زایینی]]) ھەرێمێکی [[کوردستان|کوردی]] [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بووە لە ناوەڕاست و باشووری [[کوردستان]]. لە ساڵی ٢٢٦ی زایینی دامەزراوە و تا ساڵی ٣٨٠ی زایینی وەک شانشینێکی نیمچە سەربەخۆ ماوەتەوە، پێش ئەوەی [[ئەردەشێری دووەم]] ئەو ئەندامانەی کە لە شانشینی دەسەڵاتدار ماونەتەوە بکوژێت.{{ژێدەر}} == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی دێرینی عێراق]] [[پۆل:مێژووی کورد]] 87bm0as5cmecv10av8og0lzszpeg7ft 0 294371 1696534 1696054 2026-10-28T20:17:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696534 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = مێزۆپۆتامی | name = نینمادا | deity_of = مارەفسوونکەری خودایی | member_of = [[شاسووڕاتوو]] | siblings = [[نینازو]] }} '''نینمادا''' ناوێک بوو کە بۆ دوو [[خوداوەندەکانی مێزۆپۆتامیا|خوداوەندی مێزۆپۆتامیی]] جیاواز بەکار دەھات، خوداوەندێکی نێر و خوداوەندێکی مێ. نینمادای [[مێ]] [[مارەفسوونکەر]]ێکی{{تێبینی|مارەفسوونکەر (بە [[ئینگلیزی]]: Snake charmer) بەو کەسە دەوترێت کە دەتوانێت لە ڕێگەی [[مۆسیقا]]، جووڵە، یان [[جادوو]] و [[ئەفسوون]]ەوە مارەکان کۆنتڕۆڵ بکات یان «ڕایان بژەنێت». لە چوارچێوەی ئەفسانەکانی [[مێزۆپۆتامیا]]دا، ئەمە ئاماژەیە بۆ خوداوەندێک کە دەسەڵاتی خودایی بەسەر مارەکاندا ھەیە؛ یان بۆ کۆنتڕۆڵکردنیان یان بۆ پاراستنی [[مرۆڤ]] لە [[ژەھر]]ی مار لە ڕێگەی جادوو و [[نزا]]وە. وشەکە لە «مار» + «ئەفسوون» (بە واتای جادوو یان نزا) + «کەر» (ئەنجامدەر) پێکھاتووە.}} خودایی بوو، و لە ئەفسانەی ''ئێنکی و نینما''دا وەک یاریدەدەری ئەو خوداوەندەی کە ناوی لەسەر ئەفسانەکەیە دەردەکەوێت. نینمادای نێر بە «پەرستەری ئان» ناودەبرا و وەک برای خوداوەندی مار [[نینازو]] دادەنرا. وا گریمانە دەکرێت کە ڕەنگە ئەم خوداوەندانە بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن یان خاوەنی سەرچاوەیەکی ھاوشێوە بن، ھەرچەندە پێشنیارەکانیش بۆ ئەوەی تەنھا یەک نینمادا ھەبووبێت لە توێژینەوە نوێیەکاندا ھەن. ==کەسایەتی== ناوی نینمادا بە [[زمانی سۆمەری|سۆمەری]] بە واتای «گەورەی وڵات» یان «خانمی وڵات» دێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ''[[نین (بزماری)|نین]]'' زاراوەیەکی لەسەرخۆیە لە ڕووی ڕێزمانییەوە و دەتوانرێت لە ناوی ھەردوو خوداوەندی مێ ([[نینیسینا]]، [[نینکاسی]]، [[نینمێنا]]) و نێر ([[نینگێرسوو]]، [[نینازو]]، [[نینگیشزیدا]]) بدۆزرێتەوە.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|pp=6-7}} نزیکەی لە سەدا چل لە سەرەتایییترین خوداوەندە سۆمەرییەکان خاوەنی ئەم جۆرە ناوانە بوون، لەوانە خوداوەندی شارەکان، بەڵام ھەروەھا خزمەتکار و منداڵانی خوداوەندە گەورەکانیش.{{sfn|Asher-Greve|Westenholz|2013|p=7}} وا گریمانە دەکرێت کە دوو خوداوەندی جیاواز بە ناوی نینمادا ھەبووبن، بەڵام ئەنتوان کاڤینۆ و مانفرێد کرێبێرنیک بە ئەگەری دەزانن کە یان خاوەنی ھەمان سەرچاوە بن یان بەشێکیان تێکەڵ بە یەکتر بووبن.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} [[ویلفرید جی. لامبێرت]] تەنھا نینمادای مێی وەک [[مارەفسوونکەر]]ێکی خودایی دادەنا.{{sfn|Lambert|2013|p=506}} ئەو ئەم ڕۆڵەی لە دیوەخانەکانی [[ئێنلیل]] و [[ئانوو]]دا دەگێڕا.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} فرانس ویگەرمان نینمادای نێر، برای نینازو، و خوداوەندی مارەفسوونکەر بە یەک و ھەمان شت دادەنێت.{{sfn|Wiggermann|1997|p=42}} ئەم تێڕوانینە لەلایەن فرانک سیمۆنزیشەوە پشتگیری دەکرێت، کە گریمانەی ئەوە دەکات تەنھا یەک نینمادا ھەبووە، کە ھەم مارەفسوونکەر و ھەم «پەرستەری ئان» بووە،{{sfn|Simons|2018|pp=132-133}} ناسناوێک کە توێژەرانی تر پێیان وایە تەنھا ئاماژەیە بۆ خوداوەندە نێرەکە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پێڕستی خوداوەندەکانی ''[[ئان = ئانووم]]'' ئاماژە بە نینمادا دەکات ھەم وەک مارەفسوونکەر و ھەم وەک «پەرستەری ئان»، و دیارە خوداوەندەکە بە نێر دادەنێت.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} بەپێی قسەی جێرێمای پیترسن، پێگەی نینمادا وەک برای نینازو ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی کە ئەو وەک خوداوەندێکی پەیوەندیدار بە [[ژێرزەوی مێزۆپۆتامیای کۆن|ژێرزەوی]] دادەنرا.{{sfn|Peterson|2009|p=56}} ئەو جگە لەوەش ئاماژە بەوە دەکات کە لە کۆپییە جیاوازەکانی پێڕستی خوداوەندەکانی [[نیپوور]]دا، نینمادا لەگەڵ [[نینگیشزیدا]] جێگەی یەکتر دەگرنەوە.{{sfn|Peterson|2009|p=55}} ==پەرستن== پەرستگەیەکی نینمادا لەو [[پێڕست]]ەی پێی دەوترێت ''[[پێڕست]]ی پەرستگە یاسایییەکان'' لە دوای پەرستگەکانی [[نینکاسی]] ئاماژەی پێ کراوە، بەڵام لە ئێستادا شوێنەکەی نەزانراوە و ناوەکەی نەپارێزراوە.{{sfn|George|1993|p=168}} نینمادای نێر لە نووسراوێکی [[گودیا]]دا وەک یەکێک لەو خوداوەندانەی بۆ یارمەتیدان لە دروستکردنی [[ئێ-نیننوو]] بانگ دەکرێن، دەردەکەوێت،{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} پەرستگەی [[نینگێرسوو]] لە [[گێرسوو]].{{sfn|George|1993|p=134}} دەقێکی جنۆکەدەرکردن کە بە «گاتوونگ II» ناودەبرێت، ئاماژە بە نینمادا، «پەرستەری ئان» دەکات.{{sfn|Simons|2018|p=131}} وا دادەنرێت ئەم ناسناوە ئاماژە بێت بۆ شێوە نێرەکەی ئەم خوداوەندە.{{sfn|Cavigneaux|Krebernik|1998|p=462}} ھەمان ڕیزبەندی ئاماژە بە [[نینکوررا]] دەکات، کە بە «گەورەیەک کە [[لاجوەرد]] ھەڵدەکەنێت» وەسف کراوە، نینزادیم، [[نێنیسیگ]] (قەسابەکەی [[ئێکور]])، [[کوسوو (خوداوەند)|کوسوو]] (خوداوەندێکی پاککردنەوە)، [[سیریس (خوداوەند)|سیریس]] (لێرەدا وەک چێشتلێنەری ئانوو ناونراوە، ڕۆڵێکی تری نەناسراو{{sfn|Simons|2018|p=133}})، و [[نیسابا]].{{sfn|Simons|2018|p=131}} ناوە تیۆفۆرییەکان کە ناوی نینمادا لەخۆ دەگرن ناسراون، بۆ نموونە ئوور-نینمادا لە [[ئاداب (شار)|ئاداب]]ی [[ئەکەد|سارگۆنی]].{{sfn|Such-Gutiérrez|2005|p=27}} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} f514wfv4g9hjo8fqb5r7ycxb2dqy825 0 294733 1696577 1648905 2026-10-28T22:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696577 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی چنار | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني جنار}}<br>{{lang-en| Kani Chnar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.775201| 44.681847}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی چنار''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.775201| 44.681847 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی چنار''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (١٥) کەس، کە (٧) [[نێر]] و (٨) [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p3fyacaf18zo5pj9ef2farac21swqk2 0 295010 1696651 1648861 2026-10-29T01:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696651 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیەڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| كانیةرش}}<br>{{lang-en| Kaniarash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.01677| 44.44725}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیەڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.01677| 44.44725 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کانیەڕەش|کانیەڕەش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٢١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیەڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کانیەڕەش]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٥٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٢٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، چۆڵە، لەم کاتەدا ئەم گوندە ئاوەدان نەکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[برادۆست]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] fj2sihn4w8jxuf45gkurlk10zw8isbs 0 295148 1696472 1648922 2026-10-28T19:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696472 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی مەڕان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاني مران}}<br>{{lang-en| Kani Maran}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.851200| 44.489415}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی مەڕان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.851200| 44.489415 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیران|پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی مەڕان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیران]] لە [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٢٠ [[خێزان]] و ٩٢ کەس، کە ٤٦ [[نێر]] و ٤٦ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] 80n8qad4ov270r0i88hclznmb80x5oc 0 296049 1696661 1648855 2026-10-29T01:40:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1696661 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کاولان}}<br>{{lang-en| Kawlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.59956| 44.97775}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59956| 44.97775 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] 0y41i36makymxbeymscjrye4s4oylrh 0 296188 1696761 1587798 2026-10-29T07:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1696761 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''کایەی باتڵ ڕۆیاڵ''' [[چەشنی کایەی ڤیدیۆیی|چەشنێکی کایەی ڤیدیۆیی]] [[فرە یاریزان (کایەی ڤیدیۆیی)|فرە یاریزانی]] [[کایەی سەرھێڵ|سەرھێڵە]] کە شێوازی یاریکردنی «مانەوەی کۆتا کەس» لەگەڵ توخمەکانی ڕزگاربوون، گەڕان و کۆکردنەوەی کەلوپەلی کایەیەکی ڕزگاربوون تێکەڵ دەکات. کایەکانی باتڵ ڕۆیاڵ دە یان سەدان یاریزان لەخۆ دەگرن، کە بە کەمترین کەلوپەلەوە دەست پێ دەکەن و پاشان دەبێت ھەموو نەیارەکانی تریان لەناو ببەن لەکاتێکدا خۆیان بەدوور بگرن لە گیرخواردن لە دەرەوەی «ناوچەیەکی ئارام»ی بچووکبووەوە، براوەش کۆتا یاریزان یان تیمە کە بە زیندوویی بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:باو و ڕەوتەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و ڕەوتەکان]] [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان]] dyfthtj96tweceditx03oqwpopsz4g6 2 296411 1696265 1695104 2026-10-28T13:22:58Z Shaween 18477 1696265 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #245A85; background-color: #E8F1FA; padding: 15px; border-radius: 8px; text-align: center;"> '''<big>بەخێربێیت بۆ پەڕەی کەسیم</big>''' </div> <div style="border: 2px solid #8064A2; background-color: #F6F2FC; padding: 20px; border-radius: 12px; text-align: right; color: #202122; line-height: 1.9;"> <div style="background-color: #E7DDF5; border-bottom: 3px solid #8064A2; padding: 12px; border-radius: 8px; text-align: center; color: #493568;"> '''<big>دەربارەی من</big>''' </div> <div style="background-color: #FFFFFF; border: 1px solid #D8C9EA; padding: 18px; margin-top: 15px; border-radius: 8px;"> ناوم ('''<span style="color: #604080;">شەوین</span>''')ە و خەڵکی پارێزگای هەولێرم لە هەرێمی کوردستان – عێراق. خاوەنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسم لە زمانی ئینگلیزی و بڕوانامەی ماستەرم لە بەڕێوەبردنی کارگێڕی (MBA)م هەیە. ئێستا وەک بەڕێوەبەری هوتێلێکی پێنج ئەستێرە لە پارێزگای هەولێر کار دەکەم. <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #E7DDF5; margin: 15px 0;" /> لە ساڵی ٢٠١٥ەوە بەشداریم لە کۆمەڵگای ویکیپیدیا کردووە و بە چالاکی لە پڕۆژەکانی ویکیمیدیا بەشداریم هەبووە. '''ئێستا یەکێکم لە ئەندامانی بۆردی [https://meta.wikimedia.org/wiki/Kurdish%20Wikimedians%20User%20Group یوزەرگرووپی ویکیمیدیای کوردی-Kurdish Wikimedians User Group'''] <hr style="border: 0; border-top: 1px solid #E7DDF5; margin: 15px 0;" /> ئامانجم بریتییە لە بەرەوپێشبردنی ویکیپیدیای کوردی، دەوڵەمەندکردنی ناوەڕۆکی کوردی، هاندانی بەشداری کۆمەڵگا و هاوکاری بۆ بەرزکردنەوەی کوالێتی و باوەڕپێکراوی زانیارییەکان. <div style="text-align: center; color: #493568; font-weight: bold; padding-top: 12px;"> هیوادارم هەمووان سەرکەوتوو و سەرفراز بن... 🌹 </div> </div> </div> <div style="border:1px solid #A7C5DF; background:#F8FBFE; padding:12px; border-radius:8px;"> <div style="text-align:center; color:#174A75; font-weight:bold; font-size:120%; padding-bottom:8px; border-bottom:1px solid #D5E4F1;"> وڵاتانی سەردانم کردوون </div> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:16px; padding-top:10px;"> <div style="flex:1; min-width:200px;"> * {{flagu|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} * {{flagu|عەرەبستانی سعوودی}} * {{flagu|میسر}} * {{flagu|ئوردن}} * {{flagu|تورکیا}} * {{flagu|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} * {{flagu|مەجارستان}} </div> <div style="flex:1; min-width:200px;"> * {{flagu|ئەڵمانیا}} * {{flagu|ئیسپانیا}} * {{flagu|فەڕەنسا}} * {{flagu|ئیتاڵیا}} * {{flagu|سویسرا}} * {{flagu|یۆنان}} * {{flagu|کینیا}} * {{flagu|سوید}} * {{flagu|نەمسا}} </div> </div> </div> {{سەرەتای کۆکردنەوە}} {{بەکارھێنەر بەشداری|ساڵ=2015|مانگ=6|ڕۆژ=19}} {{بەکارھێنەر ئەندامی یارمەتیدەران}} {{بەکارھێنەر ژینگەپارێزی}} {{بەکارھێنەر فیلمی سینەمایی}} {{بەکارھێنەر شانازی}} {{بەکارھێنەر زەوی}} {{داڕێژە:بەکارھێنەر ھەولێر}} {{بەکارھێنەر:سب/بەکارھێنەری دایک}} {{کۆتایی کۆکردنەوە}} {{#babel:ckb-N|ar-4|en-3}} == '''بەشدارییەکان''' == بۆ بینینی ھەموو بەشدارییەکانم سەردانی [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special%3ACentralAuth%2FShaween ئەم بەستەرە] بکە، =='''پەڕەی بەکەڵک'''== * [[xtools:|بینینی بەشدارییەکانت لە ویکیپیدیادا.]] * [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=ckb.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&range=latest-30&pages=%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 ژمارەی بینینەکانی پەڕەکانی ویکیپیدیا و چەند ئامارێکی دیکە] * [https://books.vejin.net/ ڤەژین بووکس «Vejîn Books»، تایبەت بە دەقە ئەدەبی و مێژوویییەکان بە زمانی کوردی] {{ئاماری ویکیپیدیای کوردی ناوەندی}} =='''ئامانج'''== {{ئامانجی گەیشتن بە سەد ھەزار وتار}} [[en:User:Shaween]] [[ar:مستخدم:Shaween]] lk5dcxx9nb8yq12w6qxjook1da7i4xd 0 296475 1696523 1696067 2026-10-28T20:12:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696523 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} = نیورۆ مارکێتینگ = [[پەڕگە:Brain_Lateral_(NIH_BioArt_60).svg|alt=ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك|وێنۆک|ماركێتینگ لە ڕوانگەی زانستی مێشك]] '''نیورۆ مارکێتینگ ([[:en:Neuromarketing|Neuromarketing]])''' بوارێکی توێژینەوەیە کە لە نێوان سێ زانستدا دروستبووە: دەروونناسی، زانستی مێشک، و بازاڕگەری. ئەم بوارە هەوڵ دەدات تێگەیشتنێکی زانستی بدات لەوەی چۆن مێشکی مرۆڤ کاریگەری لەسەر بڕیاردانی کڕین و هەڵبژاردن دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref> == پێناسە == نیورۆمارکێتینگ بە شێوەیەکی گشتی دەوترێت:<blockquote>بەکارهێنانی بنەما و ئامرازەکانی زانستی مێشک بۆ تێگەیشتن لە ڕەفتار و وەڵامی مرۆڤ بەرامبەر بە ڕیکلام، براند، و ناوەڕۆکی بازاڕگەری.</blockquote>بە کوردی دەتوانرێت وەک ئەمە ڕوون بکرێتەوە:<blockquote>بازاڕگەری لە ڕوانگەی زانستی مێشک</blockquote> == بنەما زانستییەکان == نیورۆ مارکێتینگ پشت بە ئەو بیرۆکەیە دەبەستێت کە بڕیاردانی مرۆڤ تەنها لە هۆشیاری ڕاستەوخۆ نییە، بەڵکو زۆر لە کاردانەوەکان لە ئاستی ناڕاستەوخۆی مێشک ڕوودەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref> بنەما سەرەکییەکان بریتین لە: * کاریگەریی هەست و یادی پێشووتر لە بڕیاردان * ڕۆڵی هۆکارە دەروونییەکان لە هەڵبژاردن * وەڵامی ناوخۆی مێشک بە ڕیکلام و هێماکان * پەیوەندی نێوان سەرنج و بڕیاری کڕین == ئامرازەکانی توێژینەوە == لە نیورۆ مارکێتینگدا چەند ئامرازێکی زانستی بەکاردەهێنرێت بۆ پێوانەکردنی وەڵامی مێشک و ڕەفتار:<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref> * '''Eye Tracking''': پێوانەکردنی شوێنی سەرنجی چاوی مرۆڤ * '''EEG (Electroencephalography)''': تۆمارکردنی چالاکی شەپۆلی مێشک * '''fMRI (Functional Magnetic Resonance Imaging)''': بینینی چالاکی ناو مێشک لە کاتی وەڵامدانەوە * تاقیکردنەوەی خێرایی بڕیاردان و وەڵام == پەیوەندی بە بازاڕگەری == نیورۆمار کێتینگ لە بازاڕگەریدا بە مەبەستی تێگەیشتن لە کاریگەریی ئەم هۆکارانە بەکاردەهێنرێت:<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref> * ڕەنگ و دیزاین * دەنگ و ڕیکلامی دەنگی * شێوازی نیشاندانی ناوەڕۆک * براند و ناسنامەی بینراو ئامانجی سەرەکی ئەم بوارە ئەوەیە کە چۆن ناوەڕۆک دەتوانێت ڕەفتاری بەکاربەر ئاراستە بکات. == ڕەخنە و گفتوگۆی ئەخلاقی == نیورۆمار کێتینگ هەندێک گفتوگۆی ئەخلاقی دروست دەکات، بە تایبەتی لەبارەی:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Nature |ناونیشان=https://www.nature.com/nature |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Nature |زمان=en}}</ref> * سنووری دەستکاری کردنی هەستەکانی مرۆڤ * ئازادی بڕیاردان * بەکارهێنانی زانیاری دەروونی بۆ ئامانجی بازرگانی ئەمانە هێشتا بابەتی توێژینەوە و گفتوگۆی ئەکادیمییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=hbr.org |زمان=en}}</ref> == گەشەی بوارەکە == نیورۆمار کێتینگ بوارێکی نوێیە و هێشتا لە قۆناغی گەشەدایە. لە ساڵانی دواییدا بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای وەک AI و Data Analytics، گرنگیی ئەم بوارە زیادبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Harvard Business Review - Ideas and Advice for Leaders |ناونیشان=https://hbr.org/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=hbr.org |زمان=en}}</ref> == چالاکییە ناوخۆییەکان == لە چوارچێوەی گەشەی بابەتی نیورۆ مارکێتینگ لە ناوچەکەدا، [[دیار قادر ڕەسووڵ]] لە چەند بەرنامە و چاوپێکەوتنی تەلەڤزیۆنی و میدیاییدا بەشداری کردووە کە تێیدا بابەتە پەیوەستەکان بە نیورۆمارکێتینگ و بازاڕگەریی دیجیتاڵ باس کراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ڕاپۆرتی وێنەیی یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە عێراق |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=hbr.org |زمان=en}}</ref> ئەم بەشدارییانە لە تۆڕە میدیاییە جیاوازەکاندا هەبووە، لەوانە:<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ariely |یەکەم=Dan |دوایین٢=Berns |یەکەم٢=Gregory S. |ڕێکەوت=2010-04 |سەردێڕ=Neuromarketing: the hope and hype of neuroimaging in business |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nrn2795 |journal=Nature Reviews Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١١|issue=4 |پەڕەکان=٢٨٤–٢٩٢|doi=10.1038/nrn2795 |issn=1471-0048}}</ref> * [https://www.youtube.com/watch?v=bqs_2BXf62M&list=PLyuLQHbup-LclQxtor8TEWaONqOWkQDnr&index=3 بەرنامە و چاوپێکەوتن لە تۆڕی میدیایی ڕووداو] * [https://www.youtube.com/watch?v=_V3A2ShO2Dc کوردستان TV] * [https://www.youtube.com/watch?v=JQbAQMa2ypU ئاڤا میدیا] * [https://www.youtube.com/watch?v=r8y9cAmK-jU&t=602s کۆبیر (Cobere)] * [https://www.youtube.com/watch?v=73WcD3NVUgw کەناڵی سپێدە] لەو بەرنامانەدا، گفتوگۆکان زیاتر لەسەر بنەماکانی نیورۆ مارکێتینگ، کاریگەریی زانستی لە بازاڕگەری، و گەشەی ئەم بوارە لە ناوچەکە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Rudaw Radio |ناونیشان=https://www.youtube.com/channel/UCsq5sH4a9JsK92jnyfmsHng |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=YouTube |زمان=en}}</ref> == یەکەمین ماستەرکلاسی نیورۆمارکێتینگ لە كوردستان == لە هەولێر یەکەمین ماستەرکلاسێک لە [https://www.rwanga.org/ دەزگای ڕوانگە] ڕێکخرا لەلایەن [[دیار قادر ڕەسووڵ]] کە تێیدا بابەتە بنەڕەتییەکانی ئەم بوارە باس کران، لەوانە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.instagram.com}}</ref> * پێناسەی نیورۆ مارکێتینگ و بنەماکانی * ڕۆڵی مێشک لە بڕیاردانی کڕین * بەکارهێنانی Eye Tracking * کاریگەری ڕەنگ و دیزاین لە ڕیکلامدا ئەم جۆرە چالاکییانە بە شێوەیەکی پراکتیکی هەوڵ دەدەن پەیوەندی نێوان تیۆری زانستی و کارگێڕی بازاڕی نزیک بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Instagram |ناونیشان=https://www.instagram.com/p/DRkZhcejMhg/?img_index=1 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.instagram.com}}</ref> == سەرچاوە زانستییەکان == * https://www.nature.com/articles/nrn2766 * https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/neuromarketing * https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnins.2019.01007/full * https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4302436/ * https://hbr.org/2019/01/neuromarketing-what-you-need-to-know * https://www.nature.com/articles/nn1208-1358 <references /> {{تووڵی دەروازە|زانست|دەروونناسی|ئابووری}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:نیولۆجیزمەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] oyzrbylxmnny19c4iizvizeoxih7vqr 0 297032 1696700 1594712 2026-10-29T04:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1696700 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کاڕ پلەی''' ستانداردێکی [[ئەپڵ]]ە کە ڕێگە دەدات ڕادیۆی ئۆتۆمۆبیل یان یەکەی سەرەکیی ئۆتۆمۆبیل ببێتە شاشە و کۆنترۆڵکەر بۆ ئامێرێکی [[ئای ئۆ ئێس]]. ئەم خزمەتگوزارییە لەسەر [[ئایفۆن ٥]] و مۆدێلە نوێترەکان کە [[ئای ئۆ ئێس ٧]]. ١ یان نوێتریان لەسەرە، بەردەستە. بەپێی وتەی ئەپڵ، زیاتر لە ٨٠٠ مۆدێلی ئۆتۆمۆبیل و ماتۆڕسکیل پشتگیری لە کاڕ پلەی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/carplay/available-models/|سەردێڕ=iOS - CarPlay - Available Models |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103203619/https://www.apple.com/ios/carplay/available-models/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Apple |زمان=en-US}}</ref> خاوەن [[پێڕاگوێز|پێڕاگوێزەکان]] دەتوانن پشتگیری بۆ ئامێرەکانیان زیاد بکەن لە ڕێگەی دامەزراندنی ھەندێک بەرھەمی دەنگیی [[دوای بازاڕی ئۆتۆمۆبیل]]ی دیاریکراو.<ref name="Apple CP info 1"/> زۆربەی سیستەمەکانی کاڕ پلەی لە ڕێگەی [[یوو ئێس بی]]یەوە بە ئای ئۆ ئێس دەبەسترێنەوە،<ref name="Apple CP info 1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/ios/carplay|سەردێڕ=iOS - CarPlay |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151116072445/https://www.apple.com/ios/carplay/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ھەندێکیان بێوایەرن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.drive.com.au/caradvice/apple-carplay-vs-android-auto-smartphone-mirroring-showdown/|سەردێڕ=Apple CarPlay vs Android Auto: Smartphone mirroring showdown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230527052128/https://www.drive.com.au/caradvice/apple-carplay-vs-android-auto-smartphone-mirroring-showdown/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Drive |زمان=en-AU}}</ref> و پشتگیریی بێوایەر دەکرێت لە ڕێگەی دانگڵەکانی دوای بازاڕەوە زیاد بکریت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kingsley-Hughes |یەکەم=Adrian |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.zdnet.com/home-and-office/how-to-add-wireless-apple-carplay-to-your-car/|سەردێڕ=How to add wireless Apple CarPlay to your car |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230527052130/https://www.zdnet.com/home-and-office/how-to-add-wireless-apple-carplay-to-your-car/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=ZDNET |زمان=en}}</ref> کاڕ پلەی ئۆڵترا، کە وەشانێکی یەکخراوتری کاڕ پلەیە، بۆ یەکەمجار لەسەر ئاستۆن مارتن دی بی ئێکس ٧٠٧ لە ئایاری ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.apple.com/newsroom/2025/05/carplay-ultra-the-next-generation-of-carplay-begins-rolling-out-today/|سەردێڕ=CarPlay Ultra, the next generation of CarPlay, begins rolling out today |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Apple Newsroom |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.astonmartin.com/en-us/our-world/brand-stories/aston-martin-and-apple-carplay-ultra|سەردێڕ=Aston Martin and Apple CarPlay Ultra |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703184647/https://www.astonmartin.com/en-us/our-world/brand-stories/aston-martin-and-apple-carplay-ultra |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=www.astonmartin.com |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئەپڵ|کۆمپیوتەر|ئۆتۆمۆبیل|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|CarPlay}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:یاریدەدەرە مەجازییەکان]] [[پۆل:نەرمامێری پێواژۆکردنی زمانی سروشتی]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:نەرمەکاڵای ئەپڵ]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bfl9re7xjgu3a7avdv07h810d0tco19 0 297107 1696814 1594982 2026-10-29T10:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1696814 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:SuperTux_Frosted_Fields_speedrun.webm|وێنۆک|خێراڕاکردنێک لە کایەی سەکۆی جووڵەی تەنیشتی سووپەرتەکس]] '''کایەی ڤیدیۆییی جووڵەی تەنیشت''' (یان بە کورتی '''جووڵەی تەنیشت''') [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیییە]] کە لە گۆشەیەکی کامێرای لایەنەوە دەبینرێت و تێیدا شاشەکە شوێن [[کەسایەتیی یاریزان|یاریزان]] دەکەوێت کاتێک بەرەو لای چەپ یان ڕاست دەجووڵێت. بازدان لە گرافیکی تاک-شاشە یان شاشەی ھەڵگەڕاوە بۆ گرافیکی جووڵاو لە ماوەی [[سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەید|سەردەمی زێڕینیی کایە ڤیدیۆییەکانی ئارکەیددا]] بازدانێکی گرنگ بوو لە دیزاینی کایەکاندا، کە ھاوشێوەی گۆڕانکاری بەرەو [[وێنەی سێ ڕەھەندی]] بوو لە نەوەی پێنجەمدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iedq6f98313sylg3frh296b3o8wjwac 0 297477 1696529 1696061 2026-10-28T20:15:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696529 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''''نیو ژوورناڵ ئۆف فیزیکس''''' گۆڤارێکی زانستیی ھەڵسەنگێندراوی دەستگەیشتنی کراوەی تەنیا-ئۆنلاینە، کە توێژینەوە لە ھەموو لایەنەکانی [[فیزیک]] و ھەروەھا بابەتە نێوانبوارەکان کە فیزیک تێیان دا تەوەرەی سەرەکییە دەگرێتەوە. گۆڤارەکە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە و بڵاوکراوەیەکی ھاوبەشی پەیمانگای فیزیک و کۆمەڵەی فیزیکی ئەڵمانییە. لەلایەن ئای ئۆ پی پبڵیشینگ بڵاو دەکرێتەوە. سەرنووسەری گۆڤارەکە ئەندریاس بوشلەیتنەرە (زانکۆی ئەلبێرت لودڤیگز). ''نیو ژوورناڵ ئۆف فیزیکس'' بەشێکە لە دەسپێشخەریی ئێس سی ئۆ ئەی پی ٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://scoap3.org/scoap3journals/journals-apc|سەردێڕ=SCOAP3 Journals 2017-2024 – SCOAP3 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> لە نیسانی ٢٠٢٣، بەبۆنەی ڕۆژی جیھانیی کوانتۆمەوە، ئای ئۆ پی پبڵیشینگ کۆمەڵەیەکی تایبەتی لە گرنگترین وتارە بڵاوکراوەکانی لە بواری توێژینەوەی کوانتۆمیدا دەستپێکرد. وتارەکان لە «ماتیریاڵس فۆڕ کوانتۆم تەکنۆلۆژی»، «کوانتۆم ساینس ئاند تەکنۆلۆژی»، «نیو ژوورناڵ ئۆف فیزیکس» و «ڕیپۆرتس ئۆن پڕۆگرێس ئین فیزیکس» وەردەگیرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://scitechdaily.com/world-quantum-day-celebrating-the-best-and-brightest-in-quantum-research/|سەردێڕ=World Quantum Day: Celebrating the Best and Brightest in Quantum Research}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hkq5n74mfp2hfcaremjzk85axbz8xif 0 297497 1696541 1696022 2026-10-28T20:20:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1696541 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} '''''کاشمە''''' (ناوى زانستى Arctium ) بە ئینگلیزى '''Burdock''' [[جنس (ژینناسی)|جۆرێکە]] لە ڕووەکی تەمەن دوو ساڵە لە خێزانی ئەستێراسیا . زێدە رەسەنى ئەوروپا و ئاسیایە، . لە کوردستان لە ناوچە شاخاویەکان دەڕوێ. وەک دەرمان بەکاردەهێنرێت. بە شێوەى کەنگر دەخورێت. لە باکوورى کوردستان پێى دەڵێن : '''گوڵەفیشەک'''. == وەسف == ڕووەکى کاشمە گەڵاکانی سەوزی تۆخن کە درێژییان تا حەفتا سەنتیمەتر گەشە بکەن. بەگشتی گەورە و درشت و هێلکەیین و شێوەی دڵیان هەیە. لە ژێرەوە پشمییان هەیە. گەڵاکانی بەگشتی کونن. ''کاشمە'' بەگشتی لە مانگی تەمموزەوە تا مانگی تشرینی یەکەم گوڵ دەکەن. گوڵی کاشمە گەردیلە و ڕەگی پێویست بۆ مێش هەنگوینەکان دابین دەکات لە دەوروبەری مانگی ئابدا، کاتێک مێخەک لە کەمبوونەوەدایە و پێش ئەوەی چەقۆی زێڕین دەست بە گوڵکردن بکات. {{R|FNA:102484}} {{Gallery|mode=packed|Burdock Hooks.jpg|پۆرگە درکاویەکان|Bur Macro.jpg|مایکرۆ وێنە پێکهاتەى پۆرگەکان دیار دەخات|Burdock Closeup.jpg|کاشمە لە نزیکەوە|Burdock Bush.jpg|کاشمە (دەوەن)|ArctiumLappa1.jpg|کاشمەى قەبە|BurdockLeafInHand.gif|A {{convert|180|cm|ftin|abbr=on}} گەڵاکانى}} == بەکارهێنان == === خواردن و خواردنەوە === [[پەڕگە:Burdockgobo.jpg|وێنۆک|خواردنێکە کە پێشبڕکێیەکی ژاپۆنی تێدایە، {{Transliteration|ja|[[kinpira|kinpira gobō]]}} ، کە پێکهاتووە لە ڕەگی بوردۆکی سووتاو و گێزەر، لەگەڵ لایەکی دایکۆنی ووشککراوی سووتاو]] {{پۆلی کۆمنز|Arctium}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:سەوزە ڕەگییەکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] 29hg0oddti73vfrogre5zyafljfg2zf 0 297501 1696831 1598736 2026-10-29T10:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1696831 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name=کتێبخانەی نیوەشەو |image=The Midnight Library.jpg |author=[[مات ھەیگ]] |language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] |published=٢٠٢٠ |isbn=978-0-525-55947-4 |pages=٢٨٨ |dewey=٨٢٣٫٩٢ |congress=PR6108.A39 M53 2020 |border=yes |orig_lang_code=en }} '''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھەیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}</ref> ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}</ref> ''[[بوستون گلوب]]''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}</ref> و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}</ref> =کورتەی ڕۆمانەکە= پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات. لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا دەیدا. لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.<ref name="pulley">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بیباتە ناو ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە. سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی کامبریج]]؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە. لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت. لە کۆتاییدا کتێبخانەکە دەڕووخێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، لەم ناوەدا تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت. نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و تەندروستی باش دەبێت، نێوانی لەگەڵ براکەی چاک دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و تێدەگات کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی ڕوانینی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی کە بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش. == چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە == <div style="width:100%;"> «مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە وای لێ دەکا ھەبوونت تێیدا بەبایەخ بێ».<ref>کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨</ref> == وەرگێڕان == سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]] 2f5xg5fcl90grf2if4rd8gams1qfivg 0 298982 1696648 1648864 2026-10-29T01:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696648 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیە باز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کانیةباز}}<br>{{lang-en| Kaniabaz}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.791313| 44.666837}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیە باز''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.791313| 44.666837|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٠ کەس <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیە باز''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩) [[خێزان]] و (٦٠) کەس، کە (٢٤) [[نێر]] و (٣٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 22986zp6soee2q7g7gvscw3d1qnaipc 3 299062 1696662 1690717 2026-10-29T01:51:43Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1696662 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == دانانی تاگی بێسەرچاوە، ئارامبۆت == ئارامبۆت تاگی بێسەرچاوە لەو وتارانە ئەدات کە [[د:بیرخستنەوەی ویکی]] بەکاردێنن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٣:٣١، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%8C%DA%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&oldid=1539716 لێرەش هەمان شتی کردووە]، مەرج نییە سەرچاوە هەمیشە داڕێژەیەکی بیرخستنەوە بەکارببا. حەلەکە ئەوەیە کە ==سەرچاوەکان== یان ==سەرچاوە==ی بینی لە وتارەکان ئەو تاگە دانەنێ. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٦:٥٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: بۆ ئەمەیان منیش لەگەڵتم، بیرخستنەوەی ویکی جێگەی نەبوونی سەرچاوە دەگرێتەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێشووتر قسەم لەگەڵ کاک ئارامکردووە بیرخستنەوەی ویکی سەرچاوەی باوەڕپێکراو نییە، چاوەڕێی ئەوم خۆشی بێت ڕوونکردنەوەی زیاتر بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::سڵاو {{وب|Épine|Tessla|Sakura emad}} ھیچ شتێک بە سەرچاوە دانانرێت ئەگەر نەخرێتە نێوان تاگەکانی {{کۆد|<nowiki><ref>citation</ref></nowiki>}} یان لە ڕێگەی داڕێژەیەکەوە بەبێ ئەو تاگانەش وەک [[en:Template:Sfn]] ھەرچەندە ئەوانەش ھێشتا سەرچاوەی کامڵ نین بەڵکوو تەنیا بە shortened footnote template دانراون (بەڵام لە کۆتاییدا بۆتەکە حسابی سەرچاوەیان بۆ دەکات) ھەرچەندە دەبێت لە خوارتر سەرچاوەکان بە تەواوی دانرێن چونکە بەکارھێنەر کرتەیان لێ بکات، دەبێت بڕۆنە سەر سەرچاوەکە ئەگەر نا تەنیا sfn نابێتە سەرچاوە بۆ بەکارهێنەر، بەڵام بۆتەکە قایل دەکات. ئەوانەی ئەو وتارەش پێیان دەوترێت [[en:Plaintext]] نەک ئەو شێوازەی ویکیپیدیا کە بەکاری دێنێ. ئەوانەی بەشی [[en:Nihilism#Citations]] بە جوانی دانێیت و ژمارەی سەرچاوەکانیان دەرکەون، ئینجا بۆتەکە وەک سەرچاوە دەیبینێت. نابێت مەرجەکە ئەوەندە سادە بێت کە بڵێین بوونی <code><nowiki>==سەرچاوەکان==</nowiki></code> بەسە؛ ئەمە وا دەکات بەکارھێنەران بۆتەکە فریو بدەن و خۆشم چەندین جار ئەو بەشەم بە بەتاڵی بینیوە لە کاتێکدا تاکە سەرچاوەیەکیش بە ھیچ شێوەیەک لە وتارەکە نەبووە. زوویش دوای ماوەیەکی کەم وتم کە داڕێژەی بیرخستنەوەی ویکییەکان وا لە بەکارھێنەران دەکات تەمەڵ بن و سەرچاوە ڕاستەقینەکان دانەنێن و بەوە لە کۆڵی بکەنەوە. لە ناچاری بۆ وتارگەلی بۆت خراپ نییە، بەڵام تا بکرێت ھەوڵی سڕینەوەی ئەو داڕێژانە بدرێت باشترە یان ھیچ نەبێت خۆتی لێ نەدەی مەگەر زۆر زۆر ناچار بیت ئەویش لە نێوان {{کۆد|<nowiki><ref>citation</ref></nowiki>}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:١٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%DB%86%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == خەڵاتێک لەلایەن خەرمانەی ڕێزلێنانەوە بۆ تۆ! == <div style=" max-width:850px; margin:20px auto; background:#F8F8F8; border:3px solid #AFAFAF; border-radius:10px; padding:22px; box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.12); "><div style="text-align:center; margin-bottom:20px;"> [[پەڕگە:Kharmaney_Zerin_silver_Badge.png|link=|110x110پیکسڵ]]<div style=" font-size:250%; font-weight:bold; color:#666666; margin-top:10px; letter-spacing:1px; text-shadow:0 1px 1px #FFF; "> خەرمانەی ڕێزلێنان{{ھن}}خەڵاتی زیوین </div></div><div style=" font-size:118%; line-height:1.9; color:#222; text-align:justify; "> {{تۆخ|لیژنەی خەرمانەی ڕێزلێنان}} بەپێی پێوەرە فەرمییەکانی پڕۆژەکە، بە شانازییەوە {{تۆخ|خەڵاتی زیوینی خەرمانەی ڕێزلێنان}} پێشکەش بە بەڕێزتان دەکات، ئەمەش بەهۆی بەشداریی بەرچاو، جێبەجێکردنی پێوەرەکانی ئەم خەڵاتە و خزمەتکردنی ویکیپیدیای کوردی لەلایەن بەڕێزتانەوە، بەھیوای بەردەوامبوون و بەشداریی زیاترتان. </div><div style=" margin-top:28px; padding-top:12px; border-top:1px solid #CFCFCF; text-align:center; color:#666666; font-size:100%; "> '''واژووی سەرپەرشتیاری لیژنە'''<!-- تکایە لێرە واژوو بکە لەتەنیشت تیرئاساکە --> [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٤٩، ١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) </div></div> : {{وب|Aro Salar}} زۆر سپاس! بژین و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٣، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> 58ueu51ecgdeu5pexzxr1tqho8s8udc 0 299066 1696352 1648946 2026-10-28T16:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696352 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی شەعبان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني شعبان}}<br>{{lang-en| Kani Shaban}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.79087| 44.73980}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی شەعبان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.79087| 44.73980|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی شەعبان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] isirgu0jj92f43r81c0wabefiow1whh 0 299341 1696668 1648852 2026-10-29T04:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696668 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولوکا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاولوکا}}<br>{{lang-en| Kawluka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.867897| 44.570948}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولوکا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.867897| 44.570948|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولوکا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨) [[خێزان]] و (١٢٤) کەس، کە (٥٨) [[نێر]] و (٦٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 67kav2kjwi0wrhv89j5f6jzyo6x3apf 0 299348 1696669 1648851 2026-10-29T04:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696669 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولەباز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاولباز}}<br>{{lang-en| Kawlabaz}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.897280| 44.606252}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولەباز''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.897280| 44.606252|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولەباز''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧) [[خێزان]] و (٢٨) کەس، کە (١٤) [[نێر]] و (١٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] oqqlm5eucukimf8tyn47r6ghwthws59 0 299349 1696657 1648859 2026-10-29T01:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696657 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاولا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاولا}}<br>{{lang-en| Kawla}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.891454| 44.630418}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاولا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.891454| 44.630418|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاولا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١) [[خێزان]] و (٦٥) کەس، کە (٢٩) [[نێر]] و (٣٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4gxdci93804mafhmn73v34bpmcumr72 0 299404 1696470 1648923 2026-10-28T19:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696470 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی مەلا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني ملا}}<br>{{lang-en| Kani Mala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.893554| 44.686085}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی مەلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.893554| 44.686085|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٢٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی مەلا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 25hhf53ltesaosj3zwem60ghtjymlqz 0 299555 1696473 1648920 2026-10-28T19:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696473 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی نێر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني نیر}}<br>{{lang-en| Kani Ner}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 37.008589| 44.826697}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی نێر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.008589| 44.826697|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی نێر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ac1iq4q38t0g0ma0bgi44abjbnk8j9s 0 299569 1696615 1648878 2026-10-28T22:40:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696615 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گۆلک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني کولک}}<br>{{lang-en| Kani Golk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.995064| 44.442401}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گۆلک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.995064| 44.442401|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کانیەڕەش|کانیەڕەش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گۆلک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کانیەڕەش]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١) [[خێزان]] و (٤) کەس، کە (١) [[نێر]] و (٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] rog5640k6qii0vkjhbh3n35caqx60j2 0 299903 1696271 1648977 2026-10-28T13:34:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696271 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی حەرامی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كاني حرامي}}<br>{{lang-en| Kānī Ḩarāmī}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.08521| 43.41173}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی حەرامی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.08521| 43.41173|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٦٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام|ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی حەرامی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣١٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٥٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٠٢) [[خێزان]] و (١٤٦٧) کەس، کە (٧٥٠) [[نێر]] و (٧١٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 43ntam5g41dq1kxlx18u4ixutxyyirf 0 303223 1696254 1693414 2026-10-28T12:43:40Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Cykoria_podroznik_pokroj.jpg لەگەڵ [[File:Cichorium_intybus_Cykoria_podróżnik_pokrój_2005-07_Sołtysowice.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader 1696254 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Cichorium intybus Cykoria podróżnik pokrój 2005-07 Sołtysowice.jpg|وێنۆک|[[چەقچەقە]] ڕوەکێکی فرەساڵەیە]] '''ڕوەکی فرەساڵە''' [[ڕوەک|ڕوەکێکە]] کە لە ٢ ساڵ زیاتر دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Encyclopedia of gardening|ڕێکەوت=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٣١٨-٩٧٩-١|editor-last=Brickell|editor-first=Christopher|edition=Reprint. with amendments|شوێن=London|editor-last2=Royal Horticultural Society}}</ref> خەمڵێنراوە کە ٩٤%ی ڕوەکەکان فرەساڵەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Poppenwimer |یەکەم=Tyler |دوایین٢=Mayrose |یەکەم٢=Itay |دوایین٣=DeMalach |یەکەم٣=Niv |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=Revising the global biogeography of annual and perennial plants |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/s41586-023-06644-x |journal=Nature |زمان=en |بەرگ=٦٢٤ |issue=٧٩٩٠ |پەڕەکان=١٠٩–١١٤ |doi=10.1038/s41586-023-06644-x |issn=0028-0836 |pmc=١٠٨٣٠٤١١|pmid=٣٧٩٣٨٧٧٨}}</ref> ڕوەکێکی فرەساڵە (بە تایبەت [[ڕوەکی گوڵدار|ڕوەکی گوڵداری]] بچووک) کە لە بەھار و ھاوین دا دەڕوێ و دەپشکوێ و ھەموو پاییز و زستانێک دادەمرێ، پاش ئەوە لە بەھار دا لە ڕێی لاسکی ژێرزەوی یان پێکھاتەیەکی دیکەوە دەگەڕێتەوە، بە '''ڕوەکی ناچێویی فرەساڵە''' ناو دەبرێ. بە پێی کتێبی ''[[جۆرەکانی ڕوەک|جۆرەکانی ڕوەکی]]'' [[کارڵ لینایۆس|کارل لینایۆس]]، [[پەڕگە:Jupiter_symbol.svg|class=skin-invert-image|14x14پیکسڵ|♃]] ھێمای ڕوەکی فرەساڵەیە.<ref>Stearn, William T. "Botanical Latin" (four editions, 1966-92)</ref> == ئەمانیش ببینە == * [[ڕوەکی یەکساڵە]] * [[ڕوەکی دووساڵە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Perennials}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکە فرەساڵەکان]] sep86sfwt3t90qmgnt08q2rfo3279d1 0 303266 1696346 1655286 2026-10-28T16:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696346 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی شیرین | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني شیرین}}<br>{{lang-en| Kani Shirin}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56514| 43.03228}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی شیرین''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56514| 43.03228|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 301 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢١٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی شیرین''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٤٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٧٢) [[خێزان]] و (١٢١٠) کەس، کە (٦١٣) [[نێر]] و (٥٩٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] fl0dtsmdon07ap0v39705gj5fn3sita 0 303707 1696291 1663455 2026-10-28T13:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696291 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ساردک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كاني ساردك}}<br>{{lang-en| Kani Sardk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54833| 43.35385 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی ساردک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54833| 43.35385 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی زێلکان|زێلکان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٧١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ساردک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی زێلکان]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٦٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧١) [[خێزان]] و (٣٧١) کەس، کە (١٨٩) [[نێر]] و (١٧٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] olu4c7i5hbi81ldrkhsvr9rv1o6vxyr 0 303760 1696357 1663772 2026-10-28T16:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696357 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی فەلا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كاني فلا}}<br>{{lang-en| Kani Fala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7553756| 43.5069306}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی فەلا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7553756| 43.5069306 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی فەلا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٧) [[خێزان]] و (١٢٧) کەس، کە (٦٧) [[نێر]] و (٥٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] s5p3b2ubr0b4d5zqwdtquxe80o75orz 0 303761 1696608 1663773 2026-10-28T22:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696608 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی گولی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كاني كولي}}<br>{{lang-en| Kani Guli}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7645501| 43.5974481}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی گولی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7645501| 43.5974481 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٧٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی گولی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦٥) [[خێزان]] و (٤٨٥) کەس، کە (٢٥٧) [[نێر]] و (٢٢٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1a23xybsscd1c3iz81oarlkm37ka4oi 0 303824 1696640 1664642 2026-10-29T01:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696640 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیا باسکا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کانیا باسکا}}<br>{{lang-en| Kania Baska}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.9208| 43.28434}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیا باسکا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.9208| 43.28434 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەترویش|ئەترویش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیا باسکا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١) [[خێزان]] و (٥) کەس، کە (٢) [[نێر]] و (٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 95om6hlzl3c10bmmfwjkxbyajva5suf 0 304033 1696644 1668710 2026-10-29T01:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696644 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیلان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کانیلان}}<br>{{lang-en| Kanilan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.49342| 43.52586}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیلان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.49342| 43.52586 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٤٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٥٢٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٢٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٠١) [[خێزان]] و (٢٥٤٠) کەس، کە (١٢٩٩) [[نێر]] و (١٢٤١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 16pxo8lgpc35ujffaz5p63ip150unhl 0 304158 1696642 1670430 2026-10-29T01:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696642 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیسپان گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کانیسبان الصغير}}<br>{{lang-en| Little Kanispan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59253| 43.61640}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیسپان گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59253| 43.61640 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیسپان گچکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٠) [[خێزان]] و (١٤٩) کەس، کە (٧٨) [[نێر]] و (٧١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 80lf9eyb8zm9nu5k0dtrko9nbtusza1 0 304159 1696641 1670432 2026-10-29T01:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696641 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانیسپان مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کانیسبان الكبير}}<br>{{lang-en| Great Kanispan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57323| 43.60116}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانیسپان مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.57323| 43.60116 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانیسپان مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١١٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٨٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٠٨) [[خێزان]] و (١٣٣٩) کەس، کە (٧٠٢) [[نێر]] و (٦٣٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3zest1mki7l1brvuyh8qela4zhs9qbz 0 304460 1696412 1692984 2026-10-28T17:55:07Z Bilalinfo 57400 /* ئەکتەرەکان */ 1696412 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|genre={{Unbulleted list| * کۆمەڵایەتی * [[فیلمی تاوانباری|تاوانکاری]] * [[فیلمی ڕازئامێز|مەتەڵ]] }}|writer={{Unbulleted list| * [[جەمشید مەحموودی]] }}|director=[[جەمشید مەحموودی]]|starring={{Unbulleted list| * [[نەوید محەممەدزادە]] * [[میلاد کی مەرام]] * [[حوسێن یاری]] * [[جەواد ڕەزەویان]] * [[پەردیس ئەحمەدیە]] * [[نەدا جەبرائیلی]] * [[موحسین قەسابیان]] * [[بابەک حەمیدیان]] * [[موجتەبا پیرزادە]] }}|composer=[[بامداد ئەفشار]]|country={{IRN}}|language=فارسی|num_seasons=۳|num_episodes=۲٤|producer=[[نەوید مەحموودی]]|cinematography=مورتەزا غەفووری|editor=سارا ئاهەنی|runtime=٤۵–۷۷ خولەک<!-- Reliable source required -->|company=<!-- Production companies only -->|network=[[فیلمنێت]]|first_aired=۱۰ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٦|last_aired=ئێستا|website=https://filmnet.ir/contents/sc9nEOr/Yal-1404}} '''یەل''' یان '''پاڵەوان'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Yal (یل) {{!}} Kurdsubtitle |ناونیشان=https://kurdsubtitle.net/tvshows/563017-Drunkard-Morning |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=kurdsubtitle.net |زمان=en}}</ref> (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: یل) زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە چەشنی [[فیلمی تاوانباری|درامای تاوانکاری]] لە دەرهێنانی [[جەمشید مەحموودی]] و بەررهەمهێنانی [[نەوید مەحموودی]] کە لە تۆڕی ئینتەرنێتیی [[فیلمنێت]] پەخشکرا. [[نەوید محەممەدزادە]]، [[میلاد کی مەرام]]، [[حوسێن یاری]]، [[جەواد ڕەزەویان|سەید جەواد ڕەزەویان]]، [[پەردیس ئەحمەدیە]]، [[نەدا جەبرائیلی]]، [[موحسین قەسابیان]] و [[بابەک حەمیدیان]] لە ئەکتەرەکانی ئەم زنجیرەیەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سریال «یل» چه ربطی به «پوست شیر» دارد؟ - همشهری آنلاین |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/1069109/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A8%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hamshahrionline.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=«پوست شیر» برمی‌گردد؟ / ماجرای عجیب سریال «یل» که خبرساز شد – بازتاب |ناونیشان=https://baztab.ir/%d9%be%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d8%b4%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d8%b1%d9%85%db%8c%da%af%d8%b1%d8%af%d8%af%d8%9f-%d9%85%d8%a7%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%ac%db%8c%d8%a8-%d8%b3%d8%b1/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=سازندگان «پوست شیر» با «یل» می‌آیند / سریالی تازه برای نمایش خانگی |ناونیشان=https://qudsonline.ir/news/1164753/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=قدس آنلاین |بڵاوکەرەوە=قدس آنلاین {{!}} Qudsonline |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=سریال «یل»؛ فصل جدید «پوست شیر» با محوریت شخصیت رضا پروانه |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/905151/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سریال جدید از سازندگان پوست شیر |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/1050868/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}</ref> کاری میوزیکی لەلایەن [[بامداد ئەفشار]] بۆ کراوە. == پوختەی چیرۆک == چیرۆکەکە لە گوندێک لە دەیەی ۱۹۷۰دا ڕوو دەدات؛ شوێنێک کە کوشتنی زنجیرەییی کچانی گەنج، دانیشتووانی گوندەکە ڕووبەڕووی مەتەڵێکی ئاڵۆز دەکاتەوە. == پەخش == پەخشی ''یەل'' لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە [[فیلمنێت]] دەست پێ دەکات بۆ ئەوەی ببێتە جێگرەوەی ''[[کوێری ( زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)|کوێری]]''. ئەم زنجیرەیە لە سێ وەرز و ۲٤ ئەڵقەدا پێک دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=جزئیات سریال «یل» با بازی نوید محمد زاده؛ داستان، بازیگران و زمان پخش |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/1005120/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == بەرهەمهێنان == لەتەواوی دەستپێکدا ئەم زنجیرەیە وەک چیرۆکێکی وەرگیراو لە ''[[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]]'' دادەنرا، بەڵام [[جەمشید مەحموودی]] لە چاوپێکەوتنێکدا لە گوڵانی ۲۰۲٦ ڕەتیکردەوە. پێش‌بەرهەمهێنانی ئەم زنجیرەیە لە ۲۷ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد، سەرەتا [[ئەمیر جەدیدی|ئەمیر جەدید]]، [[عەلیڕەزا کەمالی|عەلیرەزا کەمالی]] و تەناز تەباتەبایی وەک ئەکتەرانی ئەم زنجیرەیە ناسێنران بەڵام بەهۆی ئامادەبوونیان لە پڕۆژەی تردا، ئەکتەرانی ئێستا جێگەیان گرتنەوە، وێنەگرتن لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥دەستی پێکرد و تا تەممووزی ۲۰۲٦ بەردەوام بوو. == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable" !ناو !ڕۆڵ !ڕوونکردنەوە |- |[[نەوید محەممەدزادە]] |مەلیک |لێکۆڵەر |- |[[میلاد کی مەرام]] |سوهراب |یەل برای پەری و مورتەزا، خاڵی لەیلا |- |[[حوسێن یاری]] |موحسن |باوکی غەزەل، هاوڕێی سۆهراب |- |[[جەواد ڕەزەویان|سەید جەواد ڕەزەویان]] | | |- |[[پەردیس ئەحمەدیە]] |پەری |خوشکی سۆهراب، دایکی لەیلا |- |[[نەدا جەبرائیلی]] |شەهلا |هاوڕێی پەری |- |[[موجتەبا پیرزادە]] |جەمشید زومردی |هاوڕێی سوهراب و سەعید |- |[[بابەک حەمیدیان]] |سەعید |هاوڕێی سوهراب و جەمشید |- |[[موحسین قەسابیان]] | | |- |[[ڕۆیا جاویدنیا]] | |دایکی کامیل، میوەفرۆشی گوندەکە |- |[[عەلی ئۆسیوەند]] |حەبیب سەماوات |پۆلیسی گووندەکە |- |مەهبود جەهان نووش |مورتەزا |برای سوهراب و پەری خاڵی لەیلا |- |[[سوھەیلا ڕەزەوی]] | | |- |محمد عاقبتی | | |- |مەنوچەهر عەلیپوور |کەرامەت | |- |ڕامین عەلیزادە |غولام | |- |مەهدی نوسرەتی |بەهرۆز | |- |پەیمان موقدامی |توراب | |- |پولاد موختاری |ستار | |- |مەیسەم موجاوری |فەروزان | |- |محەممەد ئەشکانفەر | | |- |سینا قاسمی |تەهام | |- |محمد اشکان‌فر | | |- |مرتضی خانجانی |فەرامەرز | |- |فائیزه یوسفی |شەفیقە | |- |حسێن سەمەری |فەرهاد | |- |هادی الیاسی | | |- |مرجان قمری | | |- |ئەرشیدا دروستکار |غەزەل |قوربانییەکە، کچەکەی موحسین |- |تەسنیف حسێنی |لەیلا |قوربانییەکە کچی لەیلا خوشکەزای سوهراب و مورتەزا |- |مێهران میری |کامیل |میوه‌فرۆش |} == پەیوەندیدار == * [[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * [https://www.imdb.com/title/tt47616772 یەل] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] * [https://filmnet.ir/contents/sc9nEOr/Yal-1404 یەل] لە [[فیلمنێت]]{{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:بەرهەمەکانی فیلمنێت]] rcgptsbd5srcj5wywssswzeunowqcwt 0 304684 1696410 1694869 2026-10-28T17:41:46Z Bilalinfo 57400 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1696410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=فەرزاد فەرزین|image=Farzad farzin in Concert5 (cropped).jpg|caption=فەرزین لە ساڵی ٢٠١٤|background=خواننده_تک|birth_date={{birth date and age|1981|06|24}}|birth_place=[[تاران]]، ئێران|death_date=|instrument={{hlist|گۆرانیبێژی|[[گیتار]]|[[پیانۆ]]|[[کێبۆرد (مۆسیقا)|کێبۆرد]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فەرزاد فەرزین|ناونیشان=https://www.musicema.com/Farzad-Farzin|وێبگە=Musicema.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230625062825/https://www.musicema.com/Farzad-Farzin|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}}|genre=پۆپ|occupation={{hlist|گۆرانیبێژ|ئاوازدانەر|بەرهەمهێنەری مۆسیقا|ترانەنووس|ئەکتەر|پێشکەشکار}}|spouse=شیوای کاکاخانی|publisher=ئاوای دەوران|years_active=١٩٩٩–ئێستا|album=[[شانس (ئەلبوم)|شانس]] - [[شلیک (ئەلبوم)|شلیک]] - [[شانزلیزە (ئەلبوم)|شانزلیزە]]}} '''فەرزاد فەرزین''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: فرزاد فرزین لەدایکبووی ٢٤ی ٦ی ١٩٨١) گۆرانیبێژ و ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانیی]] ژیانی هونەری خۆی بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی ١٩٩٩ دەستپێکردووە و خاوەنی حەوت ئەلبومی فەرمییە. هەروەها ڕۆڵگێڕانی لە فیلمە سینەماییەکانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138607230025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150618121055/http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138607230025 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=۱۸ ژوئن ۲۰۱۵ |سەردێڕ=بنکەدراوەی فیلمی ئێرانی فەرزاد فەرزین - سورە سینەما |بڵاوکەرەوە=سورە سینەما |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک ''پسران آجری''، ''کنسرت روی آب''، ''سگ‌های پوشالی'' و ''آهنگ دو نفره'' و هەروەها لە زنجیرەکانی ''[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]''، ''مانکن''، ''ملکه گدایان'' و ''قطب شمال'' هەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.musicema.com/node/193613 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=لە بەیانی ئەمڕۆوە لە سەرانسەری وڵات؛ ئەلبومی «شخصی» بە دەنگی «فەرزاد فەرزین» بڵاوکرایەوە ئەو یەکێک لە باشترین گۆرانیبێژانی نەوەی خۆیەتی |بڵاوکەرەوە=مۆسیقای ما |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502155950/https://www.musicema.com/node/193613 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەرزین تیتراژی بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانی ''شب بخیر تهران'' (٢٠٠٣)، ''کوله پشتی'' (٢٠٠٧)، ''صبح آمد'' (٢٠٠٨)، ''با ما اینجا'' (٢٠١١)، زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''راز پنهان'' (٢٠١٢)، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنیی ''ماه عسل'' (٢٠١٣)، زنجیرەی ''آخرین بازی'' (٢٠١٥)؛ زنجیرەکانی تۆڕی نمایشخانەی ماڵەوەی ''[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]'' (٢٠١٧)، ''مانکن'' (٢٠١٩)، ''میدان سرخ'' (٢٠٢١)، ''نیوکمپ''، ''شب‌های مافیا: زودیاک'' (٢٠٢٣) و ''قطب شمال'' (٢٠٢٤)ی جێبەجێ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.borna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/893286-اتفاق-عجیب-در-سریال-مانکن-آقای-فرزاد-فرزین-خواننده-جذاب-بمان-وقتی-که-بازیگری-سهل-الوصول-تصور-می-شود |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی برنا |زمان=fa |سەردێڕ=ڕووداوی سەیر لە زنجیرەی مانکن!/ بەڕێز فەرزاد فەرزین وەک گۆرانیبێژێکی سەرنجڕاکێش بمێنەوە!/ کاتێک ئەکتەری بە ئاسان سەیر دەکرێت!}}</ref> == گۆرانی == === ساڵانی سەرەتای چالاکی === فەرزاد فەرزین لە ساڵی ١٩٩٩ مۆسیقای پیشەگەریانەی بە «گرووپی کروز» دەستپێکرد و لە ئەلبوومی (باغ افسانه)ی گرووپی کروز ئاوازدانەریی کردووە، بەڵام بە مەبەستی کارکردن لەسەر یەکەم ئەلبوومی (شراره) گرووپەکەی جێهێشت. ئامادەکردنی «شراره» ٣ ساڵی خایاند و لە کۆتاییدا ئەم ئەلبوومە لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکرایەوە. ئاوازدانەریی پارچەکانی شراره لەسەر شانی خۆی و «یاشار سەباحی» و «عەلی سابێت» بوو و ئەرژەنگ حەقانی ڕێکیخست. دوای ئەمە فەرزاد فەرزین هاوکاری لەگەڵ گۆرانیبێژانی تر دەستپێکرد و لەگەڵ مەهدی موقەدەمی، «مەهدی مودەرس»، «ڕەزا سادقی» و «ئومێد ئامری» لە پارچەکانی پشت پەردە و هموطن گۆرانی وت و پارچەگەلێکی بۆ گۆرانیبێژانی تر ڕێکخست و لە ئەلبوومی «متاسفم»دا کاری میکس و ماستەرینگی ئەنجامدا و لەم ئەلبوومەدا[[محسن چاوشی|موحسین چاوشی]]» بەشداریی فەخریی هەبوون. لەم ماوەیەدا چەند ڤیدیۆ کۆنسێرتێکیشی ئامادە کرد کە بۆ کارەکانی دواتری کێشەی بۆ دروست کرد. دوای شراره، فەرزاد دەستی بە کارکردن لەسەر دووەم ئەلبوومی خۆی، «تعقیب» کرد بە ڕێکخستنەوەی گۆرانییە نافەرمییەکانی خۆی کە لەلایەن کەس یان کەسانێکەوە کە ناسنامەیان نەناسراو مابویەوە، بە شێوەیەکی نەفەرمی بڵاوکرایەوە. دوای ئەم بابەتە، فەرزاد ڕووی لە تیمێکی نوێ لە ئاوازدانەر و ڕێکخەران کرد تا کار لەسەر ئەلبوومێکی تر بکات کە ناوی «شوک» بوو (جگە لە ئەلبوومی تعقیب و شوک، ئەلبوومێکی ئینتەرنێتی و نافەرمی بەناوی تهدید بڵاوکردەوە). دووەم ئەلبوومی فەرمیی بە ناوی شوک لە ساڵی ٢٠٠٨ کەوتە بازاڕەوە و سەرنجی ڕەخنەگرانی ڕاکێشا. زۆربەی پارچەکانی ئەلبوومەکە خۆی ئاوازی بۆ دانابوو و ئاوازدانەرانی وەک «فەرزاد فەتاحی» ڕێکیانخستبوو. ئەم ئەلبوومە سەرنجێکی زۆری ڕاکێشا و لە خشتەی فرۆشتندا بە فرۆشتنی زیاتر لە ١٤٠،٠٠٠ کۆپی، لە پلەی پێنجەمدا جێگیر بوو. دوای سەرکەوتنی ئەلبوومی شوک، فەرزاد فەرزین دەستی بە ئەنجامدانی کۆنسێرت لە سەرانسەری وڵاتدا کرد کە لەوانە دەکرێت ئاماژە بە [[تاران]]، [[کەرەج]] (بە هاوکاریی [[موحسین یەگانە]]). دوای «شوک» خەریکی ئەلبوومی «شانس» بوو و دووبارە تیمەکەی خۆی گۆڕی. لەم ئەلبوومەدا لەگەڵ ڕێکخەرە دیارەکانی وەک «پەدرام کشتکار» و «کوشان حەداد» کاریکرد و «حامد هاکانی»یش هاوکاریی کرد. «شانس»، سێیەمین ئەلبوومی فەرمیی فەرزاد فەرزین لە ئازاری ٢٠١٠ بڵاوکرایەوە و لە هەفتەی یەکەمدا بە فرۆشێکی باشی هەبوو. دوای سەرکەوتنی ئەم ئەلبوومە فەرزاد فەرزین لە بەرنامەی نەورۆزی [[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی سێی سیما]] ئامادە بوو و بە هاوکاریی «عەلی ئەسحابی» و «بەهنام سەفەوی» پارچەیەکی تایبەت بە بەرنامەکەی بە ناوی «تو نزدیکی» ئامادە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/203459 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=پارچەی «تو نزدیکی» بە دەنگی بەهنام سەفەوی، فەرزاد فەرزین و عەلی ئەسحابی |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502115947/https://musicema.com/node/203459 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فەرزین لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا و لە پەردەلادان لەسەر ئەلبوومی شخصی، لە وەڵامی ڕۆژنامەنووسێکدا کە دەنگی ئەوی بە هاوشێوەی فەرەیدوون فورووغی دەزانی و ئەم پرسیارەی کە ئایا ئارەزووی لە بەرهەمەکانی فورووغی هەیە، گوتی: شێوازی هونەریی بەڕێزیان جێی ئارەزووی من نییە بەڵام ڕێز بۆ مۆسیقای گۆرانییەکانی دادەنێم.<ref name="musicema-nkas">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشان=http://www.musicema.com/node/195720 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=کۆنگرەی ڕۆژنامەوانی و پەردەلادان لەسەر ئەلبوومی «شخصی» بەڕێوەچوو؛ فەرزاد فەرزین: ئارەزووم لە «فەرەیدوون فورووغی» نەبووە بەڵام مۆسیقای ئەو بۆم جێی ڕێزە}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.musicema.com/node/195720 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ڕێوڕەسمی پەردەلادان لەسەر ئەلبوومی شخصی گوتی هەوڵی ئەوە بووە کە لەم ئەلبوومەدا تواناکانی دەنگی کە پێشتر کەمتر پشتی پێ دەبەسترا بەکار بهێنێت.<ref name="musicema-nkas" /> === بەشداری لە فێستیواڵی «Art-Football»ی ڕووسیا === [[پەڕگە:FarzadFarzin.jpg|وێنۆک|فەرزاد فەرزین لە کۆنسێرتێکدا لە ساڵی ٢٠١٠]] فەرزاد فەرزین کە بە نوێنەرایەتی لە ئێران لە ''Art-Football'' بەشداربوو، دوای پێشکەشکردنی سەرکەوتووانەی خۆی و گرووپەکەی، لە ڕێوڕەسمی کۆتایی پێهێنانی ئەم فێستیڤاڵەدا خەڵاتی پێشکەشکردنی باشترین پارچەی مۆسیقای بۆ پارچەی «با تو» بۆ خۆی بردەوە. ئەم ڕووداوە لە کاتێکدا بوو کە خەڵاتەکانی تری ئەم خولەی یارییەکان لەلایەن کەسایەتی و ئەستێرەکانی مۆسیقای وڵاتانی [[ئیتالیا]]، [[ڕۆمانی]]، [[ھۆڵەندا|هۆڵەندا]]، [[سلۆڤێنیا]] و [[کۆریا]] لەم نێوەندەدا دوو وڵاتی ئیتالیا و ڕۆمانیا کە بە گۆرانیبێژە نێودەوڵەتییەکانیانەوە لەم خولەی پێشبڕکێکان بەشداربوون، توانییان زۆربەی خەڵاتەکان بۆ خۆیان بەدەست بهێنن.<ref name="honaronline.ir">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.honaronline.ir/بخش-موسیقی-5/119409-کنسرت-فوتبالی-فرزاد-فرزین-در-روسیه |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ئاژانسی هەواڵی هونەری ئێران |زمان=fa |سەردێڕ=کۆنسێرتی فوتباڵیی فەرزاد فەرزین لە ڕووسیا}}</ref> پێشتر ماڵپەڕی فەرمیی ئەم پێشبڕکێیانە دەربارەی پێشکەشکردنی گۆرانی فەرزاد فەرزین لە فێستیڤاڵی [[مۆسکۆ]] نووسیبووی: «پێشکەشکردنێک بوو کە شایەنی دەستخۆشیە بە ئەنجامدانی کۆنسێرتێکی ڕاستەوخۆی بەهێز».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://art-football.com/news/148/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=art-football.com |سەردێڕ=On stage: Romania and Iran}}</ref> فەرزاد فەرزین خولەکێک دوای وەرگرتنی پەیکەری ڕێزلێنانی باشترین پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆ، لە قسەیەکی کورتدا لەگەڵ «مۆسیقای ما» گوتی: {{Quote|text=دڵخۆشم بە ئەنجامی هەوڵەکانی چەند مانگەمان، سەرئەنجام گەیشتە ئاکام و توانیومان بۆ یەکەم جار ناوی ئێران لە فێستیڤاڵێکی بڕواپێکراودا ببهێنینە ڕیزی براوە سەرەکییەکان.|author=|source=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=«فەرزاد فەرزین» خەڵاتی باشترین پارچەی مۆسیقا لە پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆدا بردەوە|ناونیشان=http://musicema.com/node/202101|وێبگە=Musicema.com|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502152025/https://musicema.com/node/202101|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} ئەم فێستیڤاڵە لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئایار تاوەکو ١ی حوزەیران لە شاری مۆسکۆ و لە شوێنی کراوە و ئامادەکراوی پارکی سەیریاندا بەڕێوەچوو. ئۆرکێستری ئەم گۆرانیبێژە لە [[ڕووسیا]] لە مێهران خەلیلی، یاشار و ئیلیار خوسرەوی، ئاریان کشیشی و کەسرا خەدیوەر پێکهاتبوو. پێویستە ئاماژە بەوە بکرێت کە لەم پێشبڕکێیانەدا گرووپە مۆسیقییە گەورەکانی وەک گرووپی بەناوبانگی «جیپسی کینگز» ئامادەییی کاریگەریان هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=بەهمەن بابازادە |ناونیشان=http://www.musicema.com/node/202101 |وێبگە=مۆسیقای ما |زمان=fa |سەردێڕ=«فەرزاد فەرزین» خەڵاتی باشترین پارچەی مۆسیقا لە پێشکەشکردنی ڕاستەوخۆدا بۆ خۆی بردەوە}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.musicema.com/node/202101 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> === هاوکاریی نێودەوڵەتی === فەرزاد فەرزین لە ساڵی ٢٠١٦ بۆ هەندێک بەرنامەی کاری و چالاکیی هونەری گەشتی ئەمریکای کرد و دوای نزیکەی دوو مانگ گەڕایەوە ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://tribunehonar.com/?p=۶۴۶۴ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=ماڵپەڕی هەواڵی شیکاریی تریبۆنی هونەر |زمان=en |سەردێڕ=فەرزاد فەرزین و گەشت بۆ ئەمریکا بۆ دەستپێکردنی پڕۆژەیەکی نێودەوڵەتی / تریبۆنی هونەر}} {{بەستەری مردوو|url=http://tribunehonar.com/?p=%DB%B6%DB%B4%DB%B6%DB%B4 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> ناوبراو لە بەرنامەی کاناپە کە بەرنامەیەکی مۆسیقای تەوەرە لە تۆڕی ئینتەرنێتی تی ڤی پڵەس، دەربارەی ئەم بابەتە گوتی کە بەهۆی هەندێک هاوکارییەوە ئەم گەشتەی ئەنجامداوە کە بەم زووانە بینەری کارە کۆمەڵایەتییەکانی ئەم گۆرانیبێژە دەبین. لەوانەش هاوکاری لەگەڵ چیکۆ بێنت مۆسیقازانی ئەمریکی کە ئاماژەی پێدا ئەم هاوکارییە بە ناونیشانی آسمان خراش بڵاودەکرێتەوە کە کلیپەکەشی هەر لە ئەمریکا بۆ کردبوو. فەرزین لەم هاوکارییانەدا بە [[زمانی ئینگلیزی]] گۆرانییەکانی گوتووە. پێشتریش گۆرانیگەلێکی بە زمانی ئینگلیزی لە ئەلبوومەکانی شخصی و شش بڵاوکردبووەوە کە ئاماژەیە بۆ بەرنامەداڕشتنەکانی پێشووی بۆ نێودەوڵەتیبوون و چوونە ناو بازاڕی مۆسیقای جیهانی.<ref name="ToolAutoGenRef1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Safarzadeh |یەکەم=Milad |ناونیشان=http://www.farzadfarzin.net/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120319205936/http://www.farzadfarzin.net/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Farzad Farzin {{!}} ماڵپەڕی فەرمی و تایبەتی فەرزاد فەرزین |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کۆنسێرتەکان == [[پەڕگە:Farzad_farzin_Concert1.jpg|وێنۆک|کۆنسێرتی فەرزاد فەرزین لە ھۆڵی وەزارەتی وڵات، ئازاری ٢٠١٥]] فەرزاد فەرزین بۆ کۆنسێرتەکانی گرووپێکی دەرهێنانی بەھێزی ھەیە بە سەرپەرشتی و دەرهێنانی کەیوان مەلەک موتیعی کە ناوبراو لە سەرەتاوە تا ئێستا دەرهێنانی کۆنسێرتە تایبەتەکانی فەرزینی لە شاری تاران لەئەستۆ بووە.<ref name="ToolAutoGenRef12" /> === کۆنسێرتی ماسک === کۆمەڵەی ڤیدیۆیی ماسک یەکێک لە کۆنسێرتەکانی فەرزاد فەرزین لەخۆدەگرێت. ئەم کۆمەڵەیە کۆنسێرتی [[تشرینی دووەم|مانگی تشرینی دووەمی]] ساڵی ٢٠١٢ی فەرزاد فەرزین لە ھۆڵی میلادی پێشانگای نێودەوڵەتی لەخۆدەگرێت کە پشتی پەردە و گفتوگۆشی تێدایە. لە کۆنسێرتی مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠١٢ی بە ماسکێکەوە ھاتە سەر شانۆ و دوای ساتێک ماسکەکەی لەسەر دەموچاوی لاداو بەرنامەکەی پێشکەش کرد کە ئەم ڕووداوە دەنگدانەوەیەکی زۆری لەنێوان ئەھلی موزیکدا بەدوای خۆیدا ھێنا. دەرهێنەری ھونەریی ئەم کۆنسێرتە «کەیوان مەلەک موتیعی» بوو و «سابیر ئەحەدی»یش دەرهێنانی لەئەستۆ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/188765 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=کۆنسێرتی «ماسک»ی فەرزاد فەرزین بڵاوکرایەوە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502130327/https://musicema.com/node/188765 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کۆنسێرتی شووک === کۆمەڵەی ڤیدیۆیی شووکی فەرزاد فەرزین لە ئابی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. ئەم کۆمەڵەیە پەیوەندیدارە بە کۆنسێرتی «شووک»ی فەرزاد فەرزین کە لە مێژووی ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە ھۆڵی میلادی پێشانگای نێودەوڵەتی بە دەرهێنانی شانۆی «کەیوان مەلەک موتیعی» بەڕێوەچوو. دەرهێنانی ھونەریی ئەم کۆمەڵەیە لەلایەن براکانی بوشەھرییەوە وێنەگیراوە. ھەروەھا بەشێک لە کۆنسێرتی ٢٧ و ٢٨ی نیسانی ٢٠١٦ کە بە ئاوازخوێندنی پارچە کۆنەکەی «پشتی پەردە» بە ئامادەبوونی مەھدی مودەریس و مەھدی موقەدەم لەکەڵی بوو لەم کۆمەڵەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/242864 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=فیلمی کۆنسێرتی «شووک»ی فەرزاد فەرزین کۆتایی ئەیلوول بڵاودەکرێتەوە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502115337/https://musicema.com/node/242864 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === کۆنسێرت لە ساڵی ٢٠١٦ === [[پەڕگە:Farzad_Farzin_Concert_in_Tehran_-_3.jpg|وێنۆک|کۆنسێرتی ١٤١٠ کە لە ساڵی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو.]] فەرزین لە مێژووی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٦ کۆنسێرتێکی بە نیشانی «کۆنسێرت لە ساڵی ١٤١٠» لە ھۆڵی میلادی پێشانگای نێودەوڵەتیی تاران بەڕێوەبرد کە لەنێو بینەران و ئەھلی موزیکدا دەنگدانەوەیەکی زۆری نایەوە. لەم کۆنسێرتەدا دێکۆرێکی جوان لە سەر شانۆ دیزاین کرابوو کە بیرهێنەرەوەی گەشتکردن لە کاتدا بوو و سەرجەم ئه‌ندامانی گرووپەکە لەوانەش ھەر خۆی فەرزین مەیک ئەپیان بۆ کرابوون و بە مەیک ئەپە قورسەکانیانەوە دەستیان بە پێشکەشکردنی پارچە موزیکەکان کرد. ھەروەھا بەهۆی پێشوازییە بەرچاوەکەی خەڵکەوە ئەم کۆنسێرتە چەندین جار درێژکرایەوە و بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/286932 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=گەشتی «فەرزاد فەرزین» بۆ ساڵی 1410 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502123646/https://musicema.com/node/286932 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === یەکەمین کۆنسێرتی 3D Mappingی ئێران و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست === فەرزاد فەرزین یەکەمین کۆنسێرتی خۆی کە بە دروشمی «یەکەمین کۆنسێرتی ''3D MAPPING''ی ئێران و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست» ناسێنرا بوو لە ئێوارەی پێنجشەممە و هەینی ١٠ و ١١ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٣، لە ھۆڵی میلادی پێشانگای نێودەوڵەتیی تاران بەڕێوەبرد. ئەم کۆنسێرتە بە دێکۆرێکی گەورە بە شێوەی شەشپاڵووی گەورە لەسەر یەک بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/318376/خلاقیت-70-میلیون-تومانی-در-اولین-کنسرت-سه-بعدی-ایرانی-چه-گذشت |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa |سەردێڕ=داهێنانی ٧٠ ملیۆن تۆمانی / لە یەکەمین کۆنسێرتی سێ ڕەھەندیی ئێرانی چی ڕوویدا؟}}</ref> === کۆنسێرت لە تەلاری شانۆی دۆلبی === فەرزاد فەرزین لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ھۆڵی ''Dolby Theatre'' لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئانجەلەس]] چووە سەر شانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جعفری |یەکەم=شهرزاد |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.musicepars.com/کنسرت-فرزاد-فرزین-در-میان-نه-رویداد-برت/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=سایت خبری تحلیلی موسیقی پارس :: اخبار موسیقی :: گزارش کنسرت |زمان=fa-IR |سەردێڕ=کۆنسێرتی فەرزاد فەرزین لەنێو نۆ ڕووداوی سەرەکیی ھۆڵی دیاری لۆس ئانجەلەس}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.musicepars.com/%DA%A9%D9%86%D8%B3%D8%B1%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D8%AA/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == پیشەی ئەکتەری == [[پەڕگە:Pantea_Bahram_and_Arzhang_Amirfazli_41618_26-9.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|فەرزین لە ڕێوڕەسمی پێشاندانی تایبەتی فیلمی سینەمایی ''ئاوێنەی پەناوەر'']] فەرزین لە ساڵی 2006، لە فیلمێک بە ناوی ''کوڕانی ئاجوری'' بە دەرهێنانی مەجید قاریزادە بەشداری کرد و تێیدا ڕۆڵی [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژێکی]] دەگێڕا. ھەروەھا لە [[فیلمی تەلەڤیزیۆنی|تەلەفیلمێکدا]] بە ناوی ''دنیای محبوب'' دروستکراوی ئەرسەلان میرحسێنی ڕۆڵێکی ھەبووە. ھەروەھا بۆ فیلمی ''سوپەر ستار'' بە دەرهێنانی تەھمینە میلانی، گۆرانیی سەرەتای فیلمەکەی دروستکردووە. لە کارە سینەماییەکانی دیکەی دەکرێت ئاماژە بە ''کۆنسێرت لەسەر ئاو'' و ''سەگە پووشالییەکان'' بکرێت کە لە فیلمی ''سەگە پووشالییەکان''دا هاوڕێی ئەکتەرانی وەک لەیلا ئۆتادی و نیما شاهرۆخ شاھی بووە. ھەروەھا موزیکی ناوەڕاستی [[فیلمی تەلەڤیزیۆنی|تەلەفیلمی]] ''سێ هێڵی تەریب''ی بە دەرهێنانی موحسین ئەفشانی پێشکەش کردووە. فەرزاد فەرزین لە ساڵی 2016، لە زنجیرەی ''[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]'' بە دەرهێنانی مەنۆچەھر هادی و بە بەرهەمهێنانی مەھدی گوڵستانە ڕۆڵی گێڕا. گۆرانیی سەرەتای ئەم زنجیرەیە و سێ تاکەگۆرانیی دیکەی بڵاوکردەوە. فەرزاد فەرزین لە ساڵی 2019، لە بەردەوامیی پیشەی ئەکتەرییدا، ئەمجارەیان لە زنجیرەی ''مانکن'' بە دەرهێنانی حوسێن سۆهەیلیزادە چووە بەردەم کامێرا. لەم زنجیرەیەدا وەک [[گۆرانیبێژی]] سەرەتا و [[ئەکتەر]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/04/28/2540743/ممنوع-الکاریِ-فرزاد-فرزین-تایید-شد-پای-ساترا-در-میان-نیست |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=تسنیم |زمان=fa |سەردێڕ=قەدەغەکردنی کاری فەرزاد فەرزین پشتڕاستکرایەوە / دەستی ساترا لەمیاندا نییە}}</ref> فەرزاد فەرزین لە ساڵی 2020، لە زنجیرەی ''شاژنی سواڵکەرەکان'' بە دەرهێنانی حوسێن سۆهەیلیزادە چووە بەردەم کامێرا و ڕۆڵی پارسای لەم زنجیرەیەدا گێڕا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=http://www.yjc.news/fa/news/7465583 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=YJC |زمان=fa |سەردێڕ=فەرزاد فەرزین پەیوەندی بە «ملکه گدایان»ەوە کرد}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.yjc.news/fa/news/7465583 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> فەرزاد فەرزین لە ساڵی 2024، لە زنجیرەی ''قطب شمال'' بە دەرهێنانی ئەمین مەحمودی یەکتا چووە بەردەم کامێرا. لەم زنجیرەیەدا وەک [[گۆرانیبێژ|گۆرانیبێژی]] سەرەتا و [[ئەکتەر]] ڕۆڵی گێڕاوە.<ref name=":0" /> == ئەلبوومەکان == === ئەلبوومە فەرمییەکان === {| class="wikitable" border="1" !ڕیزبەند !ئەلبوم !وەشێنەر !بڵاوکردنەوە !تراکەکان |- |١ |شراره |نوای رامشه |تەممووزی ٢٠٠٤ |١٠ تراک |- bgcolor="#EFEFEF" |٢ |شوک |ایران گام |تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ |١٢ تراک |- |٣ |شانس |هنر اول |ئازاری ٢٠١٠ |١١ تراک |- bgcolor="#EFEFEF" |٤ |شلیک |هنر اول |ئازاری ٢٠١٢ |١١ تراک |- |٥ |شخصی |رویال هنر پارس |شوباتی ٢٠١٤ |١٤ تراک |- bgcolor="#EFEFEF" |٦ |شش |هنر اول |ئازاری ٢٠١٦ |١٢ تراک |- |٧ |شانزلیزه |آوای دوران |ئازاری ٢٠١٨ |١٣ تراک |} === ئالبۆمە ئینتەرنێتییەکان === {| class="wikitable" !ڕیزبەند !ناونیشانی ئالبۆم !ژمارەی تراکەکان !بڵاوکردنەوە |- |١ |تابستونه (ریمیکس) |٦ |٢٠١٧ |- |٢ |آتیش |٧ |٢٠٢٠ |} == فیلمۆگرافی == === سینەما === {| class="wikitable" !ساڵ !ناوی فیلم !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |2020 |آهنگ دو نفره<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.borna.news/بخش-فرهنگ-هنر-6/1114612-آهنگ-دو-نفره-فرزاد-فرزین-احمد-مهرانفر |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=خبرگزاری برنا |زمان=fa |سەردێڕ=«آهنگ دو نفره»ی فەرزاد فەرزین و ئەحمەد مێهرانفەر}}</ref> |ئیلیا کەمالات |ئارزو ئەرزانش |- |2012 |سگ‌های پوشالی |مەنسوور |ڕەزا تەوەکولی |- |2010 |کنسرت روی آب |ئارش |جەهانگیر جەهانگیری |- |2006 |پسران آجری |سەفا |مەجید قاریزادە |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" !ساڵ !ناوی زنجیرە !ڕۆڵ !دەرهێنەر |- |2024 |قطب شمال |ئارشام ئێکتا |ئەمین مەحمودی یەکتا |- |2023 |شب‌های مافیا: زودیاک |یاریزانی بەرایی و فیناڵیست |مەحمەدرەزا ڕەزاییان |- |2023 |نیوکمپ |شەهاب |مەنۆچەھر هادی |- |2020 |ملکه گدایان |بەرشام ئەفزەلی (پارسا پارسا) | rowspan="2" |حوسێن سۆهەیلیزادە |- |2019 |مانکن |بەهرام مەیبودی |- |2016 |[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]] |تورەج چەلەبیانی / فەرزاد فەرزین |مەنۆچەھر هادی |} == خەڵاتەکان == * وەرگرتنی پەیکەری زێڕینی باشترین ئەلبوومی پۆپی ساڵی ٢٠١٧ بە ھەڵبژاردنی جەماوەر بۆ ئەلبوومی شانزلیزە لە ئاهەنگی ساڵانەی موسیقی ما<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iranhmusic.ir/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Iran Home Music |سەردێڕ=ماڵی مۆسیقای ئێران - پێنجەمین ئاهەنگی «مۆسیقای ئێمە» بەڕێوەچوو}}</ref> * وەرگرتنی خەڵاتی باشترین پارچە مۆسیقای پۆپی ساڵی ٢٠١٦ لە فێستیڤاڵی ساڵانەی مۆسیقی ما بۆ گۆرانی «[[ئاشقانە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئاشقانە]]»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://musicema.com/node/335162 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=فەرزاد فەرزین: لە هەموو خەڵک سوپاسگوزارم بۆ ھەڵبژاردنی «عاشقانه» |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502115927/https://musicema.com/node/335162 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * وەرگرتنی پەیکەری «خداحافظ دنیا» بۆ گۆرانی «مرز» لە فێستیڤاڵی شێعری پارێزەرانی حەرەم لە ساڵی ٢٠١٧دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://miladtower.tehran.ir/آرشیو/اخبار-برج-میلاد/articleid/2527?dnnprintmode=true&mid=442&SkinSrc=%5BG]Skins%2F_default%2FNo+Skin&ContainerSrc=[G]Containers%2F_default%2FNo+Container |سەردێڕ=پەیکەری خوداحافیز دونیا بەخشرا بە فەرزاد فەرزین}} {{بەستەری مردوو|url=https://miladtower.tehran.ir/%D8%A2%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D9%88/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%AC-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF/articleid/2527?dnnprintmode=true&mid=442&SkinSrc=%5BG]Skins%2F_default%2FNo+Skin&ContainerSrc=[G]Containers%2F_default%2FNo+Container |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> * خەڵاتی باشترین تیتراژی ساڵی ٢٠١٢ لە بەشی جەماوەریدا بۆ گۆرانی «واسه آبروی مردمت بجنگ» بە گۆرانیبێژیی «فەرزاد فەرزین و [[موحسین چاوەشی|موحسین چاوشی]]» لە فێستیڤاڵی مۆسیقی ما<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/181596 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=حریق‌خزان، عاشقانه‌ها و رومی 3 بوونە باشترین ئالبۆمەکان}} {{بەستەری مردوو|url=http://musicema.com/node/181596 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> * وەرگرتنی پەیکەری «مرۆڤدۆستی» لە دوازدەهەمین ساڵیادی یانەی ھونەرمەندان (ساڵی ٢٠١٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/195777 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=فەرزاد فەرزین پەیکەری «مرۆڤدۆستی»ی وەرگرت |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250502125651/https://musicema.com/node/195777 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * خەڵاتی باشترین ئەلبوومی ساڵی ٢٠١٣ لە ڕوانگەی خەڵکەوە بۆ ئالبۆمی «شخصی» لە فێستیڤاڵی مۆسیقی ما<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://musicema.com/node/211677 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200808180356/http://musicema.com/node/211677 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=Musicema.com |زمان=fa |سەردێڕ=دووەمین ئاهەنگی هاودڵی ھونەرمەندانی مۆسیقا بەڕێوەچوو |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * خەڵاتی باشترین تاکەگۆرانیی دەرەوەی ئەلبوومی مۆسیقای ساڵی ٢٠١٣ لە ڕوانگەی خەڵکەوە بۆ گۆرانی «نگرانتم» لە فێستیڤاڵی مۆسیقی ما<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/273034/گزارش-دومین-جشن-برگزیدگان-موسیقی-ما |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=همشهری آنلاین |زمان=fa |سەردێڕ=ڕاپۆرتی دووەمین ئاهەنگی هەڵبژێردراوانی مۆسیقای ئێمە}}</ref> * خەڵاتی باشترین گۆرانی مۆسیقای ڕاستەوخۆ لە Art-Football Festivalی مۆسکۆی ڕووسیا لە ساڵی ٢٠١٤دا بۆ پێشکەشکردنی گۆرانی «باتو»<ref name="honaronline.ir2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/93031105346/فرزاد-فرزین-برنده-فستیوال-مسکو-شد |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=ایسنا |زمان=fa |سەردێڕ=فەرزاد فەرزین بووە براوەی فێستیڤاڵی مۆسکۆ}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.musicema.com/Farzad-Farzin فەرزاد فەرزین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230625062825/https://www.musicema.com/Farzad-Farzin|date=2023-06-25}} لە مۆسیقای ئێمە * [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138607230025 فەرزاد فەرزین] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] * {{IMDb name|8561367}} {{پۆلی کۆمنز|Farzad Farzin}} [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] s34gc57um5ngz7wkt7wl4lnve1tewct 0 304687 1696272 1692403 2026-10-28T13:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696272 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی حەلان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني حلان}}<br>{{lang-en| Kani Halan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.78819| 44.02956}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی حەلان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.78819| 44.02956 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٤٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی حەلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کانی حەلان (یان کانی حەلانێ)، وەک زۆربەی گوندەکانی دیکەی ناوچەکە، لە دوو بەشی سەرەکی پێکدیێت: "کانی" و "حەلان". سەربارەت بە ڕەگ و ڕیشەی وشەی "حەلان"، لە زاری ناوچەکە و لێکدانەوەی ناوە بەجێماوەکاندا چەند ڕوونکردنەوەیەک ھەن: * بۆچوونی جوغرافی و زەویناسی (بەردی حەلان): پێدەچێت وشەی حەلان پەیوەندی بە جۆرە بەردێک یان خاوێکەوە ھەبێت کە لە ناوچەکەدا بوونی ھەبووە. لە ھەندێک زاراوەی کوردی و ناوچەییدا، وشەی "حەلان" یان "حەلانە" ئاماژەیە بۆ جۆرە بەردێکی نەرم یان کەمێک سپی باو (سفیدکار/کەلس) کە بۆ دروستکردنی خانوو یان تێکەڵکردنی قڕژ بەکار ھاتووە، یان ئاماژەیە بۆ شوێنێک کە زەوییەکەی خاوەن ڕەقەن یان چینی تایبەتی بەردییە. بەم پێیە، ناوەکە واتە "کانییەک کە لە نزیک زەوی یان بەردی حەلان دەرچووە". * بۆچوونی بنەچەیی یان کەسایەتی (ناوی کەس یان ھۆز): لە ھەندێک حاڵەتدا لە ناوچەکانی بادینان و دەوروبەری ئاکرێ، وشەی "حەلان"یان "حەلۆ" کورتکراوە یان شێوازی ناوچەیی ناوی کەسێک بووە (وەک حەسەن یان ئەحمەد کە لە ڕووی زمانەوانییەوە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە)، یان ناوی بنەماڵە و خێزانێک بووە کە یەکەم جار لە دەوری ئەو کانییە نیشتەجێ بوون. * مانا لە زمانە کۆنەکاندا: لە ھەندێک لێکۆڵینەوەی ڕێزمان و مێژووی ناوچەییەکاندا، ھەندێک ناوی کۆنی گوندەکانی دەڤەری ئاکرێ و بادینان ڕێشەیان دەگەڕێتەوە بۆ زمانە دێرینەکانی ناوچەکە (وەک ئارامی یان ئاشووری کۆن) کە تێیاندا وشەی ھاوشێوەی "حەلا" یان "حەلان" بە مانای "شینایاتی"، "شێرینی (ئاوی شێرین)" یان "جێگەی نیشتەجێبوون" ھاتووە. بەھێزترین لێکدانەوەی خۆجێی ئەوەیە کە گوندەکە بەھۆی کانییەک ناونراوە کە کەوتووەتە شوێنێکی تایبەت بە زەوی یان بەردی حەلان، یان بەناوی ئەو بنەماڵە و کەسەی کە کانییەکەیان ئاوەدان کردووەتەوە (کانیی حەلان). == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٠) [[خێزان]] و (٢٤٢) کەس، کە (١٢١) [[نێر]] و (١٢١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] juczfbq70ttqsqy7wg101q2lbuvaqen 0 304688 1696627 1692402 2026-10-29T01:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696627 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کانی ھژیرۆک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کاني هزیروك}}<br>{{lang-en| Kani Hazhirok }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.84736| 43.81175}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کانی ھژیرۆک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.84736| 43.81175 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کانی ھژیرۆک''' یان '''کانی هەنجیرۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کانی ھژیرۆک پێکھاتووە لە دوو وشەی کوردی (کانی + ھژیرۆک/ھەنجیرۆک): * [[کانی]]: ئاماژەیە بۆ سەرچاوەی ئاوی سروشتی یان کانییەک کە لەو ناوچەیەدا ھەبووە. * ھژیرۆک: لە شێوەزاری بادینی/کرمانجیی سەروودا بە واتای "[[ھەنجیر]]ی بچووک" یان داری ھەنجیر (درەختی ھەنجیری کێوی) دێت. واتای گشتیی ناوەکە دەبێتە "کانیی ھەنجیرە بچووکەکە" یان "کانیی لای دارە ھەنجیرەکە"، کە لە کۆندا بەھۆی بوونی سەرچاوەیەکی ئاو (کانی) لە پەنا یان بن دارێکی ھەنجیر (ھژیر/ھژیرۆک) بەو ناوەوە ناسراوە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧١) [[خێزان]] و (٥٤٦) کەس، کە (٢٦٨) [[نێر]] و (٢٧٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] n4093f7szdutkpbedwen2xbkqmd9fr2 0 304830 1696733 1692404 2026-10-29T07:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696733 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کاڤلکا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کافلکا}}<br>{{lang-en| Kavlka }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.85484| 43.90264}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کاڤلکا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.85484| 43.90264 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کاڤلکا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کاڤلکا (کە لە ھەندێک سەرچاوە و نەخشەدا بە کافلکا یان کەڤلکا دەنووسرێت)، دەگەڕێتەوە بۆ وشەی کەڤل (کەڤڵ/کەلەک/کاڤل) لە دیالێکتی کورمانجیدا: * واتای وشەیی (کەڤل / کاڤل): لە [[زمانی کوردی]]دا (بەتایبەت لە ناوچەکانی بادینان)، وشەی «کاڤل» یان «کەڤڵ» بە واتا / ڕەگی وشەی کەلاوە، وێرانە، یان شوێنێکی چۆڵکراو و کۆن دێت (وەک چۆن دەگوترێت "کاڤل بوی" واتە وێران بوو/چۆڵ بوو). * شێوازی ناونانەکە: پاشگری «کا» بۆ بچووککردنەوە یان خۆشەویستیی ناوەکە بەکاردێت (کەمینە/تصغیر). بەم پێیە، «کاڤلکا» واتە کەلاوەی بچووک یان شوێنەوار/ئاوەدانییەکی کۆنی بچووک. لەنێو ناوچە جیاوازەکانی [[کوردستان]]دا، ناونانی گوندەکان بە وشەی «کاڤل / کەڤل» زۆر باوە؛ ئەوەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە لە کۆندا کەسانێک لەو شوێنە ژیاون و دواتر جێیان ھێشتووە، یان لەسەر پاشماوە و شوێنەواری گوندێکی کۆنتر دروست کراوەتەوە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، چۆڵە و ئاوەدان نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5jw57ihgtq5ysesi06ddf3dllgagmmz 0 305309 1696406 1692015 2026-10-28T17:35:22Z Bilalinfo 57400 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1696406 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = سوهەیلا ڕەزەوی | image = Farrokh Nemati - Soheila Razavi.jpg | caption = ڕەزەوی و فەرروخ نیعمەتیی ھاوسەری | image_size = | native_name = سهیلا رضوی | occupation = ئەکتەر | years_active = ١٩٨٥–ئێستا | spouse = فەرروخ نیعمەتی | imdb_id = 1855273 }} '''سوھەیلا ڕەزەوی''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: سهیلا رضوی: لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٥٤ لە [[تاران]]) ئەکتەری سینەما و تەلەفیزیۆنی [[ئێران|ئێرانە]]. ھاوسەری فەرروخ نیعمەتی ئەکتەری سینەمایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112200177 |سەردێڕ= سوهەیلا ڕەزەوی لە ماڵپەڕی سورە |بڵاوکەرەوە= سورە |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی سهیلا رضوی همسر فرخ نعمتی + عکس |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography1-soheyla-razavi.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی سهیلا رضوی + 40 عکس زیبا و خانوادگی سهیلا رضوی |ناونیشان=https://pichak.net/biography/soheyla-razavi/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=پیچک |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەما === {| class="wikitable" |- ! فیلم !! ساڵ !! دەرھێنەر |- | ''[[کەمکردنەوە (فیلم)|کەمکردنەوە]]'' || 2021 || [[مانی حەقیقی]] |- | ئاهوو || 2020 || ھووشەنگ گۆلمەکانی |- | بەراز || 2017 || [[مانی حەقیقی]] |- | [[ئیسرافیل (فیلم)|ئیسرافیل]]|| 2016 || [[ئایدا پەناھەندە]] |- | ماڵێک لە شەقامی چل و یەکەم || 2015 || حەمیدڕەزا قۆربانی |- | میگرێن || 2011 || مانەلی شوجاعی فەرد |- | یەک دەنکە شەکر || 2010 || ڕەزا میرکەریمی |- | ئاغای یووسف || 2010 || عەلی ڕەفیعی |- | کاتێک ھەموو نوستووین || 2007 || بەھرام بەیزایی |- | مارمێلک || 2003 || کەمال تەبریزی |- | ھۆتێل کارتن || 1996 || سیروس ئەلوەند |- | دەم و چاو || 1995 || سیروس ئەلوەند |- | ڕۆمانسی || 1995 || عەلیرەزا داوودنەژاد |- | وەک ھەور لە بەھاردا || 1990 || سەعید ئه‌میرسولەیمانی |- | سەراب || 1986 || سەعید ئەسەدی، حەمید تەمجیدی |- | گێژەڵۆکە || 1985 || کامران قەدەکچیان |} === فیلمی تەلەفیزیۆنی === {| class="wikitable" |- ! ناونیشانی فیلم !! دەرھێنەر |- | دادگای نورنبێرگ || مەنیژە مەعماری |- | ڕوستەم و سوھراب || پەری صابری |- | سوڵتانی مار || شەھرە لۆڕستانی |- | نوتفەی شووم || ڕەزاکەرەم ڕەزایی |- | دکتۆر فاوستۆس || rowspan="3" | ئیرەج ڕاد |- | دکتۆر کنۆک |- | دەستدرێژیکەران |} === زنجیرەی تلویزیۆنی === {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! ناو ! دەرھێنەر ! ڕوونکردنەوەکان |- |1987 |گورگەکان |داوود میرباقری |[[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی ١]]، ١٢ بەش |- |1987 |درەختی دۆستایەتی |سەعید خاکسار |[[کەناڵی دوو (ئێران)|کەناڵی ٢]]، ٥٠ بەش |- |1987 |دوا ھەنگاو |حسێن فردڕۆ |کەناڵی ١ |- |1989 |بەھارانە |سیما ئیلخان |کەناڵی ١، ٩٠ بەش |- |1990 |بۆنی گوڵی یاس |بەھمەن زەرینپوور |کەناڵی ١، ١٠ بەش |- |1992 |ئاپارتمان |ئەسغەر ھاشمی |کەناڵی ١، ١٢ بەش |- |1995 |لەژێر گومبەدی شیندا |بەھمەن زەرینپوور |[[کەناڵی پێنج (ئێران)|کەناڵی ٥]]، ٢٦ بەش |- |1996 |سەرەداو |کەیومەرس پوورئەحمەد |کەناڵی ١ |- |1999 |کاتی سەوداسەری |مۆحەممەدعەلی نەجەفی |کەناڵی ١ |- |1999 |میراتگرانی ئاغای نیکبەخت | rowspan="2" |مەرزیە بڕومەند |کەناڵی ١، ١٣ بەش |- |2000 |چیرۆکەکانی نەورۆز |کەناڵی ١، ٨ بەش |- |2005 |کۆتایی پێشاندان |بەھمەن زەرینپوور |کەناڵی ١، ١٥ بەش |- |2005 | پاسەوانی دەریایی |موحسین شاه‌مۆحەممەدی |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]]، ١٣ بەش |- |2008 |کاتێک بۆ پەشیمانی |ئیسماعیل فەلاحپوور |کەناڵی ٣، ٥ بەش، پەخش لە شەوانی قەدردا |- |2009 |ھەموو منداڵەکانی من |مەرزیە بڕومەند |کەناڵی ١، ٤١ بەش |- |2013 |وەبیرھێنانەوە |حوجەت قاسمزادە ئەسل |کەناڵی ئای فیلم، ٤١ بەش |- |2016 |برا |جەواد ئَفشار |کەناڵی ٢، ٣٠ بەش، پەخش لە مانگی ڕەمەزاندا |- |2019 |بانووی سەردار |پەرویز شێخ تادی |کەناڵی ٣، ١٢ بەش |- |2019 |وارش |ئەحمەد کاوەری |کەناڵی ٣، ٣٤ بەش |- |2021 |ئاور و با |موجتەبا ڕاعی |کەناڵی ٣، ٥٧ بەش |} === شانۆ === {| class="wikitable" |- | ئاھەنگی خۆشەویستی خوێن || عەلی ڕەفیعی |- | [[ڕۆمیۆ و جولیەت]]|| عەلی ڕەفیعی |- | خزمەتکارەکان || عەلی ڕەفیعی |- | لە میسر بەفر نابارێت || عەلی ڕەفیعی |- | ڕاوی ڕێوی || عەلی ڕەفیعی |- | ئۆتێللۆ || ھووشەنگ تەوەکولی |- | ئەفرا || بەھرام بەیزایی |- | پیاوێک بۆ ھەموو وەرزەکان || بەھمەن فەرمانئارا |- | نانی نیوەڕۆی نەفرەتی || سەعید ئەمیرسولەیمانی |- | سێبەری سیمورغ || سەعید ئەمیرسولەیمانی |- | شازادە و دەستکورت || ھادی مەرزبان |- | باخی گێلاس || ئەکبەر زەنجانپوور |- | ئاژانسی ڤینۆس || جەمشید جەھانزادە |- | ژنانی صبرا و پیاوانی شتیلا || قوتبەدین صادقی |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی فیلم !! دەرھێنەر !! ڕۆڵ |- |2026 |[[یەل (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|یەل]] |[[جەمشید مەحموودی]] | |- |2017 ||شەھرزاد ٣ ||[[حەسەن فەتحی]]|| پەروین |- |2017 ||شەھرزاد ٢ ||[[حەسەن فەتحی]]|| پەروین |- |2015 ||[[شەھرەزاد (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|شەھرزاد ١]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://shahrzadseries.com/365657 |سەردێڕ= سوهەیلا ڕەزەوی |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی شوباتی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160304185724/http://shahrzadseries.com/365657 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ||[[حەسەن فەتحی]]|| پەروین |} === شانۆی تەلەفیزیۆن === {| class="wikitable" |- ! ناو !! دەرھێنەر !! ساڵ |- | گەنجی نازەنین || ستێرە ئیسکەندەری || 2014 |- | ژیانی ئاغای دۆنیج || ستێرە ئیسکەندەری || 2017 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112200177 سوهەیلا ڕەزەوی] لە ماڵپەڕی [[سورە سینەما]] {{پۆلی کۆمنز|Soheyla Razavi}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] eh5n6v152tetx70nyc8cgt291rdbuau 0 305466 1696563 1691975 2026-10-28T21:14:00Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696563 wikitext text/x-wiki {{Short description|پارێزەر و دادوەری باشووری ئەفریقایی (لەدایکبووی ١٩٤١)}} {{Infobox officeholder | name = ناڤی پیلای | image = Navi Pillay June 2014.jpg | caption = پیلای لە ساڵی ٢٠١٤ | office = [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ]] | 1blankname = سکرتێری گشتی | 1namedata = بان کی-مون | deputy1 = {{ubl|[[کانگ کیونگ-وا]]|لاڤیا پانسێری}} | term_start = ١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ | term_end = ٣١ی ئابی ٢٠١٤ | predecessor1 = لویز ئاربوور | successor1 = زەید بن ڕەعد | office2 = دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی | term_start2 = ١١ی ئازاری ٢٠٠٣ | term_end2 = ٣١ی ئابی ٢٠٠٨ | predecessor2 = | successor2 = | office3 = سەرۆکی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ ڕواندا | term_start3 = ٤ی حوزەیرانی ١٩٩٩ | term_end3 = ٢٦ی ئایاری ٢٠٠٣ | predecessor3 = لایتی کاما | successor3 = ریک مۆسە | office4 = دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ ڕواندا | term_start4 = ٢٥ی ئایاری ١٩٩٥ | term_end4 = ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ | predecessor4 = | successor4 = | office5 = دادوەری دادگای باڵای باشووری ئەفریقا | appointer5 = [[نێلسۆن ماندێلا]] | term_start5 = ١٩٩٥ | term_end5 = ١٩٩٥ | predecessor5 = | successor5 = | birth_name = ناڤانێتم نایدوو | birth_date = {{nowrap|{{birth date and age|1941|9|23|df=y}}}} | birth_place = [[دووربان]]، نەتال، باشووری ئەفریقا | death_date = | death_place = | spouse = {{marriage|گابی پیلای|1965-01}} | children = ٢ | education = {{ubl |[[زانکۆی نەتال]] ([[بەکالۆریۆس لە هونەر|BA]], [[بەکالۆریۆس لە یاسا|LLB]]) |[[زانکۆی ھارڤارد]] ([[ماستەر لە یاسا|LLM]], [[دکتۆرا لە زانستی یاسایی|JSD]])}} | awards = [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] ([[خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]) }} '''ناڤانێتم پیڵای''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Navanetham Pillay؛ ناوی لەدایکبوون '''نایدوو'''، ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤١) [[دادوەر]]ێکی [[باشووری ئەفریقا|باشووری ئەفریقایییە]] کە لە ساڵی ٢٠٠٨ تا ٢٠١٤ وەک [[نووسینگەی کۆمیسیارانی باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ مافی مرۆڤ|کۆمیسیاری باڵای مافەکانی مرۆڤی]] [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] خزمەتی کردووە. پیڵای هاوولاتییەکی باشووری ئەفریقایی بە ڕەچەڵەک تامیلە، یەکەم ژنی دادوەری نا-سپیپێستی دادگای باڵای باشووری ئەفریقا بووە. ئەو هەروەها وەک دادوەری دادگای تاوانی نێودەوڵەتی و سەرۆکی دادگای تاوانی نێودەوڵەتی بۆ [[ڕواندا]] کاری کردووە. [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی]] ٢٠٢٦ی پێ دەبەخشرێت لەبەر هەوڵەکانی بۆ پەرەپێدانی ئاشتی و یاسای نێودەوڵەتی. == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[پەڕگە:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|وێنۆک|[[دووربان]]، باشووری ئەفریقا، شارۆچکەی ناڤی پیڵای]] پیڵای لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٤١ بە ناوی ناڤانێتم نایدوو لە [[دووربان]]، پارێزگای نەتال، یەکێتیی باشووری ئەفریقا، لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی ناراینسامی و سانثاما نایدوو لەدایک بووە. بە ڕەچەڵەک تامیلێکی [[ھیندستان|هیندییە]].<ref name="Naidu-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=نایدوو|یەکەم=سام|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ|سەردێڕ=ناڤی پیلای: بەدیهێنانی مافەکانی مرۆڤ بۆ هەمووان|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=کوێرکەس|ژپنک=٩٧٨-١-٩٠٩٨٠٧-٢٧-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="nmu">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-getBy-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ |سەردێڕ=ناڤی پیلای ٢٠١٠ |بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی نێلسۆن ماندێلا]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012222939/https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> باپیری لە ساڵانی ١٨٩٠دا وەک کرێکاری بارمتە لە هیندستانەوە هاتن بۆ ئەوەی لە [[کێڵگە|کێڵگەکانی]] شەکری باشووری ئەفریقا لە نەتال کار بکەن،<ref name="Naidu-2013" /> و باپیرەی هەردوو دەستی لە رووداوێکی کارکردندا لە کارگەی شەکر لەدەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Nel |یەکەم=Brandon |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=‘We are very proud’: Durban celebrates Navi Pillay’s Nobel Peace Prize |ناونیشان=https://iol.co.za/news/2026-10-09-we-are-very-proud-durban-celebrates-navi-pillays-nobel-peace-prize/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=IOL |زمان=en}}</ref> دایک و باوکی لە سەرەتای مێردمنداڵیدا هاوسەرگیریی ڕێکخراویان هەبووە و هەشت منداڵیان هەبووە، کە پیڵای پێنجەمین منداڵیان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=https://access.heinonline.com/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=access.heinonline.com}}</ref><ref name="jain2026">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جەین |یەکەم=سانیا |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/trending/navi-pillay-wins-nobel-peace-prize-her-grandparents-were-indian-indentured-labourers-101791539313111.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وتەگێڕانەوە=بە گوێرەی سام نایدوو لە کتێبی ''ناڤی پیلای: بەدیهێنانی مافەکانی مرۆڤ بۆ هەمووان'' |سەردێڕ=ناڤی پیلای خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی دەباتەوە: باپیر و تاتەی کرێکاری بارمتەی هیندی بوون |بڵاوکەرەوە=[[هیندوستان تایمز]]}}</ref> ناراینسامی شۆفێری پاس بوو و بۆ زیادکردنی داهاتی خێزانەکەی کارەکانی تری وەک ماسیگرتنی ئەنجام دەدا، لە کاتێکدا سانثاما ژنی ماڵەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Scott |یەکەم=Dianne |سەردێڕ=Communal space construction : the rise and fall of Clairwood and district. |ناونیشان=https://researchspace.ukzn.ac.za/items/5f3802bd-bd2c-43e2-8ff4-6476da6df97a |زمان=en}}</ref><ref name="jain2026" /> هەردووکیان خێزانەکەیان بە بەهای بەهێزی [[هیندویزم|هیندی]] پەروەردە کرد، و جەختیان لەسەر یەکسانیی نێوان پیاوان و ژنانی ناو خێزانەکە کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Redirecting... |ناونیشان=https://access.heinonline.com/HOL/P?h=hein.intyb/sayrbk0037&i=19 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=access.heinonline.com}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/ ناڤی پیڵای] لە ماڵپەڕی Nobelprize.org {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|مافەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Navanethem Pillay}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] 3of3qg7h7q2h4vdnyif4oqn1wsklndv 0 305479 1696427 1692171 2026-10-28T18:27:56Z Bilalinfo 57400 ھەستی مەھدەویفەر 1696427 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Actortvseries.jpg | image_upright = 1 | caption = | genre = [[دراما|درامیی]] | writer = [[نیما جاویدی]] | screenplay = | story = | director = نیما جاویدی | Cinematographer = مورتەزا نەجەفی | presenter = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | composer = رامین کوشا | country = ئێران | language = فارسی | num_episodes = ۲۰ | producer = مەجید مەتڵەبی | editor = عیماد خودابەخش | runtime = ٤١ – ۷۱ خولەک | company = [[فیلیمۆ]] - [[نماوا]] | budget = | network = تۆڕی نمایشی ماڵەوە | first_aired = ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ | last_aired = ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳ }} '''ئەکتەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''آکتور)''زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[دراما|درامی]] لە دەرهێنانی [[نیما جاویدی]] و بەرهەمهێنانی مەجید موتڵەبی. لەم زنجیرەیەدا [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]]، ئەحمەد میهران‌فەر، [[ھەستی مەھدەویفەر]]، [[ھانیە تەوەسولی]]، [[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]]، هومەن بەرق‌نورد و مەهراوە شەریفی نیا ڕۆڵیان گێڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}</ref> پەخشکردنی ئەم زنجیرەیە لە ۲٥ی کانوونی دووەمی ۲۰۲۳ لە تۆڕەکانی [[فیلیمۆ]] و [[نەماوا]] دەستی پێکرد و لە ۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۳ کۆتایی هات. ''زنجیرەکە'' لە کێبڕکێ لەگەڵ زنجیرە نێودەوڵەتییەکاندا توانی خەڵاتی گەورەی فێستیڤاڵی Series Mania بەدەستبێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه بزرگ جشنواره فرانسوی برای سریال ایرانی «آکتور» |ناونیشان=https://www.imna.ir/news/650007/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=ایمنا |بڵاوکەرەوە=ایمنا خبرگزاری شهری ایران {{!}} IMNA News Agency |زمان=fa}}</ref> و لە درێژەدا خەڵاتی باشترین سیناریۆی لە خەڵاتە جیهانییەکانی خەڵاتی نێودەوڵەتی درامای سیئۆل لە [[کۆریای باشوور]] بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فیلیموشات |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلیموشات |زمان=fa}}</ref> کەناڵی تەلەڤیزیۆنی [[فەڕەنسا|فەرەنسی]]-[[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] Arte زنجیرەکەی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەک یەکەم زنجیرەی ئێرانی بە دۆبلاژی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] و [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن پلاتفۆرم و کەناڵی Arte بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ئەورووپا پەخش دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= خرید حق پخش «آکتور» توسط فرانسه برای اولین بار در تاریخ سریال ایران {{!}} آخرین خبر|ناونیشان=https://akharinkhabar.ir/cinema/10050491}}</ref> == چیرۆک == چیرۆکی ئەم زنجیرەیە، دەربارەی ژیانی پڕ لە هەوراز و نشێوی چەند ئەکتەرێکی بەهرەمەندی شانۆیە کە دوای پێشنیارێک ژیانیان تووشی ڕووداوی ئاڵۆز دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= تماشای آنلاین فیلم و سریال|ناونیشان=https://www.filimo.com/m/130789/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1}}</ref> == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable" !ئەکتەر !ڕۆڵ |- |[[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]] |عەلی همتی |- |ئەحمەد مهران‌فەر |مورتەزا |- |[[ھەستی مەھدەویفەر]] |ئالما پورئسماعیل |- |[[ھانیە تەوەسولی|هانیه تەوەسەلی]] |نازی |- |[[گلارە عەباسی|گلاره عەباسی]] |مریم |- |هومەن بەرق‌نورد |سەمەدیان |- |سوها نیاستی |سارا |- |مەهراوە شەریفی نیا |لیلی |- |فەریدا سیا مەنسور |بی‌بی |- |زوهرە سەفەوی |خانم‌جان |- |رویا جاویدنیا |خانم محشوریان |- |مجید جعفری |خرسند |- |مجید پتکی |غفور |- |ئاراش فەلاحەتپیشە |وحید |- |لەیلا فرهادپور |نزهت |} == کڕینی مافی پەخشی زنجیرە لە ئەورووپا == بۆ یەکەم جار لە ئێران کەناڵی فەرەنسی ـ ئەڵمانی Arte زنجیرەی ئێرانی«ئەکتەر»ی بۆ پەخش کردن کڕیەوە و دۆبلاژی کردووە. وەرزی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ڕێکەوتی ۹ی مای - ۲۰ی گوڵان - لە کەناڵی تەلەڤیزیۆنی و پلاتفۆرمی آرته بڵاو دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خرید حق پخش سریال «آکتور» توسط شبکه آرته فرانسه – پارسینه پلاس |ناونیشان=https://plus.parsine.com/%d8%ae%d8%b1%db%8c%d8%af-%d8%ad%d9%82-%d9%be%d8%ae%d8%b4-%d8%b3%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%84-%d8%a2%da%a9%d8%aa%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d9%88%d8%b3%d8%b7-%d8%b4%d8%a8%da%a9%d9%87-%d8%a2%d8%b1%d8%aa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=«آکتور » در آرته/ پخش سریال ایرانی در تلویزیون فرانسه |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/965070/%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%BE%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}</ref> == خەڵاتەکان == === بیست‌ و دوەمین ئاهەنگی [[خەڵاتەکانی حافز]] === {| class="wikitable" ! بەش !! کاندید !! ئەنجام |- | باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی | [[نماوا]] | {{nom}} |- | باشترین دەرهێنانی تەلەڤیزیۆنی | [[نیما جاویدی]] | {{won}} |- | باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی | [[نەوید محەممەدزادە|نەوید محەمەدزادە]] | {{nom}} |- | باشترین ئەکتەری پیاوی درامی تەلەڤیزیۆنی | ئەحمەد مهران‌فەر | {{nom}} |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{IMDb title|tt14690552}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 7djrghdit6p83x3gv01j0obqewqwe4w 0 305579 1696241 1694262 2026-10-28T12:13:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696241 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Fereshteh's Sin Poster.jpg|caption=پوستەری فەرمی|genre=درامای کۆمەڵایەتی|creator=[[فیلیمۆ]]|director=حامد عەنقا|writer=حامد عەنقا|country=ئێران|language=فارسی|num_episodes=١٨|runtime=٥٠ بۆ ٦٠ خوولەک|first_aired=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|show_name_2=گناه فرشته|starring=[[شەھاب حوسێنی]] - [[پەردیس پورعابدینی]]}} '''''تاوانی فرەشتە''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''گناه فرشته)'' زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنان و نووسینی حامد عەنقا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}</ref> کە [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]، [[ئەمیر ئاغایی]]، لادەن مستەوفی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}</ref> [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]، [[پەردیس پورعابدینی]] و بەهرۆز ڕەزوی ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. ئەم زنجیرە لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە [[فیلیمۆ]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQ5R7 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85309692/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tn.ai/2998732}}</ref> == پوختەی چیرۆک == چیرۆکی زنجیرەکە باس لە هاوسەرێکی پارێزەر دەکات کە یەکێکیان، مەهتاب محتەشەم (لادەن مستەوفی) لە دۆسیەکانی کوشتندا شارەزایە و ئەوی تریان حامید تەهرانی ([[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]) یەکێکە لە پارێزەرە ناسراوەکانی بواری دۆسیە ئابوورییەکان و کوڕی عیماد تەهرانییە. ئەوان لە دۆسیەی کوشتن بەرامبەر یەکدی دەوەستنەوە. == ئەکتەرەکان == * [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] لە ڕۆڵی حامد تەهرانی * [[ئەمیر ئاغایی]] لە ڕۆڵی نەوید عۆشێری * لادن مستەوفی لە ڕۆڵی مەهتاب محتەشەم * [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=همبازی‌شدن دوباره مهدی سلطانی و دیبا زاهدی در «گناه فرشته» |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5963964/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> لە ڕۆڵی موشفیق * [[پەردیس پورعابدینی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tn.ai/3007193}}</ref> لە ڕۆڵی فریشتە خادم * بەهرۆز ڕەزوی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQcjS |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref> لە ڕۆڵی عیمادەدین تەهرانی * فەرید سەجادی حسینی لە ڕۆڵی عەنایەت خادم * ئاشا محرابی لە ڕۆڵی فرووزان * دیبا زاهدی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mojnews.com/n/2eC2}}</ref> لە ڕۆڵی نازلی * جەمشید گرگین لە ڕۆڵی مەنووچەهر متین دەفتری * سەید مەهرداد ضیایی لە ڕۆڵی جەمیلی * جەعفەر دەهقان لە ڕۆڵی حوجەت * فەخرەدین سەدیق شەریف لە ڕۆڵی ئەمیر عۆشێری * سام کەبودوەند لە ڕۆڵی ڕەسوولی * نەفس باوڕغی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://snn.ir/004gdj|سەردێڕ=همبازی شدن دوباره مهدی سلطانی و دیبا زاهدی در «گناه فرشته» / نفس بازغی بازیگر سریال شد}}</ref> لە ڕۆڵی تینا تەهرانی == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bbc.com/persian/articles/crg8g2n8r4do تاوانی «فرەشتە» یان «شەیتان»؛ کاتێک دەرهێنەر مێژوو دەشکێنێت. بی‌بی‌سی فارسی] * [https://tn.ai/3027568 تاوانی «تاوانی فرەشتە». تسنیم] * [https://tn.ai/3030117 چیرۆکی ڕاپۆرتی کوشتنێک تسنیم] * [https://isna.ir/xdQgSJ سانسۆری ئەم زنجیرانە لە بەرژەوەندی کێدایە؟ ایسنا] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 6u3d05g8bn4kn2mjdq90g85jpt0u5eo 0 305581 1696240 1694752 2026-10-28T12:13:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696240 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=سەدام|image=صددام.jpg|caption=پۆستەری فیلم|director=پێدرام پوورئەمیری|runtime=99 خولەک|country=ئێران|language=فارسی|gross=١٣٤،٧٧٤،٣٨٩،٠٠٠ تۆمان|released=٢٠٢٥|starring=[[ڕەزا عەتاران]] - [[ئازادە سەمەدی]] - [[پەریناز ئیزەدیار]] - [[عەباس جەمشیدی‌فەر]]}} '''''سەددام''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''صددام)'' فیلمێکی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدی]] [[ئێران|ئێرانییە]] لە دەرهێنانی پەدرام پورئەمیرى، بەرهەمهێنانی موجتەبا ڕەشوەند و نووسینی پەدرام پورئەمیرى و ڕەزا فەخار کە لە ساڵی ٢٠٢٥ بەرهەم هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403102115363/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref> [[ڕەزا عەتاران]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]]، [[ئازادە سەمەدی]]، [[عەباس جەمشیدی‌فەر|عەباس جەمشیدیفەر]]، ئەمیرئەحمەد قەزوینید و سیاووش چراغیپوور ئەکتەرەکانی ئەم فیلمە پێک دەهێنن. ئەم فیلمە بۆ یەکەمجار لە چل و سێیەمین ئاهەنگی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا و لە سێ بەشدا کاندیدی وەرگرتنی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=جدول نمایش آثار «فیلم فجر» مشخص شد؛ «صیاد» فیلم افتتاحیه |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6346582/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=نامزدهای جشنواره فیلم‌ فجر اعلام شدند؛ «بچه مردم» با ۱۴ نامزدی در صدر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6373781/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%DB%B1%DB%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەی]] چوار ئەڵقەیی «سەددام» وەک پێشڕەوی فیلمەکە و دیکۆمێنتاریی «سەددام بکوژە» بە تیشکخستنەسەر ژیانی ڕاستەقینەی کازم بەنی-تەمیم، بە شێوەی تایبەت لە پلاتفۆرمی [[فیلمنێت|فیلم‌نێت]] بڵاو کرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/86121442/%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == چیرۆک == فیلمی سەددام باسی پیاوێک دەکات کە بەهۆی لێکچوونی لەگەڵ [[سەددام حوسێن]] دەبێتە یەکێک لە جێگرەوەکانی سەددام و بڕیارە لە تاران ئۆپەراسیۆنێک ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=تصویری از رضا عطاران که باورتان نمی شود |ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-16/661794-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=صدام به آفریقا رسید/ عطاران با «صد دام» به سینما می آید |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/194417-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری هنر ایران |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403102115363/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=رضا عطاران صدام نمی‌شود |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/855896/%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable" |- !ئەکتەر !ڕۆڵ |- |[[ڕەزا عەتاران]] |سەلاح |- |[[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] |سورەیا |- |[[ئازادە سەمەدی]] |حەلیمە |- |[[عەباس جەمشیدی‌فەر|عەباس جەمشیدیفەر]] |خەشایار |- | ئەمیرئەحمەد قەزوینی |ئەمیر |- |سیاووش چراغیپوور |ڕاوێژکاری سەددام |- |کازم بەنی-تەمیم |سەددام |- |} == هەڵسەنگاندن == === بۆکس ئۆفیس === ''سەددام'' بوو بە پێشەنگی فرۆشتنی بلیتی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] و بلیتەکانی لە کاتژمێرە سەرەتاییەکانی فرۆشران، تا کۆتایی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر تەواو بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shrr.ir/001JZW|سەردێڕ=فیلم کمدی صددام صدرنشین فروش بلیت‌های جشنواره فجر}}</ref> ئەم فیلمە لە یەکەم ڕۆژی نمایشیدا تا کاتژمێر ٨ی ئێوارە سێ ملیار تمەنی فرۆشت و ٣٠ هەزار بینەری هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=نیوز |یەکەم=فیلم |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=فروش سه میلیارد تومانی فیلم رضا عطاران در روز اول اکران {{!}} حمله «صددام» به گیشه |ناونیشان=https://www.filmnews.ir/%d8%a7%d8%ae%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d9%87%d9%85/%d9%81%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%b3%d9%87-%d9%85%db%8c%d9%84%db%8c%d8%a7%d8%b1%d8%af-%d8%aa%d9%88%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%b1%d8%b6%d8%a7-%d8%b9%d8%b7%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلم‌نیوز |زمان=fa-IR}}</ref> ''سەددام'' بە ڕاکێشانی زیاتر لە ١٬٦٨٠٬٠٠۰ بینەر و فرۆشتنی ١٣٤ ملیار [[تمەن|تمەنی]] کۆتایی به نمایش خۆی لە سینەماکان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.filimo.com/shot/194666/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85/}}</ref> === خەڵاتەکان === {| class="wikitable" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !کاندیدکراو !ئەنجام !سەرچاوە |- ! rowspan="4" |٢٠٢٥ ! rowspan="4" | [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|خولی چل و سێیەمی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین ڕۆڵی سەرەکی پیاو |[[ڕەزا عەتاران]] |{{nom}} | rowspan="4" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=نامزدهای جشنواره فیلم‌ فجر اعلام شدند؛ «بچه مردم» با ۱۴ نامزدی در صدر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6373781/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%DB%B1%DB%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |باشترین مکیاژ |عەباس عەباسی |{{nom}} |- |باشترین دیزاینی دەرهێنانی هونەری |محەممەدحسێن کەرمی |{{nom}} |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] 7gchx7nf2e2tik9xl16arvjybusam7i 0 305668 1696444 1695642 2026-10-28T19:05:22Z Shaween 18477 1696444 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داڕێژە:Infobox artwork | title = ڤینۆسی ویلێندۆرف | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Venus von Willendorf 01.jpg | image_upright = | alt = | caption = | artist = | designer = | year = {{circa}} 30,000 [[Before Present|BP]] دۆزراوەتەوە گە ساڵی ١٩٠٨ | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | catalogue = | medium = | movement = | subject = | height_metric = <!-- (i.e. in metric units) --> | width_metric = | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | weight = | designation = | condition = | museum = | city = ڤیێنا | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | commissioner = | accession = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | module = | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' فیگەری ڤینۆس کە مەزەندە دەکرێت کە دروست کراوە {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] cok055d3245dtgpoddxnej3e6bny4dy 1696445 1696444 2026-10-28T19:08:55Z Shaween 18477 1696445 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} {{داڕێژە:Infobox artwork | title = ڤینۆسی ویلێندۆرف | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Venus von Willendorf 01.jpg | image_upright = | alt = | caption = | artist = | designer = | year = {{circa}} 30,000 [[Before Present|BP]] دۆزراوەتەوە گە ساڵی ١٩٠٨ | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | catalogue = | medium = | movement = | subject = | height_metric = <!-- (i.e. in metric units) --> | width_metric = | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | weight = | designation = | condition = | museum = | city = ڤیێنا | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | commissioner = | accession = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | module = | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' پەیکەرێکی بچووکی ١١٫١ سانتیمەتر بەرزە (٤٫٤ ئینچ)، کە بە ناوی پەیکەری ڤینۆس ناسراوە و خەماڵێنراوە نزیکەی {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر دروست کرابێت.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] s9y1scjzdd7phafwi0loy8p6shjjg32 1696446 1696445 2026-10-28T19:20:19Z Shaween 18477 1696446 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' پەیکەرێکی بچووکی ١١٫١ سانتیمەتر بەرزە (٤٫٤ ئینچ)، کە بە ناوی پەیکەری ڤینۆس ناسراوە و خەماڵێنراوە نزیکەی {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر دروست کرابێت.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] 9gd383ufdejynn4922mqrtqp2gjdfvl 1696448 1696446 2026-10-28T19:25:27Z Shaween 18477 /* هەروەها سەیری بکە */ 1696448 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' پەیکەرێکی بچووکی ١١٫١ سانتیمەتر بەرزە (٤٫٤ ئینچ)، کە بە ناوی پەیکەری ڤینۆس ناسراوە و خەماڵێنراوە نزیکەی {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر دروست کرابێت.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت ==بەستەری دەرەکی== {{commons}} {{external media | width = 210px | float = right | video1 = [http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html Nude Woman (Venus of Willendorf)], Smarthistory}} *[http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ |date=2004-04-03 }}. *[https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html Don Hitchcock (Don's Maps): "Venus figures from the Stone Age - The Venus of Willendorf"] *''The Invisible Sex: Uncovering the True Roles of Women in Prehistory'' by J.M. Adovasio, [[Olga Soffer]] and Jake Page, {{ISBN|978-0-06-117091-1}}, gives a new 'view' of ''headdress'' as possible model for weaving a basket; Lauran Miller review at Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] *[https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 3D model of the ''Venus of Willendorf'' in the 3D museum of the Natural History Museum, Vienna] {{coord|48|19|N|15|23|E|display=title|region:AT-3_type:city_source:dewiki}} {{Authority control}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] q31iizsfvvm2wijellz1l6vkq4dq4cf 1696450 1696448 2026-10-28T19:26:51Z Shaween 18477 بەستەری دەرەکی زیاد کرا 1696450 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' پەیکەرێکی بچووکی ١١٫١ سانتیمەتر بەرزە (٤٫٤ ئینچ)، کە بە ناوی پەیکەری ڤینۆس ناسراوە و خەماڵێنراوە نزیکەی {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر دروست کرابێت.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت ==بەستەری دەرەکی== {{commons}} {{external media | width = 210px | float = right | video1 = [http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html Nude Woman (Venus of Willendorf)], Smarthistory}} *[http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ |date=2004-04-03 }}. *[https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html Don Hitchcock (Don's Maps): "Venus figures from the Stone Age - The Venus of Willendorf"] *''The Invisible Sex: Uncovering the True Roles of Women in Prehistory'' by J.M. Adovasio, [[Olga Soffer]] and Jake Page, {{ISBN|978-0-06-117091-1}}, gives a new 'view' of ''headdress'' as possible model for weaving a basket; Lauran Miller review at Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] *[https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 3D model of the ''Venus of Willendorf'' in the 3D museum of the Natural History Museum, Vienna] {{coord|48|19|N|15|23|E|display=title|region:AT-3_type:city_source:dewiki}} {{Authority control}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] 2w233sq0yqclosh77aipk5yaoc88dp9 1696501 1696450 2026-10-28T20:01:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696501 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}}   '''''ڤینۆسی ویلێندۆرف''''' پەیکەرێکی بچووکی ١١٫١ سانتیمەتر بەرزە (٤٫٤ ئینچ)، کە بە ناوی پەیکەری ڤینۆس ناسراوە و خەماڵێنراوە نزیکەی {{Circa|30,000}} ساڵ لەمەوبەر دروست کرابێت.<ref name="PHYS">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Weber |یەکەم=G.W. |دوایین٢=Lukeneder |یەکەم٢=A. |دوایین٣=Harzhauser |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The microstructure and origin of the Venus of Willendorf |journal=[[Scientific Reports]] |بڵاوکەرەوە=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=١٢|issue=2926 |پەڕە=٢٩٢٦|doi=10.1038/s41598-022-06799-z |pmc=٨٨٨٥٦٧٥|pmid=٣٥٢٢٨٦٠٥|doi-access=free}}</ref> لە ٧ی ئابی ١٩٠٨ لە هەڵکۆڵینێکی شوێنەوارییدا کە لەلایەن جۆزێف شۆمباتی و هوگۆ ئۆبەرمایەر و جۆزێف بایر لە شوێنێکی سەردەمی بەردینی کۆن لە نزیک ویلێندۆرف کە گوندێکە لە نەمسای خوارەوە ئەنجامدرا دۆزرایەوە. ئەم فیگەرە لەلایەن کرێکارێکەوە دۆزراوەتەوە بە ناوی یان یۆهان ڤێران<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Antl-Weiser |یەکەم=Walpurga |سەردێڕ=The anthropomorphic figurines from Willendorf |ناونیشان=http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Wissenschaftliche Mitteilungen Niederösterreichisches Landesmuseum |بەرگ=١٩|پەڕەکان=١٩–٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141021182414/http://www.landesmuseum.at/pdf_frei_remote/WM_19_0019-0030.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> یان جۆزێف ڤێرام<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bibby|یەکەم=Geoffrey|ناونیشان=https://archive.org/details/testimonyofspade00bibb|سەردێڕ=The Testimony of the Spade|ڕێکەوت=١٩٥٦|بڵاوکەرەوە=Alfred A. Knoff|شوێن=New York|پەڕە=[https://archive.org/details/testimonyofspade٠٠bibb/page/١٣٩ ١٣٩]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> و لە بەردێکی لیمۆی ئۆلیتیک هەڵکەندراوە کە ناوخۆیی نییە لە ناوچەکەدا، و ڕەنگی ئۆکەری سووری لەسەر کراوە. لە [[مۆزەخانەی مێژووی سروشتی، ڤیێنا|مۆزەخانەی مێژووی سروشتی]] لە [[ڤیێنا|ڤییەنا]] لە نەمسا {{ھەتا ڕێکەوتی|2003}}. وەک چۆن لە فیگەرە هاوشێوەکاندا بەڵگەی مەبەستی پەیکەرتاشەکە کەمن. ناوی [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] ڕەنگدانەوەی ئەو گریمانەیەی شوێنەوارناسانی مۆدێرن کە دەڵێن ئەم فیگەرە خوداوەندێکی منداڵبوون نیشان دەدات. هەندێکی تر پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ڕەنگە [[خۆپۆرترەیت|وێنەیەکی خۆت]] بێت. == پەیوەندی خۆشەویستی == ئەم ژمارەیە پەیوەندی بە پیشەسازی قەراغی سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە هەیە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نێوان ٣٣ هەزار بۆ ٢٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر. خودی ئەو ژمارەیە نزیکەی ٣٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر لە زەویدا بەجێماوە، بە پشتبەستن بە [[ھەژمێری ڕادیۆکاربۆن|بەرواری ڕادیۆکاربۆنی]] چینەکانی دەوروبەری.<ref name="PHYS" /> == لێکدانەوە و مەبەست == [[File:Venus_of_Willendorf_-_All_sides.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ| فیگەرێک لە چوار لاوە دەبینرێت]] پەیکەرە هاوشێوەکان کە بۆ یەکەمجار لە سەدەی نۆزدەهەم و سەرەتای بیستەمدا دۆزرایەوە، بە شێوەیەکی نەریتی لە شوێنەوارناسیدا بە "فیگەری ڤینۆس" ناودەبرێن، بەهۆی ئەو باوەڕە بەرفراوانەی کە وێناکردنی ژنانی ڕووت کە تایبەتمەندی سێکسی زیادەڕەوییان لەسەرە نوێنەرایەتی خوداوەندێکی سەرەتایی منداڵبوون دەکات، ڕەنگە خوداوەندێکی دایکی بێت. ئاماژەکردن بە [[ڤینوس (میتۆلۆژیا)|ڤینۆس]] مێتافۆریکییە، بەو پێیەی فیگەرەکان هەزاران ساڵ پێش فیگەری ئەفسانەیی ڤینۆس کەوتوون. هەندێک لە زانایان ئەم زاراوەیە ڕەتدەکەنەوە، لەبری ئەوە ئاماژە بەو پەیکەرە بچووکە دەکەن کە ''ژنی'' ویلێندۆرف یان ''لە ویلندۆرفەوە هاتووە''. زۆر کەم زانیاری لەسەر سەرچاوەی''{{'}}''، شێوازی دروستکردن، یان گرنگی کولتووری هەیە؛ بەڵام یەکێکە لە چەندین "فیگەری ڤینۆس" کە لە ئەوروپای سەردەمی بەردینی کۆن ماونەتەوە.<ref name="Wadsworth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lawrence Cunningham; John J Reich|ناونیشان=https://archive.org/details/culturevaluessur02cunn|سەردێڕ=Culture and values : a survey of the humanities|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Wadsworth|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٣-٩٤٥٣٣-٨|شوێن=Belmont, CA|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> مەبەست لە نەخشاندنەکە بابەتی قسە و باسێکی زۆرە. وەک پەیکەرەکانی دیکەی هاوشێوە، ڕەنگە هەرگیز پێی نەبووبێت، و بە تەنیا نەدەوەستابێت، هەرچەندە ڕەنگە بە زەوییەکی نەرمەوە بەسترابێ. جەخت لەسەر ئەو بەشانەی جەستەی پەیوەست بە منداڵبوون و منداڵبوون کراوەتەوە، ئەمەش وایکردووە هەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ڕەنگە ''ڤینۆسی ویلندۆرف'' و فیگەرە هاوشێوەکانی وەک خوداوەندی منداڵبوون بەکارهێنرابن.<ref name="Wadsworth" /> ئەو فیگەرە هیچ ڕووخسارێکی دیار نییە، سەری بە باندی ئاسۆیی بازنەیی داپۆشراوە کە ڕەنگە ڕیزەکانی قژی چەرموو بێت، یان ڕەنگە جۆرێک لە سەرپۆش. [[File:Scan_the_World_-_Venus_of_Willendorf.stl|وێنۆک| مۆدێلی سێ ڕەهەندی کۆپی (بۆ کارلێککردن کلیک بکە)]] کاترین مەککۆید و لیرۆی مەکدێرمۆت گریمانە دەکەن کە ڕەنگە فیگەرەکان وەک خۆوێنە لەلایەن ژنانەوە دروستکرابن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McDermott |یەکەم=LeRoy |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٢٧–٢٧٥|doi=10.1086/204491 |jstor=2744349 |s2cid=144914396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=McCoid |یەکەم=Catherine Hodge |دوایین٢=McDermott |یەکەم٢=LeRoy D. |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٦|سەردێڕ=Toward Decolonizing Gender: Female Vision in the Upper Paleolithic |ناونیشان=https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |journal=American Anthropologist |زمان=en |بەرگ=٩٨|issue=2 |پەڕەکان=٣١٩–٣٢٦|doi=10.1525/aa.1996.98.2.02a00080 |issn=0002-7294 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم تیۆرییە لە پەیوەندیی ڕێژەی پەیکەرەکانەوە سەرچاوە دەگرێت کە ڕێژەی جەستەی ژنان ئەگەر بە چاوێکی سووکەوە سەیری خۆیان بکردایە چۆن دەردەکەون، کە ئەمەش تاکە ڕێگە بوو بۆ سەیرکردنی جەستەیان لەم ماوەیەدا. ئەوان گریمانە دەکەن کە نەبوونی تەواوەتی سیماکانی دەموچاو دەتوانرێت هۆکارەکەی ئەوە بێت کە پەیکەرتاشەکان خاوەنی ئاوێنە نەبوون. ئەم ئیستدلالە لەلایەن ئەنترۆپۆلۆژیستێکی [[زانکۆی مەکگیل]] مایکل ئێس بیسۆنەوە ڕەخنەی لێ گیراوە، کە ئاماژە بەوە دەکات کە حەوز و چەقەڵەکانی ئاو ئاوێنەیەکی سروشتی بە ئاسانی بەردەست دەبوون بۆ مرۆڤەکانی سەردەمی بەردی کۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bisson |یەکەم=Michael S. |ڕێکەوت=نیسانی ١٩٩٦|سەردێڕ=[Comment on the article "Self-Representation in Upper Paleolithic Female Figurines"] |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2744349 |journal=Current Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=2 |پەڕە=٢٤٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref>  == سەرچاوەی ستۆن == توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکراوەتەوە ئاماژە بەوە دەکات کە نزیکترین و ئەگەری زۆرترین سەرچاوەی ئەو ئۆلیتەی بەکارهێنراو لە دیوەکەی تری بەرزاییەکانی ئەلب لە باکووری ئیتاڵیایە، لە نزیک دەریاچەی گاردا . ئەگەرێکی کەمتر ئەوەیە کە لە شوێنێکەوە هاتبێت لە ڕۆژهەڵاتی [[ئوکراینا|ئۆکرانیا]] نزیکەی {{Convert|1600|km|-2}} دوور. لە کاتێکدا یەکەمیان بەرزترین ئەگەری ئاماری هەیە، دووەمیان نزیکترە لەو شوێنانەی لە باشووری ڕووسیا کە فیگەری هاوشێوەی ستایلیان تێدا دۆزراونەتەوە. لە هەر حاڵەتێکدا ئەمە پرسیارەکان سەبارەت بە جووڵەی دانیشتوانی کۆن دەوروژێنێت.<ref name="PHYS" /> == هەروەها سەیری بکە == * هونەری سەردەمی بەردی کۆنی سەرەوە * لیستی هونەری سەردەمی بەرد * مێژووی هونەری ڕووت ==بەستەری دەرەکی== {{commons}} {{external media | width = 210px | float = right | video1 = [http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html Nude Woman (Venus of Willendorf)], Smarthistory}} *[http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ Christopher L. C. E. Witcombe, "Women in Prehistory:Venus of Willendorf"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ |date=2004-04-03 }}. *[https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html Don Hitchcock (Don's Maps): "Venus figures from the Stone Age - The Venus of Willendorf"] *''The Invisible Sex: Uncovering the True Roles of Women in Prehistory'' by J.M. Adovasio, [[Olga Soffer]] and Jake Page, {{ISBN|978-0-06-117091-1}}, gives a new 'view' of ''headdress'' as possible model for weaving a basket; Lauran Miller review at Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] *[https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 3D model of the ''Venus of Willendorf'' in the 3D museum of the Natural History Museum, Vienna] {{coord|48|19|N|15|23|E|display=title|region:AT-3_type:city_source:dewiki}} {{Authority control}} == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەری دەرەکی == {{کۆمنز}} {| class="infobox" style="width: 210px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |ڤیدیۆی دەرەکی |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_kaboodle.svg|alt=video icon|class=noviewer|16x16پیکسڵ]][http://smarthistory.khanacademy.org/nude-woman-venus-of-willendorf.html ژنێکی ڕووت (ڤینۆسی ویلێندۆرف)], Smarthistory |} * [https://web.archive.org/web/20040403230731/http://witcombe.sbc.edu/willendorf/ کریستوفر ئێڵ سی ئی ویتکۆمب، "ژنەکان لە پێش مێژوودا:ڤینۆسی ویلێندۆرف"] Archived . * [https://web.archive.org/web/20171204194213/http://donsmaps.com/willendorf.html دۆن هیچکۆک (نەخشەکانی دۆن): "فیگەرەکانی ڤینۆس لە سەردەمی بەردەوە - ڤینۆسی ویلندۆرف".] * ''سێکسی نەبینراو: ئاشکراکردنی ڕۆڵی ڕاستەقینەی ژنان لە پێش مێژوودا'' لە نووسینی جەی ئێم ئادۆڤاسیۆ، ئۆلگا سۆفەر و جەیک پەیج، , 'دیدێکی' نوێ دەدات بە ''سەرپۆش'' وەک مۆدێلێکی ئەگەری بۆ بونیاتنانی سەبەتە؛ پێداچوونەوەی لۆران میلەر لە Salon.com: [https://web.archive.org/web/20080612030451/http://www.salon.com/books/feature/2007/03/21/cavewoman/] * [https://sketchfab.com/3d-models/venus-of-willendorf-nhmw-prae-44686-5106f5a1a1da44dab4e953b75726b240 مۆدێلی سێ ڕەهەندی ''ڤینۆسی ویلێندۆرف'' لە مۆزەخانەی سێ ڕەهەندی مۆزەخانەی مێژووی سروشتی لە ڤیەنا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|ژن}} [[پۆل:بەرھەمی نووسەری نەناسراو]] q31iizsfvvm2wijellz1l6vkq4dq4cf 0 305670 1696238 1695629 2026-10-28T12:12:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696238 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داڕێژە:Infobox artwork | title = پەریی دەریایی بچووک | other_language_1 = ''Den lille Havfrue'' | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Denmark, Copenhagen, Little Mermaid, Langelinie Promenade 150422-26.jpg | image_upright = | alt = | caption = | artist = | designer = [[ئێدوارد ئێریکسن]] | year = <!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --> | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | catalogue = | medium = | movement = | subject = | height_metric = <!-- (i.e. in metric units) --> | width_metric = | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | weight = | designation = | condition = | museum = | city = [[کۆپنھاگن]], [[دانمارک]] | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | commissioner = | accession = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | module = | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }} '''''پەریی دەریایی بچووک''''' (بە [[دانمارکی]] Den lille Havfrue) پەیکەرێکی برۆنزییە لەلایەن ئێدڤارد ئێریکسن, کە وێناکردنی دەریاچەیەکی دەریاییە کە دەبێتە مرۆڤ. پەیکەرەکە لەسەر بەردێک لە کەناری ئاوەکە لە سەیرانگای لانگلینی لە [[کۆپنھاگن|شاری کۆپنهاگن]] لە [[دانمارک|دانیمارک]] نمایشکراوە. درێژییەکەی {{Convert|1.25|m|ft}} بەرزە و کێشی {{Convert|385|lb|kg}}. لەسەر بنەمای چیرۆکی ئەفسانەی ساڵی ١٨٣٧ بە هەمان ناو لەلایەن نووسەری دانیمارکی [[ھانس کریستیان ئەندەرسن|هانس کریستیان ئەندەرسۆنەوە]]، پەیکەرە بچووک و بێ سەرنجڕاکێشەکە ئایکۆنێکی کۆپنهاگنە و لە ساڵی ١٩١٣ەوە کە پەردە لەسەر لادرا، بووەتە شوێنێکی سەرنجڕاکێشی گەشتیاری. لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ئامانجێکی جەماوەری بۆ شێواندن لەلایەن [[ڤەندالیزم|تێکدەرەکان]] و چالاکوانانی سیاسییەوە. ''دەریاچەی دەریایی'' لەنێو ئەو پەیکەرە ئایکۆنییانەیە کە هێمای شارەکانن. ئەوانی تر بریتین لە: ''Manneken Pis'' لە [[بروکسێل|برۆکسل]]; [[پەیکەری ئازادی]] لە [[نیوویۆرک|نیویۆرک]]; ''مەسیحی ڕزگارکەر'' لە [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]]; پەیکەری ''پەنیای بەردی ڕەش'' لە ناپیر; ''سمۆک واوێڵسکی'' ( ''ئەژدیهای واوێڵ'') لە شاری کراکۆڤ لە پۆڵەندا؛ یان ستوونی نێڵسن و ئیرۆس لە [[لەندەن]]. == مێژوو == پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠٩ لەلایەن کارل جاکۆبسن کوڕی دامەزرێنەری کارلسبێرگەوە ڕاسپێردرابوو، کە لە شانۆی شاهانەی کۆپنهاگن بە بالێیەک سەبارەت بە چیرۆکی ئەفسانەیی سەرسام بووبوو و داوای لە بالێرینا ئیلین پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات. [[File:Ellen_Price_as_the_Little_Mermaid,_Royal_Danish_Ballet,_1909.jpg|ڕاست|وێنۆک| ئیلین پرایس وەک دەریاچەی بچووک، بالێی شاهانەی دانیمارکی، ١٩٠٩]] پەیکەرتاش ئێدڤارد ئێریکسن پەیکەری برۆنزی دروستکردووە، کە لە ٢٣ی ئابی ١٩١٣ پەردەی لەسەر لادرا<ref name="Cphp" /> ئێریکسن داوای لە پرایس کرد کە مۆدێل بۆ پەیکەرەکە دروست بکات، بەڵام بەو پێیەی بالێریناکە ڕازی نەبوو بە ڕووتی مۆدێل بکات، لەبری ئەوە پەیکەرەکە بە تەواوی مۆدێلی هاوسەری پەیکەرتاشەکە بوو کە ناوی ئیلین ئێریکسن بوو.<ref name="MoE">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/the-little-mermaid-statue-copenhagen/|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Copenhagen, Denmark |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Mermaids of Earth}}</ref> چیرۆکێکی باو هەیە کە دەموچاوەکە مۆدێلی پرایس بووە،<ref name="Cphp">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.copenhagenpictures.dk/mermaid.html|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Copenhagen Harbor of the Hans Christian Andersen fairy tale figure The Little Mermaid - Copenhagen Pictures |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19991128173940/http://copenhagenpictures.dk/mermaid.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٨|وێبگە=Copenhagen Pictures}}</ref> بەڵام ئەمە درۆیە.<ref name="MoE" /> [[پەڕگە:Assembly_of_the_Little_Mermaid_statue_(Copenhagen,_Langeline,_1913).jpg|وێنۆک| کۆبوونەوەی پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' (کۆپنهاگن، لانگلین، ١٩١٣)]] ئەنجومەنی شارۆچکەی کۆپنهاگن ڕێکخستنی کرد بۆ گواستنەوەی پەیکەرەکە بۆ شەنگەهای لە کۆشکی دانیمارک بۆ ماوەی پێشانگای ٢٠١٠ (ئایار تا تشرینی یەکەم)، یەکەمجارە بە فەرمی لە شوێنی دانیشتنی خۆیەوە بگوازرێتەوە لەو کاتەوەی نزیکەی سەدەیەک پێشتر دانرا. لەکاتێکدا پەیکەرەکە لە شەنگەهای دوور بوو، کۆپییەکی ڕێگەپێدراو لەسەر بەردێک لە دەریاچەی باخچەی تیڤۆلی نزیک لە کۆپنهاگن نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/|سەردێڕ=The Little Mermaid statue in Tivoli Gardens in 2010 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140525200356/http://mermaidsofearth.com/the-little-mermaid-statue-in-tivoli-gardens-denmark/benny-hansen-l/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> بەرپرسانی کۆپنهاگن بیریان لەوە کردۆتەوە کە پەیکەرەکە چەند مەترێک بگوازنەوە بۆ دەرەوە بۆ ناو بەندەرەکە بۆ ئەوەی بێهیوا بکەن لە تێکدان و ڕێگریکردن لە سەرکەوتنی گەشتیاران بەسەریدا،<ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4860562.stm|سەردێڕ=Denmark may move Little Mermaid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070330192322/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4860562.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> بەڵام تا مانگی ئەیلولی ٢٠٢٢ پەیکەرەکە لەسەر زەوی وشک لە لای ئاوی لانگلینی دەمێنێتەوە. === تێکدان === پەیکەرەکە لە ناوەڕاستی شەستەکانەوە بە هۆکاری جیاوازەوە چەندین جار زیانی پێگەیشتووە و تێکچووە، بەڵام هەرجارەیان نۆژەن کراوەتەوە. لە ٢٤ی نیسانی ١٩٦٤ سەری پەیکەرەکە لەلایەن هونەرمەندەکانی بزووتنەوەی دۆخخوازی سیاسییەوە دزرا و دزرا، لەنێویاندا یۆرگن ناش. ئەو سەرە هەرگیز وەرنەگیرایەوە و سەرێکی نوێ بەرهەم هێنرا و لەسەر پەیکەرەکە دانرا. لە ٢٢ی تەمموزی ١٩٨٤دا قۆڵی ڕاستی بڕدرا و دوای دوو ڕۆژ لەلایەن دوو گەنجەوە گەڕێنرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٠ لە هەوڵێکدا بۆ بڕینی سەری پەیکەرەکە {{Convert|18|cm|in|0}} قووڵ بڕین لە ملدا. لە ٦ی ژانویەی ١٩٩٨ جارێکی تر سەری پەیکەرەکە بڕدرایەوە؛ تاوانباران هەرگیز نەدۆزرانەوە، بەڵام سەرەکە بەبێ ئەوەی ناوی خۆی ئاشکرا بکات گەڕێنرایەوە بۆ کەناڵێکی تەلەفزیۆنی نزیک، و لە ٤ی شوباتدا بەسترایەوە. شەوی ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٣ پەیکەرەکە بە تەقەمەنی لە بنکەکەی کەوتە خوارەوە و دواتر لە ئاوەکانی بەندەرەکەدا دۆزرایەوە. کون لە مەچەک و ئەژنۆی دەریاچەی دەریاچەدا تەقێندرابووەوە. چەندین جار بۆیاخ بەسەر پەیکەرەکەدا ڕژاوە، لەوانە یەک ئەڵقە لە ساڵی ١٩٦٣ و دوو ئەڵقە لە مانگی ئازار و ئایاری ٢٠٠٧. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٦دا دێڵدۆیەک بە دەستی پەیکەرەکەوە بەسترابوو، بۆیەی سەوز بەسەریدا فڕێدرا و بەرواری ''٨ی ئازاری'' لەسەر نووسرا. گومان دەکرێت ئەم تێکدەرانە پەیوەندی بە [[ڕۆژی جیھانیی ژنان|ڕۆژی جیهانی ژنانەوە]] هەبووبێت کە لە ٨ی ئازاردایە.<ref name="BBC" /> پەیکەرەکە لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٧ بە بۆیاخی سوور تەڕ دۆزرایەوە کە پەیامی "دانیمارک"ی لەسەر بوو [بەرگری لە نەهەنگەکانی دوورگەکانی فارۆ دەکەن"، ئاماژەیە بۆ ڕاوکردنی نەهەنگ لە دوورگەکانی فارۆ ( وڵاتێکی سەربەخۆ لە [[شانشینی دانمارک|شانشینی دانیمارک]])، کە لەسەر زەوی لەبەردەم پەیکەرەکەدا نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Jenkins |یەکەم=Aric |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/|سەردێڕ=Someone Drenched Denmark's Iconic Little Mermaid Statue in Red Paint |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170531030643/http://time.com/4797917/little-mermaid-statue-paint-vandalism-copenhagen-denmark/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171|سەردێڕ=Denmark's poor 'Little Mermaid' vandalized again |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111213718/https://www.nbcnews.com/news/world/denmark-s-poor-little-mermaid-vandalized-again-n766171 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> دوای نزیکەی دوو هەفتە و لە ١٤ی حوزەیران پەیکەرەکە بە بۆیەی شین و سپی تەڕکرا. لە بەردەم پەیکەرەکەدا "بێفری عەبدوڵلێ" (''عبداللە ئازاد'') نووسرابوو، بەڵام لەو کاتەدا ڕوون نەبووەتەوە کە ئەمە ئاماژەیە بۆ چی. دواتر پۆلیس ڕایگەیاندووە، پێدەچێت نووسینەکە ئاماژەیە بۆ عەبدولئەحمەد، پەنابەرێکی سۆماڵی کە لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بەهۆی سزای دەستبەسەرکردنەوە لە یەکەیەکی باڵای ئەمنی لە دانیمارک دەستبەسەرە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism|سەردێڕ=Denmark’s Little Mermaid turns blue and white after latest vandalism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614101403/https://www.thelocal.dk/20170614/denmarks-little-mermaid-turns-blue-and-white-after-latest-vandalism |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لە ١٣ی ژانویەی ٢٠٢٠، "هۆنگ کۆنگی ئازاد" لەسەر ئەو بەردەی کە پەیکەرەکە لەسەری دانراوە لەلایەن لایەنگرانی ناڕەزایەتییەکانی هۆنگ کۆنگەوە لە ساڵی ٢٠١٩-٢٠دا نەخشێندرا. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠، لە دوای ناڕەزایەتییەکانی جۆرج فلۆید و بزووتنەوەی ژیانی ڕەشپێستەکان گرنگە ، پەیکەرەکە تێکدرا و وشەی "ماسی ڕەگەزپەرست" لەسەر بنکە بەردەکەی نووسرابوو، کە چاودێران و پسپۆڕانی تووشی سەرسوڕمان کرد، چونکە هیچ شتێکی پەیوەندیدار بە پەیکەرەکە، ئێچ سی ئەندەرسۆن یان چیرۆکە ئەفسانەییەکەیەوە ناتوانرێت وەک ڕەگەزپەرستانە لێکبدرێتەوە. لە مانگی ئازاری ٢٠٢٢دا لەسەر بنەمای بەردی پەیکەرەکە "Z=svastika" نووسرابوو، کە وا بیردەکرایەوە دژایەتی ڕووسیا و داگیرکردنی ئۆکرانیا بێت، کە هێزەکانی ڕووسیا بە شێوەیەکی بەرفراوان " Z "یان وەک هێمای خۆیان بەکارهێنا. نزیکەی بەتەواوی دوای ساڵێک، ئاڵایەکی ڕووسیا لەسەر بەردەکە نەخشێنرا، کە وا بیردەکرایەوە کە نیشاندانی پشتیوانییەک بێت بۆ ڕووسیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.politico.eu/article/vandalism-russia-flag-denmark-little-mermaid-statue/|سەردێڕ=Little Mermaid statue defaced with Russian flag |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=POLITICO |زمان=en}}</ref> هەرچەندە وەک تێکدان سەیر ناکرێت بەو پێیەی هیچ زیانێک بە پەیکەرەکە نەگەیشتووە، بەڵام خەڵک چەندین جار جلیان لەبەر کردووە، یان بۆ خۆشی یان بۆ ئەوەی لێدوانی جددیتر بدەن. لە ساڵی ٢٠٠٤دا پەیکەرەکە بە بورقا پۆشرا وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە داواکاری تورکیا بۆ پەیوەستبوون بە یەکێتی ئەوروپا. لە مانگی ئایاری ٢٠٠٧دا جارێکی دیکە دۆزرایەوە کە جل و بەرگی موسڵمان و چەترێکی سەری لەبەردا بوو. نموونەی دیکە ئەو کاتانەن کە کڵاوی کریسمس لەسەر سەری دانراوە، یان لە درێسی هەڵبژاردەی تۆپی پێی نەرویج یان سویددا پۆشراوە (بەتایبەت تیپی دانیمارک و سوید ڕکابەرییەکی زۆر ڕکابەرییان هەیە). == کۆپیەکان == جگە لەو پەیکەرەی کە نمایشکراوە، کە خۆی کۆپییەکی ئەسڵییە، زیاتر لە سێزدە نوسخەی بێ زیانی پەیکەرەکە لە سەرانسەری جیهاندا هەڵکەوتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٢|ناونیشان=http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/|سەردێڕ=Public Art Mermaid Statues and Mermaid Sculptures around the World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130906195600/http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> * [[سۆلڤانگ، کالیفۆرنیا]] * کیمبۆڵتۆن، ئایۆوا<ref name="WSJ Mich">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB124865622123982685#mod=rss_whats_news_us|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090728042509/http://online.wsj.com/article/SB124865622123982685.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=In a Mermaid Statue, DanTimothy|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|ئیش=[[The Wall Street Journal]]|بڵاوکەرەوە=[[Dow Jones & Company]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پیاترا نیامت, ڕۆمانیا<ref name="WSJ Mich"/> * تۆریخۆن دی ئاردۆز (مەدرید)، ئیسپانیا * [[سیئۆل]], کۆریای باشوور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٦|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768|سەردێڕ=Little Mermaid’s replica statue unveiled in Seoul |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170208181540/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20161031000768 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> * کۆپییەکی نیوە قەبارە لە [[کەلگەری|شاری کالگاری]] لە ویلایەتی ئەلبێرتای کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx#mermaid|سەردێڕ=Downtown Public Art Circuit tour |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120410074105/http://www.calgary.ca/CSPS/Recreation/Pages/Public-Art/Downtown-Public-Art-Circuit-tour.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٢|وێبگە=Downtown Public Art Circuit tour - The City of Calgary}}</ref> * کۆپییەک لە گۆڕی [[ڤیکتۆر بۆرج]]، وەرزشکاری دانیمارکی-ئەمریکی<ref name="WSJ Mich" /> * [[فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن|فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] کۆپییەکی دەریاچەی دەریایی لەگەڵ پەیکەری ئەندەرسۆن هەیە{{ژێدەر پێویستە|date=August 2025}} لە ساڵی ٢٠٠٠ کریستیان دالگارد پەیکەرێکی 'جەرگەی بچووک'ی دروستکرد کە ڕووی لە کەناری لارڤۆتۆیە لە [[مۆناکۆ]]. پەیکەرەکە بە چین و چینە کانزاکان دروستکراوە، وەک ڕێزێک بۆ دانیمارکییەکان کە لە مۆناکۆ دەژین، هەروەها بۆ یادکردنەوەی ٥٠ ساڵەی حوکمڕانی شازادەی کۆچکردوو ڕەینیەری سێیەم.{{ژێدەر پێویستە|date=December 2020}} کۆپییەکی پەیکەرەکە بەشداریکردنی دانیمارکی لە باخچەی ئاشتی نێودەوڵەتی لە [[سەڵت لەیک ستی|شاری سالت لەیک]] پێکدەهێنێت. ئەو کۆپییە نیوە قەبارەیە لە ٢٦ی شوباتی ٢٠١٠ دزراوە، بەڵام لە ٧ی نیسانی ٢٠١٠ دۆزراوەتەوە و لە پارکەکەدا جێهێڵراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100409151949/http://www.abc4.com/content/news/top%20stories/story/Little-Mermaid-statue-found-in-International/jG5ynvUxh02sxFWPtX_dsw.cspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وێبگە=ABC4 Salt Lake City (abc4.com)}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٠ کۆپییەکی پەیکەرەکە لەلایەن دانیمارکەوە پێشکەش بە بەرازیل کرا وەک ڕێزێک بۆ دروستکردنی [[بەڕازیلیا|برازیلیا]]، پایتەختی نوێی وڵاتەکە کە لە ساڵەکەدا کرایەوە. تەنها ٥ ساڵ دواتر لەبەردەم بینای سەرەکی فەرماندەیی هێزی دەریایی بەڕازیل دانرا، لە برازیلیا لە ناوچەی فیدراڵی، کە تا ئەمڕۆش لەوێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=da Silva |یەکەم=Ana Maria |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html|سەردێڕ=Presente da Dinamarca para Brasília, Pequena Sereia está abandonada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210306020619/https://www.correiobraziliense.com.br/cidades-df/2021/02/4907652-presente-da-dinamarca-para-brasilia-pequena-sereia-esta-abandonada.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=portuguese}}</ref> == بەرهەمی هاوشێوە == {{Stack|[[File:Pania of the Reef a (cropped)1.jpg|thumb|200px|Pania of the Reef.]]}}{{دەروازە|Denmark}} پەیکەرێکی دیکەی دەریاچەی دەریایی لە نزیک دەریاچەی دەریاچەی بچووک لە ساڵی ٢٠٠٦ پەردەی لەسەر لادرا و دواتر لە ساڵی ٢٠١٨ گواسترایەوە بۆ قەڵای دراگۆر . یەکێکی تر لە ساڵی ٢٠٢٣ لە شاری مۆنۆپۆلی لە شاری پوگلیا دانرا. هەندێک پەیکەری هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووک'' لە [[سیسیلیا|سیسیلیایە]] . لە ساڵی ١٩٦٢ یەکەم پەیکەری لەو جۆرە لە کەناری دەریا لە جیاردینی ناکسۆس دانرا کە قەبارەکەی نزیکەی {{Convert|4|m}} بەرزە بەسەر نافورەیەکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html|سەردێڕ=strgiardini.it |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170314070624/http://www.strgiardini.it/_/index.php/la-citta/monumenti-e-sculture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> نموونەی دووەم، دەریاچەیەکی دەریایی نیشان دەدات کە لە قووڵایی دەریادا نزیکەی {{Convert|18|m}}, لە ناو ناوچەی پارێزراوی دەریایی پلێمیرۆی سیراکوسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=RagusaNews |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena|سەردێڕ=Visita dei sommozzatori iblei alla statua di una sirena |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190324132017/https://www.ragusanews.com/articolo/22874/visita-dei-sommozzatori-iblei-alla-statua-di-una-sirena |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|وێبگە=ragusanews.com}}</ref> ''پەیکەرێکی پەنیا'' (بە ''پەنیای بەردی بەرد'' ناسراوە) دەکەوێتە سەر نمایشی دەریایی لە شاری ناپیر لە نیوزلەندا و ڕێز لە ژیانی پانیا دەگرێت کە کەسایەتییەکی ئەفسانەی مائۆرییە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://teaohou.natlib.govt.nz/journals/teaohou/issue/Mao10TeA/c21.html |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=teaohou.natlib.govt.nz}}</ref> == کێشەکانی مافی کۆپیکردن == [[File:Girl_in_a_Wetsuit.jpg|چەپ|وێنۆک| ''کچێک بە جلی تەڕەوە'' لە نووسینی ئێلیک ئیمرێدی (١٩٧٢)، پەیکەرێکی هاوشێوەی ''دەریاچەی بچووکە'' ، لە ڤانکۆڤەر]] پەیکەرەکە تا ١ی ژانویەی ٢٠٣٠، حەفتا ساڵ دوای مردنی دروستکەرەکەی، لە ژێر [[مافی لەبەرگرتنەوە|مافی چاپکردندایە]]. {{ھەتا ڕێکەوتی|2019}}، دەتوانرێت کۆپی بکڕدرێت، ڕێگەپێدراوە بۆ فرۆشتن لەلایەن خێزانی ئێریکسن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120208181113/http://www.mermaidsculpture.dk/productsandprices.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=The Little Mermaid}}</ref> ڕۆژنامەی دانیمارکی ''بەرلینگسکی'' لە ساڵی ٢٠٢٠ سکاڵای لەسەر تۆمارکرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کارتۆنی پارۆدی پەیکەرەکە لە چوارچێوەی بابەتێکدا سەبارەت بە کولتوری دیبەیتی دانیمارک و بیرۆکەی ڕاستڕەوەکان. ڕۆژنامەکە تۆمەتبار کرا بە شەیتانکردنی ''دەریاچەی بچووک'' و دادگا بڕیاریدا ٢٨٥ هەزار کرۆن بدات. ڕۆژنامەکە لە مانگی شوباتی ٢٠٢٢دا سەرنجڕاکێشی خۆی لەدەستدا. بەڵام دادگای باڵای دانیمارک لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا کە "نە وێنەکێشانی کاریکاتێر و نە وێنەی ''دەریاچەی بچووک'' کە دەمامکی لەسەر بووە، کە لە پەیوەندی لەگەڵ بابەتەکانی ڕۆژنامەکاندا هێنراوەتە بەرلینگسک، مافی کۆپیکردنی میراتگرانی پەیکەری دەریاچەی بچووکی پێشێلکردووە" بە ئاماژەدان بەو بنەمای پارۆدییەی کە لە یاسای مافی کۆپیکردنی دانیمارکدا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Højesteret|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103234358/https://domstol.dk/hoejesteret/decided-cases-eu-law/2023/5/cartoon-and-photo-of-the-little-mermaid-did-not-infringe-copyright/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆپییەکی لە ساڵی ١٩٩٤ لە شاری گرینڤیل لە ویلایەتی میشیگان دانرا بۆ ئاهەنگگێڕان بە میراتی دانیمارکی شارۆچکەکە، بە تێچووی ١٠ هەزار دۆلار ( equivalent to $21,722 لە ساڵی ٢٠٢٥ ).<ref name="WSJ Mich" /> لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆمەڵەی مافی هونەرمەندان داوای ٣٨٠٠ دۆلاری لە شارۆچکەکە کرد بۆ مۆڵەتدان، بەو پێیەی کە کارەکە مافی چاپکردنی ئێریکسنی پێشێل کردووە.<ref name="WSJ Mich" /> لە نزیکەی {{Convert|30|in|cm}} بەرزیدا، کۆپییەکە لە گرینڤیل نیوەی قەبارەی ئەسڵیەکەیە، و دەموچاوێکی جیاوازی هەیە و [[مەمک|مەمکی]] گەورەترە هەروەها هۆکاری جیاوازی دیکەی هەیە.<ref name="WSJ Mich" /> دواتر باس لەوە کرا کە داواکارییەکەی مافی چاپکردن هەڵوەشاوەتەوە. لێکچوون لە نێوان پەیکەری ''دەریاچەی بچووک'' و پەیکەری ''پەنیای بەرد'' لە کەنار دەریا لە ناپیر لە نیوزلەندا هەیە، هەروەها هەندێک لێکچوون لە چیرۆکەکانی دەریاچەی بچووک و پەنیادا هەیە. پەیکەری غەواسێکی مێینە لە ساڵی ١٩٧٢ (بەناونیشانی ''کچێک لە جلێکی تەڕدا'' لەلایەن ئێلیک ئیمرێدیەوە ) لە [[ڤانکۆڤەر]] لە ویلایەتی کۆڵۆمبیاى بەریتانی لە کەنەدا، کاتێک کە نەیانتوانی مۆڵەتی بەرهەمهێنانەوەی پەیکەری کۆپنهاگن وەربگرن، دەسەڵاتدارانی ڤانکۆڤەر وەشانێکی مۆدێرنیان هەڵبژارد. لە ساڵی ٢٠١٦ پەیکەرێکی هاوشێوە لە بەندەرەکەی ئاسا لە دانیمارک دانرا، کە هەروەها لەسەر لوتکەی بەردێک دانراوە. میراتگرانی پەیکەرتاشەکە سکاڵا تۆمار دەکەن و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە پەیکەری ئاسا ''زۆر لە پەیکەری بەناوبانگ دەچێت'' و داوای قەرەبووکردنەوەی زیانەکان و لەناوبردنی پەیکەری ئاسا دەکەن.<ref name="20210817NYT">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abend |یەکەم١=Lisa |سەردێڕ=Denmark Now Has Two Little Mermaids. The Famous One Is Suing. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/08/17/arts/design/little-mermaid-denmark-dispute.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822215136/https://www.nytimes.com/2021/08/17/arts/design/little-mermaid-denmark-dispute.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == لە کولتوری باودا == پەیکەرەکە لەم فیلمانەدا دەبینرێت:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123|سەردێڕ=Den lille havfrue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170317145002/https://www.danskefilm.dk/lokation.php?id=123 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=danskefilm.dk |زمان=da}}</ref> * ''خۆر بەسەر دانیمارک'' (١٩٣٦) * ''[[Wienerbarnet|وینێربارنێت]]'' (١٩٤١) * ''باندفاڵد'' (١٩٥٧) * ''فۆرێلسکێت ئی کۆبێنهاڤن'' (١٩٦٠) * ''ڕێپتیلیکۆس'' (١٩٦١) * ''[[Løgn og løvebrøl|لۆگن ئۆگ لۆڤێبرۆڵ]]'' (١٩٦١) * ''پیگن ئۆگ ملیۆنێرێن'' (1965) * ''ئینڤێن ئی بۆلیگنۆدن'' (1965) * ''Slap af، فرێد'' (١٩٦٦) * ''ڕوسالۆچکا'' (١٩٦٨) * ''ڕۆمانی دەریاچەی بچووک لە نووسینی هانس کریستیان ئەندەرسۆن'' (١٩٧٥) * ''[[Hopla på sengekanten|هۆپلا پا سەنگەکانتێن]]'' (١٩٧٦) * ''[[Olsen-banden går i krig|ئۆلسن-باندێن گار ئی کریگ]]'' (١٩٧٨) * ''[[Walter og Carlo i Amerika|واڵتەر ئۆگ کارلۆ ئی ئەمریکا]]'' (1989) * ''کرومێرن'' (1991) * ''کۆپنهاگن'' (2014) پەیکەرەکە وەک وێنەی بۆ کۆپنهاگن بەکارهاتووە لە یاری ڤیدیۆیی ''کوێ لە ئەوروپا کارمێن ساندیگۆ لە ساڵی ١٩٨٨؟''. == هەروەها سەیری بکە == * دەریاچەی وارشۆ * دەریاچەی زینۆر ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{وێبگەی فەرمی}} * [https://web.archive.org/web/20230323222233/http://mermaidsculpture.dk/index.php?lang=en The last archived copy of the Official website until 2023] * [http://mermaidsofearth.com/mermaid-statues-mermaid-sculptures/public/mermaid-of-the-north/ Mermaid of North] * [https://web.archive.org/web/20070909035947/http://www.hcandersen-homepage.dk/skulptur_den_lille_havfrue.htm ''The Little Mermaid''. Photo gallery from Denmark. Hans Christian Andersen Information] * [https://www.panoramas.dk/the-little-mermaid/the_little_mermaid.html ''The Little Mermaid''] – 360 degree QuickTime VR panorama from Copenhagen * [http://www.mediamanint.com/articles/human_statue29.html ''The Little Mermaid'' human statue recreated in Sydney, Australia] {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|دیزنی}} {{پۆلی کۆمنز|Statue of the Little Mermaid (Copenhagen)}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} d8l4owoipg7aa372mzyrfxyshcchxos 0 305687 1696510 1696200 2026-10-28T20:06:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696510 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''مانێکن پیس''' ([ˌmɑnəkə(m) ˈpɪs]ⓘ؛ بە ھۆڵەندی بۆ 'پیاوی بچووکی میزکەر') پەیکەرێکی نافورەی برۆنزییە بە درێژی ٥٥٫٥ سم (٢١٫٩ ئینج)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|مسار=https://www.brussels.info/peeing-boy/ |عنوان=Manneken Pis Brussels Belgium |ناشر=Brussels.info |تاريخ الوصول=2015-03-08| مسار أرشيف = https://web.archive.org/web/20180616030137/https://www.brussels.info/peeing-boy/ | تاريخ أرشيف = 16 يونيو 2018}}</ref> لە ناوەڕاستی [[بروکسێل|برۆکسل]] لە [[بەلجیکا]]،<ref>Naomi Miller, ''Fountains as Metaphor'' from ''Fountains, Splash and Spectacle, Water and Design from the Renaissance to the Present'', edited by Marilyn Symmes, Thames and Hundson and Cooper-Hewitt National Design Museum, Smithsonian Institution. 1998</ref> کە وێناکردنی منداڵێکی پاکترە: کوڕێکی ڕووت کە میز دەکاتە ناو حەوزی نافورە. ھەرچەندە بوونی ھەر لە ناوەڕاستی سەدەی ١٥دا پشتڕاست کراوەتەوە، بەڵام مانێکن پیس لەلایەن پەیکەرتاشی برابانتین یرۆم دوکویسنۆی گەورەوە دیزاین کراوەتەوە و لە ساڵی ١٦١٩ دانرا. ئەو بەردەی پەیکەرەکەی لەسەر دانراوە بە شێوازی ڕۆکایل مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٧٧٠. پەیکەرەکە بە درێژایی مێژووی چەندین جار دزراوە یان زیانێکی زۆری پێگەیشتووە. لە ساڵی ١٩٦٥ەوە کۆپییەکی لە شوێنەکەدا نمایشکراوە، کە ئەسڵییەکەی لە مۆزەخانەی شاری برۆکسلدا ھەڵگیراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Manneken Pis (Brussels)}} {{تووڵی دەروازە|بروکسێل|بەلجیکا|ئاو}} [[پۆل:ئەفسانەکانی سەدەی ناوەڕاست]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] br1yhfjjr1mj0xz26b54wpu2oyf6u57 0 305694 1696230 1695775 2026-10-28T12:10:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696230 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''داریۆ ئامۆدی''' لەدایکبووی ١٩٨٣، توێژەر و خاوەنکارێکی ئەمریکییە لە [[ژیریی دەستکرد|بواری زیرەکی دەستکرد]] (AI). لە ساڵی ٢٠٢١ لەگەڵ خوشکەکەی دانیێلا ئامۆدی [[ئانترۆپیک|کۆمپانیای Anthropic]] یان دامەزراند، کە کۆمپانیای پشت زنجیرەی [[مۆدێلی زمانیی گەورە|مۆدێلی زمانی گەورەی]] [[کلۆد (مۆدێلی زمان)|Claude ە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Perrigo |یەکەم=Billy |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://time.com/6980000/anthropic/|سەردێڕ=Inside Anthropic, the AI Company Betting That Safety Can Be a Winning Strategy |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Time}}</ref> پێش ئەوەش جێگری سەرۆکی توێژینەوە بووە لە [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Roose |یەکەم=Kevin |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/07/11/technology/anthropic-ai-claude-chatbot.html|سەردێڕ=Inside the White-Hot Center of A.I. Doomerism}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Oreskovic |یەکەم=Alexei |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://fortune.com/2023/07/10/anthropic-ceo-dario-amodei-ai-risks-short-medium-long-term/|سەردێڕ=Anthropic CEO lays out A.I.'s short, medium, and long-term risks}}</ref> تا مانگی ئایاری ٢٠٢٦ بە بڕی ٩٦٥ ملیار دۆلاری ئەمریکی، کۆمپانیای Anthropic یەکێکە لە بەنرخترین کۆمپانیاکانی AI pure play، کە OpenAI ڕکابەری دەکات. ئامۆدی بڕوانامەی دکتۆرای لە بایۆفیزیا لە [[زانکۆی پرینستۆن]] بەدەستھێناوە. لە ساڵی ٢٠١٤ تا ٢٠١٦ لە [[بایدوو|کۆمپانیای بایدو]] و گووگڵ برەین کاری لەسەر [[فێربوونی مەکینە|فێربوونی ئامێر]] کردووە. لە OpenAI، کار لەسەر پەرەپێدانی GPT-2، [[جی-پی-تی-٣|GPT-3]]، و فێربوونی بەھێزکردن لە فیدباکەکانی مرۆڤەوە کردووە. ئامۆدی سەرکردایەتی کلتوری سەلامەتی AI ی کردووە لە ئەنترۆپیک، و ئەگەری زیانێکی کارەساتباری لە AI لە ١٠–٢٥٪ دەربڕیوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morrone |یەکەم=Megan |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.axios.com/2025/09/17/anthropic-dario-amodei-p-doom-25-percent|سەردێڕ=Amodei on AI: "There's a 25% chance that things go really, really badly" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Axios |زمان=en}}</ref> لە ھەمان کاتدا، ئامۆدی داکۆکی لە گەلانی دیموکرات کردووە کە پێشەنگی AI بپارێزن بۆ [[تیۆریی واپرینگێنی|ڕاگرتنی]] گەلانی تاکڕەو، بە تایبەت چین، لە ڕێگەی AI سەربازی پێشکەوتوو، کۆنترۆڵی ھەناردەکردنی [[نیوەگەیێنەر|نیمچە ھێڵکار]] و پارێزبەندی تەقاندنەوە.<ref name="OfficialSite10.11.24">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Amodei |یەکەم=Dario |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://darioamodei.com/machines-of-loving-grace|سەردێڕ=Dario Amodei — Machines of Loving Grace |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Murgia |یەکەم=Madhumita |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.ft.com/content/e75e3388-4700-413d-ab67-778410c2d977|سەردێڕ=Anthropic’s Dario Amodei: Democracies must maintain the lead in AI |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Financial Times]]}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://darioamodei.com/post/we-must-pace-the-frontier|سەردێڕ=Dario Amodei — We Must Pace the Frontier |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=darioamodei.com |زمان=en}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٦ەوە، ئامۆدی داوای خاوکردنەوەی گەشەپێدانی AI دەکات، بەتایبەتی خۆباشکردنی دووبارەبووەوە لەلایەن دەوڵەتە دیموکراتەکانەوە، لە ھەمان کاتدا چین بەشدار دەکات لە کۆنترۆڵکردنی چەک -دیپلۆماسی ھاوشێوە.<ref name=":3"/> گۆڤاری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' ئامۆدی وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کەسە کاریگەرەکانی جیھان]] لە ساڵانی ٢٠٢٥ و ٢٠٢٦دا خستووەتە لیستەکەوە. == سەرەتای ژیان == داریۆ ئامۆدی لە ساڵی ١٩٨٣ لە شاری سانفرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایک بووە. خوشکەکەی بەناوی دانیێلا دوای چوار ساڵ لەدایکبووە. باوکی بەناوی ڕیکاردۆ ئامۆدی، پیشەسازی چەرمێکی ئیتاڵی-ئەمریکی و خەڵکی شاری ماسا ماریتیما لە [[تاسکەنی]]، کاتێک داریۆ تەمەنی ٢٣ ساڵ بوو بەھۆی [[ھەوکردنی جگەر سی|ھەوکردنی جگەری جۆری سی]] گیانی لەدەستدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frasso |یەکەم=Edoardo |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://ainews.it/chi-sono-dario-e-daniela-amodei-gli-italoamericani-delletica-tech/|سەردێڕ=Anthropic: chi sono i fondatori Dario e Daniela Amodei, gli italoamericani dell'AI etica |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=AI News |زمان=it-IT}}</ref> دایکی، ئیلێنا ئینگل، جوولەکەیەکی ئەمریکییە و لە شیکاگۆ لەدایکبووە، وەک بەڕێوەبەری پڕۆژە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Katz |یەکەم=Leslie |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ١٩٩٨|ناونیشان=https://jweekly.com/1998/03/06/magnes-owned-site-to-house-berkeley-s-main-library/|سەردێڕ=Magnes-owned site to house Berkeleys main library |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[J. The Jewish News of Northern California]] |وتەگێڕانەوە=Library staff spent eight months looking at possible temporary sites, according to Elena Engel, the library’s project manager for the renovation.}}</ref> بۆ کتێبخانەکان کاری کردووە.<ref name="RFIDCostsBenefits">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Engel |یەکەم=Elena |ڕێکەوت=٢٠٠٦|ناونیشان=https://kcoyle.net/RFIDCostsBenefits.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Karen Coyle}}</ref> داریۆ لە سانفرانسیسکۆ گەورە بووە و لە قوتابخانەی ئامادەیی لۆوێڵ دەرچووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشان=https://issuu.com/lowell_alumni_association/docs/laa_winter08 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250221215644/https://issuu.com/lowell_alumni_association/docs/laa_winter08 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Issuu |زمان=en}}</ref> ئەندامی [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیکی ئەمریکا|تیمی ئۆڵۆمپیادی فیزیای ئەمریکا]] بووە لە ساڵی ٢٠٠٠.<ref name="Physics Olympics-2000">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aapt.org/olympiad2000/team2000.html|سەردێڕ=Us Physics Olympiad Team 2000 Home}}</ref> ئامۆدی دەستی بە کۆلێژ کرد لە کالتێک، لەوێ لەگەڵ تۆم تۆمبرێلۆ وەک یەکێک لە خوێندکارەکانی فیزیای ١١ کاریان کرد. دواتر گواسترایەوە بۆ [[زانکۆی ستانفۆرد]]، لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە فیزیا وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fuller-Wright |یەکەم=Liz |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.princeton.edu/news/2023/09/12/time-magazines-time100-artificial-intelligence-list-honors-six-princetonians|سەردێڕ=TIME Magazine's TIME100 artificial intelligence list honors six Princetonians |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧دا زەمالەی دامەزراوەی ھێرتز پێبەخشرا لەکاتێکدا بڕوانامەی دکتۆرای لە بایۆفیزیا لە [[زانکۆی پرینستۆن]] بەدەستھێنا. دواتر لە ساڵی ٢٠١١ خەڵاتی تێزی ھێرتزی وەرگرت بەھۆی لێکۆڵینەوەکانی دکتۆرا لە بواری ئەلکترۆفیزیۆلۆژیای سووڕەکانی دەمار. زانای پۆست دکتۆرا بووە لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hertzfoundation.org/person/dario-amodei/|سەردێڕ=Dario Amodei}}</ref> == پیشە == لە تشرینی دووەمی ٢٠١٤ تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ لە [[بایدوو]] کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Griffiths |یەکەم=Brent D. |ناونیشان=https://www.businessinsider.com/dario-amodei|سەردێڕ=Meet Dario Amodei, Anthropic's outspoken CEO |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Business Insider]] |زمان=en-US}}</ref> دوای ئەوە لە کۆمپانیای گووگڵ براین کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.linkedin.com/in/dario-amodei-3934934/ |وێبگە=LinkedIn}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦، ئامۆدی پەیوەندی بە [[ئۆپن ئەی ئای|OpenAI]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hao |یەکەم=Karen |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.technologyreview.com/2020/02/17/844721/ai-openai-moonshot-elon-musk-sam-altman-greg-brockman-messy-secretive-reality/|سەردێڕ=The messy, secretive reality behind OpenAI’s bid to save the world}}</ref> ئەو کاری لەسەر پەرەپێدانی GPT-2 و [[جی-پی-تی-٣|GPT-3]] و فێربوونی بەھێزکردن لە فیدباکەکانی مرۆڤەوە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Christiano |یەکەم=Paul |سەردێڕ=Deep reinforcement learning from human preferences |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://arxiv.org/abs/1706.03741 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1706.03741 |id=arXiv:1706.03741 |دوایین٢=Leike |یەکەم٢=Jan |دوایین٣=Brown |یەکەم٣=Tom B. |دوایین٤=Martic |یەکەم٤=Miljan |دوایین٥=Legg |یەکەم٥=Shane |دوایین٦=Amodei |یەکەم٦=Dario}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://openai.com/index/organizational-update/|سەردێڕ=Organizational update from OpenAI |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=OpenAI |زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ داریۆ و خوشکەکەی دانیێلا لەگەڵ پێنج ئەندامی دیکەی باڵای پێشووی ئۆپن ئەی ئای کە بریتی بوون لە جارێد کاپلان و کریس ئۆلا، [[ئانترۆپیک|کۆمپانیای ئەنترۆپیکیان]] دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Varanasi |یەکەم=Lakshmi |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/anthropic-ceo-dario-amodei-drags-openai-and-google-code-red-2025-12|سەردێڕ=Anthropic CEO Dario Amodei drags OpenAI and Google: 'We don't have to do any code reds' |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Business Insider |زمان=en-US}}</ref> خوشک و براکانی ئامۆدی لەنێو ئەو کەسانەدا بوون کە بەھۆی جیاوازی ئاراستەکانەوە OpenAI یان بەجێھێشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Goldman |یەکەم=Sharon |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://venturebeat.com/ai/as-anthropic-seeks-billions-to-take-on-openai-industrial-capture-is-nigh-or-is-it/ |وێبگە=VentureBeat |زمان=en-US}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای OpenAI پەیوەندی بە کۆمپانیای Amodei کرد سەبارەت بە گۆڕینی [[سام ئاڵتمان]] و ئەگەری تێکەڵکردنی ئەو دوو کۆمپانیا دەستپێشخەرە. ئامۆدی ھەردوو ئۆفەرەکەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dastin |یەکەم=Jeffrey |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.reuters.com/technology/openais-board-approached-anthropic-ceo-about-top-job-merger-sources-2023-11-21/|سەردێڕ=OpenAI's board approached Anthropic CEO about top job and merger}}</ref> گۆڤاری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' ئامۆدی لە ساڵی ٢٠٢٥ و<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kutcher |یەکەم=Ashton |بەستەری نووسەر=Ashton Kutcher |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://time.com/collections/100-most-influential-people-2025/7273747/dario-amodei|سەردێڕ=Dario Amodei: The 100 Most Influential People of 2025 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=TIME |زمان=en}}</ref> و دیسانەوە لە ساڵی ٢٠٢٦ شانبەشانی دانیێلای خوشکی، ئامۆدی وەک یەکێک لە [[تایم ١٠٠|١٠٠ کەسە کاریگەرەکانی جیھان]] خستەڕوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Perrigo |یەکەم=Billy |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://time.com/collection/100-most-influential-people/2026/dario-daniela-amodei/|سەردێڕ=Dario Amodei and Daniela Amodei: The 100 Most Influential People of 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Time (magazine)|Time]]}}</ref> ھەروەھا وەک یەکێک لە "تەلارسازەکانی AI" بۆ [[کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)|کەسایەتی ساڵی تایم]] ' ''.'' {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٦|٠٥}} بەھای ئەنترۆپیک بە ٩٦٥ ملیار دۆلار مەزەندە دەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.anthropic.com/news/series-h|سەردێڕ=Anthropic raises $65B Series H at $965B valuation |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=www.anthropic.com |زمان=en}}</ref> لەگەڵ ''[[Forbes|فۆربێس]]'' کە سامانی پاکی ئامۆدی بە ١٥٫٥ ملیار دۆلار خەمڵاندووە. لە ئەیلوولی ٢٠٢٦، ئامۆدی داوای کرد کە پیشەسازی تەکنەلۆژیا خێرایی پەرەپێدانی AI خاو بکاتەوە و وتی ئەنترۆپیک ڕێگە بە ھەڵسەنگێنەرانی سەربەخۆ دەدات دەستیان بە ھەمیشەیی بگات بە مۆدێلەکانی بۆ ھەڵسەنگاندنی ئەوەی کە ئایا کۆمپانیاکە پابەندبوونەکانی سەلامەتی خۆی پەیڕەو دەکات یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/anthropic-ceo-dario-amodei-on-ai-risks/|سەردێڕ=Anthropic CEO Dario Amodei: "For too long the industry lied" about AI risks - CBS News |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> لە بڵاوکردنەوەی زانیارییە دارایییەکانی IPO و بەیاننامەی ئەنترۆپیکدا ئاشکرا بووە کە پاکێجی قەرەبووکردنەوەی ئامۆدی لە ساڵی ٢٠٢٥دا ١٨ ملیۆن دۆلار بووە، بە پشکەکانیشەوە. بەھای IPO یان تا مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ بە ٢ تریلیۆن دۆلار خەمڵێندراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Dario Amodei}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا}} [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:ملیاردێرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:میلیاردێرە ئەمریکییەکان]] t2laxfloomyjgitomkbexrhmafn5kb8 0 305708 1696206 1696138 2026-10-28T12:03:15Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696206 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''پەیکەری نفەرتیتی''' پەیکەرێکی [[بەردی کلس|بەردی لیمۆی]] ڕەنگاوڕەنگە کە گچکە ڕەنگ کراوە و گیرۆدەی [[نفرتیتی]] هاوسەری گەورەی شاهانەی فیرعەونی میسری [[ئیخناتون|ئەخناتۆنە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.history.com/topics/ancient-history/nefertiti|سەردێڕ=Nefertiti - Queen, Bust & Husband Akhenaten |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=History.com}}</ref> لە [[مۆزەخانەی نیویس|مۆزەخانەی نۆیس]] لە بەرلین نمایشکراوە. پێدەچێت کارەکە لە ساڵی ١٣٤٥ پێش زایین لەلایەن توتمۆسەوە دروستکرابێت چونکە لە وەرشەی پەیکەرسازییەکەی لە شاری تەل-ئێل ئامارنا لە میسر دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=e.V. |یەکەم=Verein zur Förderung des Ägyptischen Museums und Papyrussammlung Berlin |ناونیشان=https://www.egyptian-museum-berlin.com/c53.php|سەردێڕ=Nefertiti: (Society for the Promotion of the Egyptian Museum Berlin) |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=www.egyptian-museum-berlin.com}}</ref> یەکێکە لە بەرهەمە کۆپیکراوەکانی میسری کۆن. نەفەرتیتی بووەتە یەکێک لە خانمە بەناوبانگەکانی جیهانی کۆن و ئایکۆنی جوانی ژنانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conrad |یەکەم=Sebastian |ڕێکەوت=٢٠٢٤|سەردێڕ=The Making of a Global Icon: Nefertiti's Twentieth-Century Career |ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23801883.2024.2303074 |journal=Global Intellectual History |زمان=en |پەڕەکان=١–٣٢|doi=10.1080/23801883.2024.2303074 |issn=2380-1883 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> تیمێکی شوێنەوارناسی ئەڵمانی بە سەرۆکایەتی لودڤیگ بۆرچارت لە ساڵی ١٩١٢ لە کاتی هەڵکەندنی وەرشەی پەیکەرتاشەکەدا جەستەیان دۆزیەوە. لە دوای دۆزینەوەیەوە لە شوێنە جیاوازەکانی ئەڵمانیا ڕاگیراوە، لەوانە ژێرزەمینێکی بانکێک، کانێکی خوێ لە مێرکەرز-کیسێلباخ، مۆزەخانەی داهلم، مۆزەخانەی میسری بەرلین و مۆزەخانەی ئەلتێس.<ref name="Tharoor" /> لە [[مۆزەخانەی نیویس|مۆزەخانەی نیوس]] لە بەرلین نمایشکراوە، کە لە سەرەتادا پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] لەوێ نمایشکراوە.<ref name="Tharoor" /> میسر داوای گەڕاندنەوەی ئەو تەقینەوەیە کردووە، بە ئاماژەدان بەو بڕگانەی کە قەدەغەیان کردووە هەر کەلوپەلێکی بەنرخی شوێنەواریی گەورە لە میسر دەربچن. میسر بۆرچارت تۆمەتبار دەکات بەوەی "پێچانی جەستەی جەستەی جەستەی بۆ شاردنەوەی بەهاکەی و بە قاچاخی دەرەوەی وڵات".<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2020/10/egypt-germany-nefertiti-bust-claim-stolen-antiquities.html|سەردێڕ=Egypt renews demands to retrieve Nefertiti bust from Germany - AL-MONITOR: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.al-monitor.com |زمان=en}}</ref> بووەتە بابەتی مشتومڕێک لە نێوان میسر و ئەڵمانیا لەسەر داواکارییەکانی میسر بۆ گەڕاندنەوەی کۆلۆنیالیزم ، کە لە ساڵی ١٩٢٤ دەستیپێکرد، کاتێک بۆ یەکەمجار جەستەی جەستەی جەستەیی نمایشکرا بۆ خەڵک، و بە شێوەیەکی گشتی سووتەمەنی گفتوگۆکانی لەسەر ڕۆڵی مۆزەخانەکان لە هەڵوەشاندنەوەی کۆلۆنیالیزمدا پەرەپێدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Diamond |یەکەم=Kelly-Anne |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://medium.com/hindsights/do-museums-play-a-role-in-undoing-colonialism-8dcca5885a5b|سەردێڕ=DO MUSEUMS PLAY A ROLE IN UNDOING COLONIALISM? |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Hindsights |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ میسر بەردەوامە لە داوای گەڕاندنەوەی جەستەی جەستەی جەستە بۆ وڵاتەکەی، لەکاتێکدا بەرپرسانی ئەڵمانیا و مۆزەخانەی بەرلین بە ئاماژەدان بە پرۆتۆکۆڵێکی فەرمی خاوەندارێتی خۆیان دووپات دەکەنەوە، کە لەلایەن هەڵکەندنکارە ئەڵمانییەکان و خزمەتگوزاری دێرینەکانی میسرەوە بە سەرۆکایەتی فەرەنسا لە کاتی هەڵکەندنەکەدا واژۆکرابوو. == مێژوو == === باکگراوند === [[File:Akhenaten,_Nefertiti_and_their_children.jpg|وێنۆک| "قوربانگایەکی ماڵ" ( {{Circa|1350 BC}} ) کە وێناکردنی ئەخناتن و نەفەرتیتی و سێ کچەکەیان. نێفێرتیتی تاجێکی لەبەردایە کە هاوشێوەی ئەو تاجەیە کە لەسەر جەستەی جەستەی وێنا کراوە.]] نەفەرتیتی (بە واتای "جوانەکە هاتۆتە دەرەوە") سەدەی ١٤ بوو پێش زایین هاوسەری گەورەی شاهانە (هاوسەری سەرەکی)ی [[فیرعەون|فیرعەونی]] [[میسری کۆن|میسری]] [[ئیخناتون|ئەخناتن]] لە شانشینی هەژدەهەمی میسر. ئەخناتۆن فۆرمێکی نوێی یەکتاپەرستی پەرستنی دەستپێکرد بە ناوی ئاتنیزم کە تایبەتە بە دیسکی خۆر ئاتن.<ref name="who">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Yakutchik |یەکەم=Maryalice |ناونیشان=http://dsc.discovery.com/convergence/nefertiti/history/history.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100105162450/http://dsc.discovery.com/convergence/nefertiti/history/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> زانیارییەکی کەم لەبارەی نەفرتیتیەوە هەیە. تیۆرییەکان باس لەوە دەکەن کە دەکرا لە لەدایکبوونەوە شازادەی میسری بووبێت، شازادەیەکی بیانی بووبێت یان کچی بەرپرسێکی باڵای حکومەت بووبێت بە ناوی ئای کە لە دوای [[توت عنخ ئاموون|توتانخامون]] بووەتە فیرعەون. لەوانەیە ئەو هاوسەرۆکی میسر بووبێت لەگەڵ ئەخناتن کە لە ساڵی ١٣٥٢ەوە فەرمانڕەوایی کردووە پێش زایین تا ساڵی ١٣٣٦ پێش زایین.<ref name="who" /> نەفەرتیتی شەش کچی لە ئەخناتن بوو، یەکێکیان بە ناوی ئەنخێسنپاتێن (بە ناوی ئەنخسێنامون لە دوای سەرکوتکردنی کولتی ئاتێن)، لەگەڵ توتانخامون، کوڕە ھاوسەرەکەی نەفەرتیتی هاوسەرگیری کرد. لە کاتێکدا ڕۆژێک وا بیر دەکرایەوە کە نەفەرتیتی لە ساڵی دوانزەهەمی دەسەڵاتی ئەخناتن بەهۆی مردنی یان بەهۆی ئەوەی ناوێکی نوێی وەرگرتووە، هێشتا لە ساڵی شانزەهەمی دەسەڵاتی هاوسەرەکەیدا لە ژیاندا بووە بەپێی نووسراوێکی کانگایەکی بەردی لیمۆ کە لە دێر ئەبو هینس "لە لای ڕۆژهەڵاتی نیل، نزیکەی دە کیلۆمەتر [٦ میل] باکووری ئامارنا دۆزراوەتەوە." "، لە پارێزگای ئەلمینیە ئەمڕۆ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Perre |یەکەم=Athena Van der |ناونیشان=https://www.academia.edu/2443316|سەردێڕ=A. VAN DER PERRE, 'Nefertiti's last documented reference [for now]', in F. Seyfried (ed.) In the Light of Amarna. 100 Years of the Nefertiti Discovery, (Berlin, 2012), 195-197 |via=www.academia.edu}}</ref> ڕەنگە نەفەرتیتی بۆ ماوەیەکی کورت دوای مردنی هاوسەرەکەی بووبێتە فیرعەون لە مافی خۆیدا.<ref name="who" /> پێدەچێت جەستەی نەفێرتیتی نزیکەی ساڵی ١٣٤٥ دروستکرابێت پێش زایین لەلایەن پەیکەرتاش توتمۆسەوە.<ref name="who" /><ref name="natgeo2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dell'Amore |یەکەم=Christine |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٩|ناونیشان=http://news.nationalgeographic.com/news/2009/03/090331-nefertiti-bust-picture.html|سەردێڕ=National Geographic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090402110830/http://news.nationalgeographic.com/news/2009/03/090331-nefertiti-bust-picture.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> جەستەی جەستە هیچ نووسراوێکی نییە، بەڵام بە دڵنیاییەوە دەتوانرێت بە تاجی تایبەتمەندی وەک نەفێرتیتی بناسرێتەوە، کە لە وێناکردنی دیکەی ماوەتەوە (و بە ڕوونی ناویان لێنراوە) لەبەری دەکات، بۆ نموونە "قوربانگای ماڵ".<ref name="fordummes">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Booth|یەکەم=Charlotte|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RlFFcPa8pIUC&q=nefertiti&pg=PT319|سەردێڕ=The Ancient Egyptians for Dummies|بڵاوکەرەوە=For Dummies|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٠-٠٦٥٤٤-٠}}</ref> === دۆزینەوە و دوورخستنەوە لە میسر === جەستەی جەستە لە ٦ی کانوونی دووەمی ١٩١٢ لە ئامارنا لەلایەن تیمێکی شوێنەوارییەوە دۆزرایەوە کە لەلایەن کۆمپانیای ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانی (''Deutsche Orient-Gesellschaft)'' ەوە پارەی بۆ دابینکرا– DOG)، کۆمەڵەیەکی خۆبەخشییە کە لەلایەن یەکێک لە دەوڵەمەندترین پیاوەکانی پرۆسەوە دامەزراوە، جەیمس سیمۆن،<ref name="auto" /> کە زیاتر لە ٢٠ هەزار کەلوپەلی شوێنەواری لە میسر و عێراقەوە هەناردە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://forward.com/culture/14886/the-hyperbolic-philanthropy-of-james-simon-03113/|سەردێڕ=The Hyperbolic Philanthropy of James Simon |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Forward |زمان=en}}</ref><ref name="auto" /> تیمەکە لەلایەن شوێنەوارناسێکی ئەڵمانی لودویگ بۆرچارت سەرپەرشتی دەکرا. جەستەی جەستە لە شوێنێکدا دۆزرایەوە کە پێشتر وەرشەی پەیکەرتاش توتمۆزە بووە، لەگەڵ جەستەی تەواونەکراوی دیکەی نەفێرتیتی. ڕۆژنامەی بۆرچارت باسی سەرەکی نووسراوی دۆزراوەکە دەخاتە ڕوو؛ ئەو تێبینی دەکات "لەناکاو زیندووترین کاری هونەری میسریمان لە دەستدا بوو. ناتوانیت بە وشە وەسفی بکەیت. دەبێت بیبینیت." بەڵگەنامەیەکی ساڵی ١٩٢٤ کە لە ئەرشیفی کۆمپانیای ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیدا دۆزرایەوە، کۆبوونەوەیەکی ٢٠ی ژانویەی ١٩١٣ی نێوان بۆرچارت و بەرپرسێکی باڵای میسری دەهێنێتەوە یاد بۆ باسکردن لە دابەشبوونی دۆزراوەکانی شوێنەوارناسی ساڵی ١٩١٢ لە نێوان ئەڵمانیا و میسردا. بە وتەی سکرتێری کۆمپانیای ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانی (کە نووسەری بەڵگەنامەکە بووە و ئامادەی کۆبوونەوەکە بووە)، بۆرچارت "ویستویەتی جەستەی جەستەمان بۆ ڕزگار بکات"، ئاماژەیە بۆ ئەڵمانیا. لە کاتێکدا فیلیپ ڤاندنبێرگ ئەم دەستخستنی کۆمپانیاکە بە "سەرگەرمی و لە دەرەوەی بەراوردکردن"وەسف دەکات، گۆڤاری ''[[تایم (کۆوار)|تایم]]'' لە ڕیزبەندی"10 شوێنەوارە تاڵانکراوەکانی سەرەکی"دا دەخاتە ڕوو. بۆرچارت وێنەیەکی جەستەی جەستەی پیشانی سەرۆکی پشکنەری فەرەنسی فەرەنسی میسری، گوستاڤ لیفیڤێری نیشان دا "کە نەفێرتیتی بە باشترین ڕووناکی خۆی نیشان نەدا". کاتێک لێفێبرێ پشکنینی ئەو شوێنەوارانەی کرد کە لە لێکۆڵینەوەکەدا دۆزراونەتەوە، جەستەی جەستەی پێشتر لەناو سندوقێکدا پێچرابووەوە کە لە ژوورێکی کەم ڕووناکیدا دانیشتبوو. نازانرێت ئایا لێفیبرێ "چووەتە کێشەی هەڵگرتنی جەستەی جەستەی لە سندوقەکە". هەروەها بۆرچارت بە هەڵە ئیدیعای کردووە کە جەستەی جەستەی لە جپس دروستکراوە، لەبری بەردی لیمۆ. کۆمەڵەی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانی پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە دۆزینەوەکانی هەڵکەندنەکە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە دابەشکراون، ئاماژە بەوە دەکات کە نەفێرتیتی لە سەرووی لیستی ئاڵوگۆڕەکاندا بووە و "پشکنەرەکە دەیتوانی لەو کاتەدا لە نزیکەوە سەیری هەموو شتێک بکات". ==بەستەری دەرەکی== * [[نفرتیتی]] * [[ئیخناتون]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|24em}} === کتێب ===  {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Anthes|یەکەم=Rudolph|سەردێڕ=Nofretete&nbsp;– The Head of Queen Nofretete|بڵاوکەرەوە=Gebr. Mann|ساڵ= ١٩٦١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Breger|یەکەم=Claudia|سەردێڕ=The Body of the Queen: Gender and Rule in the Courtly World, 1500–2000|editor=Regina Schulte|بڵاوکەرەوە=Berghahn Book|chapter=The 'Berlin' Nefertiti Bust|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vgXfYVT5KtQC&q=Nefertiti+bust&pg=PA281|ژپنک= ١-٨٤٥٤٥-١٥٩-٧|ساڵ= ٢٠٠٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Siehr|یەکەم=Kurt G|سەردێڕ=Imperialism, Art and Restitution|editor=John Henry Merryman|chapter=The Beautiful One Has Come&nbsp;– to Return|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vfJAufZcvpUC&q=Nefertiti+bust&pg=PT152|ژپنک=٠-٥٢١-٨٥٩٢٩-٨|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Silverman, David P. |نووسەر٢=Wegner, Josef William |نووسەر٣=Wegner, Jennifer Houser |سەردێڕ=Akhenaten and Tutankhamun: Revolution and Restoration |بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania, Museum of Archaeology|ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=W5-QCB_g-DsC&q=nefertiti++Akhenaten+disappear&pg=PA131 |ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٧٠٧-٩٠-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tyldesley |یەکەم١=Joyce |سەردێڕ=Nefertiti's Face: The Creation of an Icon |ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٩٨٣٧٥-٥}} {{refend}} == بەستەری دەرەکی == {{پۆلی کۆمنز|Nefertiti Bust|پەیکەری نفرتیتی}} * [https://web.archive.org/web/20130523145458/http://www.neues-museum.de/index.php مۆزەخانەی نیویس بەرلین] * [https://www.thingiverse.com/thing:3974391 سکانێکی سێ ڕەهەندی لە Thingiverse] * [https://sketchfab.com/3d-models/bust-of-nefertiti-foia-results-8c60faca6152405e9d35784efa8b9aa1 سکانێکی سێ ڕەهەندی لە سکێچفاب] * [https://www.dw.com/en/nefertiti-bust-ambassador-or-hostage/video-69307717 فیلمێکی دیکۆمێنتاریی سێزدە خولەکی لەسەر جەستەی نێرفێرتیتی] لە [[دۆیچە ڤێڵ|دۆیچە وێڵەوە]] {{تووڵی دەروازە|میسر}} [[پۆل:پۆل:میسری کۆن]] dyf87bki12tpdmul0gaak0vm3xa4mb5 0 305710 1696219 1695875 2026-10-28T12:07:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696219 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Atif Aslam|pronunciation={{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm|}}|other_names=ئادیز|image=Atif Aslam at Badlapur (cropped).jpg|caption=وێنەی ئاتیف لەپاڵ پۆستەری فیلمی هیندی بەدلاپور، ٢٠١٥.|alt=وێنەی ئاتیف لەپاڵ پۆستەری فیلمی هیندی بەدلاپور.|native_name={{Small|{{Lang|pa|{{Nq|عاطف اسلم}}}}}}|honorific_suffix=|native_name_lang=pnb|birth_name=محەممەد ئاتیف ئەسلام|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1983|3|12}}|birth_place=[[وەزیراباد]], [[پەنجاب، پەنجابی پاکستان]], پاکستان|occupation={{Hlist|گۆرانیبێژ|هۆنراوەنووس|ئاوازدانەر|ئەکتەر}}|works=|awards=[[List of awards and nominations received by Atif Aslam|Full list]]|education=زانکۆی سێنترالی پەنجاب|spouse={{marriage|سارا بهاروانەل|٢٠١٣}}|children=٣|honours={{Ubl | [[File:Hilal-e-Imtiaz (Civilian).png|25px]] [[Tamgha-e-Imtiaz]] (2008) | [[The Dubai Stars|Dubai Walk of Fame]] (2019) }}|signature=Atif-aslam--transparenet-signature.png|signature_size=100px|website={{URL|aadeez.com}}|module={{Infobox musical artist | embed = Yes | years_active = ٢٠٢٢–ئێستا | instrument = {{Hlist|[[Vocals]]|[[guitar]]|[[piano]]}} | label = {{Hlist|[[Zee Music Company]]|[[T-Series (company)|T-Series]]|[[Coke Studio (Pakistan)|Coke Studio]]|[[YRF Music]]|[[Universal Music]]|[[Venus Records & Tapes|Venus Records]]|[[Sony Music]]}} | genre = {{Hlist|[[Alternative music]]|[[classical music]]|[[filmi]]|[[qawwali]]|[[Pop music|pop]]|[[Rock music|rock]]|[[Romantic music|romantic]]}} | past_members = [[Jal (band)|Jal]] }}}} '''ئاتیف ئەسلەم''' {{تێبینی|[[Urdu]], {{Langx|pa|عاطف اسلم}}, {{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm}}.}} ({{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm}} ; لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٨٣)، گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و ئەکتەری پاکستانییە. ئەو چەندین گۆرانی تۆمارکردووە لە هەردوو [[سینەمای پاکستان|فیلمی پاکستانی]] و [[سینەمای ھیندستان|فیلمی هیندستان]]، شێوازی مۆسیقای ئەو بە تێکەڵەیەک لە پۆپی پاکستانی و ڕۆکی سۆفی وەسف دەکرێ.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Paradkar |یەکەم=Shalaka |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان=https://gulfnews.com/entertainment/aslam-bipasha-is-the-hottest-1.89763|سەردێڕ=Aslam: 'Bipasha is the hottest' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251115101940/https://gulfnews.com/entertainment/aslam-bipasha-is-the-hottest-1.89763 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Gulf News]]}}</ref> یەکەم کار بۆ [[بۆلیوود]]، لە ساڵی ٢٠٠٥ بوو، ئەویش بە گۆرانی ئادەت بوو لە <nowiki><i id="mwKg">فیلمی Kalyug</i></nowiki>. ئەسلەم لە شاری وەزیرابادی پایتەختی پەنجاب لەدایکبووە، لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ دەستی بە کاری مۆسیقا کردووە و دوای بڵاوبوونەوەی گۆرانی "ئادەت" ناوبانگی زیاتر بەربڵاوبوو. یەکەم ئەلبوومی تاکە کەسی خۆی بەناوی ''Jal Pari'' لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکردەوە پێش ئەوەی ناوبانگی وەک گۆرانیبێژی پلەی باک لە [[بۆلیوود]] بڵاوببێتەوە. گۆرانییەکانی ئاتیف لە بۆلیوود بەربڵاون لەوانە "Woh Lamhe Woh Baatein"، "Pehli Nazar Mein"، "Tu Jane Na"، "Tera Hone Laga Hoon"، "Jeene Laga Hoon"، و "Dil Dian Gallan". هەروەها گۆرانیبێژێکی دیار بووە لە ''ستۆدیۆی کۆک پاکستان'', کە نمایشەکانی بریتی بوون لە "تاجدار-ی-حەرام"، "مان ئامدە ئەم"، و "وۆهی خودا هەی". ئەسلەم بە پلەی یەکەم بە [[زمانی ھیندستانی|زمانەکانی ئوردو]] و [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] گۆرانی وتووە و هەروەها گۆرانی بە [[زمانی ھیندی|زمانەکانی هیندی]] و [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پشتۆی]] تۆمارکردووە . == دیسکۆگرافی == === کلیپەکان === ئاتیف ئەسلەم لە چەند کلیپێک بۆ فیلمە پاکستانی و هیندییەکان دەرکەوتووە، {| class="wikitable" !ساڵ !گۆرانی !فیلم !ژێدەر |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |فیلمی پاکستانی |- | rowspan="2" |2011 |''Kaho Aaj Bol Do'' | rowspan="2" |''[[:en:Bol_(film)|Bol]]'' |<ref name="auto15">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Tips Industries Limited|Tips Official]] |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=PVHfWD__t-c |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100607/https://www.youtube.com/watch?v=PVHfWD__t-c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Kaho Aaj Bol Do – Bol – Atif Aslam & Hadiqa Kiani – Atif Aslam – Ayub Khawar |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''[[:en:Hona_Tha_Pyar|Hona Tha Pyar]]'' |<ref name="auto5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=IW7xwSVj7gw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170422081256/https://www.youtube.com/watch?v=IW7xwSVj7gw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Hona Tha Pyar – Bol – Atif Aslam & Mahira Khan – Atif Aslam & Hadiqa Kiani |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2015 |''Dil Kare'' |''[[:en:Ho_Mann_Jahaan|Ho Mann Jahaan]]'' |<ref name="auto9">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Asim Raza|The Vision Factory]] |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1JyVDbuduuI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190731053809/https://www.youtube.com/watch?v=1JyVDbuduuI&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Kare – Ho Mann Jahaan with Atif Aslam, Directed by Asim Raza |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2016 |''Dil Yeh Dancer Ho Gaya'' |''[[:en:Actor_in_Law|Actor in Law]]'' |<ref name="auto18">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atif Aslam |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=9DPF__irLfs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100705/https://www.youtube.com/watch?v=9DPF__irLfs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Yeh Dancer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |فیلمی هیندی |- |2006 |''Tere Bin'' |''[[:en:Bas_Ek_Pal|Bas Ek Pal]]'' |<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=k6NnNv7XJYg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217115652/https://www.youtube.com/watch?v=k6NnNv7XJYg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Tere Bin – Bas Ek Pal – Sanjay Suri, Urmila Matondkar, Juhi Chawla & Jimmy Shergill – Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2008 |''Pehli Nazar Mein'' |''[[:en:Race_(2008_film)|Race]]'' |<ref name="auto17">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=MofpuI_Vg_U |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181223125703/https://www.youtube.com/watch?v=MofpuI_Vg_U |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Pehli Nazar Mein – Race – Saif Ali Khan, Katrina Kaif, Bipasha Basu & Akshaye Khanna – Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''Aa Bhi Ja Sanam'' {{Small|(Dance Mix)}} | rowspan="2" |''[[:en:Prince_(2010_film)|Prince]]'' | |- |''Kaun Hoon Main'' | |- | rowspan="2" |2012 |''Piya O Re Piya'' | rowspan="2" |''[[:en:Tere_Naal_Love_Ho_Gaya|Tere Naal Love Ho Gaya]]'' |<ref name="auto6">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=vBeEy1QT2qY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114234713/https://www.youtube.com/watch?v=vBeEy1QT2qY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Piya O Re Piya Song Video feat Atif Aslam – Tere Naal Love Ho Gaya |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Tu Mohabbat Hai'' {{Small|(Remix Version)}} |<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=_VH5qQKQuuM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160531134458/https://www.youtube.com/watch?v=_VH5qQKQuuM&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Tu Mohabbat Hai Remix – Tere Naal Love Ho Gaya – Riteish & Genelia – Atif Aslam & Others |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="3" |2013 |''Be Intehaan'' |''[[:en:Race_2|Race 2]]'' |<ref name="auto8">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=nPhHtahBlyI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180524134102/https://www.youtube.com/watch?v=nPhHtahBlyI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Be Intehaan – Race 2 – Saif Ali Khan & Deepika Padukone – Atif Aslam & Sunidhi – Pritam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Dil Na Jaane Kyun'' | rowspan="2" |''[[:en:Jayantabhai_Ki_Luv_Story|Jayantabhai Ki Luv Story]]'' |<ref name="auto14">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=gAC7VPZafl4 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170816161251/https://www.youtube.com/watch?v=gAC7VPZafl4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Na Jaane Kyun – Jayantabhai Ki Luv Story – Vivek Oberoi & Neha – Atif Aslam & Anushka Manchanda |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Aa Bhi Ja Mere Mehermaan'' |<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SlDoYsSldpk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190115080614/https://www.youtube.com/watch?v=SlDoYsSldpk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Aa Bhi Ja Mere Mehermaan Feat. Atif Aslam – Jayantabhai Ki Luv Story |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2015 |''[[:en:Jeena_Jeena|Jeena Jeena]]'' |''[[:en:Badlapur|Badlapur]]'' | |- |2016 |''Khair Mangda'' |''[[:en:A_Flying_Jatt|A Flying Jatt]]'' |<ref name="auto11">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atif Aslam |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=xKviiDzq3FA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214115426/https://www.youtube.com/watch?v=xKviiDzq3FA&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Khair Mangda |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |''Hoor'' |''[[:en:Hindi_Medium|Hindi Medium]]'' |<ref name="auto16">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[T-Series (company)|T-Series]] |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1Uug1xt9naA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100707/https://www.youtube.com/watch?v=1Uug1xt9naA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Hoor Video Song – Hindi Medium – Irrfan Khan & Saba Qamar – Atif Aslam – Sachin- Jigar |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Jaane De'' |''[[:en:Qarib_Qarib_Singlle|Qarib Qarib Singlle]]'' |<ref name="auto12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Zee Music Company]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SGnplPaW1dw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171102021448/https://www.youtube.com/watch?v=SGnplPaW1dw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Jaane De – Qarib Qarib Singlle – Irrfan I Parvathy – Vishal Mishra feat. Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2018 |''[[:en:O_Saathi|O Saathi]]'' |''[[:en:Baaghi_2|Baaghi 2]]'' |<ref name="auto13">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=T-Series |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=YPhbZ9uNnHI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100604/https://www.youtube.com/watch?v=YPhbZ9uNnHI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube |سەردێڕ=O Saathi Song In-Studio – Baaghi 2 – Tiger Shroff – Disha Patani – Arko – Ahmed Khan – Sajid N |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |[[:en:Pakistani_dramas|Pakistani dramas]] |- |2022 |''Sang-e-Mah'' |''Sang-e-Mah'' | |- |2024 |''Tumhari Chup'' |''Gentleman'' |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdullah |یەکەم=Rao |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.bolnews.com/showbiz/2024/05/atif-aslams-latest-song-tumhari-chup-took-the-internet-by-storm/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=BOL News |زمان=en-US |سەردێڕ=Atif Aslam's Latest Song 'Tumhari Chup' took the internet by storm}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Atif Aslam}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاکستان}} [[پۆل:ئەکتەرانی فیلمە پاکستانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ئوردوو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پەنجابی]] [[پۆل:Articles with hCards]] fghk7yehb6r5lgkvc3pbh9gmkz5lawu 0 305711 1696217 1695915 2026-10-28T12:07:05Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696217 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتختی کارگێڕیی دیفاکتۆی کۆریای باشوور}}[[File:Geumnambo in Sejong City.jpg|thumb|شوێنی دروستکردن لە شاری سیجۆنگ، تشرینی دووەمی ٢٠٠٩]] '''سێجۆنگ''' یان '''شاری سێجۆنگ''' ({{Korean|hangul=세종}})، بە فەرمی '''شاری خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سێجۆنگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێکهاتەی ڕێکخراوەیی > شارەوانی سیجۆنگ > سیجۆنگی شاری بەختەوەری |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/eng/sub01_0301.do|وێبگە=www.sejong.go.kr|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ({{Korean|labels=no|hangul=세종특별자치시}})، شارێکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت و پایتەختی کارگێڕیی دیفاکتۆی [[کۆریای باشوور]]ە. سیجۆنگ لە ساڵی 2007 وەک پایتەختێکی نوێی پلان بۆ داڕێژراوی کۆریای باشوور دامەزرا، کە زۆربەی لە بەشەکانی [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]] و هەندێک بەشی [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]] دروستکرا بە مەبەستی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لە پایتەختی ئێستا و گەورەترین شاری کۆریای باشوور، [[سێئول]]، و بۆ هاندانی وەبەرهێنان لە ناوچەی ناوەڕاستی وڵاتەکەدا. لە ساڵی 2012ەوە، حکومەتی کۆریای باشوور چەندین وەزارەت و ئاژانسی گواستووەتەوە بۆ سیجۆنگ، بەڵام زۆرێکیان هێشتا لە شارەکانی تردا ماونەتەوە، بە پلەی یەکەم لە سێئول، کە کۆمەڵەی نیشتمانی و چەندین دەستەی حکومی گرنگ لەوێ ماونەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی سیجۆنگ 351,007 کەس بووە تا ساڵی 2020 و ڕووبەرێکی جوگرافی 465.23 ڕووبەری کیلۆمەتری چوارگۆشە (179.63 مایلی چوارگۆشە) دەگرێتەوە، کە دەیکاتە کەم دانیشتووترین و بچووکترین دابەشکردنی کارگێڕیی ئاستی یەکەم لە کۆریای باشووردا. سیجۆنگ لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ھەرێمی ھۆسێۆ ھەڵکەوتووە، لە ڕۆژئاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باشوور، لە باشوورەوە لەگەڵ دایجۆن، و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باکوور. بڕیارە دروستکردنی شارەکە لە ساڵی 2030 تەواو ببێت، کە چاوەڕوان دەکرێت لەو کاتەدا 500,000 کەس لەوێ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/05/113_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[کۆریای تایمز]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ==ناو== سیجۆنگ بە شانازیی پاشا [[سێجۆنگی مەزن]] ناونراوە، چوارەم پاشای [[جۆسۆن|شوێنەواری جۆسۆن]] و داهێنەری ئەلفوبێی کۆری، [[ھانگول]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm|سەردێڕ=کۆریای باشوور شوێنی پایتەختی نوێ ھەڵدەبژێرێت|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en-GB}}</ref> شارەکە لە ڕێگەی تێکەڵکردنی شارۆچکەی یۆنگی، ئەو شارۆچکەیەی پارێزگای چۆنگچێۆنگی باشوور کە زۆربەی خاکی شارەکەی لێ وەرگیراوە، و شارۆچکەکانی ترەوە پێکھێنراوە. == دانیشتووان == {{Historical populations|1970|101061|1980|97357|1990|90502|2000|80031|2010|81447|2020|353933|align=right|source=[[ئاماری کۆریا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرژمێریی دانیشتووان|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN0001_ENG&vw_cd=MT_ETITLE&list_id=A111&scrId=&language=en&seqNo=&lang_mode=en&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ETITLE&path=%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do|بڵاوکەرەوە=[[ئاماری کۆریا]]}}</ref>}} ئامانجی شارەکە ئەوە بوو لە ساڵی 2012دا ژمارەی دانیشتووانی بگاتە 200,000 کەس، تا ساڵی 2020 بگاتە 300,000 کەس و تا ساڵی 2030 بگاتە 500,000 کەس.<ref name="mini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/07/117_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|یەکەم=Kim|دوایین=Rahn|newspaper=[[کۆریای تایمز]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی 2017دا، ژمارەی دانیشتووانی 281,120 کەس بووە.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20170209073845/http://www.ngii.go.kr/en/download/Toponymic_Guidelines_ROK.pdf ڕێنمایییە شوێنناسییەکان بۆ نەخشە و دەستکاریکەرانی تر بۆ بەکارھێنانی نێودەوڵەتی لە کۆریای باشوور، چاپی دووەم]، ل. 39.</ref> تاوەکو {{As of|2020|06|30}}، سیجۆنگ ژمارەی دانیشتووانی 351,007 کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/stat/index.do#this |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پۆرتالی ئاماری سیجۆنگ}}</ref> تاوەکو {{As of|2018}}، سیجۆنگ ڕێژەی منداڵانی بەرزتر بووە بەراورد بە تێکڕای کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Steger, Isabella|نووسەر٢=Sookyoung Lee|ناونیشان=https://qz.com/1275754/a-new-capital-built-from-scratch-is-an-unlikely-utopia-for-korean-families|سەردێڕ=پایتەختێکی نوێ کە لە چۆڵوانییەوە دروست کراوە یوتۆپیایەکی دەگمەنە بۆ خێزانە کۆرییەکان|ئیش=[[کوارتز (وەشانگە)|کوارتز]]|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئایین === {{Pie chart|thumb=right|caption=ئایین لە سیجۆنگ (2024)<ref name="2005religionmap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاپرسی تێگەیشتنی ئایینی ٢٠٢٤: دۆخی دانیشتووانی ئایینی و چالاکییە ئایینییەکان |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2024) |ناونیشان=https://hrcopinion.co.kr/archives/31599 |زمان=ko}}</ref>|label1=بێ ئایین|value1=51|color1=Grey|label2=[[بودیزم]]|value2=17|color2=Gold|label3=پڕۆتێستانت|value3=20|color3=DodgerBlue|label4=[[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]|value4=11|color4=DarkOrchid|label5=ئەوانی تر|value5=2|color5=Black}}سەرژمێریی ساڵی 2015 ئاماژەی بەوەدا کە زۆرینەی دانیشتووانی سیجۆنگ سەر بە هیچ ئایینێکی تایبەت نەبوون. پڕۆتێستانتیزم باوترین ئایین بوو کە نزیکەی 19.9%ی دانیشتووان پەیوەستبوون پێیەوە، دوای ئەو [[بودیزم]] بە 13.9% و کاتۆلیکی ڕۆمانی بە 7.9% دەھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|script-title=ko:성별/연령별/종교별 인구-시군구 |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&vw_cd=MT_ZTITLE&list_id=A11_2015_1_20_10&seqNo=&lang_mode=ko&language=kor&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ZTITLE |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=KOSIS (خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا) |سەردێڕ=دانیشتووان بەپێی ڕەگەز، تەمەن و ئایین}}</ref> == باڵەخانەکانی حکوومەت == {{Multiple image|align=centre|direction=|header_background=|header=|image1=Government Complex Sejong (N).jpg|caption1=دیمەنێکی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image2=Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg|caption2=دەروازەی سەرەکیی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image3=Office of Government Policy Coordination South Korea.jpg|caption3=نووسینگەی ھەماھەنگیی سیاستەکانی حکوومەت لە کۆریای باشوور|total_width=|alt1=|width1=320|width2=290|width3=275|caption_align=center}} حکوومەتی کۆریای باشوور بەرنامەی داناوە بۆ گواستنەوەی ٣٦ وەزارەت و ئاژانسی حکومی بۆ شاری سیجۆنگ.<ref name="Harlan" /> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ لە شاری سیجۆنگ ھەڵکەوتووە. کۆمەڵگەکە، لەسەر پارچە زەوییەک بە ڕووبەری ٢١٣,٠٠٠ مەتر دووجا، لە حەوت کۆمەڵگا و ژێرزەمینێک پێکھاتووە. دروستکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە ناوچەیەکدا دەستی پێکرد کە پێشتر بەشێک بوو لە [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]]، و لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ تەواو بوو. ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی گواستنەوەی چەندین ئاژانسی حکومی بۆ کۆمەڵگەکە لە ٢٣ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو.<ref>"[http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ناوەندی کارگێڕیی نوێی کۆریا: شاری سیجۆنگ]." ([https://web.archive.org/web/20140101103120/http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ئەرشیڤ]) ''Korea.net''. [[خزمەتگوزاری زانیاری و ڕۆشنبیریی کۆری]] (KOCIS, {{ill|해외문화홍보원|ko|vertical-align=sup}}). سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ بارەگای سەرەکیی ئەم ڕێکخراوانەی لەخۆدەگرێت: * نووسینگەی سەرۆک وەزیران (OPM) * وەزارەتی ئابووری و دارایی (MOEF) * وەزارەتی پەروەردە (MOE)<ref>[http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2 شوێن]. ({{Deprecated archive|url=https://archive.today/20140101113003/http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2|title=ئەرشیڤ}}) وەزارەتی پەروەردە (کۆریای باشوور). سەردانکراوە لە ١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی زانست و تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان (MSIT) * وەزارەتی ناوخۆ و ئاسایش (MOIS) * وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) * وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (MAFRA)<ref>"[http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N شوێن] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N|date=2014-01-01}}." ([https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N ئەرشیڤ]) [[وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (کۆریای باشوور)|وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی بازرگانی، پێشەسازی و پێگەشتوویی (MOTIE) * وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی (MOHW) * وەزارەتی ژینگە (ME)<ref>"[http://eng.me.go.kr/eng/web/main.do سەرەکی]" (ئینگلیزی). [[وەزارەتی ژینگە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی ژینگە]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی کار و کارگوزاری (MOEL) * وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (MOLIT) * وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری (MOF)<ref>"[http://www.mof.go.kr/ سەرەکی]." وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری. سەردانکراوە لە ٢ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان و کۆمپانیا نوێیەکان (MSS) * وەزارەتی نیشتمانپەروەران و کاروباری سەربازە دێرینەکان (MPVA) * وەزارەتی بەڕێوەبردنی کەسایەتییەکان (MPM) * وەزارەتی یاسادانانی حکوومەت (MOLEG) * خزمەتگوزاری باجی نیشتمانی (NTS) * ئاژانسی نیشتمانی بۆ دروستکردنی شاری کارگێڕی (NAACC) * دەستەی بازرگانیی دادپەروەرانە (KFTC) * دەستەی دژە گەندەڵی و مافەکانی ھاووڵاتیان (ACRC) چەندین ئاژانسی [[وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە]]، نووسینگەی تێپەڕبوونی ئاسمانیی کۆریا (KOCA)، دادگای سەلامەتیی دەریاییی کۆریا (KMST)، و دەستەی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی فڕۆکەوانی و ھێڵی ئاسن (ARAIB)، بارەگاکانیان لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگدا جێگیر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919031735/http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |سەردێڕ=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کلتوور == [[پەڕگە:Sejong_Academy_of_Science_and_Arts.jpg|وێنۆک|ئەکادیمیای سیجۆنگ بۆ زانست و ھونەر]] پارکی دەریاچەی سیجۆنگ لە ئاداری ٢٠١٣ تەواو بوو و چەندین دامەزراوەی بابەتیی جیاواز لە خۆدەگرێت لە ناو پارکەکەدا، لەوانەش فوارەی گۆڕەپانەکە. ڕووبەرەکەی ٧٠٥,٧٦٨ مەتر دووجایە و ڕووبەری دەریاچەکە ٣٢٢,٨٠٠ مەتر دووجایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:호수공원 |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/lake.do |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sejong.go.kr |سەردێڕ=پارکی دەریاچە}}</ref> باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ یەکەم باخی ڕووەکیی شارستانییە لە کۆریا و گەورەترین [[باخچەی دار]] داپۆشراوە لە کۆریا. ١.٧٢ ملیۆن ڕووەک لە ٢٨٣٤ جۆری جیاواز لەوێ بەردەستن. تێچووی چوونە ژوورەوە ٥,٠٠٠ وۆنە بۆ گەورەساڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:국립세종수목원 |ناونیشان=http://www.sjna.or.kr/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sjna.or.kr |زمان=ko |سەردێڕ=باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ}}</ref> == پەروەردە == [[پەڕگە:세종특별자치시 세종특별자치시교육청.jpg|وێنۆک|نووسینگەی پەروەردەی شاری سێجۆنگ]] === زانکۆکان === * زانکۆی دێجۆنی کاتۆلیکی * زانکۆی کۆنسۆرتسیۆمی جیهانی * زانکۆی ھۆنگیک کەمپەسی سیجۆنگ * قوتابخانەی KDI بۆ سیاسەتی گشتی و بەڕێوەبردن * زانکۆی کۆریا کەمپەسی سیجۆنگ * زانکۆی کۆریا بۆ ھونەرەکانی میدیا<ref>ئەم زانکۆیە جیاوازە لە زانکۆی کۆریای سەرەوە.</ref> * زانکۆی سیجۆنگ == گواستنەوە == [[پەڕگە:Jochiwon_station_240219.jpg|وێنۆک|وێستگەی جۆچیوۆن]] === ئاسمانی === شاری سیجۆنگ لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی چێۆنگجو لە چێۆنگجو خزمەتگوزاری پێدەگات، کە نزیکترین فڕۆکەخانەیە لە سیجۆنگەوە. === ھێڵی ئاسنینی نیشتمانی === [[پەڕگە:Sejong_BRT_Viaduct.jpg|وێنۆک|پردی ئاسمانیی BRT لە سیجۆنگ]] سیجۆنگ بە شێوەیەکی ناوەندی لەسەر ھێڵی گێۆنگبو هەڵکەوتووە کە لەلایەن کۆرایلەوە بەڕێوەدەبرێت. سەفەرکردن لەسەر شەمەندەفەری موگونگھوا-ھۆ بۆ [[سێئول]] 90 خولەکی پێدەچێت و شەمەندەفەرەکان نزیکەی هەر 30 خولەک جارێک دەردەچن. لە دەرەوەی سنوورەکانی جۆچیوۆن-ئوپ لە ئۆسۆنگ، چێۆنگوۆن خاوەنی وێستگەیەکی KTXیە بە ناوی وێستگەی ئۆسۆنگ کە شەمەندەفەرێکی خێرای کۆریا ترێن ئێکسترێسە و زۆرجار بە خێرایی 300 km/h گەشت دەکات. وێستگەی ئۆسۆنگ لە ساڵی 2010 کرایەوە. هەروەها هەندێک دەمەدەم هەبووە سەبارەت بە کردنەوەی وەستگەیەکی تری KTX لە ناو شاری سیجۆنگی نوێدا لە نزیک تێرمیناڵی پاسەکان لە باشوور. === ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن === لە نیسانی ٢٠١٩دا، لێکۆڵینەوەیەکی جێبەجێکاری تەواو بوو و پەسەندکرا بۆ درێژکردنەوەی ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن لە وێستگەی بانسۆک لە [[دایجۆن]]، گەیشتن بە تێرمیناڵی پاسەکانی باشوور لە سیجۆنگ، و کۆتایی هاتن لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ. لە پێنج وێستگە نوێیەکەی کە بڕیارە لەسەر 14 km لە هێڵە نوێیەکان بكرێنەوە، چواریان لە سیجۆنگ دەبن. کردنەوەی بە شێوەیەکی کاتی بۆ ساڵی 2029 دیاری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=박 |یەکەم=희윤 |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|script-title=ko:대전~세종 광역철도 건설...2029년 완공목표: 반석~정부세종청사 14km 연결...2029년 완공목표, 국가철도망계획 반영 추진 |ناونیشان=https://www.sedaily.com/NewsView/1VHWX1L33C |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە={{ill|سێئول ئیکۆنۆمیک دەیلی|ko|서울경제}} |زمان=ko |سەردێڕ=دروستکردنی ھێڵی ئاسنینی ناوچەییی دەجۆن-سیجۆنگ... بەئامانجی تەواوبوون لە ساڵی ٢٠٢٩}}</ref> == کلتوور == زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی Let's Eat 2ی ساڵی ٢٠١٥ی [[تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)|تی ڤی ئێن]] لە سیجۆنگ وێنەگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kwon |یەکەم١=Ji-youn |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/201_177411.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=[[کۆریای تایمز]] |سەردێڕ=ئەکتەرانی Let's Eat دەورەکانی خۆیان بە تەواوی دەگێڕن}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee |یەکەم١=Min-ji |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150210111419/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=enewsWorld |سەردێڕ=یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر دەست بە خوێندنەوەی سیناریۆی Let's Eat 2 دەکەن |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hong|یەکەم١=Soo Jung|سەردێڕ=Let's Eat 2 بەشداری کردنی یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر پشتڕاست دەکاتەوە|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/85836/lets-eat-2-confirms-cast-with-b2sts-yoon-du-jun-seo-hyung-jin-and-more|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=eNewsWorld|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی مانگی نیساندا،خەڵک و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکانی شاری سیجۆنگ ئاھەنگی جۆراوجۆری فێستیڤاڵی بەھاریان لە سەرانسەری شارەکەدا بەڕێوەبرد، وەک ئاھەنگگێڕان بۆ [[ساکورا|شکۆفەی گێلاس]]، [[قۆخ|شکۆفەی قۆخ]]، و [[گوڵ|ڕێکخستنی گوڵ]]. فێستیڤاڵی گوڵی بەھاری ئاشتیی ٢٠١٨ی ناوەندی نۆژەنکردنەوەی سیجۆنگ لەژێر چاودێریی لێژنەی بەرەوپێشبردنی فێستیڤاڵی جۆچیوۆن و قۆخ بەڕێوەچوو. ئامادەکرا بوو وەک بەرنامەیەکی تێرکردنی پێنج ھەستەکان بۆ چێژوەرگرتن لە بەشەکانی سروشت وەک گوڵی خۆخ، [[ھەرمێ|گوڵی ھەرمێ]]، شکۆفەی خەردەل، و بۆ دوورکەوتنەوە لەوەی ببێتە فێستیڤاڵێکی نمایشکاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=충청일보|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|script-title=ko:세종시 다양한 봄꽃축제|زمان=ko|ناونیشان=http://www.ccdailynews.com/news/articleView.html?idxno=960886|سەردێڕ=فێستیواڵە جۆراوجۆرەکانی گوڵی بەھار لە شاری سیجۆنگ}}</ref> == وێنە == <gallery widths="200px" heights="155px"> پەڕگە:Sejong-si_BRT_Hyundai_BlueCity.jpg|بی ئاڕ تی سێجۆنگ سیتی پەڕگە:Sejong_Public_Bicycle_Ouling_at_Government_Complex_Sejong.jpg|پاسکیلێکی گشتی لە شاری سێجۆنگ پەڕگە:First_APT_in_Sejong_City.jpg|بیناسازی لە شاری سێجۆنگ، تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ </gallery> == ئەمەش ببینە == [[دەروازە:کۆریای باشوور|دەروازەی کۆریای باشوور]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sejong City}} * {{URL|https://www.sejong.go.kr/eng.do|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20120218163055/http://www.happycity.go.kr/ ئاژانسی دروستکردنی شاری کارگێڕیی فرەفەرمان (MACCA)] * [https://metrotaifun.com/automatic_solid_waste_collection_system/en/news-media/news/807-marimatic-to-deliver-automatic-waste-collection-to-sejong-happy-city-5-1-south-korea.html کۆکردنەوەی خۆکارانەی خاشاک لە سیجۆنگ] {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] 3d85m19vl20b01n0pp1jksyraegjw9j 1696573 1696217 2026-10-28T22:10:04Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1696573 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتختی کارگێڕیی دیفاکتۆی کۆریای باشوور}}{{Infobox settlement | name = سێجۆنگ | official_name = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سەجونگ | type = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image | caption_align = center | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/1 | color = | image1 = Sejong Area 1.jpg | caption1 = شاری سەجونگ | image2 = Sejong lake park 190609 17.jpg | caption2 = پارکی دەریاچەی سەجونگ | image3 = Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg | caption3 = [[کۆمەڵگەی حکومی، سەجونگ|کۆمەڵگەی حکومی سەجونگ]] | image4 = Milmaru Observatory Tower.jpg | caption4 = قەڵای چاوەدێری میلماڕو }} | image_flag = Flag of Sejong City, South Korea.svg | image_blank_emblem = File:Sejong City symbol.svg | blank_emblem_type = لۆگۆ | image_shield = | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|36|29|13|N|127|16|56|E|display=it|type:city_region:KR-50}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = هۆسۆ | established_title = دامەزراوە | established_date = ٢٠١٢ | parts_type = گەڕەک<br />شارۆچکە<br />ناوچە ئاوەدانییەکان | parts = ١٢<br />١<br />٩ | area_code = +82-44 <!-- Counties = 1 -->| government_type = سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن | leader_title = سەرۆک شارەوانی | leader_party = دیموکرات | leader_name = چۆ سانگ-هۆ | leader_title1 = ئەنجومەن | leader_name1 = ئەنجومەنی شاری سەجونگ | area_total_km2 = ٤٦٥٫٢٣ | population_total = ٣٩٤٬٦٣٠<ref name="pop">{{cite web |url= https://www.sejong.go.kr/viewer/default/doc.html?fn=BBS_0000074716NjN27941.xlsx&rs=/viewer/result/R0263// |script-title=ko:2024년 7월 세종특별자치시 인구 현황 > |author=شارەوانی سەجونگ|title=بڕوانامەی بینینی دۆکیুমێنت |website=www.sejong.go.kr}}</ref> | population_as_of = تەممووزی ٢٠٢٤ | population_density_km2 = ٨٤٨٫٢ | population_blank1_title = شێوەزار | population_blank1 = چونگچێۆنگ | demographics_type2 = تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{Nobold|(ناوەکی، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{cite web|url= https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1|title=داتی داهاتی ناوخۆیی ٢٠٢٣ (کاتی)|website=www.kostat.go.kr}}</ref> | demographics2_title1 = گشتی | demographics2_info1 = سوەنی کۆریای باشوور ١٧ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمەریکی|US$]] ١٤ ملیار) | demographics2_title2 = بۆ هەر تاکێک | demographics2_info2 = ٣٧٬٨٧٥ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{cite web|title=تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی هەرێمی، داهاتی گشتی هەرێمی و داهاتی تاکەکەسی|url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26|website=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | time_zone1 = کاتی ستانداردی کۆریا | utc_offset1 = +9 | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | iso_code = KR-50 | website = {{URL|1=https://www.sejong.go.kr/eng.do|2=ماڵپەڕی فەرمی (بە ئینگلیزی)}} | image_skyline = Sejong Area 1.jpg }} '''سێجۆنگ''' یان '''شاری سێجۆنگ''' ({{Korean|hangul=세종}})، بە فەرمی '''شاری خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سێجۆنگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێکهاتەی ڕێکخراوەیی > شارەوانی سیجۆنگ > سیجۆنگی شاری بەختەوەری |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/eng/sub01_0301.do|وێبگە=www.sejong.go.kr|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ({{Korean|labels=no|hangul=세종특별자치시}})، شارێکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت و پایتەختی کارگێڕیی دیفاکتۆی [[کۆریای باشوور]]ە. سیجۆنگ لە ساڵی 2007 وەک پایتەختێکی نوێی پلان بۆ داڕێژراوی کۆریای باشوور دامەزرا، کە زۆربەی لە بەشەکانی [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]] و هەندێک بەشی [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]] دروستکرا بە مەبەستی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لە پایتەختی ئێستا و گەورەترین شاری کۆریای باشوور، [[سێئول]]، و بۆ هاندانی وەبەرهێنان لە ناوچەی ناوەڕاستی وڵاتەکەدا. لە ساڵی 2012ەوە، حکومەتی کۆریای باشوور چەندین وەزارەت و ئاژانسی گواستووەتەوە بۆ سیجۆنگ، بەڵام زۆرێکیان هێشتا لە شارەکانی تردا ماونەتەوە، بە پلەی یەکەم لە سێئول، کە کۆمەڵەی نیشتمانی و چەندین دەستەی حکومی گرنگ لەوێ ماونەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی سیجۆنگ 351,007 کەس بووە تا ساڵی 2020 و ڕووبەرێکی جوگرافی 465.23 ڕووبەری کیلۆمەتری چوارگۆشە (179.63 مایلی چوارگۆشە) دەگرێتەوە، کە دەیکاتە کەم دانیشتووترین و بچووکترین دابەشکردنی کارگێڕیی ئاستی یەکەم لە کۆریای باشووردا. سیجۆنگ لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ھەرێمی ھۆسێۆ ھەڵکەوتووە، لە ڕۆژئاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باشوور، لە باشوورەوە لەگەڵ دایجۆن، و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باکوور. بڕیارە دروستکردنی شارەکە لە ساڵی 2030 تەواو ببێت، کە چاوەڕوان دەکرێت لەو کاتەدا 500,000 کەس لەوێ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/05/113_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[کۆریای تایمز]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ==ناو== سیجۆنگ بە شانازیی پاشا [[سێجۆنگی مەزن]] ناونراوە، چوارەم پاشای [[جۆسۆن|شوێنەواری جۆسۆن]] و داهێنەری ئەلفوبێی کۆری، [[ھانگول]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm|سەردێڕ=کۆریای باشوور شوێنی پایتەختی نوێ ھەڵدەبژێرێت|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en-GB}}</ref> شارەکە لە ڕێگەی تێکەڵکردنی شارۆچکەی یۆنگی، ئەو شارۆچکەیەی پارێزگای چۆنگچێۆنگی باشوور کە زۆربەی خاکی شارەکەی لێ وەرگیراوە، و شارۆچکەکانی ترەوە پێکھێنراوە. == دانیشتووان == {{Historical populations|1970|101061|1980|97357|1990|90502|2000|80031|2010|81447|2020|353933|align=right|source=[[ئاماری کۆریا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرژمێریی دانیشتووان|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN0001_ENG&vw_cd=MT_ETITLE&list_id=A111&scrId=&language=en&seqNo=&lang_mode=en&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ETITLE&path=%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do|بڵاوکەرەوە=[[ئاماری کۆریا]]}}</ref>}} ئامانجی شارەکە ئەوە بوو لە ساڵی 2012دا ژمارەی دانیشتووانی بگاتە 200,000 کەس، تا ساڵی 2020 بگاتە 300,000 کەس و تا ساڵی 2030 بگاتە 500,000 کەس.<ref name="mini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/07/117_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|یەکەم=Kim|دوایین=Rahn|newspaper=[[کۆریای تایمز]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی 2017دا، ژمارەی دانیشتووانی 281,120 کەس بووە.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20170209073845/http://www.ngii.go.kr/en/download/Toponymic_Guidelines_ROK.pdf ڕێنمایییە شوێنناسییەکان بۆ نەخشە و دەستکاریکەرانی تر بۆ بەکارھێنانی نێودەوڵەتی لە کۆریای باشوور، چاپی دووەم]، ل. 39.</ref> تاوەکو {{As of|2020|06|30}}، سیجۆنگ ژمارەی دانیشتووانی 351,007 کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/stat/index.do#this |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پۆرتالی ئاماری سیجۆنگ}}</ref> تاوەکو {{As of|2018}}، سیجۆنگ ڕێژەی منداڵانی بەرزتر بووە بەراورد بە تێکڕای کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Steger, Isabella|نووسەر٢=Sookyoung Lee|ناونیشان=https://qz.com/1275754/a-new-capital-built-from-scratch-is-an-unlikely-utopia-for-korean-families|سەردێڕ=پایتەختێکی نوێ کە لە چۆڵوانییەوە دروست کراوە یوتۆپیایەکی دەگمەنە بۆ خێزانە کۆرییەکان|ئیش=[[کوارتز (وەشانگە)|کوارتز]]|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئایین === {{Pie chart|thumb=right|caption=ئایین لە سیجۆنگ (2024)<ref name="2005religionmap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاپرسی تێگەیشتنی ئایینی ٢٠٢٤: دۆخی دانیشتووانی ئایینی و چالاکییە ئایینییەکان |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2024) |ناونیشان=https://hrcopinion.co.kr/archives/31599 |زمان=ko}}</ref>|label1=بێ ئایین|value1=51|color1=Grey|label2=[[بودیزم]]|value2=17|color2=Gold|label3=پڕۆتێستانت|value3=20|color3=DodgerBlue|label4=[[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]|value4=11|color4=DarkOrchid|label5=ئەوانی تر|value5=2|color5=Black}}سەرژمێریی ساڵی 2015 ئاماژەی بەوەدا کە زۆرینەی دانیشتووانی سیجۆنگ سەر بە هیچ ئایینێکی تایبەت نەبوون. پڕۆتێستانتیزم باوترین ئایین بوو کە نزیکەی 19.9%ی دانیشتووان پەیوەستبوون پێیەوە، دوای ئەو [[بودیزم]] بە 13.9% و کاتۆلیکی ڕۆمانی بە 7.9% دەھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|script-title=ko:성별/연령별/종교별 인구-시군구 |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&vw_cd=MT_ZTITLE&list_id=A11_2015_1_20_10&seqNo=&lang_mode=ko&language=kor&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ZTITLE |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=KOSIS (خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا) |سەردێڕ=دانیشتووان بەپێی ڕەگەز، تەمەن و ئایین}}</ref> == باڵەخانەکانی حکوومەت == {{Multiple image|align=centre|direction=|header_background=|header=|image1=Government Complex Sejong (N).jpg|caption1=دیمەنێکی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image2=Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg|caption2=دەروازەی سەرەکیی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image3=Office of Government Policy Coordination South Korea.jpg|caption3=نووسینگەی ھەماھەنگیی سیاستەکانی حکوومەت لە کۆریای باشوور|total_width=|alt1=|width1=320|width2=290|width3=275|caption_align=center}} حکوومەتی کۆریای باشوور بەرنامەی داناوە بۆ گواستنەوەی ٣٦ وەزارەت و ئاژانسی حکومی بۆ شاری سیجۆنگ.<ref name="Harlan" /> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ لە شاری سیجۆنگ ھەڵکەوتووە. کۆمەڵگەکە، لەسەر پارچە زەوییەک بە ڕووبەری ٢١٣,٠٠٠ مەتر دووجا، لە حەوت کۆمەڵگا و ژێرزەمینێک پێکھاتووە. دروستکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە ناوچەیەکدا دەستی پێکرد کە پێشتر بەشێک بوو لە [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]]، و لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ تەواو بوو. ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی گواستنەوەی چەندین ئاژانسی حکومی بۆ کۆمەڵگەکە لە ٢٣ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو.<ref>"[http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ناوەندی کارگێڕیی نوێی کۆریا: شاری سیجۆنگ]." ([https://web.archive.org/web/20140101103120/http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ئەرشیڤ]) ''Korea.net''. [[خزمەتگوزاری زانیاری و ڕۆشنبیریی کۆری]] (KOCIS, {{ill|해외문화홍보원|ko|vertical-align=sup}}). سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ بارەگای سەرەکیی ئەم ڕێکخراوانەی لەخۆدەگرێت: * نووسینگەی سەرۆک وەزیران (OPM) * وەزارەتی ئابووری و دارایی (MOEF) * وەزارەتی پەروەردە (MOE)<ref>[http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2 شوێن]. ({{Deprecated archive|url=https://archive.today/20140101113003/http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2|title=ئەرشیڤ}}) وەزارەتی پەروەردە (کۆریای باشوور). سەردانکراوە لە ١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی زانست و تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان (MSIT) * وەزارەتی ناوخۆ و ئاسایش (MOIS) * وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) * وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (MAFRA)<ref>"[http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N شوێن] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N|date=2014-01-01}}." ([https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N ئەرشیڤ]) [[وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (کۆریای باشوور)|وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی بازرگانی، پێشەسازی و پێگەشتوویی (MOTIE) * وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی (MOHW) * وەزارەتی ژینگە (ME)<ref>"[http://eng.me.go.kr/eng/web/main.do سەرەکی]" (ئینگلیزی). [[وەزارەتی ژینگە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی ژینگە]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی کار و کارگوزاری (MOEL) * وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (MOLIT) * وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری (MOF)<ref>"[http://www.mof.go.kr/ سەرەکی]." وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری. سەردانکراوە لە ٢ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان و کۆمپانیا نوێیەکان (MSS) * وەزارەتی نیشتمانپەروەران و کاروباری سەربازە دێرینەکان (MPVA) * وەزارەتی بەڕێوەبردنی کەسایەتییەکان (MPM) * وەزارەتی یاسادانانی حکوومەت (MOLEG) * خزمەتگوزاری باجی نیشتمانی (NTS) * ئاژانسی نیشتمانی بۆ دروستکردنی شاری کارگێڕی (NAACC) * دەستەی بازرگانیی دادپەروەرانە (KFTC) * دەستەی دژە گەندەڵی و مافەکانی ھاووڵاتیان (ACRC) چەندین ئاژانسی [[وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە]]، نووسینگەی تێپەڕبوونی ئاسمانیی کۆریا (KOCA)، دادگای سەلامەتیی دەریاییی کۆریا (KMST)، و دەستەی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی فڕۆکەوانی و ھێڵی ئاسن (ARAIB)، بارەگاکانیان لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگدا جێگیر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919031735/http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |سەردێڕ=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کلتوور == [[پەڕگە:Sejong_Academy_of_Science_and_Arts.jpg|وێنۆک|ئەکادیمیای سیجۆنگ بۆ زانست و ھونەر]] پارکی دەریاچەی سیجۆنگ لە ئاداری ٢٠١٣ تەواو بوو و چەندین دامەزراوەی بابەتیی جیاواز لە خۆدەگرێت لە ناو پارکەکەدا، لەوانەش فوارەی گۆڕەپانەکە. ڕووبەرەکەی ٧٠٥,٧٦٨ مەتر دووجایە و ڕووبەری دەریاچەکە ٣٢٢,٨٠٠ مەتر دووجایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:호수공원 |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/lake.do |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sejong.go.kr |سەردێڕ=پارکی دەریاچە}}</ref> باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ یەکەم باخی ڕووەکیی شارستانییە لە کۆریا و گەورەترین [[باخچەی دار]] داپۆشراوە لە کۆریا. ١.٧٢ ملیۆن ڕووەک لە ٢٨٣٤ جۆری جیاواز لەوێ بەردەستن. تێچووی چوونە ژوورەوە ٥,٠٠٠ وۆنە بۆ گەورەساڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:국립세종수목원 |ناونیشان=http://www.sjna.or.kr/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sjna.or.kr |زمان=ko |سەردێڕ=باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ}}</ref> == پەروەردە == [[پەڕگە:세종특별자치시 세종특별자치시교육청.jpg|وێنۆک|نووسینگەی پەروەردەی شاری سێجۆنگ]] === زانکۆکان === * زانکۆی دێجۆنی کاتۆلیکی * زانکۆی کۆنسۆرتسیۆمی جیهانی * زانکۆی ھۆنگیک کەمپەسی سیجۆنگ * قوتابخانەی KDI بۆ سیاسەتی گشتی و بەڕێوەبردن * زانکۆی کۆریا کەمپەسی سیجۆنگ * زانکۆی کۆریا بۆ ھونەرەکانی میدیا<ref>ئەم زانکۆیە جیاوازە لە زانکۆی کۆریای سەرەوە.</ref> * زانکۆی سیجۆنگ == گواستنەوە == [[پەڕگە:Jochiwon_station_240219.jpg|وێنۆک|وێستگەی جۆچیوۆن]] === ئاسمانی === شاری سیجۆنگ لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی چێۆنگجو لە چێۆنگجو خزمەتگوزاری پێدەگات، کە نزیکترین فڕۆکەخانەیە لە سیجۆنگەوە. === ھێڵی ئاسنینی نیشتمانی === [[پەڕگە:Sejong_BRT_Viaduct.jpg|وێنۆک|پردی ئاسمانیی BRT لە سیجۆنگ]] سیجۆنگ بە شێوەیەکی ناوەندی لەسەر ھێڵی گێۆنگبو هەڵکەوتووە کە لەلایەن کۆرایلەوە بەڕێوەدەبرێت. سەفەرکردن لەسەر شەمەندەفەری موگونگھوا-ھۆ بۆ [[سێئول]] 90 خولەکی پێدەچێت و شەمەندەفەرەکان نزیکەی هەر 30 خولەک جارێک دەردەچن. لە دەرەوەی سنوورەکانی جۆچیوۆن-ئوپ لە ئۆسۆنگ، چێۆنگوۆن خاوەنی وێستگەیەکی KTXیە بە ناوی وێستگەی ئۆسۆنگ کە شەمەندەفەرێکی خێرای کۆریا ترێن ئێکسترێسە و زۆرجار بە خێرایی 300 km/h گەشت دەکات. وێستگەی ئۆسۆنگ لە ساڵی 2010 کرایەوە. هەروەها هەندێک دەمەدەم هەبووە سەبارەت بە کردنەوەی وەستگەیەکی تری KTX لە ناو شاری سیجۆنگی نوێدا لە نزیک تێرمیناڵی پاسەکان لە باشوور. === ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن === لە نیسانی ٢٠١٩دا، لێکۆڵینەوەیەکی جێبەجێکاری تەواو بوو و پەسەندکرا بۆ درێژکردنەوەی ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن لە وێستگەی بانسۆک لە [[دایجۆن]]، گەیشتن بە تێرمیناڵی پاسەکانی باشوور لە سیجۆنگ، و کۆتایی هاتن لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ. لە پێنج وێستگە نوێیەکەی کە بڕیارە لەسەر 14 km لە هێڵە نوێیەکان بكرێنەوە، چواریان لە سیجۆنگ دەبن. کردنەوەی بە شێوەیەکی کاتی بۆ ساڵی 2029 دیاری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=박 |یەکەم=희윤 |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|script-title=ko:대전~세종 광역철도 건설...2029년 완공목표: 반석~정부세종청사 14km 연결...2029년 완공목표, 국가철도망계획 반영 추진 |ناونیشان=https://www.sedaily.com/NewsView/1VHWX1L33C |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە={{ill|سێئول ئیکۆنۆمیک دەیلی|ko|서울경제}} |زمان=ko |سەردێڕ=دروستکردنی ھێڵی ئاسنینی ناوچەییی دەجۆن-سیجۆنگ... بەئامانجی تەواوبوون لە ساڵی ٢٠٢٩}}</ref> == کلتوور == زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی Let's Eat 2ی ساڵی ٢٠١٥ی [[تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)|تی ڤی ئێن]] لە سیجۆنگ وێنەگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kwon |یەکەم١=Ji-youn |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/201_177411.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=[[کۆریای تایمز]] |سەردێڕ=ئەکتەرانی Let's Eat دەورەکانی خۆیان بە تەواوی دەگێڕن}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee |یەکەم١=Min-ji |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150210111419/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=enewsWorld |سەردێڕ=یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر دەست بە خوێندنەوەی سیناریۆی Let's Eat 2 دەکەن |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hong|یەکەم١=Soo Jung|سەردێڕ=Let's Eat 2 بەشداری کردنی یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر پشتڕاست دەکاتەوە|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/85836/lets-eat-2-confirms-cast-with-b2sts-yoon-du-jun-seo-hyung-jin-and-more|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=eNewsWorld|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی مانگی نیساندا،خەڵک و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکانی شاری سیجۆنگ ئاھەنگی جۆراوجۆری فێستیڤاڵی بەھاریان لە سەرانسەری شارەکەدا بەڕێوەبرد، وەک ئاھەنگگێڕان بۆ [[ساکورا|شکۆفەی گێلاس]]، [[قۆخ|شکۆفەی قۆخ]]، و [[گوڵ|ڕێکخستنی گوڵ]]. فێستیڤاڵی گوڵی بەھاری ئاشتیی ٢٠١٨ی ناوەندی نۆژەنکردنەوەی سیجۆنگ لەژێر چاودێریی لێژنەی بەرەوپێشبردنی فێستیڤاڵی جۆچیوۆن و قۆخ بەڕێوەچوو. ئامادەکرا بوو وەک بەرنامەیەکی تێرکردنی پێنج ھەستەکان بۆ چێژوەرگرتن لە بەشەکانی سروشت وەک گوڵی خۆخ، [[ھەرمێ|گوڵی ھەرمێ]]، شکۆفەی خەردەل، و بۆ دوورکەوتنەوە لەوەی ببێتە فێستیڤاڵێکی نمایشکاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=충청일보|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|script-title=ko:세종시 다양한 봄꽃축제|زمان=ko|ناونیشان=http://www.ccdailynews.com/news/articleView.html?idxno=960886|سەردێڕ=فێستیواڵە جۆراوجۆرەکانی گوڵی بەھار لە شاری سیجۆنگ}}</ref> == وێنە == <gallery widths="200px" heights="155px"> پەڕگە:Sejong-si_BRT_Hyundai_BlueCity.jpg|بی ئاڕ تی سێجۆنگ سیتی پەڕگە:Sejong_Public_Bicycle_Ouling_at_Government_Complex_Sejong.jpg|پاسکیلێکی گشتی لە شاری سێجۆنگ پەڕگە:First_APT_in_Sejong_City.jpg|بیناسازی لە شاری سێجۆنگ، تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ </gallery> == ئەمەش ببینە == [[دەروازە:کۆریای باشوور|دەروازەی کۆریای باشوور]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sejong City}} * {{URL|https://www.sejong.go.kr/eng.do|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20120218163055/http://www.happycity.go.kr/ ئاژانسی دروستکردنی شاری کارگێڕیی فرەفەرمان (MACCA)] * [https://metrotaifun.com/automatic_solid_waste_collection_system/en/news-media/news/807-marimatic-to-deliver-automatic-waste-collection-to-sejong-happy-city-5-1-south-korea.html کۆکردنەوەی خۆکارانەی خاشاک لە سیجۆنگ] {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] rv8ddzdz18o4rxi5t76ry3660vi5sqp 0 305712 1696215 1695917 2026-10-28T12:06:45Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696215 wikitext text/x-wiki {{Short description|شارێک لە کۆریای باشوور}} {{Infobox settlement | name = دایجۆن | official_name = شاری گەورەی دایجۆن | type = شاری گەورە | coordinates = {{Coord|36.350|127.385|type:city|format=dms|display=inline,title}} | image_size = 250px | caption = | image_flag = Flag of Daejeon.svg | image_blank_emblem = Emblem of Daejeon.svg | blank_emblem_type = دروشم | image_map = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-point = none | map_size = | map_caption = | pushpin_map = #South Korea | pushpin_label_position = right | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | pushpin_relief = 1 | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = [[ھەرێمەکانی کۆریا|ھەرێم]] | subdivision_name1 = ھۆسێۆ | parts_type = ناوچەکان | parts = 5 | government_type = شارەوانی-ئەنجومەن | leader_title = پارێزگار | leader_name = ھۆ تە-جۆنگ _ پارتی دیموکراتی (کۆریای باشوور، ٢٠١٥){{!}} | leader_title1 = دەستە | leader_name1 = ئەنجومەنی شاری گەورەی دایجۆن | area_total_km2 = 539.85 | population_footnotes = <ref name="2023_Population_Stats">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= دانیشتووان، خێزانەکان و یەکەکانی نیشتەجێبوون|ناونیشان= https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Flist_id%3DA111%26obj_var_id%3D%26seqNo%3D%26tblId%3DDT_1IN0001_ENG%26vw_cd%3DMT_ETITLE%26language%3Den%26orgId%3D101%26path%3D%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do%26conn_path%3DMT_ETITLE%26itm_id%3D%26lang_mode%3Den%26scrId%3D%26|وێبگە= kosis.kr|بڵاوکەرەوە= خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> | population_total = 1441203 | population_as_of = شوباتی 2026 | population_note = <ref name="daejeon_stat">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئامارەکانی دەجۆن |ناونیشان=https://www.daejeon.go.kr/sta/ |بڵاوکەرەوە=حکومەتی شاری گەورەی دەجۆن |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = شێوەزار | population_blank1 = چۆنگچێۆنگ | iso_code = KR-30 | demographics_type2 = بەرھەمی ناوخۆیی خاو {{Nobold|(سەرەکی، 2023)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1|سەردێڕ= داهاتی ناوچەیی ساڵی ٢٠٢٣ |وێبگە=www.kostat.go.kr}}</ref> | demographics2_title1 = کۆی گشتی | demographics2_info1 = [[وۆنی کۆریای باشوور|وۆن]] 54 تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئه‌مریكی|دۆلاری ئه‌مریكی]] 43 ملیار) | demographics2_title2 = بۆ هەر کەسێک | demographics2_info2 = دۆلاری ئه‌مریكی 33,682<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرھەمی ناوخۆیی خاوی ناوچەیی، داهاتی ناوچەیی خاو و داهاتی تاکەکەسی|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26|وێبگە=nosis.kr}}</ref> | website = {{URL|1=https://www.daejeon.go.kr/dre/index.do|2=daejeon.go.kr}} | custom_label_sec1 = گوڵ | custom_data_sec1 = ماگنۆلیای یولان | custom_label1_sec1 = دار | custom_data1_sec1 = سنۆبەری سووری کۆری | custom_label2_sec1 = باڵندە | custom_data2_sec1 = قەلەڕەشی ڕۆژھەڵاتی }} '''دایجۆن''' ({{Korean|hangul=대전}}؛ ) پێنجەم گەورەترین شاری گەورەی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]]، کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ١.٥ ملیۆن کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانیشتووان، خێزانەکان و یەکەکانی نیشتەجێبوون |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Flist_id%3DA111%26obj_var_id%3D%26seqNo%3D%26tblId%3DDT_1IN0001_ENG%26vw_cd%3DMT_ETITLE%26language%3Den%26orgId%3D101%26path%3D%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do%26conn_path%3DMT_ETITLE%26itm_id%3D%26lang_mode%3Den%26scrId%3D%26 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=kosis.kr |بڵاوکەرەوە=خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا}}</ref> شارەکە لە دۆڵێکی ناوەندی نزمی نێوان چیاکانی سۆبایک و ڕووباری گێوم ھەڵکەوتووە، وەک ناوەندێکی تەکنەلۆژیا و توێژینەوە و بەهۆی پەیوەندی نزیکی لەگەڵ ژینگەی سروشتیدا ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=١٢ شوێنی سەرنجڕاکێشی دەجۆن |ناونیشان=https://www.daejeon.go.kr/toe/ToeContentsHtmlView.do?menuSeq=1378 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=ڕۆشنبیری و گەشتوگوزاری شاری گەورەی دەجۆن |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180508215023/http://www.daejeon.go.kr:80/toe/ToeContentsHtmlView.do?menuSeq=1378 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref><ref name="HT" /> '''دایجۆن''' ناوەندێکی سەرەکی گواستنەوەیە، کە وەک شارۆچکەی ھێڵی ئاسن گەشەی کردووە، و نزیکەی ٥٠ خولەک دوورە لە [[سێئول]]ەوە بە ڕێگەی شەمەندەفەری خێرای شەمەندەفەری کۆریا ئێکسپرێس یان هێڵی ئاسنی خێرای سوزیۆ-پیۆنگتایک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خشتەی قطاری KTX {{!}} لە سێئولەوە بۆ دەجۆن |ناونیشان=http://www.ktxtrains.com/train-seoul-daejeon.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=KTX TRAINS |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210420161918/https://www.ktxtrains.com/train-seoul-daejeon.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دایجۆن (لەگەڵ [[سیئۆل|سێئول]]، گواچێۆن و [[سێجۆنگ|شاری سیجۆنگ]]) یەکێکە لە ناوەندەکانی کارگێڕیی کۆریای باشوور. شارەکە ٢٣ زانکۆ و کۆلێژی لەخۆگرتووە، لەوانەش پەیمانگای پێشکەوتووی زانست و تەکنەلۆژیای کۆریا (KAIST) و زانکۆی نیشتمانیی چۆنگنام، هەروەھا پەیمانگاکانی توێژینەوەی حکومی، و ناوەندەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان بۆ چەندین کۆمپانیای وەک [[سامسۆنگ]] و [[ئێڵ جی]]، کە زۆربەیان لە دایدۆک ئینۆپۆلیس شارەکەدا ھەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=بەخێر بێن بۆ شاری گەورەی دەجۆن |ناونیشان=http://www.metro.daejeon.kr/english/investdaejeon/daedeokvalley/daedeoksciencetown.jsp |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061118140735/http://www.metro.daejeon.kr/english/investdaejeon/daedeokvalley/daedeoksciencetown.jsp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kang |یەکەم=Byung Sam |سەردێڕ=ڕێگا بەرەو کۆریا – پارکی زانست و تەکنەلۆژیا |بڵاوکەرەوە=دابینکاری داھێنانی کۆریا |ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٩-١١-٩٧٦٨٠٨-١-٦|پەڕەکان=٣١, ٦٠, ٦٧}}</ref> لە ساڵانی ١٩٨٠کانی سەدەی ڕابردووەوە، چەندین فەرمانگەی کارگێڕیی نیشتمانی لە سێئولەوە گواسترانەوە بۆ دایجۆن، کە زۆربەیان لە ئێستادا لە کۆمەڵگەی حکومی ھەڵکەوتوون، کە بووە ھۆی زیادبوونی دانیشتووانی شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |ناونیشان=https://gbmo.go.kr/eng/cm/cntnts/cntntsView.do?mi=1445&cntntsId=1221 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=gbmo.go.kr |زمان=ko |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626165748/https://gbmo.go.kr/eng/cm/cntnts/cntntsView.do?mi=1445&cntntsId=1221 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٩دا بەرزکرایەوە بۆ پلەی شاری گەورە.<ref name="dbpia.co.kr">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Song-Du-Bum |سەردێڕ=دەجۆن، شاری کارگێڕیی ناوەکی و زانستی-پێشەسازی |journal=گۆکتۆ (وڵات) |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٠|زنجیرە=7 |issue=225 |پەڕە=٧٠|ناونیشان=http://www.dbpia.co.kr/Journal/ArticleDetail/998530?Seq=4&Collection=0&q=%5B%EB%8C%80%EC%A0%84%20%EA%B3%BC%ED%95%99%C2%A7coldb%C2%A72%C2%A751%C2%A73%5D&Sort=1&SortType=desc&Page=1&PageSize=20&Multimedia=0 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203051015/http://www.dbpia.co.kr/Journal/ArticleDetail/998530?Seq=4&Collection=0&q=%5B%EB%8C%80%EC%A0%84%20%EA%B3%BC%ED%95%99%C2%A7coldb%C2%A72%C2%A751%C2%A73%5D&Sort=1&SortType=desc&Page=1&PageSize=20&Multimedia=0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="MW">{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:현대의대전 |ناونیشان=https://www.daejeon.go.kr/drh/DrhContentsHtmlView.do?menuSeq=2041 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221003062847/https://www.daejeon.go.kr/drh/DrhContentsHtmlView.do?menuSeq=2041 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=دەجۆنی هاوچەرخ}}</ref> شارەکە میوانداری لاوەکیی یارییەکانی ئاسیای ١٩٨٦ بوو، میوانداریی ئێکسپۆ ٩٣ و ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتیی بیرکاریی ساڵی ٢٠٠٠ی کرد، و دەبێتە شارەوانی میوانداری سەرەکیی یارییەکانی جیھانیی زانکۆکانی ھاوینی ٢٠٢٧. لە دۆڵێکی نزمدا ھەڵکەوتووە کە سێ ڕووباری سەرەکیی پێدا دەڕژێت، کە لە کۆتاییدا هەمویان لە ڕێگەی ڕووباری گێومەوە دەڕژێنە [[دەریای زەرد]]. شارەکە بە چەندین چیای بچووک دەورەدراوە، و نزیکەی ١٧٠ km لە باشووری [[سێئول]]، ٢٩٠ km لە باکووری [[بوسان]]، و ٧٠ km لە ڕۆژھەڵاتی دەریای زەردەوە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢٢|script-title=ko:위치 {{!}} 대전광역시청 |ناونیشان=https://daejeon.go.kr/drh/DrhContentsHtmlView.do?menuSeq=2033 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220711144856/https://daejeon.go.kr/drh/DrhContentsHtmlView.do?menuSeq=2033 |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|سەردێڕ=کەشوھەوا {{!}} دەفتەری شاری گەورەی دەجۆن}}</ref> کەشوھەوایەکی چوار وەرزیی ژێر کاریگەریی [[بای وەرزی]] ھەیە کە ھاوینی تەڕ و گەرم و زستانی وشکتر و ساردی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کەشوھەوای دەجۆن، ناوچەی کەشوھەوا، تێکڕای کەشوھەوای مانگانە و داتا مێژووییەکان |ناونیشان=https://weatherandclimate.com/south-korea/daejeon |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=weatherandclimate.com}}</ref> لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەی بۆئون و شارۆچکەی ئۆکچێۆن لە [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]]، لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[گۆنگجو]] و گیێریۆنگ لە [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]]، لە باشوورەوە لەگەڵ شارۆچکەی گێومسان و نۆنسان لە پارێزگای چۆنگچێۆنگی باشوور، و لە باکوورەوە لەگەڵ شاری سیجۆنگ و چێۆنگجو لە پارێزگای چۆنگچێۆنگی باکوور. کۆردیناتەکانی لە نێوان ١٢٧°١٤′ تا ١٢٧°٣٣′ درێژیی ڕۆژھەڵات و ٣٦°١٠′ تا ٣٦°٢٩′ پێوی باکووردا دەستپێدەکات. ڕووبەری ٥٣٩.٩٨ ڕووبەری کیلۆمەتری چوارگۆشە دەگرێتەوە و ژمارەی دانیشتووانی ١,٥١٨,٧٧٥ کەس بووە تا ساڵی ٢٠١٥. لە ڕووی کارگێڕییەوە، شارەکە دابەشکراوە بۆ پێنج ناوچە و ٧٩ گەڕەکی کارگێڕی (١٧٧ گەڕەکی یاسایی).<ref name="encykorea.aks.ac.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0014708 |script-title=ko:대전광역시 (大田廣域市)|سەردێڕ=شاری گەورەی دەجۆن}}</ref> == ڕەچەڵەکی ناو == کۆنترین تۆماری ناوی ھاوچەرخی «دایجۆن» لە پەڕتووکی جوگرافیی ساڵی ١٤٨١ی پێداچوونەوەی زیادکراوی جوگرافیای کۆریایە. «دایجۆن» (대전 大田) وەرگێڕانی ھانجا (پیتە چینییەکان)یە بۆ ناوی ڕەسەنی شوێنەکە بە کۆری کە «ھانبات»ە ({{Korean|hangul=한밭|labels=no}})، واتە {{'}}''کێڵگە گەورەکان''{{'}}. {{'}}''ھانبات''{{'}} وشەیەکی لێکدراوە کە «ھان» (한/زۆرجار لە ھانجادا بە 韓 دەنووسرێت، وەک لە ''کۆریا'') زیاد دەکات، کە واتای گەورە یان زل دەبەخشێت، لەگەڵ وشەی «بات» ({{Korean|hangul=밭|labels=no}})، کە واتای کێڵگە دەبەخشێت، کە دەبێتە کێڵگەی گەورە/زەوی زار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=이 |یەکەم=호영 |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١٧|script-title=ko:[우리고장 대전(大田) 이야기] 대전 역사가 고작 100년? 조선 초기에도 '한밭'으로 불려 |ناونیشان=https://www.goodmorningcc.com/news/articleView.html?idxno=58078#:~:text=%EB%8C%80%EC%A0%84,%20%EB%AA%85%EC%B9%AD%EC%9D%98%20%EC%9C%A0%EB%9E%98&text=%EC%88%9C%EC%9A%B0%EB%A6%AC%EB%A7%90%EB%A1%9C%20'%ED%95%9C'%EC%9D%80,(%E5%A4%A7%E7%94%B0)%EC%9D%B4%EB%9D%BC%20%EB%B6%80%EB%A5%B4%EA%B2%8C%20%EB%90%98%EC%97%88%EB%8B%A4. |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=굿모닝충청 |زمان=ko |سەردێڕ=چیرۆکی دەجۆنی ناوچەکەمان: ئایا مێژووی دەجۆن تەنها ١٠٠ ساڵە؟ لە سەرەتای سەردەمی جۆسۆنیشدا بە 'ھانباط' ناوبراوە}}</ref> ''«ھان» ({{Korean|hangul=한|labels=no}}) وەرگێڕدراوە بۆ «دا» (大) - کە ھەردووکیان واتای گەورە دەبەخشن، و «بات» ({{Korean|hangul=밭|labels=no}}) وەرگێڕدراوە بۆ «جۆن» (田)، کە ھەردووکیان واتای کێڵگە دەبەخشن.'' ناوی ھانبات تا ئێستاش وەک ناوی شەقامێک بۆ ھانبات-دەڕۆ ({{Korean|hangul=한밭대로|labels=no}}) یان ''شەقامی ھانبات'' بەکاردێت، کە شەقامێکە بە درێژی ١٢.٧ کیلۆمەتر کە ناوچەی یوسێۆنگی دایجۆن بە دۆنگ-گو دەبەستێتەوە.[http://www.daejeon.go.kr/cmm/Download.do?filePath=FileUpload%2FBEF%2Fdj2009%2Fincomming%2Fgongbo%2FAKK0A0A0insertdb_jsp%2F2%EA%B0%9C%EC%9D%B4%EC%83%81_%EC%9E%90%EC%B9%98%EA%B5%AC%EC%97%90_%EA%B1%B8%EC%B2%98_%EC%9E%88%EB%8A%94_%EB%8F%84%EB%A1%9C%EA%B5%AC%EA%B0%84_%EB%93%B1%EC%9D%98%EA%B2%B0%EC%A0%95%28%EA%B3%A0%EC%8B%9C_%EC%A0%9C2009-177%ED%98%B8%29.hwp&fileName=2%EA%B0%9C%EC%9D%B4%EC%83%81+%EC%9E%90%EC%B9%98%EA%B5%AC%EC%97%90+%EA%B1%B8%EC%B2%98+%EC%9E%88%EB%8A%94+%EB%8F%84%EB%A1%9C%EA%B5%AC%EA%B0%84+%EB%93%B1%EC%9D%98%EA%B2%B0%EC%A0%95%28%EA%B3%A0%EC%8B%9C+%EC%A0%9C2009-177%ED%98%B8%29.hwp] ئەم ناوە لە چەندین شوێنەواری دیار و دامەزراوەی دیکەی دایجۆنیشدا بوونی ھەیە، لەوانەش زانکۆی نیشتمانیی ھانبات و یاریگای بەیسبۆڵی هانبات. == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{URL|https://www.daejeon.go.kr/dre/index.do|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20160105153523/http://english.visitkorea.or.kr/enu/ATR/SI_EN_3_1_1_1.jsp?areaCode=3 دایجۆن: ماڵپەڕی فەرمی ڕێکخراوی گەشتوگوزاری کۆریا] (ئەرشیڤکراو) {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{پۆلی کۆمنز|Daejeon}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور]] aesupjqdvilbkayh0j5ufr7kokutge4 0 305717 1696229 1695801 2026-10-28T12:10:05Z AramBot 39807 بۆت: پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696229 wikitext text/x-wiki {{Infobox presidential government | government_name = حکوومەتی کۆریای باشوور | nativename = {{Korean|대한민국 정부|labels=no}} | image = Emblem of the Government of the Republic of Korea (Korean, horizontal).svg | image_size = 220px | caption = دروشمی حکوومەتی (جێبەجێکاری) کۆریای باشوور | date = {{start date and age|df=y|1919|4|11}} (حکوومەتی کاتیی کۆریای باشوور)<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} (کۆماری یەکەم)<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}} ([[مێژووی کۆریای باشوور#کۆماری شەشەم (١٩٨٧–تا ئێستا)|شێوازی ئێستا]]) | jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] | url = {{Official URL}} | legislature = کۆمەڵەی نیشتمانی | meeting_place = باڵەخانەی کۆمەڵەی نیشتمانی | leader_title = سەرۆک کۆمار | headquarters = چۆنگ وا دای، [[سێئول]] | appointed = | main_organ = ئەنجومەنی دەوڵەتی | departments = ١٩ | court = دادگای باڵا | seat = ناوچەی سۆچۆ، سێئول | court1 = دادگای دەستووری | seat1 = ناوچەی جۆنگنۆ، سێئول }} حکوومەتی کۆریای باشوور حکوومەتی نیشتمانیی [[کۆریای باشوور|کۆماری کۆریایە]]، کە لەلایەن دەستووری کۆریای باشوورەوە وەک دەسەڵاتی جێبەجێکاری، یاسادانان و دادوەریی کۆمارەکە دامەزراوە. [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمار]] وەک سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات و باڵاترین کەسایەتی دەسەڵاتی جێبەجێکارە لە وڵاتدا، دوای ئەویش [[سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور|سەرۆک وەزیران]] و وەزیرەکانی حکوومەت بە ڕیزبەندی دێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|سەردێڕ=کۆریای باشوور خاوەنی چ جۆرە حکوومەتێکە؟|وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لقەکانی جێبەجێکار و یاسادانان سەرەکی لە ئاستی نیشتمانیدا کار دەکەن، هەرچەندە وەزارەتە جۆراوجۆرەکانی نێو لقی جێبەجێکاریش ئەرکە خۆجێییەکان ئەنجام دەدەن. حکوومەتە خۆجێییەکان نیمچە سەربەخۆن و دەسەڵاتی جێبەجێکار و یاسادانانی تایبەت بە خۆیان هەیە. لقی دادوەریش لە هەردوو ئاستی نیشتمانی و خۆجێیدا کار دەکات. پێکهاتەی حکوومەتی کۆریای باشوور لەلایەن دەستووری کۆماری کۆریاوە دیاری دەکرێت. ئەم بەڵگەنامەیە چەندین جار لە دوای یەکەم دەرچوونی لە ساڵی ١٩٤٨ەوە هەموار کراوەتەوە (بۆ وردەکارییەکان، بڕوانە [[مێژووی کۆریای باشوور]]). لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرێک لە تایبەتمەندییە فراوانەکانی پاراستووە؛ بە ناوبردنی کۆماری دووەمی کۆریای باشوور کە تەمەنی کورت بوو، وڵات هەمیشە خاوەنی سەرۆکێکی جێبەجێکاری سەربەخۆ بووە لە شێوەی سەرۆک کۆمارێکدا. وەک زۆرێک لە سیستمە سەرۆکایەتییەکانی تر، سیستمێک لە هاوسەنگی و چاودێری پەیڕەو دەکرێت. بۆ نموونە، دادوەرانی دادگای دەستووری بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی جێبەجێکارەوە و بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە دەستنیشان دەکرێن. هەروەها، کاتێک بڕیارنامەیەکی لەکارلادان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند دەکرێت، بۆ بڕیاری کۆتایی ڕەوانەی دەسەڵاتی دادوەری دەکرێت. == دەسەڵاتی جێبەجێکردن == دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەلایەن [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمارەوە]] سەرپەرشتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J66:0}}</ref> سەرۆک کۆمار بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن گەلەوە هەڵدەبژێردرێت، و تاقە ئەندامی هەڵبژێردراوی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی نیشتمانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J67:0}}</ref> سەرۆک بۆ یەک خولی پێنج ساڵە خزمەت دەکات؛ خولی زیادە ڕێگەپێدراو نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J70:0}}</ref> سەرۆک کۆمار ماوەیەکی دیاریکراو لە ئەركەکەیدا دەبێت، بەبێ ڕەچاوکردنی متمانەی پەرلەمان (کۆمەڵەی نیشتمانی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=칼럼니스트 |یەکەم=양권모 |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=[여적]국회 해산 제도 |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/article/201311292122425#ENT |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=경향신문 |زمان=ko}}</ref> بەڵام، لەوانەیە سەرۆک کۆمار لەلایەن پەرلەمانەوە لەسەر کار لاببرێت (لەکاربخرێت) بەهۆی پێشێلکردنی دەستوور یان یاسا، و ئەم بڕگەیە دەپەڕێتەوە بۆ سەرۆک وەزیران، وەزیرەکان، سەرۆکی وەزارەتە جێبەجێکارەکان، دادوەرانی دادگای دەستووری، دادوەران، ئەندامانی کۆمسیۆنی نیشتمانیی هەڵبژاردنەکان، سەرۆک و ئەندامانی دەستەی چاودێری و پشکنین، و فەرمانبەرانی دیکەی خزمەتی گشتی وەک ئەوەی لە یاسادا دیاریکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشان=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20261014092210/https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.law.go.kr |زمان=ko}}</ref> هەرکاتێک پەرلەمان دەنگی بە دەستلەکارکێشانەوە یان لەکارخستنەکە دا، دەبێت دادگای دەستووری یان بڕیاری لەکارخستنەکە پشتڕاست بکاتەوە یان ڕەتی بکاتەوە، کە ئەمەش جارێکی دیکە ڕەنگدانەوەی سیستەمی هاوسەنگی و چاودێریی نێوان سێ دەسەڵاتەکەی حکومەتە. == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]] {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} 2ig64flzsmf1b2vgfzu3hfopnqnybzb 1696327 1696229 2026-10-28T16:08:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Government of South Korea}} 1696327 wikitext text/x-wiki {{Infobox presidential government | government_name = حکوومەتی کۆریای باشوور | nativename = {{Korean|대한민국 정부|labels=no}} | image = Emblem of the Government of the Republic of Korea (Korean, horizontal).svg | image_size = 220px | caption = دروشمی حکوومەتی (جێبەجێکاری) کۆریای باشوور | date = {{start date and age|df=y|1919|4|11}} (حکوومەتی کاتیی کۆریای باشوور)<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} (کۆماری یەکەم)<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}} ([[مێژووی کۆریای باشوور#کۆماری شەشەم (١٩٨٧–تا ئێستا)|شێوازی ئێستا]]) | jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] | url = {{Official URL}} | legislature = کۆمەڵەی نیشتمانی | meeting_place = باڵەخانەی کۆمەڵەی نیشتمانی | leader_title = سەرۆک کۆمار | headquarters = چۆنگ وا دای، [[سێئول]] | appointed = | main_organ = ئەنجومەنی دەوڵەتی | departments = ١٩ | court = دادگای باڵا | seat = ناوچەی سۆچۆ، سێئول | court1 = دادگای دەستووری | seat1 = ناوچەی جۆنگنۆ، سێئول }} حکوومەتی کۆریای باشوور حکوومەتی نیشتمانیی [[کۆریای باشوور|کۆماری کۆریایە]]، کە لەلایەن دەستووری کۆریای باشوورەوە وەک دەسەڵاتی جێبەجێکاری، یاسادانان و دادوەریی کۆمارەکە دامەزراوە. [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمار]] وەک سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات و باڵاترین کەسایەتی دەسەڵاتی جێبەجێکارە لە وڵاتدا، دوای ئەویش [[سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور|سەرۆک وەزیران]] و وەزیرەکانی حکوومەت بە ڕیزبەندی دێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|سەردێڕ=کۆریای باشوور خاوەنی چ جۆرە حکوومەتێکە؟|وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لقەکانی جێبەجێکار و یاسادانان سەرەکی لە ئاستی نیشتمانیدا کار دەکەن، هەرچەندە وەزارەتە جۆراوجۆرەکانی نێو لقی جێبەجێکاریش ئەرکە خۆجێییەکان ئەنجام دەدەن. حکوومەتە خۆجێییەکان نیمچە سەربەخۆن و دەسەڵاتی جێبەجێکار و یاسادانانی تایبەت بە خۆیان هەیە. لقی دادوەریش لە هەردوو ئاستی نیشتمانی و خۆجێیدا کار دەکات. پێکهاتەی حکوومەتی کۆریای باشوور لەلایەن دەستووری کۆماری کۆریاوە دیاری دەکرێت. ئەم بەڵگەنامەیە چەندین جار لە دوای یەکەم دەرچوونی لە ساڵی ١٩٤٨ەوە هەموار کراوەتەوە (بۆ وردەکارییەکان، بڕوانە [[مێژووی کۆریای باشوور]]). لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرێک لە تایبەتمەندییە فراوانەکانی پاراستووە؛ بە ناوبردنی کۆماری دووەمی کۆریای باشوور کە تەمەنی کورت بوو، وڵات هەمیشە خاوەنی سەرۆکێکی جێبەجێکاری سەربەخۆ بووە لە شێوەی سەرۆک کۆمارێکدا. وەک زۆرێک لە سیستمە سەرۆکایەتییەکانی تر، سیستمێک لە هاوسەنگی و چاودێری پەیڕەو دەکرێت. بۆ نموونە، دادوەرانی دادگای دەستووری بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی جێبەجێکارەوە و بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە دەستنیشان دەکرێن. هەروەها، کاتێک بڕیارنامەیەکی لەکارلادان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند دەکرێت، بۆ بڕیاری کۆتایی ڕەوانەی دەسەڵاتی دادوەری دەکرێت. == دەسەڵاتی جێبەجێکردن == دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەلایەن [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمارەوە]] سەرپەرشتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J66:0}}</ref> سەرۆک کۆمار بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن گەلەوە هەڵدەبژێردرێت، و تاقە ئەندامی هەڵبژێردراوی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی نیشتمانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J67:0}}</ref> سەرۆک بۆ یەک خولی پێنج ساڵە خزمەت دەکات؛ خولی زیادە ڕێگەپێدراو نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J70:0}}</ref> سەرۆک کۆمار ماوەیەکی دیاریکراو لە ئەركەکەیدا دەبێت، بەبێ ڕەچاوکردنی متمانەی پەرلەمان (کۆمەڵەی نیشتمانی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=칼럼니스트 |یەکەم=양권모 |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=[여적]국회 해산 제도 |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/article/201311292122425#ENT |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=경향신문 |زمان=ko}}</ref> بەڵام، لەوانەیە سەرۆک کۆمار لەلایەن پەرلەمانەوە لەسەر کار لاببرێت (لەکاربخرێت) بەهۆی پێشێلکردنی دەستوور یان یاسا، و ئەم بڕگەیە دەپەڕێتەوە بۆ سەرۆک وەزیران، وەزیرەکان، سەرۆکی وەزارەتە جێبەجێکارەکان، دادوەرانی دادگای دەستووری، دادوەران، ئەندامانی کۆمسیۆنی نیشتمانیی هەڵبژاردنەکان، سەرۆک و ئەندامانی دەستەی چاودێری و پشکنین، و فەرمانبەرانی دیکەی خزمەتی گشتی وەک ئەوەی لە یاسادا دیاریکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشان=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20261014092210/https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.law.go.kr |زمان=ko}}</ref> هەرکاتێک پەرلەمان دەنگی بە دەستلەکارکێشانەوە یان لەکارخستنەکە دا، دەبێت دادگای دەستووری یان بڕیاری لەکارخستنەکە پشتڕاست بکاتەوە یان ڕەتی بکاتەوە، کە ئەمەش جارێکی دیکە ڕەنگدانەوەی سیستەمی هاوسەنگی و چاودێریی نێوان سێ دەسەڵاتەکەی حکومەتە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Government of South Korea}} [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]] t9sq82lxoxykztdrzcmgilhn5a0962t 0 305719 1696221 1695873 2026-10-28T12:08:06Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696221 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''نۆرمان گاری فینکلشتاین''' ({{IPAc-en|ˈ|f|ɪ|ŋ|k|əl|s|t|i:|n}} {{Respell|FING|kəl|steen}} ; لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣) [[زانستی سیاسی|زانایەکی سیاسی]] و [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانی]] ئەمریکییە. بوارە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوەکانی بریتین لە سیاسەتی [[ھۆلۆکۆست]] و [[ململانێی فەلەستین و ئیسرائیل|ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]]. فینکلشتاین لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]] لەدایکبووە، لە دایک و باوکێکی جوولەکە کە لە ھۆلۆکۆست ڕزگاریان بووە. دەرچووی زانکۆی بینگھامتۆنە و دکتۆرای وەرگرتووە. لە زانستە سیاسییەکان لە [[زانکۆی پرینستۆن]]. پۆستی مامۆستای لە کۆلێژی بروکلن و زانکۆی ڕوتگێرز و کۆلێژی ھەنتەر و زانکۆی نیویۆرک و زانکۆی دیپاول وەرگرتووە، کە لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٧ مامۆستای یاریدەدەر بووە. لە ساڵی ٢٠٠٦، لیژنەکانی بەش و کۆلێژەکان لە زانکۆی دیپاول دەنگیان دا بە پێدانی پۆستی فینکلشتاین. بە ھۆکاری ئاشکرا نەکراو ئیدارەی زانکۆکە پۆستی نەکرد، و دوای گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ زانکۆکە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند.<ref name="depaulJointStatement">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655|سەردێڕ=news-article-landing-page |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115192710/http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> فینکلشتاین لە ساڵی ٢٠٠٠ دوای بڵاوکردنەوەی ''پیشەسازی ھۆلۆکۆست'', کتێبێک کە تێیدا دەنووسێت یادەوەری ھۆلۆکۆست وەک چەکێکی ئایدیۆلۆژی دەقۆزرێتەوە بۆ ئەوەی ئیسرائیل پلەیەک لە بەرگری لە ڕەخنەکان دابین بکات، بەرزبووەوە بۆ ناوبانگ.<ref name="NFHI">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|سەردێڕ=''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering''|بڵاوکەرەوە=Verso|ساڵ=٢٠٠٣|edition=2nd|پەڕە=xi}}</ref> ڕەخنەگری سیاسەتی ئیسرائیل و چینە حوکمڕانەکەیە. حکوومەتی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٨دا بۆ ماوەی دە ساڵ ڕێگری لە چوونە ناو وڵاتەکەی کرد. {{Sfn|Friel|2013}} فینکلشتاین ئیسرائیلی بە "دەوڵەتی باڵادەستی جولەکەکان (واتای ئەوەی جولەکەکان خۆیان پێ باڵاترە لە خەڵکانی تر)" ناوبردووە، و بە ئەنجامدانی تاوانی ئەپارتاید لە دژی [[فەلەستینییەکان|گەلی فەلەستین]] سەیری دەکات.<ref name="nfmw">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Finkelstein |یەکەم=Norman G. |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://mondoweiss.net/2021/01/the-jewish-supremacist-state-a-comment-on-btselems-apartheid-regime-designation-for-israel/|سەردێڕ=The Jewish supremacist state (A comment on B’Tselem’s ‘apartheid regime’ designation for Israel) |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Mondoweiss]]}}</ref> نوێترین کتێبەکانی فینکلشتاین بریتین لە ''غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە شەھیدبوونی'' (٢٠١٨) و ''گۆڕھەڵکەنەکانی غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە گەندەڵی لە شوێنە بەرزەکاندا'' (٢٠٢٦). == کتێبەکان == * 1987: ''From the Jewish Question to the Jewish State: An Essay on the Theory of Zionism'' (thesis), Princeton University. * 1995: ''Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict'', Verso; {{ISBN|١-٨٥٩٨٤-٤٤٢-١}} * 1996: ''The Rise and Fall of Palestine: A Personal Account of the Intifada Years''. Minneapolis: U of Minnesota Press, {{ISBN|٠-٨١٦٦-٢٨٥٩-٩}}. * 1998: ''A Nation on Trial: The Goldhagen Thesis and Historical Truth'' (co-written with Ruth Bettina Birn), Henry Holt and Co. ; {{ISBN|٠-٨٠٥٠-٥٨٧٢-٩}}. * 2000: ''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering'', Verso; {{ISBN|1-85984-488-X}}. * 2005: ''Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History''. University of California Press: Berkeley, 2005. {{ISBN|٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}} * 2007: ''Dennis Ross and the Peace Process: Subordinating Palestinian Rights to Israeli "needs"'', Institute for Palestine Studies, Washington, D.C. {{ISBN|٩٧٨-٠-٨٨٧٢٨-٣٠٨-٦}} * 2010: ''This Time We Went Too Far: Truth and Consequences of the Gaza Invasion''. OR Books, New York: 2010. {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٤٣-٠}} * 2011: ''Goldstone Recants. Richard Goldstone renews Israel's license to kill'', OR Books, New York (2011), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٥١-٥}} * 2012: ''Knowing Too Much: Why the American Jewish Romance with Israel is Coming to an End'', OR Books, New York (2012) {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٧-٥}} * 2012: ''What Gandhi Says About Nonviolence, Resistance and Courage'', OR Books, New York: 2012, {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٩-٩}} * 2014: ''Method and Madness: The Hidden Story of Israel's Assaults on Gaza'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٧١-٨}} * 2014: ''Old Wine, Broken Bottle: Ari Shavit's Promised Land'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٤٦-٦}} * 2018: ''Gaza: An Inquest Into Its Martyrdom'', University of California Press, Oakland, California, January 2018, {{ISBN|٩٧٨٠٥٢٠٢٩٥٧١١}} * 2019: ''I Accuse!: Herewith A Proof Beyond Reasonable Doubt That ICC Chief Prosecutor Fatou Bensouda Whitewashed Israel'', OR Books, New York (2019), {{ISBN|9781682192276}} * 2022: ''I'll Burn That Bridge When I Get to It'', Sublation Media, Portland, {{ISBN|٩٧٩-٨-٩٨٦٧٨٨٤-٢-٥}} * 2026: ''Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places'', OR Books, New York, {{ISBN|1682196577}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Gaza_s_Gravediggers.html?id=cIoQ0QEACAAJ|سەردێڕ=Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=OR Books, LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٦٨٢١٩-٦٥٧-١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Matthew|دوایین=Abraham|سەردێڕ=Out of Bounds: Academic Freedom and the Question of Palestine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NYbFAgAAQBAJ&pg=PA86|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١١-٣٨٢٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Norman G.|دوایین=Finkelstein|سەردێڕ=Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History|ناونیشان=https://archive.org/details/beyondchutzpahon00fink_0/mode/2up|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}}, contains an appendix written by Frank J. Menetrez, "Dershowitz vs Finkelstein. Who's Right and Who's Wrong?", pp. 363–394. * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Howard |دوایین=Friel|سەردێڕ=Chomsky and Dershowitz: On Endless War and the End of Civil Liberties|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Iy0uAgAAQBAJ&pg=PT179|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Interlink Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٣٧١-٠٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Lawrence|دوایین=Swaim|سەردێڕ=How Finkelstein Broke the Trauma Bond, and Beat the Holocaust: Traumatic Memory And The Struggle Against Systemic Evil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U8alCgAAQBAJ&pg=PT163|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=John Hunt Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٥٣٥-٠٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Amy|دوایین=Goodman|سەردێڕ=Breaking the Sound Barrier|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0MVVgX2xfuEC&pg=PA330|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Haymarket Books|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٨٥٩-٩٩-٨}} {{refend}} ==== ڕەخنەگرانی فینکلشتاین و وەڵامەکان ==== {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abunimah |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Finkelstein, BDS and the destruction of Israel - Ireland |وێبگە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2012/2/28/finkelstein-bds-and-the-destruction-of-israel/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=William Rubinstein |سەردێڕ=Letters |journal=London Review of Books |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٠|بەرگ=٢٢|issue=3 |ناونیشان=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v22/n03/letters |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |نووسەر=David Friedman |سەردێڕ=Anti-Defamation League letter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050515095722/http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥}}, calling Finkelstein a "[[Holocaust denial|Holocaust denier]]" * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080702112944/http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The Washington Post Publishes a Retraction: Marc Fisher, a ''Washington Post'' columnist, publishes a retraction of his charge of "Holocaust revisionism"}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goldhagen.com/nda0.html |سەردێڕ=The New Discourse of Avoidance |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021204232909/http://www.goldhagen.com/nda0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |نووسەر=Daniel Goldhagen}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050320120755/http://www.normanfinkelstein.com/article.php?pg=2&ar=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Response to Goldhagen |نووسەر=Norman Finkelstein}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.normanfinkelstein.com/ ماڵپەڕی فەرمی نۆرمان جی فینکلشتاین] * کتێبنامەی [http://www.ditext.com/depaul/articles.html "زانکۆی دیپۆل – دژی"] لە "کەمپینی ھاوپشتی نۆرمان جی. فینکلشتاین". * {{IMDb name|3581609}} * {{C-SPAN|1009594}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:Articles with hCards]] pe28j3gwppnm8devmpkqm8884qy1er7 1696328 1696221 2026-10-28T16:09:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Norman Finkelstein}} 1696328 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''نۆرمان گاری فینکلشتاین''' ({{IPAc-en|ˈ|f|ɪ|ŋ|k|əl|s|t|i:|n}} {{Respell|FING|kəl|steen}} ; لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣) [[زانستی سیاسی|زانایەکی سیاسی]] و [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانی]] ئەمریکییە. بوارە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوەکانی بریتین لە سیاسەتی [[ھۆلۆکۆست]] و [[ململانێی فەلەستین و ئیسرائیل|ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]]. فینکلشتاین لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]] لەدایکبووە، لە دایک و باوکێکی جوولەکە کە لە ھۆلۆکۆست ڕزگاریان بووە. دەرچووی زانکۆی بینگھامتۆنە و دکتۆرای وەرگرتووە. لە زانستە سیاسییەکان لە [[زانکۆی پرینستۆن]]. پۆستی مامۆستای لە کۆلێژی بروکلن و زانکۆی ڕوتگێرز و کۆلێژی ھەنتەر و زانکۆی نیویۆرک و زانکۆی دیپاول وەرگرتووە، کە لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٧ مامۆستای یاریدەدەر بووە. لە ساڵی ٢٠٠٦، لیژنەکانی بەش و کۆلێژەکان لە زانکۆی دیپاول دەنگیان دا بە پێدانی پۆستی فینکلشتاین. بە ھۆکاری ئاشکرا نەکراو ئیدارەی زانکۆکە پۆستی نەکرد، و دوای گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ زانکۆکە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند.<ref name="depaulJointStatement">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655|سەردێڕ=news-article-landing-page |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115192710/http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> فینکلشتاین لە ساڵی ٢٠٠٠ دوای بڵاوکردنەوەی ''پیشەسازی ھۆلۆکۆست'', کتێبێک کە تێیدا دەنووسێت یادەوەری ھۆلۆکۆست وەک چەکێکی ئایدیۆلۆژی دەقۆزرێتەوە بۆ ئەوەی ئیسرائیل پلەیەک لە بەرگری لە ڕەخنەکان دابین بکات، بەرزبووەوە بۆ ناوبانگ.<ref name="NFHI">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|سەردێڕ=''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering''|بڵاوکەرەوە=Verso|ساڵ=٢٠٠٣|edition=2nd|پەڕە=xi}}</ref> ڕەخنەگری سیاسەتی ئیسرائیل و چینە حوکمڕانەکەیە. حکوومەتی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٨دا بۆ ماوەی دە ساڵ ڕێگری لە چوونە ناو وڵاتەکەی کرد. {{Sfn|Friel|2013}} فینکلشتاین ئیسرائیلی بە "دەوڵەتی باڵادەستی جولەکەکان (واتای ئەوەی جولەکەکان خۆیان پێ باڵاترە لە خەڵکانی تر)" ناوبردووە، و بە ئەنجامدانی تاوانی ئەپارتاید لە دژی [[فەلەستینییەکان|گەلی فەلەستین]] سەیری دەکات.<ref name="nfmw">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Finkelstein |یەکەم=Norman G. |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://mondoweiss.net/2021/01/the-jewish-supremacist-state-a-comment-on-btselems-apartheid-regime-designation-for-israel/|سەردێڕ=The Jewish supremacist state (A comment on B’Tselem’s ‘apartheid regime’ designation for Israel) |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Mondoweiss]]}}</ref> نوێترین کتێبەکانی فینکلشتاین بریتین لە ''غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە شەھیدبوونی'' (٢٠١٨) و ''گۆڕھەڵکەنەکانی غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە گەندەڵی لە شوێنە بەرزەکاندا'' (٢٠٢٦). == کتێبەکان == * 1987: ''From the Jewish Question to the Jewish State: An Essay on the Theory of Zionism'' (thesis), Princeton University. * 1995: ''Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict'', Verso; {{ISBN|١-٨٥٩٨٤-٤٤٢-١}} * 1996: ''The Rise and Fall of Palestine: A Personal Account of the Intifada Years''. Minneapolis: U of Minnesota Press, {{ISBN|٠-٨١٦٦-٢٨٥٩-٩}}. * 1998: ''A Nation on Trial: The Goldhagen Thesis and Historical Truth'' (co-written with Ruth Bettina Birn), Henry Holt and Co. ; {{ISBN|٠-٨٠٥٠-٥٨٧٢-٩}}. * 2000: ''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering'', Verso; {{ISBN|1-85984-488-X}}. * 2005: ''Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History''. University of California Press: Berkeley, 2005. {{ISBN|٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}} * 2007: ''Dennis Ross and the Peace Process: Subordinating Palestinian Rights to Israeli "needs"'', Institute for Palestine Studies, Washington, D.C. {{ISBN|٩٧٨-٠-٨٨٧٢٨-٣٠٨-٦}} * 2010: ''This Time We Went Too Far: Truth and Consequences of the Gaza Invasion''. OR Books, New York: 2010. {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٤٣-٠}} * 2011: ''Goldstone Recants. Richard Goldstone renews Israel's license to kill'', OR Books, New York (2011), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٥١-٥}} * 2012: ''Knowing Too Much: Why the American Jewish Romance with Israel is Coming to an End'', OR Books, New York (2012) {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٧-٥}} * 2012: ''What Gandhi Says About Nonviolence, Resistance and Courage'', OR Books, New York: 2012, {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٩-٩}} * 2014: ''Method and Madness: The Hidden Story of Israel's Assaults on Gaza'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٧١-٨}} * 2014: ''Old Wine, Broken Bottle: Ari Shavit's Promised Land'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٤٦-٦}} * 2018: ''Gaza: An Inquest Into Its Martyrdom'', University of California Press, Oakland, California, January 2018, {{ISBN|٩٧٨٠٥٢٠٢٩٥٧١١}} * 2019: ''I Accuse!: Herewith A Proof Beyond Reasonable Doubt That ICC Chief Prosecutor Fatou Bensouda Whitewashed Israel'', OR Books, New York (2019), {{ISBN|9781682192276}} * 2022: ''I'll Burn That Bridge When I Get to It'', Sublation Media, Portland, {{ISBN|٩٧٩-٨-٩٨٦٧٨٨٤-٢-٥}} * 2026: ''Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places'', OR Books, New York, {{ISBN|1682196577}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Gaza_s_Gravediggers.html?id=cIoQ0QEACAAJ|سەردێڕ=Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=OR Books, LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٦٨٢١٩-٦٥٧-١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Matthew|دوایین=Abraham|سەردێڕ=Out of Bounds: Academic Freedom and the Question of Palestine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NYbFAgAAQBAJ&pg=PA86|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١١-٣٨٢٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Norman G.|دوایین=Finkelstein|سەردێڕ=Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History|ناونیشان=https://archive.org/details/beyondchutzpahon00fink_0/mode/2up|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}}, contains an appendix written by Frank J. Menetrez, "Dershowitz vs Finkelstein. Who's Right and Who's Wrong?", pp. 363–394. * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Howard |دوایین=Friel|سەردێڕ=Chomsky and Dershowitz: On Endless War and the End of Civil Liberties|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Iy0uAgAAQBAJ&pg=PT179|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Interlink Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٣٧١-٠٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Lawrence|دوایین=Swaim|سەردێڕ=How Finkelstein Broke the Trauma Bond, and Beat the Holocaust: Traumatic Memory And The Struggle Against Systemic Evil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U8alCgAAQBAJ&pg=PT163|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=John Hunt Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٥٣٥-٠٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Amy|دوایین=Goodman|سەردێڕ=Breaking the Sound Barrier|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0MVVgX2xfuEC&pg=PA330|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Haymarket Books|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٨٥٩-٩٩-٨}} {{refend}} ==== ڕەخنەگرانی فینکلشتاین و وەڵامەکان ==== {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abunimah |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Finkelstein, BDS and the destruction of Israel - Ireland |وێبگە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2012/2/28/finkelstein-bds-and-the-destruction-of-israel/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=William Rubinstein |سەردێڕ=Letters |journal=London Review of Books |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٠|بەرگ=٢٢|issue=3 |ناونیشان=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v22/n03/letters |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |نووسەر=David Friedman |سەردێڕ=Anti-Defamation League letter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050515095722/http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥}}, calling Finkelstein a "[[Holocaust denial|Holocaust denier]]" * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080702112944/http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The Washington Post Publishes a Retraction: Marc Fisher, a ''Washington Post'' columnist, publishes a retraction of his charge of "Holocaust revisionism"}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goldhagen.com/nda0.html |سەردێڕ=The New Discourse of Avoidance |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021204232909/http://www.goldhagen.com/nda0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |نووسەر=Daniel Goldhagen}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050320120755/http://www.normanfinkelstein.com/article.php?pg=2&ar=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Response to Goldhagen |نووسەر=Norman Finkelstein}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.normanfinkelstein.com/ ماڵپەڕی فەرمی نۆرمان جی فینکلشتاین] * کتێبنامەی [http://www.ditext.com/depaul/articles.html "زانکۆی دیپۆل – دژی"] لە "کەمپینی ھاوپشتی نۆرمان جی. فینکلشتاین". * {{IMDb name|3581609}} * {{C-SPAN|1009594}} {{پۆلی کۆمنز|Norman Finkelstein}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:Articles with hCards]] 9he4ofw7mil8yga89jpryox983vzghf 1696375 1696328 2026-10-28T17:01:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسرائیل|ئیسرائیل]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1696375 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''نۆرمان گاری فینکلشتاین''' ({{IPAc-en|ˈ|f|ɪ|ŋ|k|əl|s|t|i:|n}} {{Respell|FING|kəl|steen}} ; لەدایکبووی ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٥٣) [[زانستی سیاسی|زانایەکی سیاسی]] و [[ھەڵسووڕاوی|چالاکوانی]] ئەمریکییە. بوارە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوەکانی بریتین لە سیاسەتی [[ھۆلۆکۆست]] و [[ململانێی فەلەستین و ئیسرائیل|ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]]. فینکلشتاین لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]] لەدایکبووە، لە دایک و باوکێکی جوولەکە کە لە ھۆلۆکۆست ڕزگاریان بووە. دەرچووی زانکۆی بینگھامتۆنە و دکتۆرای وەرگرتووە. لە زانستە سیاسییەکان لە [[زانکۆی پرینستۆن]]. پۆستی مامۆستای لە کۆلێژی بروکلن و زانکۆی ڕوتگێرز و کۆلێژی ھەنتەر و زانکۆی نیویۆرک و زانکۆی دیپاول وەرگرتووە، کە لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٧ مامۆستای یاریدەدەر بووە. لە ساڵی ٢٠٠٦، لیژنەکانی بەش و کۆلێژەکان لە زانکۆی دیپاول دەنگیان دا بە پێدانی پۆستی فینکلشتاین. بە ھۆکاری ئاشکرا نەکراو ئیدارەی زانکۆکە پۆستی نەکرد، و دوای گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ زانکۆکە دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند.<ref name="depaulJointStatement">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655|سەردێڕ=news-article-landing-page |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115192710/http://newsroom.depaul.edu/NewsReleases/showNews.aspx?NID=1655 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> فینکلشتاین لە ساڵی ٢٠٠٠ دوای بڵاوکردنەوەی ''پیشەسازی ھۆلۆکۆست'', کتێبێک کە تێیدا دەنووسێت یادەوەری ھۆلۆکۆست وەک چەکێکی ئایدیۆلۆژی دەقۆزرێتەوە بۆ ئەوەی ئیسرائیل پلەیەک لە بەرگری لە ڕەخنەکان دابین بکات، بەرزبووەوە بۆ ناوبانگ.<ref name="NFHI">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|سەردێڕ=''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering''|بڵاوکەرەوە=Verso|ساڵ=٢٠٠٣|edition=2nd|پەڕە=xi}}</ref> ڕەخنەگری سیاسەتی ئیسرائیل و چینە حوکمڕانەکەیە. حکوومەتی ئیسرائیل لە ساڵی ٢٠٠٨دا بۆ ماوەی دە ساڵ ڕێگری لە چوونە ناو وڵاتەکەی کرد. {{Sfn|Friel|2013}} فینکلشتاین ئیسرائیلی بە "دەوڵەتی باڵادەستی جولەکەکان (واتای ئەوەی جولەکەکان خۆیان پێ باڵاترە لە خەڵکانی تر)" ناوبردووە، و بە ئەنجامدانی تاوانی ئەپارتاید لە دژی [[فەلەستینییەکان|گەلی فەلەستین]] سەیری دەکات.<ref name="nfmw">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Finkelstein |یەکەم=Norman G. |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://mondoweiss.net/2021/01/the-jewish-supremacist-state-a-comment-on-btselems-apartheid-regime-designation-for-israel/|سەردێڕ=The Jewish supremacist state (A comment on B’Tselem’s ‘apartheid regime’ designation for Israel) |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Mondoweiss]]}}</ref> نوێترین کتێبەکانی فینکلشتاین بریتین لە ''غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە شەھیدبوونی'' (٢٠١٨) و ''گۆڕھەڵکەنەکانی غەززە: لێکۆڵینەوەیەک لە گەندەڵی لە شوێنە بەرزەکاندا'' (٢٠٢٦). == کتێبەکان == * 1987: ''From the Jewish Question to the Jewish State: An Essay on the Theory of Zionism'' (thesis), Princeton University. * 1995: ''Image and Reality of the Israel-Palestine Conflict'', Verso; {{ISBN|١-٨٥٩٨٤-٤٤٢-١}} * 1996: ''The Rise and Fall of Palestine: A Personal Account of the Intifada Years''. Minneapolis: U of Minnesota Press, {{ISBN|٠-٨١٦٦-٢٨٥٩-٩}}. * 1998: ''A Nation on Trial: The Goldhagen Thesis and Historical Truth'' (co-written with Ruth Bettina Birn), Henry Holt and Co. ; {{ISBN|٠-٨٠٥٠-٥٨٧٢-٩}}. * 2000: ''The Holocaust Industry: Reflections on the Exploitation of Jewish Suffering'', Verso; {{ISBN|1-85984-488-X}}. * 2005: ''Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History''. University of California Press: Berkeley, 2005. {{ISBN|٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}} * 2007: ''Dennis Ross and the Peace Process: Subordinating Palestinian Rights to Israeli "needs"'', Institute for Palestine Studies, Washington, D.C. {{ISBN|٩٧٨-٠-٨٨٧٢٨-٣٠٨-٦}} * 2010: ''This Time We Went Too Far: Truth and Consequences of the Gaza Invasion''. OR Books, New York: 2010. {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٤٣-٠}} * 2011: ''Goldstone Recants. Richard Goldstone renews Israel's license to kill'', OR Books, New York (2011), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٥١-٥}} * 2012: ''Knowing Too Much: Why the American Jewish Romance with Israel is Coming to an End'', OR Books, New York (2012) {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٧-٥}} * 2012: ''What Gandhi Says About Nonviolence, Resistance and Courage'', OR Books, New York: 2012, {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٥٩٢٨-٧٩-٩}} * 2014: ''Method and Madness: The Hidden Story of Israel's Assaults on Gaza'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٧١-٨}} * 2014: ''Old Wine, Broken Bottle: Ari Shavit's Promised Land'', OR Books, New York (2014), {{ISBN|٩٧٨-١-٩٣٩٢٩٣-٤٦-٦}} * 2018: ''Gaza: An Inquest Into Its Martyrdom'', University of California Press, Oakland, California, January 2018, {{ISBN|٩٧٨٠٥٢٠٢٩٥٧١١}} * 2019: ''I Accuse!: Herewith A Proof Beyond Reasonable Doubt That ICC Chief Prosecutor Fatou Bensouda Whitewashed Israel'', OR Books, New York (2019), {{ISBN|9781682192276}} * 2022: ''I'll Burn That Bridge When I Get to It'', Sublation Media, Portland, {{ISBN|٩٧٩-٨-٩٨٦٧٨٨٤-٢-٥}} * 2026: ''Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places'', OR Books, New York, {{ISBN|1682196577}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein|یەکەم=Norman|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Gaza_s_Gravediggers.html?id=cIoQ0QEACAAJ|سەردێڕ=Gaza's Gravediggers: An Inquiry Into Corruption in High Places|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=OR Books, LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٦٨٢١٩-٦٥٧-١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Matthew|دوایین=Abraham|سەردێڕ=Out of Bounds: Academic Freedom and the Question of Palestine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NYbFAgAAQBAJ&pg=PA86|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤١١-٣٨٢٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Norman G.|دوایین=Finkelstein|سەردێڕ=Beyond Chutzpah: On the Misuse of Anti-Semitism and the Abuse of History|ناونیشان=https://archive.org/details/beyondchutzpahon00fink_0/mode/2up|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤٩٨٩-٩}}, contains an appendix written by Frank J. Menetrez, "Dershowitz vs Finkelstein. Who's Right and Who's Wrong?", pp. 363–394. * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Howard |دوایین=Friel|سەردێڕ=Chomsky and Dershowitz: On Endless War and the End of Civil Liberties|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Iy0uAgAAQBAJ&pg=PT179|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Interlink Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٦٢٣٧١-٠٣٥-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Lawrence|دوایین=Swaim|سەردێڕ=How Finkelstein Broke the Trauma Bond, and Beat the Holocaust: Traumatic Memory And The Struggle Against Systemic Evil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U8alCgAAQBAJ&pg=PT163|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=John Hunt Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٥٣٥-٠٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Amy|دوایین=Goodman|سەردێڕ=Breaking the Sound Barrier|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0MVVgX2xfuEC&pg=PA330|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Haymarket Books|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣١٨٥٩-٩٩-٨}} {{refend}} ==== ڕەخنەگرانی فینکلشتاین و وەڵامەکان ==== {{refbegin}} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abunimah |یەکەم=Ali |سەردێڕ=Finkelstein, BDS and the destruction of Israel - Ireland |وێبگە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/opinions/2012/2/28/finkelstein-bds-and-the-destruction-of-israel/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=William Rubinstein |سەردێڕ=Letters |journal=London Review of Books |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٠|بەرگ=٢٢|issue=3 |ناونیشان=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v22/n03/letters |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |نووسەر=David Friedman |سەردێڕ=Anti-Defamation League letter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050515095722/http://israel.georgetown.edu/ADL-letter.pdf |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥}}, calling Finkelstein a "[[Holocaust denial|Holocaust denier]]" * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080702112944/http://www.normanfinkelstein.com/content.php?pg=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The Washington Post Publishes a Retraction: Marc Fisher, a ''Washington Post'' columnist, publishes a retraction of his charge of "Holocaust revisionism"}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goldhagen.com/nda0.html |سەردێڕ=The New Discourse of Avoidance |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021204232909/http://www.goldhagen.com/nda0.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |نووسەر=Daniel Goldhagen}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.normanfinkelstein.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050320120755/http://www.normanfinkelstein.com/article.php?pg=2&ar=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Response to Goldhagen |نووسەر=Norman Finkelstein}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.normanfinkelstein.com/ ماڵپەڕی فەرمی نۆرمان جی فینکلشتاین] * کتێبنامەی [http://www.ditext.com/depaul/articles.html "زانکۆی دیپۆل – دژی"] لە "کەمپینی ھاوپشتی نۆرمان جی. فینکلشتاین". * {{IMDb name|3581609}} * {{C-SPAN|1009594}} {{پۆلی کۆمنز|Norman Finkelstein}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:مێژووناسانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسیی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:Articles with hCards]] 2k42c9jhxumebcivq6fhm6dbe870gy8 0 305720 1696223 1695856 2026-10-28T12:08:25Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696223 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئەبوو عەبدولرەحمان محەممەد کوڕی مەڕوان کوڕی حەکەم''' ({{Langx|ar|أبو عبد الرحمن محمد بن مروان بن الحکم}}) (٧١٩/٧٢٠ کۆچی دوایی کردووە) {{Sfn|Zetterstéen|1993}} شازادەیەکی ئومەوی بووە و یەکێک بووە لە گرنگترین ژەنەڕاڵەکانی [[خەلافەتی ئومەوی]] لە ماوەی ٦٩٠–٧١٠، ھەروەھا ئەو کەسەی کە فەتحی ئیسلامی ئەرمینیای تەواو کردووە. [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکانی]] شکست پێھێنا و خاکەکانی ئەرمەنەکانی داگیرکرد، یاخیبوونێکی ئەرمەنەکانی لە ساڵانی ٧٠٤–٧٠٥ تێکشکاند و وڵاتەکەی کردە ویلایەتێکی خیلافەتی ئەمەوی. کوڕەکەی مەروانی دووەم ({{Reign|744|750}}) دوا خەلیفەی ئەمەوی بوو. == ژیان == محەممەد کوڕی خەلیفە [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروانی یەکەم]] ({{Reign|684|685}}) دایکی کچێکی کویلە بووە بە ناوی زەینەب، و لێرەوە دەکات نیوە برای خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیکی کوڕی مەروان]] ({{Reign|685|705}}). {{Sfn|Zetterstéen|1993}} {{Sfn|Donner|2014}} لە کاتی فیتنەی دووەمدا، محەممەد فەرماندەیی پاسەوانی پێشکەوتووی براکەی کرد لە شەڕی مەسکین دژی موسعەبی کوڕی زوبەیر (برای خەلیفەی ڕکابەری [[مەککە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]) لە ساڵی {{Sfn|Zetterstéen|1993}} بە یارمەتی پزیشکی مەسیحی فارسی ئەرستۆکراتی مەردانشا توانی [[نسێبین|نیسیبیس]] وەربگرێتەوە و مەردانشای وەک پارێزگار سپارد. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} لە ساڵی ٦٩٢، دوای سەرکەوتن بەسەر ئەلزوبەیر، لەکاتێکدا دەسەڵاتی لە [[حەڕان|حەران]] ھەبوو، وەک حاکمی بەت نەحرین (باکووری میزۆپۆتامیا) و [[توور عەبدین|تور عەبدین]] دەستنیشانکرا. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} بەپێی ''ژیانی شیمۆنی زەیتوونەکان'' کە لە سەردەمی پارێزگاری محەممەددا بووە قەشەی حەران، [[مەدرەسە|مەدرەسەیەکی]] لەوێ دامەزراندووە. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} لە ساڵی ٦٩٢/٣، لە شەڕی سێباستۆپۆلیسدا شکستی بە سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] ھێنا، بە ڕازیکردنی فەوجی گەورەی [[سلاڤە سەرەتاییەکان|سلاڤی]] سوپای ئیمپراتۆری بێزەنتی بۆ لادان بۆ لای ئەو. لە ساڵی دواتردا بە ھاوکاری ھەمان سلاڤەکان ھێرشی کردە سەر [[ئاناتۆلیا|ئاسیای بچووکی]] بیزەنتین، و سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە دژی سوپای بیزەنتین لە نزیک [[مەرعەش]]، لەکاتێکدا لە ساڵی ٦٩٥، ھەڵیکوتایە سەر پارێزگای ئەرمینیای چوارەم. {{Sfn|Zetterstéen|1993}}<ref name="PmbZ">{{Harvard citation no brackets|Lilie|Ludwig|Pratsch|Zielke|2000}}.</ref> {{Sfn|Treadgold|1997}} === ئازادکردنی ئەرمینیا === لە ساڵانی ٦٩٩–٧٠١ لەگەڵ برازاکەی، عەبدوڵڵای کوڕی عەبدولمەلیک، ڕەوانەی عێراق کرا بۆ یارمەتیدانی حاکم [[حەجاج بن یووسف سەقەفی|ئەلحەجاجی کوڕی یوسف]] لە سەرکوتکردنی یاخیبوونی عەبدولڕەحمانی کوڕی محەممەدی کوڕی ئەشعث. {{Sfn|Zetterstéen|1993}} لە ساڵی ٧٠١ محەممەد ھەڵمەتی دژی خاکی ئەرمەنستانی ژێر کۆنترۆڵی بیزەنتین لە ڕۆژھەڵاتی [[فورات]] ئەنجامدا، و دانیشتووانەکەی و حاکمی ناوچەکە، بەانس، ناچار کرد ملکەچی خەلافەت بن؛ بەڵام ھەر زوو دوای ڕۆیشتنی ئەرمەنییەکان یاخی بوون و داوای ھاوکاریی بیزەنتینیان کرد. ھەڵمەتە دووبارەبووەکانی ساڵانی ٧٠٣ و ٧٠٤ لەلایەن<ref name="PmbZ"/> عەبدوڵڵای کوڕی عەبدولمەلیکەوە ڕاپەڕینەکەی چەقاند و محەممەد زیاتر کۆنترۆڵی موسڵمانانی مسۆگەر {{Sfn|Treadgold|1997}} ڕێکخستنی کۆمەڵکوژییەکی بەرفراوان لە بنەماڵەی {{Transliteration|hy|[[nakharar]]}} شازادەی ئەرمەنستان لە ساڵی {{Sfn|Zetterstéen|1993}} کاتێک [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک]] لە ساڵی ٧٠٥دا ھاتە سەر تەختی پاشایەتی، محەممەد لەلایەن کوڕەزاکەیەوە مەسلەمەی کوڕی عەبدولمەلیک وەلانرا، کە وەک ئەو لە کۆیلەیەک لەدایک بووە. مەسلەمە سەرکردایەتی ھەڵمەتەکانی دژی بیزەنتین گرتە ئەستۆ، دواجار بە تەواوی جێگەی محەممەدی گرتەوە بە پلەی پارێزگاری میزۆپۆتامیا و ئەرمینیا و [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] لە ساڵی ٧٠٩/١٠. محەممەد لە ساڵی ٧١٩/٢٠ کۆچی دوایی کردووە. {{Sfn|Zetterstéen|1993}}<ref name="PmbZ"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donner|یەکەم=Fred|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rySrBgAAQBAJ|سەردێڕ=Genealogy and Knowledge in Muslim Societies: Understanding the Past|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٤٤٩٧-١|editor-last=Savant|editor-first=Sarah Bowen|شوێن=Edinburgh|chapter=Was Marwan ibn al-Hakam the First "Real" Muslim|بەستەری نووسەر=Fred Donner|editor-last2=de Felipe|editor-first2=Helena}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|title=Marwān II|author-link=G. R. Hawting|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_4980}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoyland|یەکەم=Robert G.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZV-XzgEACAAJ|سەردێڕ=The Life of Simeon of the Olives: An Entrepreneurial Saint of Early Islamic North Mesopotamia|دوایین٢=Brunner|یەکەم٢=Kyle B.|دوایین٣=Tannous|یەکەم٣=Jack Boulos Victor|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٣٢-٤٣٤٦-٣|زمان=en|بەستەری نووسەر=Robert G. Hoyland|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}} ** {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Majied|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TiXGDwAAQBAJ|سەردێڕ=Marriage in the Tribe of Muhammad: A Statistical Study of Early Arabic Genealogical Literature|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٢٤١٦-٨|شوێن=Berlin}} ** {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|title=Muḥammad b. Marwān|author-link=Karl Vilhelm Zetterstéen}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Chase F.|ناونیشان=https://books.google.com/books?vid=6tXFwAEACAAJ|سەردێڕ=Living Islamic History: Studies in Honour of Professor Carole Hillenbrand|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٣٧٣٨-٦|editor-last=Suleiman|editor-first=Yasir|editor-link=Yasir Suleiman|شوێن=Edinburgh|پەڕەکان=٢٢٦–٢٥١|chapter=The Violence of the Abbasid Revolution|بەستەری نووسەر=Chase F. Robinson}} [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] 3gkd3ptgxqipwysrw586fuxj341w9hn 1696381 1696223 2026-10-28T17:04:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] 1696381 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئەبوو عەبدولرەحمان محەممەد کوڕی مەڕوان کوڕی حەکەم''' ({{Langx|ar|أبو عبد الرحمن محمد بن مروان بن الحکم}}) (٧١٩/٧٢٠ کۆچی دوایی کردووە) {{Sfn|Zetterstéen|1993}} شازادەیەکی ئومەوی بووە و یەکێک بووە لە گرنگترین ژەنەڕاڵەکانی [[خەلافەتی ئومەوی]] لە ماوەی ٦٩٠–٧١٠، ھەروەھا ئەو کەسەی کە فەتحی ئیسلامی ئەرمینیای تەواو کردووە. [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکانی]] شکست پێھێنا و خاکەکانی ئەرمەنەکانی داگیرکرد، یاخیبوونێکی ئەرمەنەکانی لە ساڵانی ٧٠٤–٧٠٥ تێکشکاند و وڵاتەکەی کردە ویلایەتێکی خیلافەتی ئەمەوی. کوڕەکەی مەروانی دووەم ({{Reign|744|750}}) دوا خەلیفەی ئەمەوی بوو. == ژیان == محەممەد کوڕی خەلیفە [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروانی یەکەم]] ({{Reign|684|685}}) دایکی کچێکی کویلە بووە بە ناوی زەینەب، و لێرەوە دەکات نیوە برای خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیکی کوڕی مەروان]] ({{Reign|685|705}}). {{Sfn|Zetterstéen|1993}} {{Sfn|Donner|2014}} لە کاتی فیتنەی دووەمدا، محەممەد فەرماندەیی پاسەوانی پێشکەوتووی براکەی کرد لە شەڕی مەسکین دژی موسعەبی کوڕی زوبەیر (برای خەلیفەی ڕکابەری [[مەککە]] [[عەبدوڵڵا کوڕی زوبێر|عەبدوڵڵای کوڕی زوبەیر]]) لە ساڵی {{Sfn|Zetterstéen|1993}} بە یارمەتی پزیشکی مەسیحی فارسی ئەرستۆکراتی مەردانشا توانی [[نسێبین|نیسیبیس]] وەربگرێتەوە و مەردانشای وەک پارێزگار سپارد. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} لە ساڵی ٦٩٢، دوای سەرکەوتن بەسەر ئەلزوبەیر، لەکاتێکدا دەسەڵاتی لە [[حەڕان|حەران]] ھەبوو، وەک حاکمی بەت نەحرین (باکووری میزۆپۆتامیا) و [[توور عەبدین|تور عەبدین]] دەستنیشانکرا. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} بەپێی ''ژیانی شیمۆنی زەیتوونەکان'' کە لە سەردەمی پارێزگاری محەممەددا بووە قەشەی حەران، [[مەدرەسە|مەدرەسەیەکی]] لەوێ دامەزراندووە. {{Sfn|Hoyland|Brunner|Tannous|2021}} لە ساڵی ٦٩٢/٣، لە شەڕی سێباستۆپۆلیسدا شکستی بە سوپای [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] ھێنا، بە ڕازیکردنی فەوجی گەورەی [[سلاڤە سەرەتاییەکان|سلاڤی]] سوپای ئیمپراتۆری بێزەنتی بۆ لادان بۆ لای ئەو. لە ساڵی دواتردا بە ھاوکاری ھەمان سلاڤەکان ھێرشی کردە سەر [[ئاناتۆلیا|ئاسیای بچووکی]] بیزەنتین، و سەرکەوتنی بەدەستھێنا لە دژی سوپای بیزەنتین لە نزیک [[مەرعەش]]، لەکاتێکدا لە ساڵی ٦٩٥، ھەڵیکوتایە سەر پارێزگای ئەرمینیای چوارەم. {{Sfn|Zetterstéen|1993}}<ref name="PmbZ">{{Harvard citation no brackets|Lilie|Ludwig|Pratsch|Zielke|2000}}.</ref> {{Sfn|Treadgold|1997}} === ئازادکردنی ئەرمینیا === لە ساڵانی ٦٩٩–٧٠١ لەگەڵ برازاکەی، عەبدوڵڵای کوڕی عەبدولمەلیک، ڕەوانەی عێراق کرا بۆ یارمەتیدانی حاکم [[حەجاج بن یووسف سەقەفی|ئەلحەجاجی کوڕی یوسف]] لە سەرکوتکردنی یاخیبوونی عەبدولڕەحمانی کوڕی محەممەدی کوڕی ئەشعث. {{Sfn|Zetterstéen|1993}} لە ساڵی ٧٠١ محەممەد ھەڵمەتی دژی خاکی ئەرمەنستانی ژێر کۆنترۆڵی بیزەنتین لە ڕۆژھەڵاتی [[فورات]] ئەنجامدا، و دانیشتووانەکەی و حاکمی ناوچەکە، بەانس، ناچار کرد ملکەچی خەلافەت بن؛ بەڵام ھەر زوو دوای ڕۆیشتنی ئەرمەنییەکان یاخی بوون و داوای ھاوکاریی بیزەنتینیان کرد. ھەڵمەتە دووبارەبووەکانی ساڵانی ٧٠٣ و ٧٠٤ لەلایەن<ref name="PmbZ"/> عەبدوڵڵای کوڕی عەبدولمەلیکەوە ڕاپەڕینەکەی چەقاند و محەممەد زیاتر کۆنترۆڵی موسڵمانانی مسۆگەر {{Sfn|Treadgold|1997}} ڕێکخستنی کۆمەڵکوژییەکی بەرفراوان لە بنەماڵەی {{Transliteration|hy|[[nakharar]]}} شازادەی ئەرمەنستان لە ساڵی {{Sfn|Zetterstéen|1993}} کاتێک [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک]] لە ساڵی ٧٠٥دا ھاتە سەر تەختی پاشایەتی، محەممەد لەلایەن کوڕەزاکەیەوە مەسلەمەی کوڕی عەبدولمەلیک وەلانرا، کە وەک ئەو لە کۆیلەیەک لەدایک بووە. مەسلەمە سەرکردایەتی ھەڵمەتەکانی دژی بیزەنتین گرتە ئەستۆ، دواجار بە تەواوی جێگەی محەممەدی گرتەوە بە پلەی پارێزگاری میزۆپۆتامیا و ئەرمینیا و [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]] لە ساڵی ٧٠٩/١٠. محەممەد لە ساڵی ٧١٩/٢٠ کۆچی دوایی کردووە. {{Sfn|Zetterstéen|1993}}<ref name="PmbZ"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == کتێبنامە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donner|یەکەم=Fred|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rySrBgAAQBAJ|سەردێڕ=Genealogy and Knowledge in Muslim Societies: Understanding the Past|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٤٤٩٧-١|editor-last=Savant|editor-first=Sarah Bowen|شوێن=Edinburgh|chapter=Was Marwan ibn al-Hakam the First "Real" Muslim|بەستەری نووسەر=Fred Donner|editor-last2=de Felipe|editor-first2=Helena}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|title=Marwān II|author-link=G. R. Hawting|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_4980}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hoyland|یەکەم=Robert G.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ZV-XzgEACAAJ|سەردێڕ=The Life of Simeon of the Olives: An Entrepreneurial Saint of Early Islamic North Mesopotamia|دوایین٢=Brunner|یەکەم٢=Kyle B.|دوایین٣=Tannous|یەکەم٣=Jack Boulos Victor|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press LLC|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٣٢-٤٣٤٦-٣|زمان=en|بەستەری نووسەر=Robert G. Hoyland|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}} ** {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Majied|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TiXGDwAAQBAJ|سەردێڕ=Marriage in the Tribe of Muhammad: A Statistical Study of Early Arabic Genealogical Literature|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٦٢٤١٦-٨|شوێن=Berlin}} ** {{Encyclopaedia of Islam, New Edition|title=Muḥammad b. Marwān|author-link=Karl Vilhelm Zetterstéen}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robinson|یەکەم=Chase F.|ناونیشان=https://books.google.com/books?vid=6tXFwAEACAAJ|سەردێڕ=Living Islamic History: Studies in Honour of Professor Carole Hillenbrand|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٣٧٣٨-٦|editor-last=Suleiman|editor-first=Yasir|editor-link=Yasir Suleiman|شوێن=Edinburgh|پەڕەکان=٢٢٦–٢٥١|chapter=The Violence of the Abbasid Revolution|بەستەری نووسەر=Chase F. Robinson}} {{تووڵی دەروازە|ئەرمەنستان|ژیاننامە|شەڕ}} [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٧ەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:مردووانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] h4knuivz54h4z4krgbtcc6mrhsco61u 0 305723 1696208 1696132 2026-10-28T12:04:15Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696208 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلم لە کۆریای باشوور}}{{Infobox company|name=کۆرپۆڕەیشنی شووبۆکس|logo=SHOWBOX Co., Ltd. (South Korea) logo.png|logo_caption=کۆپای شووبۆکس|trade_name=|native_name=쇼박스|native_name_lang=ko|former_name=کۆمپانیای شووبۆکس میدیاپلێکس {{small|(쇼박스㈜미디어플렉스)}}|type=پشکداری|traded_as={{Korea Exchange|086980}} {{small|(٧ی تەممووزی ٢٠٠٦)}}|ISIN=|industry=کاتبه‌سەربردن، میدیا|genre=|fate=|predecessor=کۆمپانیای میدیاپلێکس|successor=کۆرپۆڕەیشنی شووبۆکس|founded={{Start date and age|1999|6|10}} لە [[سیئۆل]]، [[کۆریای باشوور]]|founder=یوو جونگ-ھوون|defunct=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->|hq_location=نامبوسوونهوان، گانگنام|hq_location_city=سیئۆل|hq_location_country=کۆریای باشوور|num_locations=|num_locations_year=|area_served=لە سەرانسەری جیهان|key_people=یوو جونگ-ھوون {{small|(بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشوو و دامەزرێنەر)}}<br>شین ھۆ-جونگ {{small|(بەڕێوەبەری جێبەجێکار)}}|products=|brands=|production=|production_year=|services=دابەشکردنی فیلم|revenue=١٢،٣٢٧،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|revenue_year=٢٠١٤|operating_income=٢،٠٨٦،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|income_year=|net_income=٢٠،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|net_income_year=|assets=|assets_year=|equity=١٠٥،٢٧٢،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|equity_year=٢٠١٤|owner={{ubl|ئۆریۆن هۆڵدینگس: ٥٧.٥٠%|لی ھوا-کیۆنگ: ٠.٣%}}|num_members=|num_members_year=|num_employees=|num_employees_year=<!-- Year of num_employees data (if known) -->|parent={{ill|Orion Holdings|ko|오리온홀딩스}}|divisions=|subsidiaries=|website={{URL|http://www.showbox.co.kr/}}|footnotes=|intl=<!-- Set positively ("true"/"yes"/etc) if company is international, otherwise omit -->}} '''کۆمپانیای شۆبۆکس''' ({{Ko-hhrm|쇼박스}}) کۆمپانیایەکی دابەشکردن و بەرھەمھێنانی فیلمە لە [[کۆریای باشوور]]. یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی دابەشکردنی فیلم لە کۆریای باشوور، کە لە ساڵی ١٩٩٩ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=ShowBox History |ناونیشان=http://www.showbox.co.kr/comp/history.asp |وێبگە=www.showbox.co.kr |زنجیرە=ماڵەوە > کۆمپانیا |زمان=ko |سەردێڕ=مێژووی کۆمپانیای شووبۆکس}}</ref> شووبۆکس لقی وەبەرهێنان، بەرهەمهێنان و دابەشکردنی فیلمی کۆمپانیای میدیاپلێکسە، کە بەشێکە لە کاتبه‌سەربردنی گرووپی ئۆریۆن. ڕکابەرە سەرەکییەکانی لە بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی بریتیین لە سی جەی ئینتەرتەینمەنت، لۆتێ ئینتەرتەینمەنت و نێکست ئینتەرتەینمەنت وۆرڵد. لەگەڵ ئەوەی مێژوویەکی زۆر کورتی لە پیشەسازییەکەدا هەیە، توانیویانە ٦ لە ۱۰ پڕفرۆشترین فیلمەکانی مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریا بەدەستبهێنن، کە ڕیزبەندی یەکەمیان فیلمی دزەکان لە ساڵی ٢٠١٢ بوو. == وەشاندنەکان == === فیلم === === زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان === {| class="wikitable" !ساڵ !ناو !ناوی ڕەسەن !تۆڕ !بەرهەمهێنانی پەیوەندیدار !ژێدەر |- |٢٠٢٠ |ئیتاوان کڵاس |이태원 클라쓰 |JTBC |Zium Content Itaewon Class Production Partners |<ref name="hankyung" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019071809422098116&MS1 |سەردێڕ=박서준X김다미X유재명 '이태원클라쓰' 캐스팅 확정(공식)}}</ref> |- |٢٠٢٥ |جادووگەرەکە |마녀 |چەناڵ ئەی |Mr. Romance |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/article/449/0000283841 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Channel A |via=Naver |سەردێڕ=강풀 원작 드라마 '마녀' 내년 상반기 첫방...박진영 X 노정의, 강렬한 미스터리 로맨스 예고}}</ref> |- |٢٠٢٦ |پۆرترێتەکانی وەهم |현혹 |[[دیزنی+]] |Magnum Nine |<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim |یەکەم=Ji-hye |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|trans-title=Suzy X Kim Seon-ho, meet again through 'Hwanok'... Disney+ release confirmed for 2026 |ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/now/article/416/0000314089 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=SBS Entertainment News |زمان=ko |via=Naver |سەردێڕ=수지X김선호, '현혹'으로 다시 만났다...2026년 디즈니+ 공개 확정}}</ref> |-| {{TBA}} |دۆڵد ئاپ |대세녀| {{TBA}} | |<ref name="hankyung" /> |- |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official|https://showbox.co.kr/}} {{in lang|ko}} * {{Official|https://global.showbox.co.kr/}} {{in lang|en}} * [https://pro.imdb.com/company/co0967811 شووبۆکس] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان|IMDb]] {{in lang|en}} * [https://www.kobis.or.kr/kobis/mobile/mast/comp/searchCompanyDtl.do?companyCd=20100103 شووبۆکس] لە [[ئەنجومەنی فیلمی کۆریا|KoFiC]] لە بنکەدراوەی KOBIS {{in lang|ko}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:لقەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول]] qodafh6zaenrtqt79mw4zo9sd0nameo 1696383 1696208 2026-10-28T17:05:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] و [[دەروازە:کۆریای باشوور|کۆریای باشوور]] 1696383 wikitext text/x-wiki {{Short description|کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی فیلم لە کۆریای باشوور}}{{Infobox company|name=کۆرپۆڕەیشنی شووبۆکس|logo=SHOWBOX Co., Ltd. (South Korea) logo.png|logo_caption=کۆپای شووبۆکس|trade_name=|native_name=쇼박스|native_name_lang=ko|former_name=کۆمپانیای شووبۆکس میدیاپلێکس {{small|(쇼박스㈜미디어플렉스)}}|type=پشکداری|traded_as={{Korea Exchange|086980}} {{small|(٧ی تەممووزی ٢٠٠٦)}}|ISIN=|industry=کاتبه‌سەربردن، میدیا|genre=|fate=|predecessor=کۆمپانیای میدیاپلێکس|successor=کۆرپۆڕەیشنی شووبۆکس|founded={{Start date and age|1999|6|10}} لە [[سیئۆل]]، [[کۆریای باشوور]]|founder=یوو جونگ-ھوون|defunct=<!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->|hq_location=نامبوسوونهوان، گانگنام|hq_location_city=سیئۆل|hq_location_country=کۆریای باشوور|num_locations=|num_locations_year=|area_served=لە سەرانسەری جیهان|key_people=یوو جونگ-ھوون {{small|(بەڕێوەبەری جێبەجێکاری پێشوو و دامەزرێنەر)}}<br>شین ھۆ-جونگ {{small|(بەڕێوەبەری جێبەجێکار)}}|products=|brands=|production=|production_year=|services=دابەشکردنی فیلم|revenue=١٢،٣٢٧،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|revenue_year=٢٠١٤|operating_income=٢،٠٨٦،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|income_year=|net_income=٢٠،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|net_income_year=|assets=|assets_year=|equity=١٠٥،٢٧٢،٠٠٠،٠٠٠ وۆن|equity_year=٢٠١٤|owner={{ubl|ئۆریۆن هۆڵدینگس: ٥٧.٥٠%|لی ھوا-کیۆنگ: ٠.٣%}}|num_members=|num_members_year=|num_employees=|num_employees_year=<!-- Year of num_employees data (if known) -->|parent={{ill|Orion Holdings|ko|오리온홀딩스}}|divisions=|subsidiaries=|website={{URL|http://www.showbox.co.kr/}}|footnotes=|intl=<!-- Set positively ("true"/"yes"/etc) if company is international, otherwise omit -->}} '''کۆمپانیای شۆبۆکس''' ({{Ko-hhrm|쇼박스}}) کۆمپانیایەکی دابەشکردن و بەرھەمھێنانی فیلمە لە [[کۆریای باشوور]]. یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیاکانی دابەشکردنی فیلم لە کۆریای باشوور، کە لە ساڵی ١٩٩٩ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|trans-title=ShowBox History |ناونیشان=http://www.showbox.co.kr/comp/history.asp |وێبگە=www.showbox.co.kr |زنجیرە=ماڵەوە > کۆمپانیا |زمان=ko |سەردێڕ=مێژووی کۆمپانیای شووبۆکس}}</ref> شووبۆکس لقی وەبەرهێنان، بەرهەمهێنان و دابەشکردنی فیلمی کۆمپانیای میدیاپلێکسە، کە بەشێکە لە کاتبه‌سەربردنی گرووپی ئۆریۆن. ڕکابەرە سەرەکییەکانی لە بۆکس ئۆفیسی ناوخۆیی بریتیین لە سی جەی ئینتەرتەینمەنت، لۆتێ ئینتەرتەینمەنت و نێکست ئینتەرتەینمەنت وۆرڵد. لەگەڵ ئەوەی مێژوویەکی زۆر کورتی لە پیشەسازییەکەدا هەیە، توانیویانە ٦ لە ۱۰ پڕفرۆشترین فیلمەکانی مێژووی بۆکس ئۆفیسی کۆریا بەدەستبهێنن، کە ڕیزبەندی یەکەمیان فیلمی دزەکان لە ساڵی ٢٠١٢ بوو. == وەشاندنەکان == === فیلم === === زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان === {| class="wikitable" !ساڵ !ناو !ناوی ڕەسەن !تۆڕ !بەرهەمهێنانی پەیوەندیدار !ژێدەر |- |٢٠٢٠ |ئیتاوان کڵاس |이태원 클라쓰 |JTBC |Zium Content Itaewon Class Production Partners |<ref name="hankyung" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://star.mt.co.kr/stview.php?no=2019071809422098116&MS1 |سەردێڕ=박서준X김다미X유재명 '이태원클라쓰' 캐스팅 확정(공식)}}</ref> |- |٢٠٢٥ |جادووگەرەکە |마녀 |چەناڵ ئەی |Mr. Romance |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/article/449/0000283841 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=Channel A |via=Naver |سەردێڕ=강풀 원작 드라마 '마녀' 내년 상반기 첫방...박진영 X 노정의, 강렬한 미스터리 로맨스 예고}}</ref> |- |٢٠٢٦ |پۆرترێتەکانی وەهم |현혹 |[[دیزنی+]] |Magnum Nine |<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim |یەکەم=Ji-hye |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|trans-title=Suzy X Kim Seon-ho, meet again through 'Hwanok'... Disney+ release confirmed for 2026 |ناونیشان=https://m.entertain.naver.com/now/article/416/0000314089 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=SBS Entertainment News |زمان=ko |via=Naver |سەردێڕ=수지X김선호, '현혹'으로 다시 만났다...2026년 디즈니+ 공개 확정}}</ref> |-| {{TBA}} |دۆڵد ئاپ |대세녀| {{TBA}} | |<ref name="hankyung" /> |- |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official|https://showbox.co.kr/}} {{in lang|ko}} * {{Official|https://global.showbox.co.kr/}} {{in lang|en}} * [https://pro.imdb.com/company/co0967811 شووبۆکس] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان|IMDb]] {{in lang|en}} * [https://www.kobis.or.kr/kobis/mobile/mast/comp/searchCompanyDtl.do?companyCd=20100103 شووبۆکس] لە [[ئەنجومەنی فیلمی کۆریا|KoFiC]] لە بنکەدراوەی KOBIS {{in lang|ko}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:لقەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول]] opjxnxh1x8mt2xky4o50eo97mwvvqlg 0 305725 1696210 1696121 2026-10-28T12:05:15Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696210 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ساتۆشی یاگیساوا|image=Satoshi Yagisawa.jpg|alt=|caption=ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ٢٠٢٦، کتێبی ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی بەدەست گرتووە.|birth_name=|birth_date=١٩٧٧|birth_place=[[چیبا Prefecture]], ژاپۆن|education=زانکۆی نیهۆن|occupation=|notable_works=''[[ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی]]''|awards=Chiyoda Literature Prize (2009)|website={{URL|yagisawa-satoshi.com}}}} '''ساتۆشی یاگیساوا''' (八木沢 里志، لەدایکبووی ١٩٧٧) نووسەری ژاپۆنییە. ئەو بە یەکەم ڕۆمانی ناسراوە بە ناوی ''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی'' کە بووە بە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نێودەوڵەتی و کراوەتە فیلمیش.<ref name="Nippon2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nippon.com/en/japan-topics/e00234/yagisawa-satoshi-an-interview-with-the-days-at-the-morisaki-bookshop-author-about-his-inte.html|سەردێڕ=Yagisawa Satoshi: An Interview with the Days at the Morisaki Bookshop Author About His International Bestseller |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Nippon.com}}</ref><ref name="Deccan2025">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kulkarni |یەکەم=V. |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.deccanherald.com/features/books/i-dont-believe-in-chasing-trends-japanese-novelist-satoshi-yagisawa-3888975|سەردێڕ='I don’t believe in chasing trends': Japanese novelist Satoshi Yagisawa |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Herald}}</ref> == سەرەتای ژیان == ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ١٩٧٧ لە [[پارێزگای چیبا|ویلایەتی چیبا]] لە ژاپۆن لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەری زانکۆی نیهۆنە.<ref name="Nippon2024" /> پێش سەرکەوتنی وەک ڕۆماننووس، یاگیساوا کاری جۆراوجۆری کردووە. == ژیانی لە وێژەدا == لە ساڵی ٢٠٠٩ یاگیساوا خەڵاتی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا بەهۆی چیڕۆکی (''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''). <ref name="Nippon2024" /> ڕۆمانەکە لە ناوچەی کاندا-جینبۆچۆ لە تۆکیۆ ڕوودەدات کە بە چڕبوونەوەی زۆری کتێبفرۆشییەکانی دەستی دوو ناسراوە، ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات بە ناوی تاکاکۆ کە دوای جیابوونەوەیەکی دژوار لە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی دەچێتە ناو کتێبفرۆشی مامی.<ref name="NodMag" /> یاگیساوا ڕایگەیاندووە کە ڕەوتی ئەدەبی پەیڕەو ناکات، پێی باشترە چیرۆک بنووسێت کە تیشک بخاتە سەر "بەختەوەرییە بچووکەکان"ی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندی مرۆڤایەتی.<ref name="Deccan2025" /> سەرکەوتنی ڕۆمانەکە بووە هۆی وەرگێڕانی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٠ لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا. <ref name="Nippon2024" /> هەرچەندە لە سەرەتادا زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بڵاوکرایەوە، بەڵام کتێبەکە لە ساڵانی ٢٠٢٠دا ناوبانگێکی جیهانی بەرچاوی بەدەستهێنا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەک BookTok, کە بووە هۆی وەرگێڕان بە زیاتر لە بیست زمان.<ref name="Deccan2025" /> == ژیانی کەسی == نووسینی یاگیساوا زۆرجار بە ئەزموونە کەسییەکانی خۆی ئاگادار دەناسرێتەوە. ژیانێکی ئاسایی لەگەڵ هاوسەر و پشیلەکەی دەژی و ئیلهام لە گۆڕانکارییە بچووکەکانی جیهان و باری دەروونی خۆی وەردەگرێت.<ref name="NodMag">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenodmag.com/content/satoshi-yagiasawa-japanese-author-morisaki-bookshop|سەردێڕ=For the author of the Morisaki Bookshop series, daily life is dramatic |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The Nod Mag}}</ref> == بەرهەمەکان == {| class="wikitable" !ناونیشان !کاتی بڵاوبوونەوە |- |Days at the Morisaki Bookshop 森崎書店の日々 Morisaki Shoten no Hibi |٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:森崎書店の日々 |trans-title=Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/642866 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094085457 |- |More Days at the Morisaki Bookshop 続・森崎書店の日々 Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:続・森崎書店の日々 |trans-title=More Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/4343540 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094086720 |- |Days at the Torunka Café 純喫茶トルンカ Junkissa Torunka |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ |trans-title=Days at the Torunka Café |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/7463275 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198937669 |- |More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness しあわせの香り 純喫茶トルンカ Shiawase no Kaori Junkissa Torunka |٦ی شووباتی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ |trans-title=More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/9240774 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198939151 |- |きみと暮らせば Kimi to Kuraseba |٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/10070704 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba}}</ref> 978-4198940508 |- |純喫茶トルンカ　新装版 Junkissa Torunka Shinsouban |٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/19745863 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198947514 |- |しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban |١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/20509689 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198948153 |- |きみと暮らせば　新装版 Kimi to Kuraseba Shinsouban |١٢ی ئایاری ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/21159044 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba Shinsouban}}</ref> 978-4198948542 |- |眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii) |٤ی تەممووزی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22011622 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii)}}</ref> 978-4591182260 |- |純喫茶トルンカ　最高の一杯 Junkissa Torunka Saikou no Ippai |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　最高の一杯 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22170824 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Saikou no Ippai}}</ref> 978-4198949709 |- |新装版 森崎書店の日々 Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi |٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22949244 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867658 |- |新装版 続・森崎書店の日々 Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 続・森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22997065 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867665 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * * [[openlibrary:authors/OL7594044A/Satoshi_Yagisawa|Works by Satoshi Yagisawa]] at [[ئۆپن لایبرەری|Open Library]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] gt4h2k1opjr4ozx675b8n9tjoxgjzhf 1696382 1696210 2026-10-28T17:05:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] 1696382 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ساتۆشی یاگیساوا|image=Satoshi Yagisawa.jpg|alt=|caption=ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ٢٠٢٦، کتێبی ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی بەدەست گرتووە.|birth_name=|birth_date=١٩٧٧|birth_place=[[چیبا Prefecture]], ژاپۆن|education=زانکۆی نیهۆن|occupation=|notable_works=''[[ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی]]''|awards=Chiyoda Literature Prize (2009)|website={{URL|yagisawa-satoshi.com}}}} '''ساتۆشی یاگیساوا''' (八木沢 里志، لەدایکبووی ١٩٧٧) نووسەری ژاپۆنییە. ئەو بە یەکەم ڕۆمانی ناسراوە بە ناوی ''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی'' کە بووە بە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نێودەوڵەتی و کراوەتە فیلمیش.<ref name="Nippon2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nippon.com/en/japan-topics/e00234/yagisawa-satoshi-an-interview-with-the-days-at-the-morisaki-bookshop-author-about-his-inte.html|سەردێڕ=Yagisawa Satoshi: An Interview with the Days at the Morisaki Bookshop Author About His International Bestseller |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Nippon.com}}</ref><ref name="Deccan2025">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kulkarni |یەکەم=V. |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.deccanherald.com/features/books/i-dont-believe-in-chasing-trends-japanese-novelist-satoshi-yagisawa-3888975|سەردێڕ='I don’t believe in chasing trends': Japanese novelist Satoshi Yagisawa |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Herald}}</ref> == سەرەتای ژیان == ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ١٩٧٧ لە [[پارێزگای چیبا|ویلایەتی چیبا]] لە ژاپۆن لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەری زانکۆی نیهۆنە.<ref name="Nippon2024" /> پێش سەرکەوتنی وەک ڕۆماننووس، یاگیساوا کاری جۆراوجۆری کردووە. == ژیانی لە وێژەدا == لە ساڵی ٢٠٠٩ یاگیساوا خەڵاتی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا بەهۆی چیڕۆکی (''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''). <ref name="Nippon2024" /> ڕۆمانەکە لە ناوچەی کاندا-جینبۆچۆ لە تۆکیۆ ڕوودەدات کە بە چڕبوونەوەی زۆری کتێبفرۆشییەکانی دەستی دوو ناسراوە، ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات بە ناوی تاکاکۆ کە دوای جیابوونەوەیەکی دژوار لە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی دەچێتە ناو کتێبفرۆشی مامی.<ref name="NodMag" /> یاگیساوا ڕایگەیاندووە کە ڕەوتی ئەدەبی پەیڕەو ناکات، پێی باشترە چیرۆک بنووسێت کە تیشک بخاتە سەر "بەختەوەرییە بچووکەکان"ی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندی مرۆڤایەتی.<ref name="Deccan2025" /> سەرکەوتنی ڕۆمانەکە بووە هۆی وەرگێڕانی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٠ لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا. <ref name="Nippon2024" /> هەرچەندە لە سەرەتادا زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بڵاوکرایەوە، بەڵام کتێبەکە لە ساڵانی ٢٠٢٠دا ناوبانگێکی جیهانی بەرچاوی بەدەستهێنا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەک BookTok, کە بووە هۆی وەرگێڕان بە زیاتر لە بیست زمان.<ref name="Deccan2025" /> == ژیانی کەسی == نووسینی یاگیساوا زۆرجار بە ئەزموونە کەسییەکانی خۆی ئاگادار دەناسرێتەوە. ژیانێکی ئاسایی لەگەڵ هاوسەر و پشیلەکەی دەژی و ئیلهام لە گۆڕانکارییە بچووکەکانی جیهان و باری دەروونی خۆی وەردەگرێت.<ref name="NodMag">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenodmag.com/content/satoshi-yagiasawa-japanese-author-morisaki-bookshop|سەردێڕ=For the author of the Morisaki Bookshop series, daily life is dramatic |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The Nod Mag}}</ref> == بەرهەمەکان == {| class="wikitable" !ناونیشان !کاتی بڵاوبوونەوە |- |Days at the Morisaki Bookshop 森崎書店の日々 Morisaki Shoten no Hibi |٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:森崎書店の日々 |trans-title=Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/642866 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094085457 |- |More Days at the Morisaki Bookshop 続・森崎書店の日々 Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:続・森崎書店の日々 |trans-title=More Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/4343540 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094086720 |- |Days at the Torunka Café 純喫茶トルンカ Junkissa Torunka |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ |trans-title=Days at the Torunka Café |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/7463275 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198937669 |- |More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness しあわせの香り 純喫茶トルンカ Shiawase no Kaori Junkissa Torunka |٦ی شووباتی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ |trans-title=More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/9240774 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198939151 |- |きみと暮らせば Kimi to Kuraseba |٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/10070704 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba}}</ref> 978-4198940508 |- |純喫茶トルンカ　新装版 Junkissa Torunka Shinsouban |٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/19745863 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198947514 |- |しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban |١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/20509689 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198948153 |- |きみと暮らせば　新装版 Kimi to Kuraseba Shinsouban |١٢ی ئایاری ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/21159044 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba Shinsouban}}</ref> 978-4198948542 |- |眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii) |٤ی تەممووزی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22011622 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii)}}</ref> 978-4591182260 |- |純喫茶トルンカ　最高の一杯 Junkissa Torunka Saikou no Ippai |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　最高の一杯 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22170824 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Saikou no Ippai}}</ref> 978-4198949709 |- |新装版 森崎書店の日々 Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi |٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22949244 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867658 |- |新装版 続・森崎書店の日々 Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 続・森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22997065 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867665 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * * [[openlibrary:authors/OL7594044A/Satoshi_Yagisawa|Works by Satoshi Yagisawa]] at [[ئۆپن لایبرەری|Open Library]] {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژاپۆن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] ossjszal4nt3xrh939z7q7t0d9a0648 1696504 1696382 2026-10-28T20:03:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696504 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox writer|name=ساتۆشی یاگیساوا|image=Satoshi Yagisawa.jpg|alt=|caption=ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ٢٠٢٦، کتێبی ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی بەدەست گرتووە.|birth_name=|birth_date=١٩٧٧|birth_place=[[چیبا Prefecture]], ژاپۆن|education=زانکۆی نیهۆن|occupation=|notable_works=''[[ڕۆژانێک لەکتێبفرۆشی مۆریساکی]]''|awards=Chiyoda Literature Prize (2009)|website={{URL|yagisawa-satoshi.com}}}} '''ساتۆشی یاگیساوا''' (八木沢 里志، لەدایکبووی ١٩٧٧) نووسەری ژاپۆنییە. ئەو بە یەکەم ڕۆمانی ناسراوە بە ناوی ''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی'' کە بووە بە یەکێ لە پڕفرۆشترین ڕۆمانی نێودەوڵەتی و کراوەتە فیلمیش.<ref name="Nippon2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nippon.com/en/japan-topics/e00234/yagisawa-satoshi-an-interview-with-the-days-at-the-morisaki-bookshop-author-about-his-inte.html|سەردێڕ=Yagisawa Satoshi: An Interview with the Days at the Morisaki Bookshop Author About His International Bestseller |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Nippon.com}}</ref><ref name="Deccan2025">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kulkarni |یەکەم=V. |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.deccanherald.com/features/books/i-dont-believe-in-chasing-trends-japanese-novelist-satoshi-yagisawa-3888975|سەردێڕ='I don’t believe in chasing trends': Japanese novelist Satoshi Yagisawa |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Deccan Herald}}</ref> == سەرەتای ژیان == ساتۆشی یاگیساوا لە ساڵی ١٩٧٧ لە [[پارێزگای چیبا|ویلایەتی چیبا]] لە ژاپۆن لەدایکبووە. دەرچووی کۆلێژی هونەری زانکۆی نیهۆنە.<ref name="Nippon2024" /> پێش سەرکەوتنی وەک ڕۆماننووس، یاگیساوا کاری جۆراوجۆری کردووە. == ژیانی لە وێژەدا == لە ساڵی ٢٠٠٩ یاگیساوا خەڵاتی ئەدەبی چییۆدای بەدەستهێنا بەهۆی چیڕۆکی (''ڕۆژانێک لە کتێبفرۆشی مۆریساکی''). <ref name="Nippon2024" /> ڕۆمانەکە لە ناوچەی کاندا-جینبۆچۆ لە تۆکیۆ ڕوودەدات کە بە چڕبوونەوەی زۆری کتێبفرۆشییەکانی دەستی دوو ناسراوە، ڕۆمانەکە باس لە کچێکی گەنج دەکات بە ناوی تاکاکۆ کە دوای جیابوونەوەیەکی دژوار لە پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی دەچێتە ناو کتێبفرۆشی مامی.<ref name="NodMag" /> یاگیساوا ڕایگەیاندووە کە ڕەوتی ئەدەبی پەیڕەو ناکات، پێی باشترە چیرۆک بنووسێت کە تیشک بخاتە سەر "بەختەوەرییە بچووکەکان"ی ژیانی ڕۆژانە و پەیوەندی مرۆڤایەتی.<ref name="Deccan2025" /> سەرکەوتنی ڕۆمانەکە بووە هۆی وەرگێڕانی فیلمێکی ساڵی ٢٠١٠ لە دەرهێنانی ئاساکۆ هیوگا. <ref name="Nippon2024" /> هەرچەندە لە سەرەتادا زیاتر لە دە ساڵ پێشتر بڵاوکرایەوە، بەڵام کتێبەکە لە ساڵانی ٢٠٢٠دا ناوبانگێکی جیهانی بەرچاوی بەدەستهێنا لە ڕێگەی پلاتفۆرمی سۆشیال میدیای وەک BookTok, کە بووە هۆی وەرگێڕان بە زیاتر لە بیست زمان.<ref name="Deccan2025" /> == ژیانی کەسی == نووسینی یاگیساوا زۆرجار بە ئەزموونە کەسییەکانی خۆی ئاگادار دەناسرێتەوە. ژیانێکی ئاسایی لەگەڵ هاوسەر و پشیلەکەی دەژی و ئیلهام لە گۆڕانکارییە بچووکەکانی جیهان و باری دەروونی خۆی وەردەگرێت.<ref name="NodMag">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://thenodmag.com/content/satoshi-yagiasawa-japanese-author-morisaki-bookshop|سەردێڕ=For the author of the Morisaki Bookshop series, daily life is dramatic |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=The Nod Mag}}</ref> == بەرهەمەکان == {| class="wikitable" !ناونیشان !کاتی بڵاوبوونەوە |- |Days at the Morisaki Bookshop 森崎書店の日々 Morisaki Shoten no Hibi |٧ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:森崎書店の日々 |trans-title=Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/642866 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094085457 |- |More Days at the Morisaki Bookshop 続・森崎書店の日々 Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:続・森崎書店の日々 |trans-title=More Days at the Morisaki Bookshop |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/4343540 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4094086720 |- |Days at the Torunka Café 純喫茶トルンカ Junkissa Torunka |١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ |trans-title=Days at the Torunka Café |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/7463275 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198937669 |- |More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness しあわせの香り 純喫茶トルンカ Shiawase no Kaori Junkissa Torunka |٦ی شووباتی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ |trans-title=More Days at the Torunka Café: The Scent of Happiness |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/9240774 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka}}</ref> 978-4198939151 |- |きみと暮らせば Kimi to Kuraseba |٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/10070704 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba}}</ref> 978-4198940508 |- |純喫茶トルンカ　新装版 Junkissa Torunka Shinsouban |٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/19745863 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198947514 |- |しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban |١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:しあわせの香り 純喫茶トルンカ　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/20509689 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shiawase no Kaori Junkissa Torunka Shinsouban}}</ref> 978-4198948153 |- |きみと暮らせば　新装版 Kimi to Kuraseba Shinsouban |١٢ی ئایاری ٢٠٢٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:きみと暮らせば　新装版 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/21159044 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Kimi to Kuraseba Shinsouban}}</ref> 978-4198948542 |- |眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii) |٤ی تەممووزی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:眠れぬ夜のご褒美（アンソロジー） |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22011622 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Nemurenu Yoru no Gohoubi (Ansorojii)}}</ref> 978-4591182260 |- |純喫茶トルンカ　最高の一杯 Junkissa Torunka Saikou no Ippai |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:純喫茶トルンカ　最高の一杯 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22170824 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Junkissa Torunka Saikou no Ippai}}</ref> 978-4198949709 |- |新装版 森崎書店の日々 Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi |٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22949244 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867658 |- |新装版 続・森崎書店の日々 Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi |٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ja:新装版 続・森崎書店の日々 |ناونیشان=https://bookmeter.com/books/22997065 |وێبگە=Bookmeter |زمان=Japanese |سەردێڕ=Shinsouban Zoku Morisaki Shoten no Hibi}}</ref> 978-4093867665 |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * * [[openlibrary:authors/OL7594044A/Satoshi_Yagisawa|Works by Satoshi Yagisawa]] at [[ئۆپن لایبرەری|Open Library]] {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژاپۆن}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:Articles with hCards]] r1ouqvozlxdw4k275kdc2c5xzwhsc8h 0 305726 1696209 1696129 2026-10-28T12:04:45Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696209 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڕێکخراوێکی حکومی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = ئەنجومەنی فیلمی کۆری |seal = |formed = ٣ی نیسانی ١٩٧٣ |preceding1 = کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری |preceding2 = کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری |preceding3 = |jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] |headquarters = ھایوندای، [[بوسان]]، کۆریای باشوور |parent_agency = وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار |website = {{URL|https://www.kofic.or.kr|kofic.or.kr}} |embed = {{Infobox Korean name/auto |child=yes |hangul=영화진흥위원회 |hanja=映畫振興委員會 }} |map=https://en.wikipedia.org/wiki/Korean_Film_Council#/map/0}} '''ئەنجومەنی فیلمی کۆری''' ('''KOFIC'''؛ {{Korean|영화진흥위원회}}) ڕێکخراوێکی بەڕێوەبەری سەربەخۆیە کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێت لەژێر سەرپەرشتی وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) لە کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee|یەکەم١=Hyo-won|سەردێڕ=دامەزراوە سەرەکییەکانی فیلمی کۆریای باشوور دەگوازرێنەوە بۆ بوسان|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/news/major-south-korean-film-bodies-651407|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> == مێژوو == ئەنجومەنی فیلمی کۆری لە ساڵی ١٩٧٣ وەک کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری (KMPPC) دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٩٩ ناوی خۆی گۆڕی بۆ کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری، تا وەک دەستەیەکی خۆبەڕێوەبەر دامەزرێت کە بتوانێت سیاسەتی فیلم بەبێ پێویستی بە پەسەندکردنی وەزارەتی ڕۆشنبیری جێبەجێ بکات. لە ساڵی ٢٠٠٤ جارێکی تر ناوی گۆڕدرا بۆ ئەنجومەنی فیلمی کۆری تا ڕێگری بکات لە تێکەڵاوبوون لەگەڵ کۆمییسیۆنە ناوخۆییەکانی فیلم کە پشتیوانی لە شوێنی وێنەگرتن دەکەن.<ref name=filmbiz>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Stephen|دوایین١=Cremin|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری: گەنج لە چل ساڵیدا|ناونیشان=http://www.filmbiz.asia/news/korean-film-council-young-at-forty|وێبگە=[[Film Business Asia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری (KOFIC)|ناونیشان=http://www.koreanfilm.org/links.html|وێبگە=Koreanfilm.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> == ڕۆڵەکان == ئەنجومەنی فیلمی کۆری لە پێنج کۆمیسیار پێکهاتووە، لەوانەش سەرۆکێکی تەواو و ٨ ئەندامی کۆمیتە کە لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار دامەزراون بۆ گفتوگۆکردن و بڕیاردان لەسەر سیاسەتە سەرەکییەکانی پەیوەست بە فیلمی کۆری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نناساندنی KOFIC|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/kofic/intro.jsp|وێبگە=Korean Film Biz Zone|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ئامانجی پەرەپێدان و پاڵپشتیکردنی فیلمی کۆرییە لەناوخۆ و دەرەوەی کۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/films/index/company.jsp?companyCd=20100548|وێبگە=Korean Film Biz Zone|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری: پاڵپشتی هەمەجۆر|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/korean-film-council-diversified-support/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=دابینکردنی بودجەی بزنسی فیلمی کۆری|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/funding-the-korean-film-business/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160319123417/http://culture360.asef.org/magazine/funding-the-korean-film-business/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=سەرهەڵدانی سەرسوڕهێنەری فیلمی کۆری|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/the-impressive-rise-of-korean-cinema/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160130172430/http://culture360.asef.org/magazine/the-impressive-rise-of-korean-cinema/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == هێڵی کاتی (١٩٧٣–٢٠١٣) == * نیسانی ١٩٧٣ - وەک کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری دامەزرا<ref name=filmbiz /> * ئاداری ١٩٨٤ - ئەکادیمیای هونەرەکانی فیلمی کۆری (KAFA) دامەزرا * تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ - سندوقی گەشەپێدانی فیلمی کۆری دامەزرا * تشرینی دووەمی ١٩٩٧ - تەواوبوونی ستۆدیۆکانی نامیانگجو * شباتی ١٩٩٨ - یاسای گەشەپێدانی فیلم چوارچێوەی یاسایی بۆ KOFIC دیاری کرد * ئایاری ١٩٩٩ - کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری دەستی پێکرد * ئاداری ٢٠٠٤ - کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری ناوی گۆڕدرا بۆ ئەنجومەنی فیلمی کۆری * تەمموزی ٢٠٠٧ - سندوقی گەشەپێدانی فیلم دامەزرا * ئاداری ٢٠١٢ - ناوەندی بزنسی فیلمی کۆری لە [[پەکین]] کرایەوە * تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ - دوا وادە بۆ KOFIC تا بگوێزرێتەوە بۆ [[بوسان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|http://www.koreanfilm.or.kr}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:دارایی فیلم]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] 4abvt2iz9rdqt46tdylz1ur12iv7mlh 0 305731 1696205 1696197 2026-10-28T12:02:45Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696205 wikitext text/x-wiki '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[Francis Halzen|فرانسیس هالزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Karl Deisseroth|کارل دیسێرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Georg Nagel|جۆرج ناگل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Peter Hegemann|پیتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} grrx4pxmdkzvxl5id6myts4ojczxktu 1696509 1696205 2026-10-28T20:05:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1696509 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[Francis Halzen|فرانسیس هالزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Karl Deisseroth|کارل دیسێرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Georg Nagel|جۆرج ناگل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Peter Hegemann|پیتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} ax6dw29tp3223fgg0sn45qxryfjevox 1696555 1696509 2026-10-28T21:09:45Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696555 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}فرانسیس هاڵزن | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Karl Deisseroth|کارل دیسێرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Georg Nagel|جۆرج ناگل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Peter Hegemann|پیتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 76o1kzybx8ae7ns1cmu8hlj1esfr12o 1696556 1696555 2026-10-28T21:10:13Z Shaween 18477 1696556 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}فرانسیس هاڵزن | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Georg Nagel|جۆرج ناگل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Peter Hegemann|پیتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} bdfi1mif8rjb5jh75xet5oo59swe42c 1696560 1696556 2026-10-28T21:11:02Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696560 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}فرانسیس هاڵزن | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[Peter Hegemann|پیتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 90s4mnfadif75pvmd1e5yxrpf35c5ca 1696561 1696560 2026-10-28T21:12:20Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696561 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}فرانسیس هاڵزن | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} rmgqzttyq9u3nmqcgb4t96rfl82hquf 1696772 1696561 2026-10-29T09:06:28Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696772 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} rutf0n8jaj39pjgtqs028sq8w5snbl8 1696774 1696772 2026-10-29T09:07:15Z Shaween 18477 1696774 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{2026 Nobel Prize winners}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 1k2esuqcdoz27bzbya9qsppq9c5vn8p 1696775 1696774 2026-10-29T09:07:37Z Shaween 18477 /* سەرچاوەکان */ 1696775 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} hphfsf0p6gnumqoe7jqphx04g4r3gr1 1696779 1696775 2026-10-29T09:09:39Z Shaween 18477 پۆل زیاد کرا 1696779 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] p36bqv22lvdtehbtpb7y0jyumtpno3t 1696780 1696779 2026-10-29T09:10:46Z Shaween 18477 1696780 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ|دامەزراوەی نۆبڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] ak8gbnxz5y4gofolhw6ielw9tx0wi0w 1696782 1696780 2026-10-29T09:11:18Z Shaween 18477 1696782 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] 0ip7p693ue0vbicmdfvtjl63f9ophhb 1696783 1696782 2026-10-29T09:15:30Z Shaween 18477 1696783 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[Anne Carson|ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] 9ycnybxnddrjjcnmtvayklzw32pfgso 1696789 1696783 2026-10-29T09:36:30Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696789 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | وێژە |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] lgqwibmlmodip0kbl2qx2m4pu1i39p6 1696800 1696789 2026-10-29T10:12:19Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696800 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|وێژە]] |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[Henri B. Kagan|هێنری بی کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] fxamfblcoxymhxs5p23e6hz42o09dkh 0 305732 1696204 1696203 2026-10-28T12:02:15Z AramBot 39807 بۆت: چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696204 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Francis Halzen (2025).jpg}}'''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ot1tjd1pdxtnjxbt4ibw2q1eiyyv8u9 1696212 1696204 2026-10-28T12:05:53Z Shaween 18477 /* بەستەری دەرەکی */ 1696212 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Francis Halzen (2025).jpg}}'''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7uoybs8usvh34mfubtyag539leljquf 1696216 1696212 2026-10-28T12:06:47Z Shaween 18477 1696216 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = |شوێنی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ii2n7eevmyl14qwz9n8c7w55aux5ven 1696220 1696216 2026-10-28T12:07:47Z Shaween 18477 1696220 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = |شوێنی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] tv9s5aibeqmo6eff5b7k54p1mdh3bbp 1696222 1696220 2026-10-28T12:08:08Z Shaween 18477 1696222 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6cr183tag3w2v05eq1fe6wyo990u0qf 1696228 1696222 2026-10-28T12:09:49Z Shaween 18477 1696228 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 02x3p8cfc421mzl6sghklomlsax4yd0 1696235 1696228 2026-10-28T12:11:59Z Shaween 18477 1696235 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] iexbi7vpcxwurz7y76p8v5pean74e5y 1696242 1696235 2026-10-28T12:14:07Z Shaween 18477 1696242 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک ٢٠٢٦، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] haw9ui408vd10tavcle8nhv0u4fta68 1696244 1696242 2026-10-28T12:14:44Z Shaween 18477 1696244 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک ٢٠٢٦]]، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s4fgxloaniz79ydcw1p1ok2bhxlmlbo 1696245 1696244 2026-10-28T12:16:03Z Shaween 18477 1696245 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 73je4smvikinedxa5ho1jgtan1ap7n4 1696246 1696245 2026-10-28T12:21:21Z Shaween 18477 1696246 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = سێرن، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 51jw4q3cwxf89kq3pq5u3bc5vptjax0 1696247 1696246 2026-10-28T12:21:47Z Shaween 18477 1696247 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6f9lgalrz65al1tbmvlfi2hti7wuvkz 1696249 1696247 2026-10-28T12:22:15Z Shaween 18477 1696249 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8b0al69diijyqxy5ypplnl6yy6cetd9 1696250 1696249 2026-10-28T12:24:28Z Shaween 18477 1696250 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cer6saxtz9bpzjqwcgdwlofqer7jcv4 1696326 1696250 2026-10-28T16:08:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} 1696326 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] g0cg47c86y5md2lq50nc2fmx0xqh2gq 1696376 1696326 2026-10-28T17:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]] و [[دەروازە:بەلجیکا|بەلجیکا]] 1696376 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2hrec2ryvuqp10udx26ivoe7f3mtxrt 1696506 1696376 2026-10-28T20:04:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696506 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jz2xpavqbzxsauk0rx21bzvprlrgytx 1696784 1696506 2026-10-29T09:16:27Z Shaween 18477 1696784 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] og3ogwicc65tnvcca3k8ecqenwg8qzb 1696786 1696784 2026-10-29T09:18:16Z Shaween 18477 1696786 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] ir870ljuqmqjuaw4guvy749qr3r75mt 1696787 1696786 2026-10-29T09:22:05Z Shaween 18477 بەستەری پێ درا 1696787 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] 2g1zxzl7ielqhhvx7kmcs77iquhlxk4 0 305733 1696251 2026-10-28T12:37:32Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1381365391|Karl Deisseroth]]» 1696251 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg}}'''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 13dpqp7jos7gwlf6yx746en8cnp3eoo 1696252 1696251 2026-10-28T12:40:49Z Shaween 18477 1696252 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[Boston, Massachusetts]], U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6o4gowab9tm09fcn29yon00cy57thqr 1696253 1696252 2026-10-28T12:43:37Z Shaween 18477 1696253 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gi68dp5l8awwncomwx7zn6epczo4lri 1696255 1696253 2026-10-28T12:49:22Z Shaween 18477 1696255 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ep8owphg56rx0ni0t018uiqlmm46snb 1696256 1696255 2026-10-28T12:52:04Z Shaween 18477 1696256 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) *خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠٢٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mo65wwnazr2zjk285nbblndahtosthg 1696257 1696256 2026-10-28T12:53:04Z Shaween 18477 1696257 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rmfkm192zq684ogm1s5w02a8eqwrcc2 1696258 1696257 2026-10-28T12:56:17Z Shaween 18477 1696258 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fjneq13dgz4vrzljfl150jxa6pihlzv 1696259 1696258 2026-10-28T12:57:01Z Shaween 18477 1696259 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ijd8sovfpmet70vprsl78tqangdujgh 1696260 1696259 2026-10-28T13:02:31Z Shaween 18477 1696260 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dheq6y5phd3qaxg0zoarssb7ec2ztkb 1696261 1696260 2026-10-28T13:08:58Z Shaween 18477 1696261 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6kztcsdt3ijq2d24cqgh55n2efggj0d 1696262 1696261 2026-10-28T13:09:54Z Shaween 18477 1696262 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا . <ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک". <ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا. <ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی". <ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان" <ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cy1vforinx0cdrfu3x45qlz4xwi01kw 1696263 1696262 2026-10-28T13:12:48Z Shaween 18477 1696263 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7gbaag5l8dlv0fdg7fahsdzzt0panug 1696264 1696263 2026-10-28T13:18:00Z Shaween 18477 /* ئۆپتۆجینێتیک */ 1696264 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4vncfiioik3t1zugdjhqi7b0r9tyr4z 1696325 1696264 2026-10-28T16:07:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Karl Deisseroth}} 1696325 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karl Deisseroth}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fng01604m5asxheiicw3tvqnxajgi2l 1696377 1696325 2026-10-28T17:02:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، [[دەروازە:پزیشکی|پزیشکی]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1696377 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Breakthrough Prize laureates}}{{Japan Prize}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karl Deisseroth}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b7dpkjyeqaxanhcaqpc8i4ukgqgd0df 1696785 1696377 2026-10-29T09:17:16Z Shaween 18477 1696785 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{Cite web |date=October 5, 2026 |title=Karl Deisseroth Facts |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |access-date=October 5, 2026 |website=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 5, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 5, 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=October 5, 2026 |وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 13, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/ |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016 |وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=20 January 2018 |ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 18, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{Cite book|last=Deisseroth|first=Karl|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|title=Projections|date=2021|publisher=Random House|isbn=978-1-9848-5369-1|publication-place=New York|page=|access-date=January 18, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|archive-date=January 18, 2022|url-status=live}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=December 20, 2010 |title=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |volume=8 |issue=1 |page=1 |doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 12, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=March 1, 2016}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 29, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=December 5, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 22, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2019}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=July 16, 2019 |وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=June 3, 2020 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 23, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 23, 2022 |وێبگە=News Center}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kim YS |date=Sep 2018 |title=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=343–348 |bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=6340299 |pmid=30158696}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=January 22, 2012 |title=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |volume=365 |issue=6453 |pages=369–74 |bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=4160518 |pmid=22266941}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kato HE |date=Sep 2018 |title=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |volume=561 |issue=7723 |pages=349–354 |bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=6317992 |pmid=30158697}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |last2=Hegemann P |date=September 15, 2017 |title=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |volume=357 |issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=5723383 |pmid=28912215 |article-number=eaan5544}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden ES |last2=Zhang F |last3=Bamberg E |last4=Nagel G |last5=Deisseroth K |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |volume=8 |issue=9 |pages=1263–8 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K. |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |volume=18 |issue=9 |pages=1213–25 |doi=10.1038/nn.4091 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li X |last2=Gutierrez DV |last3=Hanson MG |last4=Han J |last5=Mark MD |last6=Chiel H |last7=Hegemann P |last8=Landmesser LT |last9=Herlitze S |date=December 6, 2005 |title=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |volume=102 |issue=49 |pages=17816–21 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel G |last2=Brauner M |last3=Liewald J |last4=Adeishvili N |last5=Bamberg E |last6=Gottschalk A |date=December 2005 |title=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ishizuka T |last2=Kakuda M |last3=Araki R |last4=Yawo H |date=2006 |title=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |volume=54 |issue=2 |pages=85–94 |doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=16298005 |s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bi A |last2=Cui J |last3=Ma Y |last4=Olshevskaya E |last5=Pu M |last6=Dizhoor A |last7=Pan Z |date=2006 |title=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |volume=50 |issue=1 |pages=23–33 |doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=1459045 |pmid=16600853}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 1, 2016 |ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 26, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=February 9, 2020 |وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hoffman A |last2=Hildebrandt V |last3=Heberle J |last4=Buldt G |date=1994 |title=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |volume=91 |issue=20 |pages=9367–9371 |bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=44813 |pmid=7937771 |doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |year=1996 |title=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |volume=87 |issue=7 |pages=1317–1326 |doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=8980237 |s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=April 19, 2020 |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Viviana Gradinaru |last2=Jennifer Treweek |last3=Kristin Overton |last4=Karl Deisseroth |date=2018 |title=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |volume=47 |pages=355–376 |doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=6359929 |pmid=29792820}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wang, X |date=June 21, 2018 |title=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=6339868 |pmid=29930089}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Thomas Knopfel |date=July 27, 2018 |title=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |volume=361 |issue=6400 |pages=328–329 |bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=30049862 |s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 7, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Godwin |first=Richard |ڕێکەوت=June 12, 2021 |ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 20, 2025 |ڕێکەوتی سەردان=August 11, 2025 |وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=September 2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Chung |first=Kwanghun |last2=Deisseroth |first2=Karl |date=June 2013 |title=CLARITY for mapping the nervous system |url=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |language=en |volume=10 |issue=6 |pages=508–513 |doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=23722210 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth |first=Karl |date=September 2015 |title=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=18 |issue=9 |pages=1213–1225 |doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=4790845 |pmid=26308982}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=December 13, 2021}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Deisseroth K |date=2017 |title=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |volume=18 |issue=6 |pages=859–60 |doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=5452044 |pmid=28566521}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 27, 2023 |ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 3, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=May 3, 2021 |وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 15, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=November 8, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=June 12, 2020 |وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=March 13, 2019 |وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 6, 2013 |ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2020}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020 |وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karl Deisseroth}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] nd24r0t56xtz37wk24tbpvve88bgj9q 0 305734 1696307 2026-10-28T13:44:46Z Pirehelokan 5097 Pirehelokan پەڕەی [[پەتای جیھانی کۆڤید-١٩ لە ئێران]]ی گواستەوە بۆ [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئێران]]: ناو+ی 1696307 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئێران]] ax9dudymgg0m9xua0q4y2fay4h4vhmz 0 305735 1696308 2026-10-28T13:49:41Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1379934695|Georg Nagel]]» 1696308 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Prof. Dr. Georg Nagel.png}}'''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج ناگل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] 3xza4xs7brxoim277izepey17035s3t 1696309 1696308 2026-10-28T13:52:08Z Shaween 18477 1696309 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج ناگل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] 0o3e8o80dgk1he04ln2mkmnhcdae6w7 1696311 1696309 2026-10-28T14:12:09Z Shaween 18477 /* توێژینەوە */ 1696311 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] kx1969y4ckvx67k7cfuo49f2pfjcj6u 1696324 1696311 2026-10-28T16:02:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} 1696324 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] 7npgivy4zqngxy1yeulgb0lftldb67t 1696378 1696324 2026-10-28T17:03:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1696378 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] bq9yruy7q7eeffxuvwb2jgui2a454ti 1696505 1696378 2026-10-28T20:03:59Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696505 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2026-10-05 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |date=2002-06-28 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Möckel |first2=Bettina |last3=Büldt |first3=Georg |last4=Bamberg |first4=Ernst |date=1995-12-18 |title=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |language=en |volume=377 |issue=2 |pages=263–266 |doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=8543064 |s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=G. |last2=Szellas |first2=T. |last3=Huhn |first3=W. |last4=Kateriya |first4=S. |last5=Adeishvili |first5=N. |last6=Berthold |first6=P. |last7=Ollig |first7=D. |last8=Hegemann |first8=P. |last9=Bamberg |first9=E. |date=2003-11-25 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S |last2=Zhang |first2=Feng |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |language=en |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Brauner |first2=Martin |last3=Liewald |first3=Jana F. |last4=Adeishvili |first4=Nona |last5=Bamberg |first5=Ernst |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2005 |title=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |language=en |volume=15 |issue=24 |pages=2279–2284 |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=16360690 |s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Wang |first2=Li-Ping |last3=Brauner |first3=Martin |last4=Liewald |first4=Jana F. |last5=Kay |first5=Kenneth |last6=Watzke |first6=Natalie |last7=Wood |first7=Phillip G. |last8=Bamberg |first8=Ernst |last9=Nagel |first9=Georg |last10=Gottschalk |first10=Alexander |last11=Deisseroth |first11=Karl |date=2007 |title=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |url=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7136 |pages=633–639 |doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=17410168 |s2cid=4415339 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Schröder-Lang |first=Saskia |last2=Schwärzel |first2=Martin |last3=Seifert |first3=Reinhard |last4=Strünker |first4=Timo |last5=Kateriya |first5=Suneel |last6=Looser |first6=Jens |last7=Watanabe |first7=Masakatsu |last8=Kaupp |first8=U Benjamin |last9=Hegemann |first9=Peter |last10=Nagel |first10=Georg |date=2007 |title=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |url=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |url-status=live |journal=Nature Methods |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=39–42 |doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=17128267 |s2cid=10616442 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |archive-date=2022-01-21 |access-date=2020-06-14}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gao |first=Shiqiang |last2=Nagpal |first2=Jatin |last3=Schneider |first3=Martin W. |last4=Kozjak-Pavlovic |first4=Vera |last5=Nagel |first5=Georg |last6=Gottschalk |first6=Alexander |date=2015 |title=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |language=en |volume=6 |issue=1 |pages=8046 |doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=4569695 |pmid=26345128 |doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhou |first=Yang |last2=Ding |first2=Meiqi |last3=Gao |first3=Shiqiang |last4=Yu-Strzelczyk |first4=Jing |last5=Krischke |first5=Markus |last6=Duan |first6=Xiaodong |last7=Leide |first7=Jana |last8=Riederer |first8=Markus |last9=Mueller |first9=Martin J. |last10=Hedrich |first10=Rainer |last11=Konrad |first11=Kai R. |date=2021 |title=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |url=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=144–151 |doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=33594268 |s2cid=231945847 |url-access=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=18 August 2026 |ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=29 July 2026 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-03-27 |ڕێکەوتی سەردان=2018-12-19}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=9 November 2025 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=27 August 2023 |ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/ |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026 |وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2021-02-06 |ڕێکەوتی سەردان=2019-03-12 |وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2020-08-10 |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-21}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] 8qh2llmdv561yb0xqga0qmndzbfxxxs 0 305736 1696319 2026-10-28T15:45:16Z مامۆستا 39489 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1380217392|Regime]]» 1696319 wikitext text/x-wiki [[File:World_citizens_living_under_different_political_regimes,_OWID.svg|وێنۆک| هاوڵاتیانی جیهانی کە لە ژێر ڕژێمی سیاسی جیاوازدا دەژین، وەک لە سیاسەتی چوارەمدا پێناسە کراوە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ourworldindata.org/grapher/world-pop-by-political-regime |ڕێکەوتی سەردان=5 March 2020 |وێبگە=Our World in Data}}</ref>]] لە [[زانستی سیاسی|زانستی سیاسیدا]] ، '''ڕژێم''' (هەروەها بە '''ڕێژیم''' دەنووسرێت) سیستەمێکە لە نۆرم و ڕێسا و ڕێکارەکانی بڕیاردان. لە چوارچێوەی سیاسەتی نیشتمانیدا، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەیە بۆ سیستەمی ڕێکخستنی سیاسی کە دەستڕاگەیشتن بە پۆستی گشتی دیاری دەکات، و ڕادەی دەسەڵاتی بەرپرسان. <ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Donnelly |first=Jack |date=1986 |title=International human rights: a regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/international-human-rights-a-regime-analysis/F27C4F556D14A70CA83AA8A45BB14843 |journal=International Organization |language=en |volume=40 |issue=3 |pages=599–642 |doi=10.1017/S0020818300027296 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rose |first=Richard |date=1969 |title=Dynamic Tendencies in the Authority of Regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/dynamic-tendencies-in-the-authority-of-regimes/8AD02AE84B5D7BEB82BADC8F5F25965D |journal=World Politics |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=602–628 |doi=10.2307/2009668 |issn=1086-3338 |jstor=2009668 |url-access=subscription}}</ref> زۆرجار زانایانی سیاسی ڕژێمەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە [[دیموکراسی]], [[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]] یان تێکەڵە . <ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Karl |first=Terry |last2=Schmitter |first2=Phillippe |date=Summer 1991 |title=What Democracy Is...and Is Not |url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/what-democracy-is-and-is-not/ |journal=Journal of Democracy |pages=76–78 |access-date=March 3, 2023}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Young |first=Oran R. |date=1982–2004 |title=Regime dynamics: the rise and fall of international regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/regime-dynamics-the-rise-and-fall-of-international-regimes/6885F64E8C01664F4B7EA48C556AB5E8 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=277–297 |doi=10.1017/S0020818300018956 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Herre |first=Bastian |ڕێکەوت=December 2, 2021 |ناونیشان=https://ourworldindata.org/regimes-of-the-world-data |ڕێکەوتی سەردان=March 14, 2023 |وێبگە=Our World in Data}}</ref> ڕژێمە نێودەوڵەتییەکان کۆمەڵێک بنەمای ناڕاستەوخۆ یان ڕوون، نۆرم ، ڕێسا و ڕێکاری بڕیاردانن کە چاوەڕوانییەکانی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە بوارێکی دیاریکراوی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە دەوری کۆدەبنەوە. <ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Krasner |first=Stephen D. |date=1982 |title=Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables |url=https://www.jstor.org/stable/2706520 |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=185–205 |doi=10.1017/S0020818300018920 |issn=0020-8183 |jstor=2706520 |s2cid=154767786 |url-access=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ruggie |first=John Gerard |date=1982 |title=International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=379–415 |doi=10.1017/S0020818300018993 |issn=0020-8183 |jstor=2706527 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Keohane|first=Robert Owen|url=https://books.google.com/books?id=krurQgAACAAJ|title=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy|date=1984|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-07676-8|pages=59|language=en}}</ref> <ref name=":1" /> بە زمانی ڕۆژانە, ڕژێم حکومەتێکی تاکڕەو یان نادادپەروەرە. <ref name=":1" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Strange |first=Susan |date=1982 |title=Cave! hic dragones: a critique of regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/cave-hic-dragones-a-critique-of-regime-analysis/E1B1A34B4D889C6E4A55508151BF8AB1 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=479–496 |doi=10.1017/S0020818300019020 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === * {{Cite book|last=James|first=Paul|url=https://www.academia.edu/4251331|title=Globalization and Economy, Vol. 3: Global Economic Regimes and Institutions|last2=Palen|first2=Ronen|publisher=Sage Publications|year=2007|location=London|author-link=Paul James (academic)}} * O'Neill, Patrick, ''Essentials of Comparative Government'' [[پۆل:حکوومەت]] 3py92ef6krx5wl6obufhpx7296o5nyo 1696320 1696319 2026-10-28T15:45:39Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1696320 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:World_citizens_living_under_different_political_regimes,_OWID.svg|وێنۆک| ھاووڵاتیانی جیھانی کە لەژێر ڕژێمی سیاسی جیاوازدا دەژین، وەک لە سیاسەتی چوارەمدا پێناسە کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ourworldindata.org/grapher/world-pop-by-political-regime |ڕێکەوتی سەردان=5 March 2020 |وێبگە=Our World in Data}}</ref>]] لە [[زانستی سیاسی|زانستی سیاسیدا]]، '''ڕژێم''' (ھەروەھا بە '''ڕێژیم''' دەنووسرێت) سیستەمێکە لە نۆرم و ڕێسا و ڕێکارەکانی بڕیاردان. لە چوارچێوەی سیاسەتی نیشتمانیدا، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەیە بۆ سیستەمی ڕێکخستنی سیاسی کە دەستڕاگەیشتن بە پۆستی گشتی دیاری دەکات، و ڕادەی دەسەڵاتی بەرپرسان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Donnelly |first=Jack |date=1986 |title=International human rights: a regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/international-human-rights-a-regime-analysis/F27C4F556D14A70CA83AA8A45BB14843 |journal=International Organization |language=en |volume=40 |issue=3 |pages=599–642 |doi=10.1017/S0020818300027296 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rose |first=Richard |date=1969 |title=Dynamic Tendencies in the Authority of Regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/dynamic-tendencies-in-the-authority-of-regimes/8AD02AE84B5D7BEB82BADC8F5F25965D |journal=World Politics |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=602–628 |doi=10.2307/2009668 |issn=1086-3338 |jstor=2009668 |url-access=subscription}}</ref> زۆرجار زانایانی سیاسی ڕژێمەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە [[دیموکراسی]]، [[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]] یان تێکەڵە.<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Karl |first=Terry |last2=Schmitter |first2=Phillippe |date=Summer 1991 |title=What Democracy Is...and Is Not |url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/what-democracy-is-and-is-not/ |journal=Journal of Democracy |pages=76–78 |access-date=March 3, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Young |first=Oran R. |date=1982–2004 |title=Regime dynamics: the rise and fall of international regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/regime-dynamics-the-rise-and-fall-of-international-regimes/6885F64E8C01664F4B7EA48C556AB5E8 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=277–297 |doi=10.1017/S0020818300018956 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Herre |first=Bastian |ڕێکەوت=December 2, 2021 |ناونیشان=https://ourworldindata.org/regimes-of-the-world-data |ڕێکەوتی سەردان=March 14, 2023 |وێبگە=Our World in Data}}</ref> ڕژێمە نێودەوڵەتییەکان کۆمەڵێک بنەمای ناڕاستەوخۆ یان ڕوون، نۆرم، ڕێسا و ڕێکاری بڕیاردانن کە چاوەڕوانییەکانی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە بوارێکی دیاریکراوی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە دەوری کۆدەبنەوە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Krasner |first=Stephen D. |date=1982 |title=Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables |url=https://www.jstor.org/stable/2706520 |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=185–205 |doi=10.1017/S0020818300018920 |issn=0020-8183 |jstor=2706520 |s2cid=154767786 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ruggie |first=John Gerard |date=1982 |title=International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=379–415 |doi=10.1017/S0020818300018993 |issn=0020-8183 |jstor=2706527 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|last=Keohane|first=Robert Owen|url=https://books.google.com/books?id=krurQgAACAAJ|title=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy|date=1984|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-07676-8|pages=59|language=en}}</ref><ref name=":1"/> بە زمانی ڕۆژانە، ڕژێم حکوومەتێکی تاکڕەو یان نادادپەروەرە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Strange |first=Susan |date=1982 |title=Cave! hic dragones: a critique of regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/cave-hic-dragones-a-critique-of-regime-analysis/E1B1A34B4D889C6E4A55508151BF8AB1 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=479–496 |doi=10.1017/S0020818300019020 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === * {{Cite book|last=James|first=Paul|url=https://www.academia.edu/4251331|title=Globalization and Economy, Vol. 3: Global Economic Regimes and Institutions|last2=Palen|first2=Ronen|publisher=Sage Publications|year=2007|location=London|author-link=Paul James (academic)}} * O'Neill, Patrick, ''Essentials of Comparative Government'' [[پۆل:حکوومەت]] 3mpftgxqqux6ito9dw5ekq99v7wy8y1 1696323 1696320 2026-10-28T16:01:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Regimes}} 1696323 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:World_citizens_living_under_different_political_regimes,_OWID.svg|وێنۆک| ھاووڵاتیانی جیھانی کە لەژێر ڕژێمی سیاسی جیاوازدا دەژین، وەک لە سیاسەتی چوارەمدا پێناسە کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ourworldindata.org/grapher/world-pop-by-political-regime |ڕێکەوتی سەردان=5 March 2020 |وێبگە=Our World in Data}}</ref>]] لە [[زانستی سیاسی|زانستی سیاسیدا]]، '''ڕژێم''' (ھەروەھا بە '''ڕێژیم''' دەنووسرێت) سیستەمێکە لە نۆرم و ڕێسا و ڕێکارەکانی بڕیاردان. لە چوارچێوەی سیاسەتی نیشتمانیدا، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەیە بۆ سیستەمی ڕێکخستنی سیاسی کە دەستڕاگەیشتن بە پۆستی گشتی دیاری دەکات، و ڕادەی دەسەڵاتی بەرپرسان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Donnelly |first=Jack |date=1986 |title=International human rights: a regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/international-human-rights-a-regime-analysis/F27C4F556D14A70CA83AA8A45BB14843 |journal=International Organization |language=en |volume=40 |issue=3 |pages=599–642 |doi=10.1017/S0020818300027296 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rose |first=Richard |date=1969 |title=Dynamic Tendencies in the Authority of Regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/dynamic-tendencies-in-the-authority-of-regimes/8AD02AE84B5D7BEB82BADC8F5F25965D |journal=World Politics |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=602–628 |doi=10.2307/2009668 |issn=1086-3338 |jstor=2009668 |url-access=subscription}}</ref> زۆرجار زانایانی سیاسی ڕژێمەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە [[دیموکراسی]]، [[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]] یان تێکەڵە.<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Karl |first=Terry |last2=Schmitter |first2=Phillippe |date=Summer 1991 |title=What Democracy Is...and Is Not |url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/what-democracy-is-and-is-not/ |journal=Journal of Democracy |pages=76–78 |access-date=March 3, 2023}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Young |first=Oran R. |date=1982–2004 |title=Regime dynamics: the rise and fall of international regimes |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/regime-dynamics-the-rise-and-fall-of-international-regimes/6885F64E8C01664F4B7EA48C556AB5E8 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=277–297 |doi=10.1017/S0020818300018956 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Herre |first=Bastian |ڕێکەوت=December 2, 2021 |ناونیشان=https://ourworldindata.org/regimes-of-the-world-data |ڕێکەوتی سەردان=March 14, 2023 |وێبگە=Our World in Data}}</ref> ڕژێمە نێودەوڵەتییەکان کۆمەڵێک بنەمای ناڕاستەوخۆ یان ڕوون، نۆرم، ڕێسا و ڕێکاری بڕیاردانن کە چاوەڕوانییەکانی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە بوارێکی دیاریکراوی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە دەوری کۆدەبنەوە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Krasner |first=Stephen D. |date=1982 |title=Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables |url=https://www.jstor.org/stable/2706520 |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=185–205 |doi=10.1017/S0020818300018920 |issn=0020-8183 |jstor=2706520 |s2cid=154767786 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ruggie |first=John Gerard |date=1982 |title=International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order |journal=International Organization |volume=36 |issue=2 |pages=379–415 |doi=10.1017/S0020818300018993 |issn=0020-8183 |jstor=2706527 |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite book|last=Keohane|first=Robert Owen|url=https://books.google.com/books?id=krurQgAACAAJ|title=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy|date=1984|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-07676-8|pages=59|language=en}}</ref><ref name=":1"/> بە زمانی ڕۆژانە، ڕژێم حکوومەتێکی تاکڕەو یان نادادپەروەرە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Strange |first=Susan |date=1982 |title=Cave! hic dragones: a critique of regime analysis |url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/cave-hic-dragones-a-critique-of-regime-analysis/E1B1A34B4D889C6E4A55508151BF8AB1 |journal=International Organization |language=en |volume=36 |issue=2 |pages=479–496 |doi=10.1017/S0020818300019020 |issn=1531-5088 |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === * {{Cite book|last=James|first=Paul|url=https://www.academia.edu/4251331|title=Globalization and Economy, Vol. 3: Global Economic Regimes and Institutions|last2=Palen|first2=Ronen|publisher=Sage Publications|year=2007|location=London|author-link=Paul James (academic)}} * O'Neill, Patrick, ''Essentials of Comparative Government'' {{پۆلی کۆمنز|Regimes}} [[پۆل:حکوومەت]] 3t4f3j7kgs7ecj7eeuy6pmkaichojzh 0 305737 1696405 2026-10-28T17:33:28Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox website | name = سورە سینەما | logo = SourehCinema.jpg | logo_size = | logo_caption = | screenshot = | screenshot_size = | alt = | caption = | company_type = | type = وێبگەی هەواڵی و شیکاریی سینەمایی | language = فارسی | launched = ١٧ی ئابی ٢٠٠٩؛ ١٧ ساڵ لەمەوبەر | dissolved = | predecessor = | successor = | headquarters = [[تاران]]، [[ئێران]] | locat...»ەوە 1696405 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = سورە سینەما | logo = SourehCinema.jpg | logo_size = | logo_caption = | screenshot = | screenshot_size = | alt = | caption = | company_type = | type = وێبگەی هەواڵی و شیکاریی سینەمایی | language = فارسی | launched = ١٧ی ئابی ٢٠٠٩؛ ١٧ ساڵ لەمەوبەر | dissolved = | predecessor = | successor = | headquarters = [[تاران]]، [[ئێران]] | location = | country = ئێران | num_employees = | parent = حەوزی هونەریی کۆمەڵگەی ئیسلامی | url = http://www.sourehcinema.ir | alexa = | commercial = | registration = | users = | footnote = }} '''سورە سینەما''' وێبگەیەکی هەواڵی و شیکارییە کە لەژێر چاودێریی ناوەندی هونەری شۆڕشی ئیسلامی چالاکە. ئەم [[وێبگە]]یە بە مەبەستی [[زانیاری|ڕاگەیاندن]] و بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەبارەی [[سینەما]]وە دروست کراوە. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم وێبگەیە دابینکردنی دەروازەیەکە بۆ بڵاوکردنەوەی هەواڵە پەیوەندیدارەکانی بواری سینەما و فیلمسازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hamed Nikoomaram --- Nikoomaram@yahoo.com |سەردێڕ=درباره ما {{!}} بانک جامع اطلاعات سینمای ایران |ناونیشان=https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20240824223243/https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-08-24 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.sourehcinema.com}}</ref> سورە سینەما لە چوارەمین خولی فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا، لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بووە خاوەنی پەیکەری باشترین وێبگەی سینەما و تەلارساز و شانۆ لە چوارەمین فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا. «سورە سینەما» لە سێیەمین خولی ئەم فێستیڤاڵەشدا کە ساڵی پێشتر بەڕێوە چوو، ناونیشانی باشترین وێبگەی هەواڵی بۆ خۆی مسۆگەر کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.yjc.ir/fa/news/1061328/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF-}}</ref> هەروەها ئەم وێبگەیە بانکی گشتگیری زانیارییەکانی [[سینەمای ئێران]]یشی دروست کردووە. == سەرچاوەکان == *[http://www.farsnews.ir/13960629001415 حەوتەمین ژمارەی گۆڤاری مانگانەی «سوره سینما» بڵاو کرایەوە] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://irmdb.sourehcinema.com/Default.aspx بنکەدراوەی] سورەسینما == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ماڵپەڕە ئێرانییەکان]] rxjkyqtv9trwzp0y8da97n38xr2cu5z 0 305738 1696407 2026-10-28T17:38:14Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1381420031|Peter Hegemann]]» 1696407 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Peter Hegemann.jpg}}'''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gx3zjwtzpsb2txyswhmrws9kzqbosiq 1696408 1696407 2026-10-28T17:38:46Z Shaween 18477 1696408 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Peter Hegemann.jpg}}'''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1nknizy0bq9ymoqv9gi6285hhas258v 1696409 1696408 2026-10-28T17:39:36Z Shaween 18477 /* توێژینەوە */ 1696409 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Peter Hegemann.jpg}}'''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] igs9hwpsjizbhr1lsc2csvln2cv4t2w 1696411 1696409 2026-10-28T17:50:48Z Shaween 18477 1696411 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a989r41cccr8trx5c6a52k21e2kynl3 1696413 1696411 2026-10-28T17:55:30Z Shaween 18477 1696413 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 20z288rvncxc1cizx265huapza270vf 1696414 1696413 2026-10-28T17:59:09Z Shaween 18477 1696414 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 09vx6nxspl6283tsyuc44qud0h9xho7 1696415 1696414 2026-10-28T18:03:24Z Shaween 18477 1696415 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * * * |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 2y1wdbo55ujqtbulruaj5gczhh6g7qz 1696416 1696415 2026-10-28T18:04:42Z Shaween 18477 1696416 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a805rzdli7yzw0e7fc8hwbjusnpfnuk 1696417 1696416 2026-10-28T18:06:40Z Shaween 18477 1696417 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nj7h6e8rbtnpbqmf3l1x6a86klk23cq 1696418 1696417 2026-10-28T18:07:36Z Shaween 18477 1696418 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی مونستەر، زانکۆی لودڤیگ ماکسیمیلیان لە میونشن، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری *خەڵاتی مێشک * |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lio6trkk376tuh36gkpj4delp4d140o 1696419 1696418 2026-10-28T18:16:05Z Shaween 18477 1696419 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hjna0xvhsgx9zeehq4ymqthsagc3go5 1696420 1696419 2026-10-28T18:20:23Z Shaween 18477 1696420 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی * خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی (٢٠٢٦) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] cd24kuw6zgeu7ci5szp0pd82zrulvod 1696421 1696420 2026-10-28T18:20:31Z Shaween 18477 1696421 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list|* 2010 – [[Wiley Prize|Wiley Prize in Biomedical Sciences]]<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2012 – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[The Brain Prize]]<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] hjna0xvhsgx9zeehq4ymqthsagc3go5 1696425 1696421 2026-10-28T18:25:07Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696425 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – Member of the [[German Academy of Sciences Leopoldina]]<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2013 – [[Leibniz Prize|Gottfried Wilhelm Leibniz Prize]]<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] h9pwbfyhaczuk2obm6fm91cp5weyprt 1696426 1696425 2026-10-28T18:26:51Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696426 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لایبنیتس<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kjfvbhdbpy1ne1h9x3llm609egyfjdz 1696428 1696426 2026-10-28T18:28:21Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696428 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لایبنیتس *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] b4pjc21g5gfk94pbp5t85dvvyla00dc 1696429 1696428 2026-10-28T18:28:45Z Shaween 18477 1696429 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2013 – [[Louis-Jeantet Prize for Medicine]]<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * 2014 – Member of the [[European Molecular Biology Organization]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nyq357jfdh6d07i01d2940dgc5cg8na 1696430 1696429 2026-10-28T18:30:45Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696430 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – Member of the ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2014 – Member of the [[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences and Humanities]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7mgnai9n1hs0y0hovg29wf3bf7acv6s 1696431 1696430 2026-10-28T18:31:53Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696431 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * 2014 – Member of [[acatech]] (German National Academy of Science and Engineering)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] eto6fh8a1q7visoc9xbiz0jeejmfa99 1696432 1696431 2026-10-28T18:32:42Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696432 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * 2016 – [[Harvey Prize]]<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2017 – [[Massry Prize]]<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5k1dd5x3y81fdgz24bkgjsxtolz6bvo 1696433 1696432 2026-10-28T18:34:02Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696433 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2018 – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * 2019 – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * 2019 – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2020 – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * 2021 – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * 2022 – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * 2022 – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2022 – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * 2026 – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nmg4uzb2wuav1bf6kpxdt650u3w6mf4 1696434 1696433 2026-10-28T18:36:47Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696434 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – [[Otto Warburg Medal]]<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – [[Canada Gairdner International Award]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fsd8vfpv7xb2f6s0ffuaka41h3fj5fi 1696435 1696434 2026-10-28T18:37:32Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696435 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – [[Rumford Prize]]<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] gd88ur9gvmmxqp3lyrkigue43brg6ec 1696436 1696435 2026-10-28T18:39:00Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696436 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – [[Warren Alpert Foundation Prize]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – [[Shaw Prize|Shaw Prize in Life Science and Medicine]]<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] my2ntyizyzkfbndtko9tcixa40sg6ux 1696437 1696436 2026-10-28T18:41:38Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696437 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – [[Albert Lasker Award for Basic Medical Research]]<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – [[Louisa Gross Horwitz Prize]]<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] f39s8u7e40vy8c7wqspe96v93yz6vo3 1696438 1696437 2026-10-28T18:43:29Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696438 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Honorary Member of the [[American Academy of Arts and Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dhee6sa60jh7to7u360tzu6as7wkprx 1696440 1696438 2026-10-28T18:45:31Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696440 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی[[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – International Member of the [[National Academy of Sciences]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jfyranygi7i58z203a4ws9o53hm8rwh 1696441 1696440 2026-10-28T18:47:27Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696441 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[Nobel Prize in Physiology or Medicine]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oj2oahdu7yd9wow7lt8d2l6kj1uinzc 1696442 1696441 2026-10-28T18:48:04Z Shaween 18477 /* ڕێزلێنان و خەڵات */ 1696442 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] efemydifz852kmzyz7cuwpdopblviae 1696502 1696442 2026-10-28T20:02:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696502 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pithd6qqwfxxoltrtxe0el1n7sdito0 1696566 1696502 2026-10-28T21:16:35Z Shaween 18477 بەستەری پێ درا 1696566 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=28 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=28 December 2022}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-05 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=5 December 2022}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=13 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=13 December 2022}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=2021 |title=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5286–5288 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=34562366 |s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=14 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=14 December 2022}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Kolbe |first=Michael |last2=Besir |first2=Hüseyin |last3=Essen |first3=Lars-Oliver |last4=Oesterhelt |first4=Dieter |author-link4=Dieter Oesterhelt |date=2000 |title=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=288 |issue=5470 |pages=1390–1396 |bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=10827943 |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=16 December 2022 |ڕێکەوتی سەردان=16 December 2022}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Deisseroth |first=Karl |ڕێکەوت=20 October 2010 |ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2 November 2020 |ڕێکەوتی سەردان=5 October 2026}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bamberg |first=E. |author-link=Ernst Bamberg |last2=Hegemann |first2=P. |last3=Oesterhelt |first3=D. |author-link3=Dieter Oesterhelt |date=1984 |title=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |url-status=live |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |volume=23 |issue=24 |pages=6216–6221 |doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=24409552 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |archive-date=17 December 2022 |access-date=17 December 2022}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=P. |last2=Oesterhelt |first2=D. |last3=Steiner |first3=M. |date=1985 |title=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |volume=4 |issue=9 |pages=2347–2350 |doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=554508 |pmid=15938053 |doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Foster |first=Kenneth W. |last2=Saranak |first2=Jureepan |last3=Patel |first3=Nayana |last4=Zarilli |first4=Gerald |last5=Okabe |first5=Masami |last6=Kline |first6=Toni |last7=Nakanishi |first7=Koji |author-link7=Koji Nakanishi |date=1984 |title=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |url=https://www.nature.com/articles/311756a0 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |volume=311 |issue=5988 |pages=756–759 |bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=649333 |s2cid=4263301 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Neuman |first=Nicole |date=2021 |title=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |volume=184 |issue=21 |pages=5289–5292 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=34562361 |doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Braun |first=Franz-Josef |last2=Hegemann |first2=Peter |date=1999 |title=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |volume=76 |issue=3 |pages=1668–1678 |bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=1300143 |pmid=10049347 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Conti |first=Lisa R. |date=2021 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |volume=131 |issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=8483750 |pmid=34558419 |doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Hegemann |first=Peter |last2=Nagel |first2=Georg |author-link2=Georg Nagel |date=2013 |title=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |volume=5 |issue=2 |pages=173–176 |doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=3569634 |pmid=23339069 |doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Ollig |first2=Doris |last3=Fuhrmann |first3=Markus |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Musti |first5=Anna Maria |last6=Bamberg |first6=Ernst |last7=Hegemann |first7=Peter |date=2002 |title=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |url-status=live |journal=Science |volume=296 |issue=5577 |pages=2395–2398 |bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=12089443 |s2cid=206506942 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |archive-date=21 December 2022 |access-date=21 December 2022}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Nagel |first=Georg |last2=Szellas |first2=Tanjef |last3=Huhn |first3=Wolfram |last4=Kateriya |first4=Suneel |last5=Adeishvili |first5=Nona |last6=Berthold |first6=Peter |last7=Ollig |first7=Doris |last8=Hegemann |first8=Peter |last9=Bamberg |first9=Ernst |date=2003 |title=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |volume=100 |issue=24 |pages=13940–13945 |bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=283525 |pmid=14615590 |doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Friedman |first=Jeffery M. |date=2021 |title=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |volume=184 |issue=21 |pages=5266–5270 |doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=34562360 |s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Häusser |first=Michael |date=2021 |title=Optogenetics – The Might of Light |url=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |volume=385 |issue=17 |pages=1623–1626 |doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=3456973 |s2cid=237941581 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |archive-date=22 December 2022 |access-date=24 December 2022}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Li |first=Xiang |last2=Gutierrez |first2=Davina V. |last3=Hanson |first3=M. Gartz |last4=Han |first4=Jing |last5=Mark |first5=Melanie D. |last6=Chiel |first6=Hillel |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Landmesser |first8=Lynn T. |author-link8=Lynn T. Landmesser |last9=Herlitze |first9=Stefan |date=2005 |title=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=102 |issue=49 |pages=17816–17821 |bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=1292990 |pmid=16306259 |doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Boyden |first=Edward S. |author-link=Edward Boyden |last2=Zhang |first2=Feng |author-link2=Feng Zhang |last3=Bamberg |first3=Ernst |last4=Nagel |first4=Georg |last5=Deisseroth |first5=Karl |author-link5=Karl Deisseroth |date=2005 |title=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |url=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |volume=8 |issue=9 |pages=1263–1268 |doi=10.1038/nn1525 |pmid=16116447 |s2cid=6809511 |url-access=subscription |access-date=28 December 2022}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gunaydin |first=Lisa A. |author-link=Lisa Gunaydin |last2=Yizhar |first2=Ofer |last3=Berndt |first3=André |last4=Sohal |first4=Vikaas S. |last5=Deisseroth |first5=Karl |last6=Hegemann |first6=Peter |date=2010 |title=Ultrafast optogenetic control |url=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |volume=13 |issue=3 |pages=387–392 |doi=10.1038/nn.2495 |pmid=20081849 |s2cid=7457755 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Zhang |first=Feng |last2=Prigge |first2=Matthias |last3=Beyrière |first3=Florent |last4=Tsunoda |first4=Satoshi P. |last5=Mattis |first5=Joanna |last6=Yizhar |first6=Ofer |last7=Hegemann |first7=Peter |last8=Deisseroth |first8=Karl |date=2008 |title=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |volume=11 |issue=6 |pages=631–633 |doi=10.1038/nn.2120 |pmc=2692303 |pmid=18432196}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wietek |first=Jonas |last2=Wiegert |first2=J. Simon |last3=Adeishvili |first3=Nona |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Watanabe |first5=Hiroshi |last6=Tsunoda |first6=Satoshi P. |last7=Vogt |first7=Arend |last8=Elstner |first8=Marcus |last9=Oertner |first9=Thomas G. |last10=Hegemann |first10=Peter |date=2014-04-25 |title=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |volume=344 |issue=6182 |pages=409–412 |bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=24674867}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Fernandez Lahore |first=Rodrigo G. |last2=Pampaloni |first2=Niccolò P. |last3=Schiewer |first3=Enrico |last4=Heim |first4=M.-Marcel |last5=Tillert |first5=Linda |last6=Vierock |first6=Johannes |last7=Oppermann |first7=Johannes |last8=Walther |first8=Jakob |last9=Schmitz |first9=Dietmar |last10=Owald |first10=David |last11=Plested |first11=Andrew J. R. |last12=Rost |first12=Benjamin R. |last13=Hegemann |first13=Peter |date=2022-12-21 |title=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |language=en |volume=13 |issue=1 |page=7844 |bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=9772239 |pmid=36543773 |doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Yizhar |first=Ofer |last2=Fenno |first2=Lief E. |last3=Prigge |first3=Matthias |last4=Schneider |first4=Franziska |last5=Davidson |first5=Thomas J. |last6=O'Shea |first6=Daniel J. |last7=Sohal |first7=Vikaas S. |last8=Goshen |first8=Inbal |last9=Finkelstein |first9=Joel |last10=Paz |first10=Jeanne T. |last11=Stehfest |first11=Katja |last12=Fudim |first12=Roman |last13=Ramakrishnan |first13=Charu |last14=Huguenard |first14=John R. |last15=Hegemann |first15=Peter |date=2011 |title=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |volume=477 |issue=7363 |pages=171–178 |bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=4155501 |pmid=21796121}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |publisher=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{cite web |title=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |url=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |publisher=[[German Research Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{cite web |title=Professor Peter HEGEMANN |date=October 2017 |url=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |publisher=[[Louis-Jeantet Foundation]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{cite journal |last1=Reiner |first1=Andreas |last2=Isacoff |first2=Ehud Y. |title=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |date=2013 |volume=36 |issue=10 |pages=557–560 |doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=24054067 |s2cid=205404606 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |access-date=27 December 2022|url-access=subscription }}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |publisher=[[European Molecular Biology Organization]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |publisher=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |access-date=25 June 2022 |language=de |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |archive-date=25 June 2022}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{cite web |title=Prof. Dr. Peter Hegemann |url=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |publisher=[[acatech]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |archive-date=5 December 2022}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{cite web |title=Prize Winners |url=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |publisher=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{cite web |title=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |url=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |publisher=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{cite web |title=Previous Laureates |url=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |publisher=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |publisher=[[Gairdner Foundation]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Josselyn |first1=Sheena A. |title=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |date=2018 |volume=7 |article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=30343681 |pmc=6197853 }}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |publisher=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{cite web |title=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |url=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |publisher=Shaw Prize Foundation |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{cite web |url=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |title=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |publisher=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |archive-date=5 December 2022 |access-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{cite news |url=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |title=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |date=7 September 2022 |publisher=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{cite web |title=Peter Hegemann |url=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |publisher=[[National Academy of Sciences]] |access-date=6 December 2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |archive-date=6 December 2022}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] efemydifz852kmzyz7cuwpdopblviae 0 305739 1696422 2026-10-28T18:22:49Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=گەلانی ئێران|ئێ...»ەوە 1696422 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=[[گەلانی ئێران|ئێرانی]]|پیشە=ئەکتەر|پەروەردە=بەکالۆریۆس لە هونەری گرافیک|ساڵانی چالاکی=٢٠١٠–ئێستا}} '''ھەستی مەھدەویفەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: هستی مهدوی‌فر؛ لەدایکبووی ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139204230000/ |وێبگە=www.sourehcinema.com.}}</ref> ئەکتەری سینەما، تەلەڤیزیۆن، تۆمارگای وێنەگریی و [[ئێران|ئێرانییە]]. == دەستپێکی ژیان و چالاکی == لە ڕۆژی پێنجشەممە ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱ لە [[تاران]] لەدایک بووە، دەرچووی بەکالۆریۆسە لە بەشی گرافیک کە لە تەمەنی ۱۹ ساڵیدا بە شاشەی تەلەڤیزیۆن دەستی بە کار کرد و لە ساڵی ۲۰۱۳دا ناوبانگی دەرکرد و زۆر حەزی بە [[تۆپی پێ]]، [[گەشت|گەشتکردن]]، [[گەردوونناسی]] و [[فیلمساز]]ی هەیە. ناوی ڕەسەنی «مهدخت» لە ناسنامەدا، ئەو بەهۆی کۆچی دوایی باوکیەوە، چەندین ساڵە لەگەڵ دایک و براکانی دەژێت. لەسەر بنەمای ڕووداوێک لە ساڵی ۲۰۱۰ کاتێک ۱۹ ساڵ بوو بۆ ڕۆلگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی برین هەڵبژێردرا و بێ چوونە خولی شانۆ و ئەکتەری چووە بەردەم کامێرا. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۲۰۱۰ لەگەڵ زنجیرەی «کۆتا فیکە» لە دەرهێنانی [[نیکی کەریمی]] ڕۆلگێڕانی لە [[سینەمای ئێران]]دا تاقی کردەوە تا ئەوەی لە ساڵی ۲۰۱۳دا بە زنجیرەی «دایک» بە ڕۆڵی «رها تمجید» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی‌ فر بازیگر نقش آلما در فیلم آکتور با عکس |ناونیشان=https://ruydadiran.com/199268-Biography-of-Hasti-(Mahdokht)-Mahdavifar.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رویداد ایران {{!}} اخبار ایران و استان‌ها |زمان=fa}}</ref> == ژیانی کەسی == تا ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە و سەڵتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی فر بازیگر از شروع تا ازدواج + عکس ها |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/883510-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" !ناوی فیلم !دەرهێنەر !ساڵ |- |کۆتا فیکە |[[نیکی کەریمی]] |۲۰۱۰ |- |زمانی دایک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فیلم زبان مادری (1389) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241109202017/https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.salamcinama.ir |زمان=fa}}</ref> |قوربان محەممەدپور |۲۰۱۰ |- |جیوە |مەسعود بەهارلو |۲۰۱۲ |- |بیداربوونەوە |بەهمەن کامیار |۲۰۱۳ |- |نیم |بەهمەن کامیار |٢٠١٤ |- |چوارشەممە |سروش محەممەدزادە |۲۰۱٥ |- |٥٠ کیلۆ ئالوبالو |[[مانی حەقیقی]] |۲۰۱٥ |- |لابی |محەممەد پەرویزی |۲۰۱٦ |- |کۆمیدیای مرۆییهادی کەریمی |٢٠١٤ |۲۰۱۷ |- |ئازەر |محەممەد حەمزەیی |٢٠١٦ |- |ڕاودونانی نیمڕۆ: خوێنڕێژی |محەممەدحسین مهدویان |۲۰۱۸ |- |حەوت و نیو |[[نەوید مەحموودی]] |۲۰۱۸ |- |دیدار لەگەڵ جادووگەر |حەمید بەهرامیان |۲۰۲۴ |- |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |+ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !ساڵی بەرهەمهینان |- |[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]] |ئالما |[[نیما جاویدی]] |۲۰۲۲ |- |هاوڕێ |میوان |[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] |۲۰۲۰ |} == خەڵاتەکان == بۆ فیلمی «نیم» سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی دیپلۆمی شانازی و خەڵاتی نەختینەیی باشترین ئەکتەری ژن لە چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82349486/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=۵۰۷۰۸۴۵}} * {{ئینستاگرام|ناو=هەستی مەهدەویفەر|id=hastimahdavi}} * [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] keu6z96vrtpwxazbpsxt48x3nt42a9b 1696423 1696422 2026-10-28T18:24:08Z Bilalinfo 57400 /* بەستەری دەرەکی */ 1696423 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=[[گەلانی ئێران|ئێرانی]]|پیشە=ئەکتەر|پەروەردە=بەکالۆریۆس لە هونەری گرافیک|ساڵانی چالاکی=٢٠١٠–ئێستا}} '''ھەستی مەھدەویفەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: هستی مهدوی‌فر؛ لەدایکبووی ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139204230000/ |وێبگە=www.sourehcinema.com.}}</ref> ئەکتەری سینەما، تەلەڤیزیۆن، تۆمارگای وێنەگریی و [[ئێران|ئێرانییە]]. == دەستپێکی ژیان و چالاکی == لە ڕۆژی پێنجشەممە ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱ لە [[تاران]] لەدایک بووە، دەرچووی بەکالۆریۆسە لە بەشی گرافیک کە لە تەمەنی ۱۹ ساڵیدا بە شاشەی تەلەڤیزیۆن دەستی بە کار کرد و لە ساڵی ۲۰۱۳دا ناوبانگی دەرکرد و زۆر حەزی بە [[تۆپی پێ]]، [[گەشت|گەشتکردن]]، [[گەردوونناسی]] و [[فیلمساز]]ی هەیە. ناوی ڕەسەنی «مهدخت» لە ناسنامەدا، ئەو بەهۆی کۆچی دوایی باوکیەوە، چەندین ساڵە لەگەڵ دایک و براکانی دەژێت. لەسەر بنەمای ڕووداوێک لە ساڵی ۲۰۱۰ کاتێک ۱۹ ساڵ بوو بۆ ڕۆلگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی برین هەڵبژێردرا و بێ چوونە خولی شانۆ و ئەکتەری چووە بەردەم کامێرا. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۲۰۱۰ لەگەڵ زنجیرەی «کۆتا فیکە» لە دەرهێنانی [[نیکی کەریمی]] ڕۆلگێڕانی لە [[سینەمای ئێران]]دا تاقی کردەوە تا ئەوەی لە ساڵی ۲۰۱۳دا بە زنجیرەی «دایک» بە ڕۆڵی «رها تمجید» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی‌ فر بازیگر نقش آلما در فیلم آکتور با عکس |ناونیشان=https://ruydadiran.com/199268-Biography-of-Hasti-(Mahdokht)-Mahdavifar.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رویداد ایران {{!}} اخبار ایران و استان‌ها |زمان=fa}}</ref> == ژیانی کەسی == تا ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە و سەڵتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی فر بازیگر از شروع تا ازدواج + عکس ها |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/883510-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" !ناوی فیلم !دەرهێنەر !ساڵ |- |کۆتا فیکە |[[نیکی کەریمی]] |۲۰۱۰ |- |زمانی دایک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فیلم زبان مادری (1389) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241109202017/https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.salamcinama.ir |زمان=fa}}</ref> |قوربان محەممەدپور |۲۰۱۰ |- |جیوە |مەسعود بەهارلو |۲۰۱۲ |- |بیداربوونەوە |بەهمەن کامیار |۲۰۱۳ |- |نیم |بەهمەن کامیار |٢٠١٤ |- |چوارشەممە |سروش محەممەدزادە |۲۰۱٥ |- |٥٠ کیلۆ ئالوبالو |[[مانی حەقیقی]] |۲۰۱٥ |- |لابی |محەممەد پەرویزی |۲۰۱٦ |- |کۆمیدیای مرۆییهادی کەریمی |٢٠١٤ |۲۰۱۷ |- |ئازەر |محەممەد حەمزەیی |٢٠١٦ |- |ڕاودونانی نیمڕۆ: خوێنڕێژی |محەممەدحسین مهدویان |۲۰۱۸ |- |حەوت و نیو |[[نەوید مەحموودی]] |۲۰۱۸ |- |دیدار لەگەڵ جادووگەر |حەمید بەهرامیان |۲۰۲۴ |- |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |+ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !ساڵی بەرهەمهینان |- |[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]] |ئالما |[[نیما جاویدی]] |۲۰۲۲ |- |هاوڕێ |میوان |[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] |۲۰۲۰ |} == خەڵاتەکان == بۆ فیلمی «نیم» سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی دیپلۆمی شانازی و خەڵاتی نەختینەیی باشترین ئەکتەری ژن لە چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82349486/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm5070845}} * {{ئینستاگرام|ناو=هەستی مەهدەویفەر|id=hastimahdavi}} * [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] i4cuqni4iw0nkb73hrobdjsmh0vfhqr 1696424 1696423 2026-10-28T18:24:56Z Bilalinfo 57400 /* بەستەری دەرەکی */ 1696424 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=[[گەلانی ئێران|ئێرانی]]|پیشە=ئەکتەر|پەروەردە=بەکالۆریۆس لە هونەری گرافیک|ساڵانی چالاکی=٢٠١٠–ئێستا}} '''ھەستی مەھدەویفەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: هستی مهدوی‌فر؛ لەدایکبووی ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139204230000/ |وێبگە=www.sourehcinema.com.}}</ref> ئەکتەری سینەما، تەلەڤیزیۆن، تۆمارگای وێنەگریی و [[ئێران|ئێرانییە]]. == دەستپێکی ژیان و چالاکی == لە ڕۆژی پێنجشەممە ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱ لە [[تاران]] لەدایک بووە، دەرچووی بەکالۆریۆسە لە بەشی گرافیک کە لە تەمەنی ۱۹ ساڵیدا بە شاشەی تەلەڤیزیۆن دەستی بە کار کرد و لە ساڵی ۲۰۱۳دا ناوبانگی دەرکرد و زۆر حەزی بە [[تۆپی پێ]]، [[گەشت|گەشتکردن]]، [[گەردوونناسی]] و [[فیلمساز]]ی هەیە. ناوی ڕەسەنی «مهدخت» لە ناسنامەدا، ئەو بەهۆی کۆچی دوایی باوکیەوە، چەندین ساڵە لەگەڵ دایک و براکانی دەژێت. لەسەر بنەمای ڕووداوێک لە ساڵی ۲۰۱۰ کاتێک ۱۹ ساڵ بوو بۆ ڕۆلگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی برین هەڵبژێردرا و بێ چوونە خولی شانۆ و ئەکتەری چووە بەردەم کامێرا. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۲۰۱۰ لەگەڵ زنجیرەی «کۆتا فیکە» لە دەرهێنانی [[نیکی کەریمی]] ڕۆلگێڕانی لە [[سینەمای ئێران]]دا تاقی کردەوە تا ئەوەی لە ساڵی ۲۰۱۳دا بە زنجیرەی «دایک» بە ڕۆڵی «رها تمجید» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی‌ فر بازیگر نقش آلما در فیلم آکتور با عکس |ناونیشان=https://ruydadiran.com/199268-Biography-of-Hasti-(Mahdokht)-Mahdavifar.html |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رویداد ایران {{!}} اخبار ایران و استان‌ها |زمان=fa}}</ref> == ژیانی کەسی == تا ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە و سەڵتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی فر بازیگر از شروع تا ازدواج + عکس ها |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/883510-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" !ناوی فیلم !دەرهێنەر !ساڵ |- |کۆتا فیکە |[[نیکی کەریمی]] |۲۰۱۰ |- |زمانی دایک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فیلم زبان مادری (1389) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241109202017/https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2024-11-09 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.salamcinama.ir |زمان=fa}}</ref> |قوربان محەممەدپور |۲۰۱۰ |- |جیوە |مەسعود بەهارلو |۲۰۱۲ |- |بیداربوونەوە |بەهمەن کامیار |۲۰۱۳ |- |نیم |بەهمەن کامیار |٢٠١٤ |- |چوارشەممە |سروش محەممەدزادە |۲۰۱٥ |- |٥٠ کیلۆ ئالوبالو |[[مانی حەقیقی]] |۲۰۱٥ |- |لابی |محەممەد پەرویزی |۲۰۱٦ |- |کۆمیدیای مرۆییهادی کەریمی |٢٠١٤ |۲۰۱۷ |- |ئازەر |محەممەد حەمزەیی |٢٠١٦ |- |ڕاودونانی نیمڕۆ: خوێنڕێژی |محەممەدحسین مهدویان |۲۰۱۸ |- |حەوت و نیو |[[نەوید مەحموودی]] |۲۰۱۸ |- |دیدار لەگەڵ جادووگەر |حەمید بەهرامیان |۲۰۲۴ |- |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |+ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !ساڵی بەرهەمهینان |- |[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]] |ئالما |[[نیما جاویدی]] |۲۰۲۲ |- |هاوڕێ |میوان |[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] |۲۰۲۰ |} == خەڵاتەکان == بۆ فیلمی «نیم» سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی دیپلۆمی شانازی و خەڵاتی نەختینەیی باشترین ئەکتەری ژن لە چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82349486/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm5070845|id=nm5070845}} * {{ئینستاگرام|ناو=هەستی مەهدەویفەر|id=hastimahdavi}} * [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] eh7lbg4u868xc07gy4smqif033dj5v7 3 305740 1696439 2026-10-28T18:45:20Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1696439 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٨:٤٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 2w54x1y0xl294v9xqjwkgn197l351mu 3 305741 1696443 2026-10-28T18:56:54Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1696443 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue"><span style="font-size:13px">'''چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٨:٥٦، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 4d2i230gcck6tvqdgmetrt2jcchnvwp 0 305742 1696453 2026-10-28T19:33:56Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1374047592|Robert Woodrow Wilson]]» 1696453 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Robert W. Wilson.jpg}}'''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لەکاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wilson |first=R.W. |last2=Jefferts |first2=K.B. |last3=Penzias |first3=A.A. |date=1970 |title=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=161 |pages=L43–L44 |bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/ |quote=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 26, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=February 24, 2011}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 7, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2014}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/ |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-23 |وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3tnqvyp6liaiimcrl7y7rlgf6mz8xux 1696460 1696453 2026-10-28T19:34:59Z Shaween 18477 1696460 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Robert W. Wilson.jpg}}'''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wilson |first=R.W. |last2=Jefferts |first2=K.B. |last3=Penzias |first3=A.A. |date=1970 |title=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=161 |pages=L43–L44 |bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/ |quote=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 26, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=February 24, 2011}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 7, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2014}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/ |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-23 |وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] kmtkvuwzfbl0qkf1vtfhiw379jvo0iu 1696466 1696460 2026-10-28T19:35:51Z Shaween 18477 1696466 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wilson |first=R.W. |last2=Jefferts |first2=K.B. |last3=Penzias |first3=A.A. |date=1970 |title=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=161 |pages=L43–L44 |bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/ |quote=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 26, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=February 24, 2011}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 7, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2014}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/ |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-23 |وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] jubd5bk77ih5905w2a4xui1272f5gnt 1696500 1696466 2026-10-28T20:01:29Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1696500 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wilson |first=R.W. |last2=Jefferts |first2=K.B. |last3=Penzias |first3=A.A. |date=1970 |title=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=161 |pages=L43–L44 |bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/ |quote=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 26, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=February 24, 2011}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 7, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2014}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/ |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-23 |وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] s4uik1hn8x9plmv8f5pr6q426wakuf1 1696553 1696500 2026-10-28T21:06:44Z Shaween 18477 بەستەری پێ درا 1696553 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Wilson |first=R.W. |last2=Jefferts |first2=K.B. |last3=Penzias |first3=A.A. |date=1970 |title=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=161 |pages=L43–L44 |bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Penzias |first=A.A. |last2=Wilson |first2=R.W. |date=1965 |title=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |volume=142 |pages=419–421 |bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/ |quote=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 26, 2013 |ڕێکەوتی سەردان=February 24, 2011}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 7, 2014 |ڕێکەوتی سەردان=April 2, 2014}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/ |ڕێکەوتی سەردان=June 7, 2016 |وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-23 |وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rtna4bui0sf943sbxckq4vo40zywxfw 100 305743 1696544 2026-10-28T20:23:48Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1696544 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Bahai Terraces.jpg|بێچوارچێوھ|200px|ناوەڕاست]] <center>مەزارگەی [[سەید عەلی محەممەدی باب|باب]] لە [[حەیفا]]ی ئیسرائیل<center/> ioo356yg7j90g6zs51xey7camonzp5l 0 305744 1696554 2026-10-28T21:07:53Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا ک...»ەوە 1696554 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{cite news |title=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=The Straits Times |date=28 October 2026 }}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{cite news |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=CNN |date=28 October 2026 }}</ref><ref name="Latona26">{{cite news |last1=Latona |first1=David |last2=Pinedo |first2=Emma |last3=Merino |first3=Mireia |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |date=28 October 2026 }}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{cite news |last1=Jones |first1=Sam |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |access-date=28 October 2026 |publisher=The Guardian }}</ref><ref name="Walker1a">{{cite news |last1=Walker |first1=Carrington |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |url=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |access-date=28 October 2026 |agency=Bristol Post |date=28 October 2026 }}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{Cite web |date=28 October 2026 |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |website=El País |language=es }}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |title=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |publisher=Sky News |accessdate=28 October 2026 }}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |title=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |work=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |date=28 October 2026 |access-date=28 October 2026 |language=es }}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{cite news |title=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |url=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |access-date=28 October 2026 |agency=Agence France-Presse |publisher=Channel News Asia |date=28 October 2026 }}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{cite news |title=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |access-date=28 October 2026 |agency=La Vanguardia |date=28 October 2026 |language=es }}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hoyle |first=Craig |last2=Kirby |first2=Europe digital editor Paul |last3=Spain |first3=with teams reporting from |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{Cite news |last=Horowitz |first=Jason |last2=Wolfe |first2=Jonathan |last3=Horowitz |first3=Jason |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |access-date=28 October 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{cite web |url=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |title=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |language=Spanish |publisher=RTVE |date=20 February 2024 |accessdate=28 October 2026 }}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{Cite news |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |work=El País |language=es }}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{Cite web |agency=The Associated Press |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |url=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |access-date=28 October 2026 |website=CTVNews |language=en-CA }}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{cite news |last=Hopkins |first=Jessica |url=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |title=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |work=The Athletic |date=28 October 2026 }}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{cite news |title=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |url=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |work=Dawn |date=28 October 2026 |language=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] giqg31apucoxk3gowmrxewmytqrlfiv 1696557 1696554 2026-10-28T21:10:31Z Bilalinfo 57400 Bilalinfo پەڕەی [[پێکدادانی شەمەندەفەری تۆلیدۆ ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦]] 1696554 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{cite news |title=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=The Straits Times |date=28 October 2026 }}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{cite news |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=CNN |date=28 October 2026 }}</ref><ref name="Latona26">{{cite news |last1=Latona |first1=David |last2=Pinedo |first2=Emma |last3=Merino |first3=Mireia |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |date=28 October 2026 }}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{cite news |last1=Jones |first1=Sam |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |access-date=28 October 2026 |publisher=The Guardian }}</ref><ref name="Walker1a">{{cite news |last1=Walker |first1=Carrington |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |url=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |access-date=28 October 2026 |agency=Bristol Post |date=28 October 2026 }}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{Cite web |date=28 October 2026 |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |website=El País |language=es }}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |title=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |publisher=Sky News |accessdate=28 October 2026 }}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |title=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |work=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |date=28 October 2026 |access-date=28 October 2026 |language=es }}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{cite news |title=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |url=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |access-date=28 October 2026 |agency=Agence France-Presse |publisher=Channel News Asia |date=28 October 2026 }}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{cite news |title=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |access-date=28 October 2026 |agency=La Vanguardia |date=28 October 2026 |language=es }}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hoyle |first=Craig |last2=Kirby |first2=Europe digital editor Paul |last3=Spain |first3=with teams reporting from |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{Cite news |last=Horowitz |first=Jason |last2=Wolfe |first2=Jonathan |last3=Horowitz |first3=Jason |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |access-date=28 October 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{cite web |url=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |title=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |language=Spanish |publisher=RTVE |date=20 February 2024 |accessdate=28 October 2026 }}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{Cite news |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |work=El País |language=es }}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{Cite web |agency=The Associated Press |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |url=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |access-date=28 October 2026 |website=CTVNews |language=en-CA }}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{cite news |last=Hopkins |first=Jessica |url=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |title=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |work=The Athletic |date=28 October 2026 }}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{cite news |title=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |url=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |work=Dawn |date=28 October 2026 |language=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] giqg31apucoxk3gowmrxewmytqrlfiv 1696568 1696557 2026-10-28T21:23:00Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1696568 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}}{{Infobox public transit accident|name=پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦|image={{multiple image|align=center|border=infobox|image_style=border:none;|image1=202201 Renfe S-103-607 as AVE3172 at Barcelona-Sants.jpg |caption1=شەمەندەفەرێکی Renfe Class 103، یەکێک لە جۆر و مۆدێلەکانی شەمەندەفەرە بەشداربووەکان. |image2=ETR 1000 Spain.jpg |caption2=یەکەیەکی کارەبایی فرەییی Iryo - Frecciarossa 1000، جۆرەکەی تری بەشداربوو |direction=vertical }}|image_size=|alt=|caption=<!-- Maps -->|image_map=|image_map_alt=|image_map_caption=|pushpin_map=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|mapframe=<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information -->|mapframe-zoom=9|mapframe-caption=شوێنی پێکدادانەکە لە باشووری لۆس یێبێنێس|coordinates={{coord|39|25|40|N|3|49|5|W|type:event|display=inline,title}}|date={{Start date|2026|10|28|df=y}}|time=٠٨:٥٤ [[کاتی ناوەڕاستی ئەورووپا|CET]] (٠٧:٥٤ [[کاتی گرینویچ|GMT]])|location=لۆس یێبێنێس، تۆلیدۆ|location_dir=|location_city=|location_dist_km=|location_dist_mi=|country=ئیسپانیا|line=هێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سیڤییا|operator=AVE- Renfe و Iryo|owner=|service=|type=پێکدادانی دواوە (دواوەبەدوا)|cause=لەژێر لێکۆڵینەوەدایە|trains=٢|vehicles=|passengers=٥٤٤<ref>{{cite web |url=https://www.rtve.es/noticias/20261028/interrumpen-circulacion-linea-alta-velocidad-madrid-andalucia-por-alcance-entre-dos-trenes/17286647.shtml |title=لە ئەنجامی پێکدادانی دوو شەمەندەفەر و وەرگەڕانی دوو عەرەبانە لە ئوردا لە تۆلیدۆ لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون |trans-title=At least 10 dead and several injured when two trains collide and two wagons detach from an embankment in Urda, Toledo |language=Spanish |publisher=RTVE |accessdate=28 October 2026 }}</ref>|crew=|deaths=+٦٨<ref name=ElEspanol281026>{{cite news |title=لانیکەم ٥٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی شەمەندەفەرێکی ڕێنفی ئەی-ڤی-ئی خۆی کێشا بە شەمەندەفەرێکی ئایریۆدا و لە هێڵەکەی لایدا لە نزیک تۆلیدۆ |trans-title=At least 50 dead after a Renfe AVE train collided with an Iryo train, knocking it off the tracks near Toledo. |url=https://www.elespanol.com/invertia/observatorios/movilidad/20261028/adif-suspende-circulacion-alta-velocidad-madrid-andalucia-alcance-trenes/1003744437576_0.html |work=El Español |date=28 October 2026 |language=es }}</ref>|injuries=+١٧٩<ref name=ElEspanol281026/><ref>{{cite news |title=دواین زانیاری لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تۆلیدۆ، بە ڕاستووخۆ: لانیکەم ٣٠ کەس لە پێکدادانی شەمەندەفەرە خێراکان لە ئوردا گیانیان لەدەستدا |trans-title=Latest updates on the train accident in Toledo, live: At least 64 dead in a high-speed train collision in Urda |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |work=El País |date=28 October 2026 }}</ref><ref name=BBCcv1j309d4g98t>{{cite news |last1=Kirby |first1=Paul |title=ڕابەری هەرێمەکە دەڵێت لانیکەم ٣٠ کەس لە ڕووداوی پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسیش بە سەختی برینداربوون |url=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |access-date=28 October 2026 |work=BBC News |date=28 October 2026 }}</ref>|missing=|damage=|property=<!-- Route map -->|route_map=|route_map_state=|route_map_name=}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{cite news |title=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |url=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=The Straits Times |date=28 October 2026 }}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{cite news |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |publisher=CNN |date=28 October 2026 }}</ref><ref name="Latona26">{{cite news |last1=Latona |first1=David |last2=Pinedo |first2=Emma |last3=Merino |first3=Mireia |title=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |url=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |access-date=28 October 2026 |agency=Reuters |date=28 October 2026 }}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{cite news |last1=Jones |first1=Sam |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |url=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |access-date=28 October 2026 |publisher=The Guardian }}</ref><ref name="Walker1a">{{cite news |last1=Walker |first1=Carrington |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |url=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |access-date=28 October 2026 |agency=Bristol Post |date=28 October 2026 }}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{Cite web |date=28 October 2026 |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |website=El País |language=es }}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{cite web |url=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |title=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |publisher=Sky News |accessdate=28 October 2026 }}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |title=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |work=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |date=28 October 2026 |access-date=28 October 2026 |language=es }}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{cite news |title=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |url=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |access-date=28 October 2026 |agency=Agence France-Presse |publisher=Channel News Asia |date=28 October 2026 }}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{cite news |title=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |url=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |access-date=28 October 2026 |agency=La Vanguardia |date=28 October 2026 |language=es }}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Hoyle |first=Craig |last2=Kirby |first2=Europe digital editor Paul |last3=Spain |first3=with teams reporting from |ڕێکەوت=2026-10-28 |سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-28 |وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{Cite news |last=Horowitz |first=Jason |last2=Wolfe |first2=Jonathan |last3=Horowitz |first3=Jason |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |access-date=28 October 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 }}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{cite web |url=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |title=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |language=Spanish |publisher=RTVE |date=20 February 2024 |accessdate=28 October 2026 }}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{Cite news |title=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |url=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |access-date=28 October 2026 |work=El País |language=es }}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{Cite web |agency=The Associated Press |date=28 October 2026 |title=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |url=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |access-date=28 October 2026 |website=CTVNews |language=en-CA }}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{cite news |last=Hopkins |first=Jessica |url=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |title=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |work=The Athletic |date=28 October 2026 }}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{cite news |title=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |url=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |work=Dawn |date=28 October 2026 |language=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] icfk5jzvx1y4d0unl7r9qrbqyy50tie 0 305745 1696558 2026-10-28T21:10:32Z Bilalinfo 57400 Bilalinfo پەڕەی [[پێکدادانی شەمەندەفەری تۆلیدۆ ٢٠٢٦]]ی گواستەوە بۆ [[پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦]] 1696558 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦]] aanhya821kivatbf60lpd170tm4xd0j 10 305746 1696564 2026-10-28T21:14:57Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «<noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{...»ەوە 1696564 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{cause|{{{summary|{{{result|}}}}}}}}} | label3 = جۆری ڕووداو | data3 = {{{accident_type|}}} | label4 = شوێن | data4 = {{{site|{{{location|}}}}}} | label5 = [[کۆردینااتی جوگرافی|کۆردیناات]] | data5 = {{{coordinates|}}} | label6 = وڵات | data6 = {{{country|}}} | label7 = هێڵ یان مسیر | data7 = {{{line|}}} | label8 = هۆکار | data8 = {{{cause|}}} | header9 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}|وسائط النقل المعنية}} | data10 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}| * '''ئۆتۆمبێلەکان:''' {{{vehicles_involved|}}} * '''شەمەندەفەرەکان:''' {{{trains_involved|}}} }} | header11 = زیانەکان | label12 = سەرنشینەکان | data12 = {{{passengers|}}} | label13 = تیمی کارکردن | data13 = {{{crew|}}} | label14 = کۆی گشتیی سەرنشین و تیم | data14 = {{{total_onboard|}}} | label15 = بریندارەکان | data15 = {{{injuries|}}} | label16 = گیانلەدەستدانەکان | data16 = {{{fatalities|}}} | label17 = زیانە ماددییەکان | data17 = {{{damage|}}} | data18 = {{{module|}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> grv7h4ihd0t3vs5jmur9fs5knea6waq 10 305747 1696565 2026-10-28T21:15:27Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «<noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{...»ەوە 1696565 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{cause|{{{summary|{{{result|}}}}}}}}} | label3 = جۆری ڕووداو | data3 = {{{accident_type|}}} | label4 = شوێن | data4 = {{{site|{{{location|}}}}}} | label5 = [[کۆردینااتی جوگرافی|کۆردیناات]] | data5 = {{{coordinates|}}} | label6 = وڵات | data6 = {{{country|}}} | label7 = هێڵ یان مسیر | data7 = {{{line|}}} | label8 = هۆکار | data8 = {{{cause|}}} | header9 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}|وسائط النقل المعنية}} | data10 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}| * '''ئۆتۆمبێلەکان:''' {{{vehicles_involved|}}} * '''شەمەندەفەرەکان:''' {{{trains_involved|}}} }} | header11 = زیانەکان | label12 = سەرنشینەکان | data12 = {{{passengers|}}} | label13 = تیمی کارکردن | data13 = {{{crew|}}} | label14 = کۆی گشتیی سەرنشین و تیم | data14 = {{{total_onboard|}}} | label15 = بریندارەکان | data15 = {{{injuries|}}} | label16 = گیانلەدەستدانەکان | data16 = {{{fatalities|}}} | label17 = زیانە ماددییەکان | data17 = {{{damage|}}} | data18 = {{{module|}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> grv7h4ihd0t3vs5jmur9fs5knea6waq 10 305748 1696567 2026-10-28T21:18:20Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «<noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{...»ەوە 1696567 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{pp-template}}</noinclude> <includeonly>{{Infobox | child = {{{child|}}} | bodyclass = vevent | abovestyle = background-color: #ffc0cb; | above = {{{accident_name|{{{name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = ڕێکەوت | data1 = {{{date|}}} | label2 = ئەنجام | data2 = {{{cause|{{{summary|{{{result|}}}}}}}}} | label3 = جۆری ڕووداو | data3 = {{{accident_type|}}} | label4 = شوێن | data4 = {{{site|{{{location|}}}}}} | label5 = [[کۆردینااتی جوگرافی|کۆردیناات]] | data5 = {{{coordinates|}}} | label6 = وڵات | data6 = {{{country|}}} | label7 = هێڵ یان مسیر | data7 = {{{line|}}} | label8 = هۆکار | data8 = {{{cause|}}} | header9 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}|وسائط النقل المعنية}} | data10 = {{#if:{{{trains_involved|{{{vehicles_involved|}}}}}}| * '''ئۆتۆمبێلەکان:''' {{{vehicles_involved|}}} * '''شەمەندەفەرەکان:''' {{{trains_involved|}}} }} | header11 = زیانەکان | label12 = سەرنشینەکان | data12 = {{{passengers|}}} | label13 = تیمی کارکردن | data13 = {{{crew|}}} | label14 = کۆی گشتیی سەرنشین و تیم | data14 = {{{total_onboard|}}} | label15 = بریندارەکان | data15 = {{{injuries|}}} | label16 = گیانلەدەستدانەکان | data16 = {{{fatalities|}}} | label17 = زیانە ماددییەکان | data17 = {{{damage|}}} | data18 = {{{module|}}} }}</includeonly> <noinclude> {{Documentation}} </noinclude> grv7h4ihd0t3vs5jmur9fs5knea6waq 15 305749 1696571 2026-10-28T22:00:28Z گرووپی قوتابخانە 23641 /* گواستنەوە */ بەشی نوێ 1696571 wikitext text/x-wiki == گواستنەوە == پێویستە ئەو پۆلەش بگوێزرێتەوە. ‎[[بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|<span style="font-family:Segoe print; color: #DA1884; font-size:13px;">'''ڕی ڕا'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|<span style="color:#FBAED2">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٠٠، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 3hjbx6i2pla10ticfmurwfssy5uz0q4 100 305750 1696576 2026-10-28T22:28:33Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1696576 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:P46.jpg|220x440px|بێچوارچێوە|100px|چەپ|ئینجیلی مەتا]] {{Transclude lead excerpt | 1=ئینجیلی مەتا| paragraphs=1}} b5fgcdil6fbdury9g07jwvogc398752 0 305751 1696788 2026-10-29T09:35:53Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1382100078|Anne Carson]]» 1696788 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{تێک نەچێ|Ann Carson|Ann Elizabeth Carson}}{{Infobox writer|name=ئان کارسۆن|honorific_suffix=[[Order of Canada|CM]]|image=Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg|caption=کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٥|birth_name=ئان پاتریشیا کارسۆن|birth_date={{birth date and age|1950|6|21}}|birth_place=[[Toronto]], Ontario, Canada|death_date=|death_place=|citizenship={{hlist |Canada |Iceland}}|education=[[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])|occupation={{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}|spouse=Robert Currie|period=1979–present|genre={{hlist |Poetry |essay |translation}}|notable_works={{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (2013)}}|awards={{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}}} '''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات. <ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا. <ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە. <ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە. <ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5c9q2rsumfgy2i1ahvsqurp19u7neew 1696790 1696788 2026-10-29T09:38:04Z Shaween 18477 1696790 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{تێک نەچێ|Ann Carson|Ann Elizabeth Carson}}{{Infobox writer|name=ئان کارسۆن|honorific_suffix=[[Order of Canada|CM]]|image=Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg|caption=کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٥|birth_name=ئان پاتریشیا کارسۆن|birth_date={{birth date and age|1950|6|21}}|birth_place=[[Toronto]], Ontario, Canada|death_date=|death_place=|citizenship={{hlist |Canada |Iceland}}|education=[[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])|occupation={{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}|spouse=Robert Currie|period=1979–present|genre={{hlist |Poetry |essay |translation}}|notable_works={{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (2013)}}|awards={{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}}} '''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات. <ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا. <ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە. <ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە. <ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] grdxulbtjk3ji2fgqex7st1gqxoomyd 1696791 1696790 2026-10-29T09:40:20Z Shaween 18477 1696791 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{تێک نەچێ|Ann Carson|Ann Elizabeth Carson}}{{Infobox writer|name=ئان کارسۆن|honorific_suffix=[[Order of Canada|CM]]|image=Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg|caption=کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٥|birth_name=ئان پاتریشیا کارسۆن|birth_date={{birth date and age|1950|6|21}}|birth_place=[[Toronto]], Ontario, Canada|death_date=|death_place=|citizenship={{hlist |Canada |Iceland}}|education=[[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])|occupation={{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}|spouse=Robert Currie|period=1979–present|genre={{hlist |Poetry |essay |translation}}|notable_works={{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (2013)}}|awards={{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}}} '''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات. <ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا. <ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە. <ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە. <ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] in6hh20wwgmlyt9tboztk2z9xvtoxv0 1696792 1696791 2026-10-29T09:41:36Z Shaween 18477 1696792 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{تێک نەچێ|Ann Carson|Ann Elizabeth Carson}}{{Infobox writer|name=ئان کارسۆن|honorific_suffix=[[Order of Canada|CM]]|image=Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg|caption=کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٥|birth_name=ئان پاتریشیا کارسۆن|birth_date={{birth date and age|1950|6|21}}|birth_place=[[Toronto]], Ontario, Canada|death_date=|death_place=|citizenship={{hlist |Canada |Iceland}}|education=[[University of Toronto]] ([[Bachelor of Arts|BA]], [[Master of Arts|MA]], [[Doctor of Philosophy|PhD]])|occupation={{hlist |Poet |essayist |translator |classicist |professor}}|spouse=Robert Currie|period=1979–present|genre={{hlist |Poetry |essay |translation}}|notable_works={{ubl |''[[Eros the Bittersweet]]'' (1986) |''[[Autobiography of Red]]'' (1998) |''[[Men in the Off Hours]]'' (2000) |''[[The Beauty of the Husband]]'' (2001) |''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (2013)}}|awards={{ubl |[[Lannan Literary Award]] (1996) |[[Guggenheim Fellowship]] (1998) |[[MacArthur Fellowship]] (2000) |[[Griffin Poetry Prize]] (2001, 2013) |[[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Award]] (2001) |[[T. S. Eliot Prize]] (2001) |Member of the [[Order of Canada]] (2005) |[[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] (2020) |[[PEN/Nabokov Award]] (2021) |[[Nobel Prize in Literature]] ([[2026 Nobel Prize in Literature|2026]])}}}} '''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات. <ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا. <ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە. <ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە. <ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] a1oqh5wejn1falj1siii28gh5mmmzc3 1696793 1696792 2026-10-29T09:42:31Z Shaween 18477 1696793 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات. <ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا. <ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە. <ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە. <ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1jgihc1qikqcq4c9q6sml8pvtldvq5j 1696799 1696793 2026-10-29T10:10:56Z Shaween 18477 /* ژیانی کەسی */ 1696799 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات و زەمالە ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] m7nv7zetcfxjp7invpp6y9ds6k9u55v 1696801 1696799 2026-10-29T10:15:01Z Shaween 18477 /* لیستی خەڵات و زەمالە */ 1696801 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ ==   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ofzlxrw4mehp7s0vvvm1kiv9pbk7djm 1696806 1696801 2026-10-29T10:22:19Z Shaween 18477 /* لیستی خەڵات وفێلۆشیپ */ 1696806 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === Winner === *1984: ''[[Quarterly Review of Literature]]'' Betty Colladay Award for ''Canicula di Anna''<ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> *1996: [[Lannan Literary Award]] for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *1996: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry for ''Glass, Irony and God''<ref name="QSPELL" /> *1997: [[Pushcart Prize]] for "Jaget"<ref name="Meyer Pushcart" /> *1998: QSPELL Award – A. M. Klein Prize for Poetry for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="QSPELL" /> *2001: [[Griffin Poetry Prize]] for ''[[Men in the Off Hours]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[T. S. Eliot Prize]] for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Los Angeles Times Book Prize|''Los Angeles Times'' Book Prize]] for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *2001: [[Quebec Writers' Federation Awards|QWF Award]] – A. M. Klein Prize for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref name="QSPELL" /> *2010: [[PEN Award for Poetry in Translation]] for ''An Oresteia''<ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *2012: Criticos Prize (London Hellenic Prize) for ''Antigonick''<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4ixunjyb81sw3qqkty0rgjj1begkvoz 1696808 1696806 2026-10-29T10:25:10Z Shaween 18477 /* Winner */ 1696808 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *1984: ''[[Quarterly Review of Literature]]'' Betty Colladay Award for ''Canicula di Anna''<ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> *1996: [[Lannan Literary Award]] for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *1996: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry for ''Glass, Irony and God''<ref name="QSPELL" /> *1997: [[Pushcart Prize]] for "Jaget"<ref name="Meyer Pushcart" /> *1998: QSPELL Award – A. M. Klein Prize for Poetry for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="QSPELL" /> *2001: [[Griffin Poetry Prize]] for ''[[Men in the Off Hours]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[T. S. Eliot Prize]] for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Los Angeles Times Book Prize|''Los Angeles Times'' Book Prize]] for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *2001: [[Quebec Writers' Federation Awards|QWF Award]] – A. M. Klein Prize for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref name="QSPELL" /> *2010: [[PEN Award for Poetry in Translation]] for ''An Oresteia''<ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *2012: Criticos Prize (London Hellenic Prize) for ''Antigonick''<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] raf9tz54ysi6vhztansmufrvujw75tu 1696819 1696808 2026-10-29T10:36:00Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696819 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی Canicula di Anna <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *1998: QSPELL Award – A. M. Klein Prize for Poetry for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="QSPELL" /> *2001: [[Griffin Poetry Prize]] for ''[[Men in the Off Hours]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[T. S. Eliot Prize]] for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Los Angeles Times Book Prize|''Los Angeles Times'' Book Prize]] for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *2001: [[Quebec Writers' Federation Awards|QWF Award]] – A. M. Klein Prize for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref name="QSPELL" /> *2010: [[PEN Award for Poetry in Translation]] for ''An Oresteia''<ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *2012: Criticos Prize (London Hellenic Prize) for ''Antigonick''<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ejg4q0lk8w22gwoke1zv73vd18ijfml 1696840 1696819 2026-10-29T10:39:16Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696840 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Los Angeles Times Book Prize|''Los Angeles Times'' Book Prize]] for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *2001: [[Quebec Writers' Federation Awards|QWF Award]] – A. M. Klein Prize for Poetry for ''The Beauty of the Husband''<ref name="QSPELL" /> *2010: [[PEN Award for Poetry in Translation]] for ''An Oresteia''<ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *2012: Criticos Prize (London Hellenic Prize) for ''Antigonick''<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dhgtcp7ide364e1t1cuag2zstzs0wel 1696851 1696840 2026-10-29T10:42:19Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696851 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *2012: Criticos Prize (London Hellenic Prize) for ''Antigonick''<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1s01w6o0qmycijdm2xw0i4bo02vwx7g 1696852 1696851 2026-10-29T10:43:04Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696852 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *2014: Griffin Poetry Prize for ''[[Red Doc|Red Doc>]]'' (Canadian winner)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2016: [[Blue Metropolis]] International Literary Grand Prize for lifetime achievement<ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *2019: Manuel Acuña International Poetry Prize<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mznvlvbjb39digckwvoxdpk1hhpl5gv 1696853 1696852 2026-10-29T10:44:57Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696853 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> *2020: [[Princess of Asturias Awards|Princess of Asturias Award]] for Literature<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *2020: [[Governor General's Award for English-language poetry|Governor General's Literary Award]] for ''[[Norma Jeane Baker of Troy]]''<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3yzonetk3fboc5ex0zg8rju5c0hu4nh 1696854 1696853 2026-10-29T10:49:15Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696854 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات ref> name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020 |archive-date=September 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200915204531/https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |url-status=live }}</ref> *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *2021: [[PEN/Nabokov Award]] for Achievement in International Literature<ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] obl36s8qkd798vb0fkg97bkdldb7dtm 1696855 1696854 2026-10-29T10:58:51Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696855 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *2025: ''[[Paris Review]]'' Hadada Prize for lifetime achievement<ref name="Hadada 2025">{{cite web |title=Anne Carson Will Receive Our 2025 Hadada Award |url=https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |website=The Paris Review |access-date=June 20, 2025 |date=October 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516090502/https://www.theparisreview.org/blog/2024/10/09/anne-carson-will-receive-our-2025-hadada-award/ |archive-date=May 16, 2025 |url-status=live}}</ref> *2025: [[Zbigniew Herbert International Literary Award]]<ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *2026: [[Nobel Prize in Literature]].<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 1e76bs5614ljc1mloancuxo3agcme7j 1696856 1696855 2026-10-29T11:01:20Z Shaween 18477 /* خەڵاتی براوە */ 1696856 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Anne Carson bibliography}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] rlo165hn29mz1envfng2uu1nc5b2z8h 1696857 1696856 2026-10-29T11:01:44Z Shaween 18477 /* لیستی بەرهەمە هەڵبژێردراوەکان */ 1696857 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === Fellowships === *1997: [[Rockefeller Foundation#Bellagio Center|Rockefeller Bellagio Center]] Fellowship<ref name="Bellagio">{{cite journal |last1=Mullins |first1=Andrew |last2=McDonagh |first2=Patrick |title=A Poet's Life |journal=McGill News: Alumni Quarterly |date=Winter 1997 |url=http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |access-date=September 20, 2020 |publisher=McGill University |location=Montreal|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104062705/http://news-archive.mcgill.ca/w97/poet.htm |archive-date=November 4, 2013 }}</ref> *1998: [[Guggenheim Fellowship]] for Poetry<ref name="Guggenheim 1998">{{cite web |title=Fellows: Anne Carson |url=https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |website=John Simon Guggenheim Memorial Foundation |access-date=September 12, 2020 |ref=Guggenheim |archive-date=October 1, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001111629/https://www.gf.org/fellows/all-fellows/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2000: [[MacArthur Fellowship]]<ref name="MacArthur 2000">{{cite web |title=MacArthur Fellows Program: Anne Carson, Poet and Classicist |url=https://www.macfound.org/fellows/634/ |website=MacArthur Foundation |access-date=September 12, 2012 |date=July 1, 2000 |archive-date=November 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109162135/https://www.macfound.org/fellows/634/ |url-status=live }}</ref> *2007: Anna-Maria Kellen Fellowship, [[American Academy in Berlin|The American Academy in Berlin]]<ref name="Berlin Fellow">{{cite web |title=Fellows & Distinguished Visitors: Anne Carson (Class of Fall 2007) |url=https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |publisher=The American Academy in Berlin: Hans Arnhold Center |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924041122/https://www.americanacademy.de/person/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[Creative Scotland]] / Cove Park [[Muriel Spark]] Fellowship<ref>{{cite web |title=Creative Scotland / Cove Park Muriel Spark Fellowship: Anne Carson |url=https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |publisher=Cove Park |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916232735/https://covepark.org/residencies/creative-scotlandcove-park-muriel-spark-fellowship/ |url-status=live }}</ref> *2018: Inga Maren Otto Fellowship, [[The Watermill Center]]<ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5x69vwocmc53588i2gk1tvny71eratn 1696858 1696857 2026-10-29T11:05:18Z Shaween 18477 /* Fellowships */ 1696858 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === *1986–1987: [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] Scholar-in-Residence at the [[92nd Street Y]] (New York)<ref>{{cite book |editor1-last=Bloom |editor1-first=Harold |editor2-last=Lehman |editor2-first=David |editor1-link=Harold Bloom |editor2-link=David Lehman |title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997 |date=1998 |publisher=Scribner Poetry |location=New York |isbn=978-0-684-84779-5 |page=307 |chapter=Anne Carson |url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998 |access-date=July 17, 2020}}</ref> *2012: Honorary degree from the [[University of Toronto]]<ref name="U of T honor">{{cite web |last1=Au-Yeung |first1=Gavin |title=Celebrating Fall Convocation 2012 |url=https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |publisher=University of Toronto |access-date=September 12, 2020 |date=November 12, 2012 |archive-date=December 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181203193212/https://www.utoronto.ca/news/celebrating-fall-convocation-2012 |url-status=live }}</ref> *2014: Honorary degree ([[Doctor of Letters]]) from the [[University of St Andrews]]<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qrb8my5n5wo6kn6xkxjiuv1taegszjs 1696859 1696858 2026-10-29T11:06:49Z Shaween 18477 /* Academic */ 1696859 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === Academic === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7bkrmev848ljqn3ee6qmqa7dcov0tdj 1696860 1696859 2026-10-29T11:07:27Z Shaween 18477 /* Academic */ 1696860 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *1999: [[American Academy of Arts and Sciences]] International Honorary Member<ref>{{cite web |title=Member Directory: Ms. Anne Carson |url=https://www.amacad.org/person/anne-carson |publisher=American Academy of Arts and Sciences |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811153751/https://www.amacad.org/person/anne-carson |url-status=live }}</ref> *1999: [[Modern Library]]: 100 Best Nonfiction Books (Reader's List) – ''[[Eros the Bittersweet]]''<ref name="Modern Library" /> *2000: [[New York Times Notable Book|New York Times Notable Books of the Year List]] – ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |title=Notable Books |url=https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |access-date=October 2, 2020 |work=The New York Times |date=December 3, 2000 |page=66 |archive-date=November 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201117121236/https://www.nytimes.com/2000/12/03/books/notable-books.html |url-status=live }}</ref> *2005: Member of the [[Order of Canada]]<ref name="Canada MC">{{cite web |title=Order of Canada: Anne Carson, C.M. |url=https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |website=Governor General of Canada Archives |access-date=September 12, 2020 |date=June 29, 2005 |archive-date=June 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200619162917/https://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=10628 |url-status=live }}</ref> *2010: [[Griffin Poetry Prize]] Judge<ref name="Griffin 2010">{{cite web |title=Griffin Poetry Prize: 2010 Judges |url=https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=August 10, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810052202/https://www.griffinpoetryprize.com/judges/2010-judges/ |url-status=live }}</ref> *2011: [[American Academy of Arts and Letters]] Foreign Honorary Member<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fqefhpu5o9tdtlq4d34dstcilu7am8n 1696861 1696860 2026-10-29T11:09:28Z Shaween 18477 /* Other */ 1696861 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === Other === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] t4pu2nfeoctl9vn5o986r2h0dtih927 1696862 1696861 2026-10-29T11:10:10Z Shaween 18477 /* Other */ 1696862 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === Finalist === *1993: [[Quebec Writers' Federation Awards|QSPELL Award]] – [[A. M. Klein]] Prize for Poetry shortlist for ''Short Talks''<ref name="QSPELL">{{cite web |title=The QWF Literary Awards: The A. M. Klein Prize for Poetry |url=https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |publisher=Quebec Writer's Federation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221208130359/https://qwf.org/prize/the-a-m-klein-prize-for-poetry/ |url-status=live }}</ref> *1994: [[Journey Prize]] shortlist for "Water Margins"<ref name="Journey 1994">{{cite book |editor1-last=Glover |editor1-first=Douglas |editor1-link=Douglas Glover (writer) |title=The Journey Prize Anthology 6: Short Fiction from the Best of Canada's New Writers |date=1993 |publisher=McClelland & Stewart |location=Toronto |isbn=978-0-7710-0314-1}}</ref> *1998: [[Forward Prizes for Poetry|Forward Prize]] shortlist for ''Glass and God''<ref name="Forward 1998">{{cite web |title=Forward Prizes Alumni: Shortlists by Year, 1998 |work=Forward Arts Foundation |url=https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924082945/https://www.forwardartsfoundation.org/forward-prizes-for-poetry/forward-prizes-alumni/ |url-status=live }}</ref> *1998: [[National Book Critics Circle Award]] Poetry finalist for ''[[Autobiography of Red]]''<ref name="NBCCA 1998">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 1998 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928085617/https://www.bookcritics.org/past-awards/1998/ |url-status=live }}</ref> *1999: [[T. S. Eliot Prize]] shortlist for ''Autobiography of Red''<ref>{{cite news |last1=Potts |first1=Robert |title=Best in the Language |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 15, 2000 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Men in the Off Hours]]''<ref>{{cite news |last1=Gibbons |first1=Fiachra |title=Sun shines again on poet Longley |url=https://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |access-date=September 12, 2020 |newspaper=The Guardian |date=January 23, 2001 |archive-date=October 22, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022063724/http://www.theguardian.com/books/2000/jan/15/poetry.awardsandprizes |url-status=live }}</ref> *2000: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="NBCCA 2000">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2000 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=June 25, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051658/https://www.bookcritics.org/past-awards/2000/ |url-status=live }}</ref> *2001: [[Governor General's Literary Awards|Governor General's Literary Award]] Poetry finalist for ''Men in the Off Hours''<ref name="ggaward">{{cite web |title=Governor General's Literary Awards: Past Winners and Finalists |url=https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421134720/https://ggbooks.ca/past-winners-and-finalists |url-status=live }}</ref> *2002: [[Lenore Marshall Poetry Prize]] finalist for ''[[The Beauty of the Husband]]''<ref>{{cite web |title=Madeline DeFrees Receives 2002 Lenore Marshall Poetry Prize |url=http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |publisher=The Academy of American Poets |access-date=September 14, 2020 |date=October 19, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021209032808/http://www.poets.org/academy/news/pr021019.cfm |archive-date=December 9, 2002 }}</ref> *2010: National Book Critics Circle Award Poetry finalist for ''Nox''<ref name="NBCCA 2010">{{cite web |title=The National Book Critics Circle Award: 2010 Winners & Finalists |url=https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |publisher=National Book Critics Circle |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921190204/https://www.bookcritics.org/past-awards/2010/ |url-status=live }}</ref> *2013: T. S. Eliot Prize shortlist for ''[[Red Doc|Red Doc>]]''<ref>{{cite news |title=T. S. Eliot poetry prize shortlist announced |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |access-date=September 12, 2020 |agency=BBC News |date=October 24, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231021144238/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24657057 |archive-date=October 21, 2023 |url-status=live}}</ref> *2013: [[Kitschies|The Kitschies]] Red Tentacle Award (best novel) finalist for ''Red Doc>''<ref>{{cite news |last1=Flood |first1=Alison |title=Thomas Pynchon in line for Kitschies' Red Tentacle award: Famously reclusive author joins Anne Carson, Patrick Ness, Ruth Ozeki and James Smythe on science fiction prize shortlist |url=https://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |access-date=October 2, 2020 |work=The Guardian |date=January 23, 2014 |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021355/http://www.theguardian.com/books/2014/jan/23/thomas-pynchon-kitschies-red-tentacle-award |url-status=live }}</ref> *2014: [[Folio Prize]] shortlist for ''Red Doc>''<ref name=2014Folio>{{cite web |url=http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |title=The 2014 Folio Prize Shortlist is Announced |publisher=The Folio Prize |date=February 10, 2014 |access-date=February 13, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302022828/http://www.thefolioprize.com/2014/02/the-2014-folio-prize-shortlist-is-announced/ |archive-date=March 2, 2014}}</ref> *2018: [[New Academy Prize in Literature]] longlist<ref name="New Academy Prize" /> *2022: Governor General's Literary Award Poetry finalist for ''H of H Playbook''<ref>{{cite web |title=The Canada Council for the Arts Reveals the Governor General's Literary Awards Finalists |url=https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |website=Governor General's Literary Awards |publisher=Canada Council for the Arts |access-date=October 17, 2022 |archive-date=October 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016233455/https://canadacouncil.ca/press/2022/10/the-canada-council-for-the-arts-reveals-the-governor-generals-literary-awards-finalists |url-status=live }}</ref> {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] bfrfgq5ghe0hybw02h6up3adzkyjyax 1696863 1696862 2026-10-29T11:14:56Z Shaween 18477 /* لیستی خەڵات وفێلۆشیپ */ 1696863 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی ==   * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 8d1xuimqokvbq3u2swy693cs84g22ef 1696864 1696863 2026-10-29T11:15:27Z Shaween 18477 /* بەستەری دەرەکی */ 1696864 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{Princess of Asturias Award for Literature}}{{Governor General's English poetry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 0n5dd5u0jwi24oy9xi6n4zmlkhizja5 1696865 1696864 2026-10-29T11:15:53Z Shaween 18477 /* بەستەری دەرەکی */ 1696865 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Morra |first=Linda |ڕێکەوت=September 8, 2014 |ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 12, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 21, 2023 |وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 2, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=July 2, 2022}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Rae |first=Ian |ڕێکەوت=December 27, 2001 |ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Bresge |first=Adina |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Ross |first=Val |author-link=Val Ross |date=March 23, 2001 |title=Alumni: Classic Carson |url=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |url-status=live |journal=University of Toronto Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |archive-date=September 16, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Munoz |first=Theresa |date=October 9, 2013 |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live |journal=Scottish Review of Books |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |archive-date=September 17, 2020 |access-date=September 16, 2020}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=163|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|quote=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|title=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|date=1998|publisher=Scribner Poetry|isbn=978-0-684-84779-5|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|location=New York|page=307|access-date=July 17, 2020|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Rae |first=Ian |date=Autumn 2010 |title=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Journal of the Short Story in English |publisher=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |page=5 |issn=1969-6108 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=July 26, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 17, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 9, 2016 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 11, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-26 |وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Anderson |first=Sam |ڕێکەوت=March 14, 2013 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 23, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=June 15, 2018 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=April 23, 2013 |ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2022 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020 |وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Primoff |first=Mark |ڕێکەوت=April 29, 2014 |ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 15, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 20, 2020}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 3, 2023 |ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 20, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=December 3, 2023}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 5, 2023 |ڕێکەوتی سەردان=May 5, 2023 |وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=February 23, 2024 |ڕێکەوتی سەردان=October 2, 2024 |وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Youngs |first=Ian |ڕێکەوت=October 8, 2026 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 8, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]] |زمان=}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=8 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{Cite book|last=Corless-Smith|first=Martin|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Scranton |first=Roy |author-link=Roy Scranton |date=Spring 2014 |title=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |url=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |url-status=live |journal=Contemporary Literature |publisher=University of Wisconsin Press |volume=55 |issue=1 |pages=202–214 |doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |archive-date=June 7, 2020 |access-date=September 18, 2020}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Odi et Amo Ergo Sum|date=1981|publisher=University of Toronto|location=Toronto|author-link=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 12, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 12, 2026 |وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |last=Bedient |first=Calvin |date=May 14, 2000 |title=Celebrating Imperfection |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |url-status=live |journal=[[The New York Times Book Review]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |archive-date=August 21, 2024 |access-date=October 12, 2026}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woddis |first=Carole |ڕێکەوت=October 17, 2011 |ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 16, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|date=2011|publisher=Oberon Books|isbn=978-1-84943-227-6|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|location=London|page=521|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=1996 |title=Jaget |journal=Chicago Review |volume=42 |issue=2 |pages=38–41 |doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=D'Agata |first=John |author-link=John D'Agata |date=June 1, 2000 |title=Review: Men in the Off Hours |url=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |url-status=live |journal=Boston Review |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |archive-date=September 5, 2019 |access-date=September 16, 2020}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=March 6, 2012 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=O'Rourke |first=Meghan |ڕێکەوت=February 11, 2004 |ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=January 30, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=September 16, 2020 |وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=211|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Wolfe |first=Linda |ڕێکەوت=October 23, 2013 |ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 24, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 14, 2020}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 23, 2021 |ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=April 14, 2021 |ڕێکەوتی سەردان=April 14, 2021}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |date=September 12, 2024 |title=The 2024 National Book Awards Longlist |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |url-status=live |journal=The New Yorker |archive-url=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |archive-date=May 17, 2026 |access-date=September 13, 2024}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|title=Anne Carson: Ecstatic Lyre|date=2015|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-05253-0|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|location=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{Cite book|url=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|title=Anne Carson/ Antiquity|date=2021|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-350-17475-7|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|location=New York|access-date=October 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|archive-date=October 7, 2021|url-status=live}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{Cite book|last=Coles|first=Elizabeth Sarah|url=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|title=Anne Carson: The Glass Essayist|date=2023|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-197-81333-1|location=Oxford and New York|access-date=February 3, 2025}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 26, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=October 8, 2026 |وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=An Oresteia|date=2009|publisher=[[Farrar, Straus and Giroux]]|isbn=978-0-86547-916-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0-19-504960-2|location=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-810-8|location=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=[[The New York Review of Books]]|isbn=978-1-59017-180-6|location=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=[[The University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-20362-1|location=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=[[Oberon Books]]|isbn=978-1-78319-915-0|location=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=[[Alfred A. Knopf]]|isbn=978-0-375-41067-3|location=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Paul|url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|date=2016|publisher=University of Toronto|location=Toronto|page=192|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|archive-date=March 31, 2023|url-status=live}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 1, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |date=June 2010 |title=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |pages=6–7}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=August 5, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=September 15, 2020}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{Cite book|last=Willard|first=Thomas|url=https://www.academia.edu/490379|title=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|date=2011|publisher=Salem Press|isbn=978-1-58765-755-9|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|location=Pasadena, California|pages=225–228|chapter=Anne Carson|access-date=August 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|archive-date=May 17, 2022|url-status=live}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Short Talks|date=2015|publisher=Brick Books Classics|isbn=978-1-77131-342-1|location=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=D'Agata |first2=John |author-link2=John D'Agata |date=Summer 1997 |title=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |volume=27 |issue=2 |pages=1–22 |doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Carson |first=Anne |last2=Wachtel |first2=Eleanor |date=Summer 2012 |title=An Interview with Anne Carson |url=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |url-status=live |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |pages=29–47 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |archive-date=September 8, 2017 |access-date=July 23, 2020}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2026-04-05 |ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=September 23, 2026 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=May 13, 2019 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-10 |وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{Cite book|last=Carson|first=Anne|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2006|publisher=Vintage Books|isbn=978-1-4000-7890-5|location=New York|page=5|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Carson |first=Anne |last2=Currie |first2=Robert |last3=Berkobien |first3=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=October 2013 |ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=October 14, 2020 |ڕێکەوتی سەردان=October 7, 2020 |وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2022-04-08 |trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-11 |وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{cite book |last1=Meyer |first1=Paul |title=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |date=2016 |publisher=University of Toronto |location=Toronto |page=2 |chapter=Foreword |url=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |access-date=August 26, 2020 |archive-date=March 31, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |url-status=live }}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{cite web |title=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |url=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |website=Lannan Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=October 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |url-status=live }}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=April 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{cite web |title=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |url=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |publisher=T. S. Eliot Foundation |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{cite news |last1=Guccione |first1=Jean |title=10 Authors Honored With Times Book Prizes |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |access-date=September 12, 2020 |agency=Los Angeles Times |date=April 28, 2002}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{cite web |title=2010 PEN Award for Poetry in Translation |url=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |publisher=PEN America |access-date=September 12, 2020 |date=November 16, 2012 |archive-date=June 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{cite web |title=The 2012 Prize |url=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |publisher=The London Hellenic Prize |access-date=September 12, 2020 |archive-date=December 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{cite web |title=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |url=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |website=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |access-date=September 12, 2020 |archive-date=September 21, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |url-status=live }}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{cite web |title=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |url=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |website=Azure Scratchings |publisher=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |access-date=September 12, 2020 |date=March 23, 2016 |archive-date=July 25, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |url-status=live }}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{cite news |title=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |url=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |access-date=September 14, 2020 |work=Aristegui Noticias |date=December 23, 2019 |language=es |archive-date=March 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |url-status=live }}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{cite web|url=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |title=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |work=Biblioteka Narodowa (National Library) |date=June 14, 2025 |access-date=July 8, 2026}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{cite web |title=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |url=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |website=The Watermill Center |date=November 22, 2017 |access-date=September 12, 2020 |archive-date=May 18, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |url-status=live }}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{cite web |last1=Sweetman |first1=Rebecca |author-link1=Rebecca Sweetman |title=Laureation address: Anne Carson |url=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |publisher=University of St Andrews |access-date=September 22, 2020 |date=December 1, 2014 |archive-date=June 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |url-status=live }}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{cite web |title=Members: Anne Carson |url=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |publisher=American Academy of Arts and Letters |access-date=September 14, 2020 |archive-date=August 18, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |url-status=live }}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] l1vvwjiyn2xckaanvv590mtyx9fwatv 0 305752 1696794 2026-10-29T09:59:38Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٧)}} {{Infobox person | name = بهرام ئەفشاری | image = Bahram Afshari 01.jpg | caption = ئەفشاری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ۲۰۱۷ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|27}} | birth_place = [[ھەمەدان]]، ئێران | education...»ەوە 1696794 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٧)}} {{Infobox person | name = بهرام ئەفشاری | image = Bahram Afshari 01.jpg | caption = ئەفشاری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ۲۰۱۷ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|27}} | birth_place = [[ھەمەدان]]، ئێران | education = زانکۆی ئازاد (بەکالۆریۆس لە هونەرە جوانەکان) | occupation = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر|شانۆنووس}} | years_active = ٢٠٠۳–ئێستا }} '''بهرام ئەفشاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بهرام افشاری؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٧) ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانییە. بە ڕۆڵی بەهتاش فەریبا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پایتەخت (۲۰۱۳–ئێستا) ناسراوە. یەکەم فیلمی وەک دەرهێنەر بە ناوی حەفتاد سی (۲۰۲٤) بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی سینەمای ئێران، هەروەها ڕۆڵی لە فیلمی «فۆسیل» (۲۰۲۳) کە دووەم فیلمی پڕداهات بووە، گێڕاوە. ئەفشاری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، و هەروەها کاندیدکردن بۆ دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]].<ref>{{Cite web |title=پوختەی ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |url=https://sevenartpedia.ir/people/pr5f7c888248e9f |access-date=2024-05-23 |website=sevenartpedia.ir}}</ref><ref>{{Cite web |title=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری و وێنە نوێیەکان |url=https://namnak.com/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C.p34596 |access-date=2024-05-23 |website=نمناک |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-23 |title=زانیاری و ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |url=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/990424-%D8%B2%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%8-دریایی |access-date=2024-05-23 |website=رکنا |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |title=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری ئەکتەری باڵابەرزی سینما و تەلەڤیزیۆن |url=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography1-bahram-afshari.html |access-date=2024-05-23 |website=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری لە دەستپێک تا درەوشانەوە |url=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ |access-date=2024-05-23 |website=photokade.com}}</ref> == سەرەتای ژیان == بهرام ئەفشاری لە ٢٧ی مایزی ١٩٨٧ لە [[ھەمەدان|هەمەدان]]، [[ئێران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی لە کاتی منداڵیدا جیا بوونەوە، و سەبارەت بەم ئەزموونە وتوویەتی: {{quote|دایکم باوکمی جێهێشت کاتێک تەمەنم دوو ساڵ بوو. باوکم دواتر نەخۆش کەوت، و زۆرینەی منداڵیم لە نەخۆشخانەکاندا بەسەر برد بۆ چاودیریکردنی.|<ref>{{cite web |title=ژیاننامەی تەواوی بهرام ئەفشاری |url=https://sabakhabar.ir/99320/بیوگرافی-کامل-بهرام-افشاری-تصاویر/ |website=Saba |publisher=Saba |access-date=5 May 2025 |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119152835/https://sabakhabar.ir/99320/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%D8%b1%D8%A7%D9%81%db%8c-%da%a9%d8%a7%d9%85%لۆگۆ/ |url-status=live}}</ref>}} لە تەمەنێکی بچووکەوە، ئەفشاری خولیای لە شانۆدا هەبوو لە هەمەدان. لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بۆ پێشخستنی پیشەکەی ڕووی کردە [[تاران]]، و بە شێوەیەکی پیشەیی لە لایەن حەمید سەماندەریانەوە فێری نواندن بوو. دواتر دەستی بە کارکردن کرد لە شانۆدا. == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناوی فیلم ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[تووڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |بریکاری خانووبەرە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |<ref>{{Cite web |title=سەردەمی درەوشانەوەی بهرام ئەفشاری لە سینەمادا |url=https://namnak.com/bahram-afshari-in-cinema.p81611 |access-date=2024-05-23 |website=نمناک |language=fa}}</ref> |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |بهرام |<ref>{{Cite web |title=ڕۆڵگێڕانی جیاوازی بهرام ئەفشاری لە فیلمی سینەمایی لانتوری |url=https://khoshkhabar1.ir/news/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7/186609/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C |access-date=2024-05-23 |website=khoshkhabar1.ir}}</ref> |} == خەڵات و کاندیدکردنەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+لیستی خەڵات و کاندیدکردنەکان |- ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |کاری کاندیدکراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠٢٦ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا |زیندوو شۆر |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2026-02-11 |title=فێستیڤاڵی فیلمی فەجر |url=https://www.mehrnews.com/news/6746767/ |access-date=2026-10-07 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |٢٠١٣ |باشترین ئەکتەر - ناوچەکان، ئەزموونە نوێیەکان |ڕۆبینسون کرۆسو |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=بەرگزیدگان فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/12/17834/ |access-date=2025-04-17 |website=خبرگزاری تسنیم |language=fa}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |[[خەڵاتی حافز]] |٢٠١٧ | rowspan="4" |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی |ئەلیەلبەدەل |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2017-07-15 |title=نامزدهای بخش تلویزیون جشن حافظ |url=https://www.mehrnews.com/news/4031233/ |access-date=2024-06-17 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ | rowspan="2" |پایتەخت |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2018-08-14 |title=برگزیدگان هجدهمین جشن حافظ |url=https://www.mehrnews.com/news/4373987/ |access-date=2024-05-23 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- |٢٠٢٠ |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2020-08-16 |title=برندگان بیستمین جشن حافظ |url=https://www.zoomg.ir/cinema-news/328500-20th-hafez-awards-winner-anounnced/ |access-date=2024-05-23 |website=زومجی |language=fa-IR}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |ڕازی بقا |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2023-09-29 |title=اعلام نامزدهای بخش سینمایی مراسم حافظ |url=https://www.mehrnews.com/news/5898187/ |access-date=2024-05-23 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر - فیلمی سینەمایی |فۆسیل |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2023-10-03 |title=جایزه سینمایی بهرام ئەفشاری |url=https://www.khabaronline.ir/photo/1820609/ |access-date=2024-05-23 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |[[لانتوری (فیلم)|لانتۆری]] |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2017-09-03 |title=نامزدهای نوزدهمین جشن بزرگ سینمای ایران |url=https://www.khabaronline.ir/news/703739/ |access-date=2024-05-23 |website=خبرآنلاین |language=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2018-08-05 |title=نامزدهای بیستمین جشن بزرگ سینمای ایران |url=https://www.mehrnews.com/news/4366285/ |access-date=2025-04-17 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2017-08-14 |title=نامزدهای یازدهمین جشن انجمن منتقدان |url=https://www.mehrnews.com/news/4058361/ |access-date=2024-05-23 |website=Mehr News Agency |language=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی شار]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2017-08-05 |title=فێستیڤاڵی فیلمی شار |url=https://www.alef.ir/news/3960514015.html |access-date=2025-04-17 |website=جامعه خبری تحلیلی الف |language=fa}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6263498}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] j8ks6mzqzcxrh2s63j8msfvps1fmikx 3 305753 1696798 2026-10-29T10:06:55Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1696798 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٠٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 7n0pl507emsvygt8rqyf2gg3he1w4qx 0 305754 1696802 2026-10-29T10:20:03Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]،...»ەوە 1696802 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|title=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|date= February 24, 2016|newspaper= BBC|accessdate= October 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|title=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|date= February 2, 2016|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |url=http://www.ion.ir/News/317181.html |access-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |archive-date=17 January 2021 }}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] 09uwdnv4ir4lan74xfkauz9ipsq2onw 1696803 1696802 2026-10-29T10:20:45Z Bilalinfo 57400 1696803 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|title=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|date= February 24, 2016|newspaper= BBC|accessdate= October 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|title=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|date= February 2, 2016|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |url=http://www.ion.ir/News/317181.html |access-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |archive-date=17 January 2021 }}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] 4d3i2l0lko7axdm25ob1bqvo08ltmq3 1696804 1696803 2026-10-29T10:22:12Z Bilalinfo 57400 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1696804 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|title=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|date= February 24, 2016|newspaper= BBC|accessdate= October 28, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|title=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|date= February 2, 2016|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{Cite web |date=2021-01-17 |title=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |url=http://www.ion.ir/News/317181.html |access-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |archive-date=17 January 2021 }}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm0466936}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] 73xngswldfswe9xy0ttayubwc80b67s 1 305755 1696805 2026-10-29T10:22:13Z ~2026-57696-41 80030 /* shereny */ بەشی نوێ 1696805 wikitext text/x-wiki == shereny == basy mezhuy zyanu sarchauau [[تایبەت:بەشدارییەکان/~2026-57696-41|~2026-57696-41]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:~2026-57696-41|talk]]) ١٠:٢٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) lg26d2evhmm094tmjubyk7fm6gh8gcz 1696807 1696805 2026-10-29T10:22:37Z ~2026-57696-41 80030 /* shereny */ بەشی نوێ 1696807 wikitext text/x-wiki == shereny == basy mezhuy zyanu sarchauau [[تایبەت:بەشدارییەکان/~2026-57696-41|~2026-57696-41]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:~2026-57696-41|talk]]) ١٠:٢٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == shereny == basy mezhuy zyanu sarchauau [[تایبەت:بەشدارییەکان/~2026-57696-41|~2026-57696-41]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:~2026-57696-41|talk]]) ١٠:٢٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) d0hi7drggwzv8x0twpwlpzlnwxnedrz