ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 51 1697247 1534542 2026-10-30T01:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1697247 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کورد ئایتی گرووپ''' ('''Kurd IT Group''') لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١ دامەزراوە. گرووپێکی تەکنەلۆژی کوردییە کە ئامانجی گەشەپێدانی زمانی کوردییە لەسەر وێب، گرووپەکە ڕۆڵیان ھەبووە لە پەرەپێدانی تەختەکلیلی کوردی. == ھەواڵی تەکنەلۆژی == یەکێک لەکارەکانی کوردئایتی گرووپ بەئەنجامی دەگەیەنێت، گەیاندنی نوێکارییەکانی بواری [[تەکنۆلۆژیای زانیارییەکان]]ە لە شێوەی ھەواڵی کورت و ڕاپۆرتدا. نووسەرانی ئەم ھەواڵانە، ئەندامانی ماڵپەڕن کە بە شێوەی خۆبەخشانە بەشداری دەکەن. لە ئێستادا بەشی ھەواڵ لە ماڵپەڕەکە وەستاوە لە چالاکی. == ئامراز دانان بۆ نووسینی کوردی == لە بواری تایپ و نووسینی کوردی دروستکردنی [[بەرنامەی پاڵپشتیی زمانی کوردی بۆ ویندۆز]] و [[فۆنتەکانی یونیکورد]] لە ڕاژە گرنگەکانی ئەم گرووپەیە کە لە یەکەم ھەوڵەکان بوو بۆ نووسینی کوردی لەسەر بنەمای [[یونیکۆد]]. == سەکۆکان == کوردئایتی گرووپ ساڵانێک ڕاژەی پرسیار و وەڵامی لەشێوەی [[مەکۆ]] لە بواری [[تەکنۆلۆژیای زانیاری]] و [[زمانی کوردی]] دا هەبوو. == ئەمانەش ببینە == * [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.kurditgroup.org/ ماڵپەڕی کورد ئایتی گرووپ] * [https://web.archive.org/web/20170606121857/http://kurditgroup.org/forum سەکۆکانی کورد ئایتی گرووپ] * [https://web.archive.org/web/20100121063839/http://kurditgroup.org/node/12410 پەیڤینێک لەگەڵ بەردەقانی بەبۆنەی دامەزراندنی کوردئایتی گرووپەوە] {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نووسینی کوردی]] [[پۆل:وێبگە کوردییەکان]] d4xj2rqo7ol2t33n2l1oz3m9z3n346t 0 148 1697202 1563950 2026-10-30T00:03:09Z Waraz.Salimi 74735 /* پەروەردە و کاری ئەکادیمی */ 1697202 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''بەختیار سەدجادی(ئینگلیزی:Bakhtiar Sadjadi, فارسی:بختیار سجادی)''' ئەکادیمیک و پڕۆفیسۆری هاوکاری ئەدەبی ئینگلیزییە لە زانکۆی کوردستان لە شاری سنە،سەدجادی یەکەم بەشی زمان و ئەدەبی کوردی لە سەر ئاستی زانکۆی کوردستان لە سنە دامەرزاند کە بە فەرمی لە لایەن وەزارەتی زانست،توێژینەوە و تەکنەلۆجیای ئێرانەوە پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/81884274/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D9%83%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA.%20Retrieved%202025-10-05.%20%7B%7Bcite%20web%7D%7D:%20Missing%20or%20empty%20%7Ctitle=%20(help) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bakhtiar Sadjadi |ناونیشان=https://research.uok.ac.ir/~bsajadi/en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=research.uok.ac.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=دانشگاه کردستان برای اولین بار در رشته زبان کردی دانشجو می‌پذیرد |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2015/07/150725_l26_iran_kurdish_language_kurdistan_university |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}</ref>کارە ئەکادیمییەکانی دکتور سەدجادی لە سەر ڕەخنەی ئەدەبی،ئەدەبی ئینگلیزی،ئەدەبی کوردی،تێۆری کەلتووری و فەلسەفەی کیشوەری جەخت دەکەنەوە.هەروەها د.سەدجادی تەنیا ئەندامی ئێرانی ئەکادیمیای زمان و ئەدەبی کوردیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=استاد دانشگاه کردستان، تنها عضو ایرانی فرهنگستان زبان و ادبیات کردی شد |ناونیشان=https://uok.ac.ir/fa/w/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=پرتال اصلی دانشگاه کردستان |زمان=fa-IR}}</ref>. == پەروەردە و کاری ئەکادیمی == == پیشەی ئەکادیمی == == پیشەی ئەدەبی،بەرهەمی ئەدەبی و تیۆری == == کتێب == == کاری وەرگێڕان و سەرنووسەری == == خەڵات == == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20071223184944/http://www.korizanisti.ir/default.aspx ماڵپەڕی کۆڕی زانستی زمانی کوردی] ‌{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] a7ig794i7uplz88xnujrlo1ef7aul5x 1697208 1697202 2026-10-30T00:06:54Z Waraz.Salimi 74735 1697208 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''بەختیار سەدجادی(ئینگلیزی:Bakhtiar Sadjadi, فارسی:بختیار سجادی)''' ئەکادیمیک و پڕۆفیسۆری هاوکاری ئەدەبی ئینگلیزییە لە زانکۆی کوردستان لە شاری سنە،سەدجادی یەکەم بەشی زمان و ئەدەبی کوردی لە سەر ئاستی ئێران لە زانکۆی کوردستان لە سنە دامەرزاند، کە بە فەرمی لە لایەن وەزارەتی زانست،توێژینەوە و تەکنەلۆجیای ئێرانەوە پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/81884274/%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A-%D8%B1%D9%88%D9%8A%D8%A7%D9%8A%D9%8A-%D9%83%D9%87-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%82-%D9%8A%D8%A7%D9%81%D8%AA.%20Retrieved%202025-10-05.%20%7B%7Bcite%20web%7D%7D:%20Missing%20or%20empty%20%7Ctitle=%20(help) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bakhtiar Sadjadi |ناونیشان=https://research.uok.ac.ir/~bsajadi/en/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=research.uok.ac.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=دانشگاه کردستان برای اولین بار در رشته زبان کردی دانشجو می‌پذیرد |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2015/07/150725_l26_iran_kurdish_language_kurdistan_university |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}</ref>کارە ئەکادیمییەکانی دکتور سەدجادی لە سەر ڕەخنەی ئەدەبی،ئەدەبی ئینگلیزی،ئەدەبی کوردی،تێۆری کەلتووری و فەلسەفەی کیشوەری جەخت دەکەنەوە.هەروەها د.سەدجادی تەنیا ئەندامی ئێرانی ئەکادیمیای زمان و ئەدەبی کوردیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=استاد دانشگاه کردستان، تنها عضو ایرانی فرهنگستان زبان و ادبیات کردی شد |ناونیشان=https://uok.ac.ir/fa/w/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=پرتال اصلی دانشگاه کردستان |زمان=fa-IR}}</ref>. == پەروەردە و کاری ئەکادیمی == == پیشەی ئەکادیمی == == پیشەی ئەدەبی،بەرهەمی ئەدەبی و تیۆری == == کتێب == == کاری وەرگێڕان و سەرنووسەری == == خەڵات == == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20071223184944/http://www.korizanisti.ir/default.aspx ماڵپەڕی کۆڕی زانستی زمانی کوردی] ‌{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] tfgpgu6ughvj0egbvfe8unx08z7sagi 0 1263 1697101 1696821 2026-10-29T20:08:53Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1697101 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Speciesbox | image = Cynomys ludovicianus GNP 21.jpg | image_caption = At [[Grasslands National Park]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=Cassola, F. |year=2016 |title=''Cynomys ludovicianus'' |errata=2017 |page=e.T6091A115080297 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T6091A22261137.en |access-date=19 February 2022}}</ref> | status2 = G4 | status2_system = TNC | status2_ref = <ref name=NatureServe>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Cynomys ludovicianus'' |ناونیشان=https://explorer.natureserve.org/Taxon/ELEMENT_GLOBAL.2.100941/Cynomys_ludovicianus |وێبگە=NatureServe Explorer An online encyclopedia of life |وەشان=7.1|بڵاوکەرەوە=NatureServe|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> | genus = Cynomys | species = ludovicianus | authority = ([[George Ord|Ord]], 1815) | range_map = Black-tailed Prairie Dog Cynomys ludovicianus distribution map.png | range_map_caption = Black-tailed prairie dog range<ref name=iucn/> }} '''کتکەسمۆرەی کلک ڕەش''' (''Cynomys ludovicianus'')، [[کرتێنەر]]ێکە لە خانەوادەی [[سمۆرەییەکان]] کە لە [[دەشتە مەزنەکان]]ی [[ئەمەریکای باکوور]] لە سنووری [[ئەمەریکا]] و [[کانادا]]وە ھەتا سنووری نێوان ئەمەریکا و مێکزیک دەژیەن. ئەم ئاژەڵانە بە پێچەوانەی [[کتکەسمۆرە]]کانی دیکە [[زستانەخەو]] ناکەن. لە نیوەی زستان دا دەتوانی ئەم جۆرە سمۆرانە لە سەر زەوی ببینیت. ئەو جۆرەی کە دەیگێڕنەوە لە ڕابردوو دا لە ویلایەتی [[تێگزاس]] کتکەسمۆرەی کلک ڕەش شاری خۆی ھەبووە لە ناوچەیەک بە ڕووبەری 64000 کیلۆمتری دووجا ژیاون وە ژمارەیان 400 میلیۆن دانە بووە. پێش [[تێکدانی زاگە]]یان، ئەم جۆرە کتکەسمۆرە لەوانە زۆرترین جۆر لە ناوەندی ئەمەریکای باکوور بووبێت. ئەم جۆرە یەکێک لەو دوو جۆرە بووە کە لە گۆڤارەکان و یاداشتەکانی [[گەشتی زانستی لێویس و کلارک]] دا ناوبراون. == چۆنێتی ڕوواڵەت == ڕەنگی کتکەسمۆرەی کلک ڕەش بە گشتی قاوەیی مەیلەو زەردە، وە ڕەنگی ژێر زگیان کاڵترە. خاڵێکی ڕەش لە سەر نووکی کلکی ئەوان دایە، وە ھەر لەبەر ئەمەیە کە پێیان دەگوترێت کلک ڕەش. کێشی کتکەسمۆرەی کلک ڕەشی پێگەیشتوو لە نێوان 680 گرام تا 1.361 کیلۆگرام دایە وە ئاساییانە نێرەکان لە مێکان قورسترن. درێژی جەستەیان لە 14 تا 17 ئینچە، و درێژی کلکی ئەوان 3 تا 4 ئینچ دەبێت. ئەم [[ئاژەڵ]]انە گوێچکەیان بچووکە، بەڵام زۆر [[تێژبیس]]ن، وە ھەروەھا چاوی ئەوان بچووک و ڕەشە بەڵام [[تێژبین]]ە. == لە دیلی دا == Black-tailed prairie dogs were the most common prairie dog species collected in the wild for sale as exotic pets, until this trade was banned in 2003. Prairie dogs in captivity at the time of the ban are allowed to be possessed under a [[grandfather clause]], but no more may be caught, traded, or sold, and transport is only permitted to and from a [[veterinarian]] under proper quarantine procedures. The ban was officially lifted on September 8, 2008.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://edocket.access.gpo.gov/2008/pdf/E8-20779.pdf |سەردێڕ=Federal Register: Control of Communicable Diseases; Restrictions on African Rodents, Prairie Dogs, and Certain Other Animals |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120225051702/http://edocket.access.gpo.gov/2008/pdf/E8-20779.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشانگا == <gallery> Image:black-tailed_prairie_dog.jpg|کتکەسمۆرەیەکی کلک ڕەش کە تەنھا 6 ھەفتە تەمەنیەتی Image:Cynomys ludovicianus at National Zoo.JPG|کتکە سمۆرەیەک لە [[باخچەی ئاژەڵانی نیشتمانی]] ئەیالەتی کالیفۆرنیای ولایەتیە یەکگرتووەکانی ئەمریکا </gallery> == سەرچاوەکان == {{reflist}} * Nowak، R. M. ١٩٩٩. Walker's Mammals of the World، Vol. ٢. Johns Hopkins University Press، London. * [https://web.archive.org/web/20060304020759/http://www.gprc.org/Keystone_species.html Prairie Dogs Are A Keystone Species Of The Great Plains] * [http://www.desertusa.com/dec96/du_pdogs.html Desert USA: Prairie Dogs] == بەستەرە دەرەکییەکان == * ئارشیڤ- [https://web.archive.org/web/20080915165113/http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Cynomys_ludovicianus/ وێنە و فیلمەکانی کتکەسمۆرە''(Cynomys ludovicianus)''] {{پۆلی کۆمنز|Cynomys ludovicianus}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:سمۆرە زەمینیەکان]] [[پۆل:گواندارانی ولایەتە یەکگرتووەکان]] jusjzz7pgyi2sty663ocjulxtgrmh0a 0 1821 1697047 1178589 2026-10-29T19:35:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1697047 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Koufte Ber.JPG|وێنۆک|کفتە برنجی]] '''کفتە''' خواردنێکی کوردەوارییە. == کەرەستەی ھەویرەکەی == نیو [[کیلۆ]] [[ئارد]]، کوپێکی بچووک [[کەرە]]‌ی تواوە، [[خوێ]]، نیو [[کەوچک]] [[خومرە]]ی فەوری، کەوچکێک پیکن پاودەر، [[شیر]]ی گەرم بەپێی پێویست، [[کونجی]] و [[ڕەشکە]] بۆ ڕازاندنەوەی سەری. کەرەستەی ناوەکەی: نیو کیلۆ [[گۆشت]]، دوو کوپ [[سەوزە]]ی ناو [[فرێزەر]] (وەکو [[بەزالیا]] و [[گوێزەر]] و[[قەرنابیت]])، یەک [[پیاز]]ی ھەڕڕاو، [[بیبەر]]ێک، [[سیر]]، دوو [[کەوچک]]ی [[دۆشاو]]ی [[تەماتە]]، [[بەھارات]] و [[خوێ]]، [[کەرەوز]]. == دروستکردن == کەرەستەکانی ھەویرکە (ئارد، خوێ، خومرە، [[پیکن پاودەر]]، شیر) تێکەڵ بەیەک دەکەین و جوان دەیشێلین تا ھەویرێکی [[نەرم]] و لاستیکی لێ دەردەچێت و پاشان چەوری دەکەین بە کەرە و پارچە پارچەی بچووک لەشێوەی گونکی لێ دروست دەکەین و جێی دێڵین لەشوێنێکی گەرم. لەم کاتەدا کەرەستەی ناوەوەی ئامادە دەکەین، بەم شێوەیە: # پیازەکە دەکەینە ناو ڕۆنەوە تاکو سوور دەبێتەوە، پاشان سیرەکە و لەدواییدا بیبەرەکە. # گۆشتەکەی تێ دەکەین باش تێکی دەدەین. # سەوزەواتەکەو بەھارات و خوێ و دۆشاوی تەماتە و کەرەوزەکەو ھەندێ ئاوی تێ دەکەین. بەجێی دەھێڵین تاکو ھەموو ئاوەکەی نامێنێ. # [[گونک]]ەکان بە لاکێشەیی پان دەکەینەوەو لە کەرەستەکەی دەکرێتە سەر و لولی دەدەین و بەدەوری خۆیدا سووڕی دەدەین. # ھەموویان دەخرێتە سەر [[سینی]] و چەور دەکرێن بە [[کەرە]] و دەخرێنە ناو فڕنی و دەبرژێندرێن. پاشان دەردەھێندرێن و بە[[گەرم]]ی یان [[سارد]]ی پێشکەش دەکرێن لەگەڵ [[خواردن]]ی تردا یان بەتەنھا. {{تووڵی دەروازە|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Kofta}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:کفتە]] [[پۆل:چێشتەکان]] [[پۆل:چێشتەکانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:چێشتی ئازەربایجانی]] [[پۆل:چێشتی ئاشووری]] [[پۆل:چێشتی ئوردنی]] [[پۆل:چێشتی ئیسرائیلی]] [[پۆل:چێشتی ئێرانی]] [[پۆل:چێشتی بالکان]] [[پۆل:چێشتی پاکستانی]] [[پۆل:چێشتی تورکی]] [[پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:چێشتی عێراقی]] [[پۆل:چێشتی فەلەستینی]] [[پۆل:چێشتی کوردی]] [[پۆل:چێشتی لوبنانی]] [[پۆل:چێشتی ھیندی]] 2yrnheo77sado460uinow8xctbi2ugb 1697136 1697047 2026-10-29T21:08:44Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697136 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Koufte Ber.JPG|وێنۆک|کفتە برنجی]] '''کفتە''' خواردنێکی کوردەوارییە. == کەرەستەی ھەویرەکەی == نیو [[کیلۆ]] [[ئارد]]، کوپێکی بچووک [[کەرە]]‌ی تواوە، [[خوێ]]، نیو [[کەوچک]] [[خومرە]]ی فەوری، کەوچکێک پیکن پاودەر، [[شیر]]ی گەرم بەپێی پێویست، [[کونجی]] و [[ڕەشکە]] بۆ ڕازاندنەوەی سەری. کەرەستەی ناوەکەی: نیو کیلۆ [[گۆشت]]، دوو کوپ [[سەوزە]]ی ناو [[فرێزەر]] (وەکو [[بەزالیا]] و [[گوێزەر]] و[[قەرنابیت]])، یەک [[پیاز]]ی ھەڕڕاو، [[بیبەر]]ێک، [[سیر]]، دوو [[کەوچک]]ی [[دۆشاو]]ی [[تەماتە]]، [[بەھارات]] و [[خوێ]]، [[کەرەوز]]. == دروستکردن == کەرەستەکانی ھەویرکە (ئارد، خوێ، خومرە، [[پیکن پاودەر]]، شیر) تێکەڵ بەیەک دەکەین و جوان دەیشێلین تا ھەویرێکی [[نەرم]] و لاستیکی لێ دەردەچێت و پاشان چەوری دەکەین بە کەرە و پارچە پارچەی بچووک لەشێوەی گونکی لێ دروست دەکەین و جێی دێڵین لەشوێنێکی گەرم. لەم کاتەدا کەرەستەی ناوەوەی ئامادە دەکەین، بەم شێوەیە: # پیازەکە دەکەینە ناو ڕۆنەوە تاکو سوور دەبێتەوە، پاشان سیرەکە و لەدواییدا بیبەرەکە. # گۆشتەکەی تێ دەکەین باش تێکی دەدەین. # سەوزەواتەکەو بەھارات و خوێ و دۆشاوی تەماتە و کەرەوزەکەو ھەندێ ئاوی تێ دەکەین. بەجێی دەھێڵین تاکو ھەموو ئاوەکەی نامێنێ. # [[گونک]]ەکان بە لاکێشەیی پان دەکەینەوەو لە کەرەستەکەی دەکرێتە سەر و لولی دەدەین و بەدەوری خۆیدا سووڕی دەدەین. # ھەموویان دەخرێتە سەر [[سینی]] و چەور دەکرێن بە [[کەرە]] و دەخرێنە ناو فڕنی و دەبرژێندرێن. پاشان دەردەھێندرێن و بە[[گەرم]]ی یان [[سارد]]ی پێشکەش دەکرێن لەگەڵ [[خواردن]]ی تردا یان بەتەنھا. {{تووڵی دەروازە|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Kofta}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:کفتە]] [[پۆل:چێشتەکان]] [[پۆل:چێشتەکانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:چێشتی ئازەربایجانی]] [[پۆل:چێشتی ئاشووری]] [[پۆل:چێشتی ئوردنی]] [[پۆل:چێشتی ئیسرائیلی]] [[پۆل:چێشتی ئێرانی]] [[پۆل:چێشتی بالکان]] [[پۆل:چێشتی پاکستانی]] [[پۆل:چێشتی تورکی]] [[پۆل:چێشتی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:چێشتی عێراقی]] [[پۆل:چێشتی فەلەستینی]] [[پۆل:چێشتی کوردی]] [[پۆل:چێشتی لوبنانی]] [[پۆل:چێشتی ھیندی]] [[پۆل:گۆشتی کەبابکراوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] e9kmfsgc1amaenxeumb2v0tfav0132j 0 2571 1697287 1593290 2026-10-30T04:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697287 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|کوردایەتی|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:Flag of Kurdistan.svg|وێنۆک|[[ئاڵای کوردستان]]]] [[پەڕگە:Kurdish-inhabited area by CIA (1992).jpg|وێنۆک|نەخشەی [[کوردستان]] دیاریکراو لەلایەن [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]]ی ئەمریکی لە ساڵی ١٩٩٢]] '''کوردایەتی''' یان '''[[ناسیۆنالیزم]]ی کوردی''' بیروباوەڕێکی نەتەوایەتیی کوردییە. ئەم بیروباوەڕە ھەوڵ دەدات بۆ بەدیھاتنی مافەکانی نەتەوەی کورد و پاراستنی زمان و داب و نەریتی کوردی. بڕێک لە کوردەکان پێیان وایە کە کورد تەنیا لە ڕێگای پێکھاتنی وڵاتێکی سەربەخۆی کوردییەوە بە مافەکانی دەگات. کورد بەھۆی نیشتەجێ بوون لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دا کە ژمارەیەکی زۆر نەتەوە و نەریتی جیاوازی تێدا لە مێژەوە تووشی کێشە و پێشێلبوونی مافەکانی بووە. == مێژوو == {{وتاری سەرەکی|سەرەتاکانی ناسیۆنالیزمی کوردی}} ناسیۆنالیزمی کوردی لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەھەم و سەرەتای سەدەی بیستەمدا سەریھەڵدا، کە کوردەکان ھەوڵیان دەدا شوناس و کلتووری خۆیان لە چوارچێوەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا بەدەست بھێنن. ڕۆشنبیران و ڕێبەرانی کورد لە ژێر کاریگەری بزووتنەوە ناسیۆنالیستەکانی تری ناوچەکە، دەستیان کرد بە خەبات لە مافە ڕۆشنبیری و زمانەوانی و سیاسییە کوردییەکان و بناغەی گەشەسەندنی ناسیۆنالیزمی کوردییان دانا.<ref>https://www.degruyter.com/document/doi/10.7560/758131-006/html</ref><ref>https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/ijcis.7.2.75_1</ref> == ھەوڵەکان بۆ پێکھێنانی وڵاتێکی سەربەخۆی کوردی == گرنگترین ھەوڵەکانی کورد لە ھەر چوار پارچەی کوردستان و شۆڕشەکان: * شۆڕشی [[شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری]]: ١٨٨٠ * شۆڕشی [[سمکۆی شکاک]]: [[ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩١٨–١٩٢٢)|١٩١٨–١٩٢٢]] و [[ڕاپەڕینی سمکۆی شکاک (١٩٢٦)|١٩٢٦]] * شۆڕشی [[شێخ مەحموودی حەفید]]: [[شۆڕشەکانی شێخ مەحموود|١٩١٩]] * شۆڕشی [[شێخ سەعیدی پیران]]: ١٩٢٥ * [[کۆماری ئارارات]]: ١٩٢٧–١٩٣٠ * [[کۆماری کوردستان]]: ١٩٤٦–١٩٤٧ * [[شۆڕشی ئەیلوول]]: ١٩٦١- * [[سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران|شۆڕشی کوردانی ڕۆژھەڵات لە دوای شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]]: ١٩٧٩–١٩٨١ * [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی باشووری کوردستان]]: ٢٠١٧ == ناکۆکییەکانی ناوخۆی کورد == === شەڕی براکوژی === {{وتاری سەرەکی|شەڕی براکوژی}} [[پەڕگە:KDP and PUK controlled areas of Kurdistan.png|thumb|دوو ئیدارەیی دوای شەڕی ناوخۆ، بەشی پارتی دیموکرات و بەشی یەکێتیی نشتیمانی]] شەڕێکی چەکداریی ناوخۆی [[ھەرێمی کوردستان]] بوو کە لە ساڵانی [[١٩٩٤]] تا [[١٩٩٨]] لە نێوان [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]]دا ڕوویدا و بووە ھۆی دروستکردنی گورزێکی بەھێز لە نێوان کوردانی تەنھا بەشی ڕزگارکراوی [[کوردستان|کوردستاندا]] بە '''شەڕی براکوژی''' ناسراوە. بەھۆی ڕێکەوتننامەی ئاشتی واشنتۆن کە لە [[١٧ی ئەیلوول]]ی ١٩٩٨ بە ئامادەبوونی وەزیری دەرەوەی ئەوسای ئەمریکا [[مادلین ئۆلبرایت]] لە نێوان [[جەلال تاڵەبانی]] و [[مەسعود بارزانی]] ئیمزاکرا، کۆتایی پێھات.<ref>http://www.globalsecurity.org/intell/library/news/1998/09/98091707_nlt.html</ref> == دانیشتووانی کورد == * کوردانی تورکیا ١٠ تا ٢٠ ملیۆن [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170702111626/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html |date= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ }} * کوردانی ئێران ٦ تا ٩ ملیۆن [https://web.archive.org/web/20090803090130/http://www.meib.org/articles/0404_s1.htm] * کوردانی عێراق ٥ تا ٨ ملیۆن [https://web.archive.org/web/20071001031816/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gadm&lng=en&dat=32&geo=-105&srt=npan&col=aohdq] * کوردانی سوریا ١ تا ٢,٥ ملیۆن [https://web.archive.org/web/20090803090130/http://www.meib.org/articles/0404_s1.htm] == ئەمانەش ببینە == * [[کوردایەتی ئیسلامی]] * [[ناسیۆنالیزمی ئێرانی]] * [[ناسیۆنالیزمی عێراقی]] * [[ناسیۆنالیزمی تورکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت|جوگرافیا|مێژوو|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish nationalism}} {{ناسیۆنالیزم}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:ناسیۆنالیزم]] [[پۆل:ناسیۆنالیزمەکان]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] [[پۆل:دروشمە کوردییەکان]] 12bo5k66yziblbm6nyel39mzsrwjvod 1 3372 1697395 1382392 2026-10-30T10:34:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697395 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ}} {{بینینەکانی پەڕە|فراوان=بەڵێ}} == پارێزگا == [[پارێزگای سلێمانی]] هەیە و [[سلێمانی]]ش هەیە بەجیا، [[پارێزگای هەولێر]] هەیە و [[هەولێر]]یش هەیە بەجیا!، تکایە ئەمانە بکەن بەیەک. --[[بەکارھێنەر:ئاراس نوری|ئاراس نوری]] ١١:٥٠, ٢١ کانونی یەکەم ٢٠٠٩ (UTC) ==چاکسازیکردن== دەست خۆش کاک دیار بۆ پەرەپێدانی ئەو وتارە بەو شێوازەی ئێستا بەڵام کۆلێ تێبینیم هەیە لەسەر پەرەپێدانی ئەو وتارە *لە سەرەوە لەبەشی مێژوو باسێکی گەڕەکە کۆنەکانت کردووە و لە خوارێش ناوی زۆربەی (یان سەرجەم) گەڕەکەکان کراوە ئەمەش تێکەڵێکە دەکرێت وتارێکی ساز بکەیت لەسەر گەڕەکەکانی سلێمانی ، تیایدا باسی مێژوو و پێرستی گەڕەکەکان بکەیت ، لانی کەم پێرستەکە بکەیت و ئەو بەشەی مێژووش کەم بکەیتەوە! هاوکات لە خوار مێژووش ناوی کەسایەتی گەورەکانی ئەو گەڕەکانت نووسیوە وە لەخوارەوەش کەسیایەتی شاری سلێمانی نووسراوە! *گەرماوەکانی شاری سلێمانیش وەک پێرست یان بچێتە بەشی گەشتوگوزار یان چاند (کەلتوور) یانیش بکرێنە پێرست بە وتاری دیکە *ناوی گردەکانی دەوری شار بکرێنە پێرست بە وتارێکی دیکە بەڵام ئەو دەقەی سەرەوە بمێنێت و بچێتە ژێر جوگرافیا و ئاماژەش بە وتاری سەرەکی کە پێرستەکەم مەبەستە بکرێت! *ناوی قەیسەری و بازاڕیش هەمان شت! *بەشی '''شاری ڕۆشنبیری''' بەئایدیایەکی کۆن نووسراوە دەکرێت زۆر کورت بکرێتەوە بگووترێ لەکۆنەوە بەهۆی زۆری ڕۆژشەنبیران (شاعیران و نووسەران) و ڕۆژنامەگەری کوردی لەسلێمانی شارەکە بە شاری ڕۆشەنبیری ناوی دەرکردبوو وە دووایش لەلایەن پەرلەمانی کوردستان بە پایەتەختی ڕۆشەنبیری هەرێمی کوردستان دیاریی کرا!! *کەرتی خوێندن باشترە تەواوی بسڕێتەوە ، بەوەی تەنیا باس لە زانکۆ کراوە دەکرێت کورتەیەک لە قۆناغەکانی دیکە بنووسیت وە بۆ زانکۆکانیش تەنیا ئاماژە بەنێویان بکرێت نەک بەم شێوەیە ناپێویسستە بنووسرێت کە ئێستا هەیە!! *مزگەوتەکانی شار دەکرێت زۆر کورت کرێتەوە بۆ مێژووی و کۆنترین مزگەوت و ڕێژەی مزگەوت و چالاکیی مزگەوتەکان وە ناوی مزگەوتەکانیش بکرێتە پێرست! *ئاو و هەوا و ڕێژەی دانیشتوان بێتە سەرەوە چوونکە لە وتاری شارەکان لە ویکی ئینگلیزی لەسەر کەرتی خوێندن و چاندی ناوچە باس کراوەن بەتایبەت دوای باسکردنی مێژووی ناوچەکە *شوێنە مێژوویییەکان کەمکرێتەوە بۆچەند شوێنێکی هەرە گرنگ وەک هەولێر دەبێت تەنیا باسی قەڵا و منارە بکەیت! *چایخانەی شەعب و قەیسەری نەقیب یەکە و بکرێن بە ٢-٣ خەت بە کورتی بنووسرێت و ئاماژە بە وتاری سەرەکییان بکرێت ، وە سەیرانگاکان گەرچی شوێنەکان گرنگ بن بەڵام دەبێت بەشێوەی گشتی باس بکرێن نەک تەنیا باسی یەک شت بکرێت بە تەواوی سەیرانگاکانی سلێمانی هەژمارکرێت!! ، لیستی باخەکان کەمکرێتەوە لانی کەم خاڵەکان کەمکرێنەوە *لەسەرەوە باسی چەندین شوێنی گشتی کراون بەڵام دووبارە دوایی بەشی شوێنی گشتی کراوەتەوە! *وەرزش تەنیا یانەی سلێمانی نییە بەڵام دەکرێت باسی بکرێت وەک یانەی سەرەکی شارەکە!وە ناوی ئەو هەموو کەسە وەرزشوانە و بەرپرسەی ناوێت!! وە ئەو بەشە پێویستە زۆر کورت بێت وەک ویکی ئینگلیزی لە وتارەکانی دەنووسرێت!! *کەسایەتی شاری سلێمانی کەم کرێنەوە یان لانی کەم شێوەی خاڵەکانی وەک نێوی گەڕەکەکان بنووسرێت!! ئەو هەموو تێبیینییەم نووسی تاکوو وتارەکە کەمکرێتەەوە چوونکە بەڕاستی زۆر زۆر درێژە!! کە خوێنەر لە خوێندنەوەی بێزار دەبێت! دەکرێت بە کەمترین نووسین زۆرترین زانیاری بگەیەنیت ، هاوکات لە شێوازی ویکی دا هەیە کە دەبێت وتارەکان زۆر درێژ نەبن چوونکە بۆ بەکارهێنەری مۆبایل و مۆبایلە هۆشمەندەکان خوێندنەوەی وتار زۆر ئاستەم دەبێت بەتایبەت بەبوونی وێنەی زۆر و خشتە هتد... بۆ باشترکردنیشی دەتوانیت سوود لە شێوازی نووسینی وتارێکی شاری ویکی ئینگلیزی بکەیت بەنموونە لەندەن ([[:en:London]] لەگەڵ ڕێز... > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٠:٤٩, ٢٩ تشرینی دووەم ٢٠١٣ (UTC) :: سڵاو کاک محەممەدی بەڕێز، زۆر سوپاست دەکەم بۆ ئەو هەموو تێبینییە بە نرخە، هەڵبەتە خۆشم زۆر هەوڵم داوە کە بە شێوەیەکی تر ئەم وتارە دابڕێژمەوە بەڵام بەهۆی سەرقاڵیم بە چەند وتارێکی ترەوە نەمتوانیوە زۆر خەریکی بم، بەڵێ پێویستە ئەو پێرستانە هەریەکەیان وتارێکی سەربەخۆ بن و تەنها ئاماژەیان پێ بکرێت لێرە، وە هەروەها پێویستە هەندێ زانیاری نوێ بکرێنەوە و هەندێکی تریشیان بسڕێنرێنەوە، ئینشاللە هەموویان چاک دەکەم و زۆر سوپاس بۆ پێداچوونەوەکەت. --[[User:Diyar se| <font style="font-weight: bold; background-color:#002147; color: #ffffff;">Diyar Design</font>]]^{[[User talk:Diyar se| <font style="font-weight: bold; background-color:#960018; color: #ffffff;">لێدوان</font>]]} ١٠:٥٨, ٢٩ تشرینی دووەم ٢٠١٣ (UTC) :::زۆر باشە من ، کێشە نییە کەی دەکرێت گرنگ ئەوەیە بکرێت!، دەست خۆشیشت لێدەکەم کە دووبارە گەڕایەوە بۆ ویکی و چالاکتربوونت و دانانی ئامانجەکانیشت لە ویکی دەستت خۆش بێت > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٠٤, ٢٩ تشرینی دووەم ٢٠١٣ (UTC) ::::دەست خۆش بۆ ئەنجامدانی ، دەتوانیت لەکۆتایی وتاری سلێمانیدا هەموو ئەو پێرستانە دابنێیت کە دروستت کردووە لەڕێگای دروستکردنی بەشێکی نوێ بەناوی ئەمانەش ببینە ، تاکوو ئەوەی حەز دەکات بیانبینێت! > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:٢٢, ٢٩ تشرینی دووەم ٢٠١٣ (UTC) ::::: زۆر سوپاس کاک محەممەد، ئینشاللە ئەوەش دادەنێم. --[[User:Diyar se| <font style="font-weight: bold; background-color:#002147; color: #ffffff;">Diyar Design</font>]]^{[[User talk:Diyar se| <font style="font-weight: bold; background-color:#960018; color: #ffffff;">لێدوان</font>]]} ١٢:٣٩, ٢٩ تشرینی دووەم ٢٠١٣ (UTC) سلێمانی شارێکی کوردیه و کوردستانه نەك نووسیوته وڵات کوردستان عێراق چۆن دەبێت کاکه ئەوان به زووڵم و دەست درێژی بۆ نامووسی کورد ئەو وڵاته به هی خۆیان دەزانن. وەك فارسی زۆردار و تورکی نەتەوە پەرست و عارەبی بێویشدان. تۆش شارەکەی خۆت دەفڕۆشی بەوان بەداخەوە [[بەکارھێنەر:Ibrahem nizamadin|Ibrahem nizamadin]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ibrahem nizamadin|لێدوان]]) ‏٢٠:٤١، ٨ی ئابی ٢٠١٦ (UTC) == وتاری باش == من داڕێژەی وتاری باشم سڕییەوە. تا ئێستا ئێمە پرۆژەی وتاری باشمان لەسەر ویکیپیدیای کوردی دانەناوە و ھیچ پێوەرێکمان بۆ وتاری باش دابین نەکردووە. ئێمە چۆن دەتوانین بڵێین وتارێک باشە کە چی ھیچ پێوەرکمان بە باشی وتار نییە؟! بێجگە لەمانە وتاری باش شتێک نییە من یان یەکی تر بە زیادکردنی داڕێژەیەک بڕیاری بۆ بدەین؛ ئەمە پێویستی بە ڕای کۆمەڵگایە. من خۆم لە پرۆژەکانی وتاری بەرز و وتاری باشی ویکی فارسیدا بەشداریم کردووە و لەگەڵی ئاشنام. دەتوانم بڵیم ئەم وتارە ھەر ئێستا ھەزاران فەرسەنگ لە وتارێکی باش دوورە. ھەر کەس ھۆگری ئەم پرۆژەیەیە سەرەتا دەبێ خودی پرۆژەکە لە ویکیپیدیای کوردی پێناسە بکا. سپاس.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٤٠، ٤ی شوباتی ٢٠١٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 3 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[سلێمانی]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=539801 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زیاد کرا بۆ http://www.univsul.org/K_UOS.aspx *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زیاد کرا بۆ http://www.univsul.org/K_UOS.aspx *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زیاد کرا بۆ http://www.univsul.org/K_UOS.aspx تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 3 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[سلێمانی]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540287 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani زیاد کرا بۆ http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html زیاد کرا بۆ http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html زیاد کرا بۆ http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=545672 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx بۆ http://www.suligov.com/Default.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٤، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 4 بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=545805 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 بۆ http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 بۆ http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 بۆ http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 بۆ http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٣٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=578940 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110205092248/http://www.iauiraq.org/gp/sulaymaniyah/default.asp بۆ http://www.iauiraq.org/gp/sulaymaniyah/default.asp زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=601003 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170920052709/http://kurdsat.tv/ بۆ http://www.kurdsat.tv/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:١٢، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=667500 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160314091807/http://slaemany.com/ بۆ http://www.slaemany.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٧، ١١ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=670321 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140210010151/http://worldclim.org/current بۆ http://worldclim.org/current زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٤، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=717778 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160427115125/https://kurdish-guide.com/museum/ بۆ http://kurdish-guide.com/museum/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:١١، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ (UTC) == ژمارەی دانیشتووان! == سڵاو، بەڕێز {{وب|GoRaN909}} ئێوە ژمارەی دانیشتووانتان گۆڕیوە و سەرچاوەیەکتان داناوە کە لەویدا بە پارێزگا نووسرا، ئەو سەرچاوە کەڵکی بۆ ئەو وتارە نییە و دەبێت ئەو ژمارەی دانیشتووانە لەگەڵ سەرچاوەکە لە وتاری [[پارێزگای سلێمانی]] بنووسرێت نەک شاری سلێمانی، ئەو ٢٫٢٥٠٫٠٠٠ کەسە خۆ ھەر سلێمانی نییە کە ئێوە لێرەدا نووسیوتانە، شارەکانی تری پارێزگاشن وەک؛ چەمچەماڵ، سەید سادق، ڕانیە، کەلار، قەڵادزێ. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏١٠:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) سڵاو لەتۆش بەرێز وایە راستەکەی ئەو ژمارەی دانیشتوانە بۆ تەواوی پارێزگاکەیە بەسەرجەم قەزاو ناحیەکانیشەوە نەک تەنها ژمارەی دانیشتوانی ناوەندی شاری سلێمانی، وە بۆ سەرچاوەکەش بۆیە ئەو سایتەم دانا زۆۆۆر گەڕام بۆ سەرچاوە راستیەکەدا دەستم نەکەوت نە هی حکومەتی هەرێم و نە هی عێراقیش. [[بەکارھێنەر:GoRaN909|GoRaN909]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:GoRaN909|لێدوان]]) ‏٠١:٤٨، ٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Ahrir}} وەڵامت درایەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٠٥، ٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842967 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx بۆ http://www.univsul.org/K_UOS.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140210010151/http://worldclim.org/current بۆ http://worldclim.org/current زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani بۆ http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=873230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 بۆ http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٢، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی کەسایەتیە بەناوبانگەکانی سلێمان == {{وب|Sakura emad}} تکایە بۆچی پێویست دەکات بانە شیروان لەم وتارەی ویکی هەبێ کە لە کاتێکدا هیچ پێویست ناکات و تەنها زلکردنی ئەم خاتوونەیە؟ [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٣٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: یەکێکە لە ھونەرمەندە کوردەکان بڕوانە ئەم [[داڕێژە:گۆرانیبێژانی کورد|داڕێژەیە]]. و تێنەگەیشتم ئەم ھونەرمەندە چ پەیوەندییەکی راستەوخۆی بە وتاری سلێمانییەوە ھەیە؟، چونکە ئێوە لێرە گفتوگۆکەتان کردۆتەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٣٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) باشە خاتوون بەس ئێمە لە وتاری سلێمانی هەموو کەسایەتییە بەناوبانگەکان نەوەتەکانن، ئەوەم بە لاوە سەیرە کە بانە ٢٠٠١ کە. [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢١:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: وێبگەی وەک ئێن ئاڕتی و وێستگە نویس کراوە بە سەرچاوە گەر پێت وایە ھەڵەیەک ھەیە و وتارەکە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە تکایە داوای سڕینەوەی خێرا یان پێشنیاری سڕینەوەی بۆ بکە و لە کۆتایدا بەرێوەبەرێک دێت پێداچوونەوەی بۆ دەکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٤١، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕاستی نامەوێت شتێکی ئاوها بکەم چونکە ئەم وتارە زۆر باشە، بەڵام تەنها بۆ ئەوەی زیاتر ڕوون ببینەوە لەم وتارە دایدەنێم.سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٥٤، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: کێشە نییە، گەر ھەر وتارێکی تر ھەبوو پێتان وابوو ھەڵەیەک کراوە و [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە تکایە دوودڵ مەبە لەوەی داوای سڕینەوەی بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٠٣، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) باشە دەتوانی یارمەتیم بدەیت، چەند هەوڵدەدەم ناتوانم ئەنجامی بدەم.😁😁 [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٠:٠٥، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر قورسە [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٠:٠٥، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: بێگوومان دەتوانم یارمەتیت بدەم، و یارمەتیم بدە و لە پەڕەی وتووێژەکەت بەشێکی نوێ بکەوە و من لەوێ تاگ بکە لەوێ درێژە بە بابەتەکە دەدەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٠٨، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) فەرموو [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٠:١٤، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: تکایە لە پەڕەی وتووێژەکەت ئەم کارانە بکە کە لەسەرەوە داوام کرد سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) تکایە بەناوی چییەوە؟ [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٠:٣٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) چاکسازی سلێمانی دادەنێم [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٠:٣٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) {{وب|Sakura emad}} ئەنجامم دا.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٢:٠٩، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} لێرەدا منیش لەگەڵ {{وب|ئارۆ سالار محمود}}م و بە ڕای منیش پێویست ناکات ناوی [[بانە شیروان]] لە وتارەکە ئاماژەی پێ بدرێت. لەگەڵ سڕینەوەی ناوەکەیم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سوپاست دەکەم بەڕێز ئارام، خۆ من موشکیلەم نییە، بەڵام ئەو تاکە هونەرمەندە کە لە ناو ئەو کەسانە دانراوە و، بەڕاستی گەر ئێمە بێین بانە شیروان بەراورد بکەین بە هەردی سەلامی یان سانا بەرزنجی ئەوا هەر هیچ نییە لەو هونەرمەندانەی من وتم، و بەڕای من دەبێت لە جێگای ئەو عەدنان کەریم دابنێین. {{وب|Aram}}.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:١١، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) : {{وب|ئارۆ سالار محمود}} من حەقم بە کەسایەتییەکانەوە نییە، بەڵام پێویست ناکات ئەو ناوانە وەک کەسایەتیی دیار لەم وتارە ئاماژەیان پێ بدرێت و وتارەکەیان پێ درێژ بکرێتەوە. گەر قسەی تر نەبێت، ''بانە شیروان'' دەسڕمەوە. بۆ زانیاریش، [[عەدنان کەریم]] خەڵکی کەرکووکە. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::ببورن تکایە چی باشە بیکەن، سەبارەت بە @[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] سڕینەوەی خێرا لە ئێستادا دەبێت بە دەست بکرێت و توینکڵ بەتەواوی کارناکات گەر ویستتان زیاتری لەسەر بزانن بە شێوەی دەست ئامادەم فێرکاری بدەم سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٦، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) خاتوو ساکورا ئەمە وتارێکی ئەونە ئاسای نییە کە بخرێتە ژێر سڕینەوەی خێرا بەڕاستی نامەوێت هیلاکی ئەونە کەس بەفیڕۆبدەم، بەڵام بەڕاستی بانە شیروان یەکێکە لە تازەکان، گەر سەیرکەیت ئەو کەسایەتیانەی کە نوسراون ٦٠ و ٥٠ کانن، ٢٠٠١ وەڵای ٧ساڵ لەو بچکۆلەترم ئەوە واتای چیی، وەڵای ئەوانەی نوسراون لە سەدا حەفتاو پێنجی مردون، کەچی بانە شیروان تازە حەزی ژیانی بۆ کراوەتەوە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٣، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) {{وب|Aram}} تکایە قسەیەکی تر بکەیت زۆر باستردەبێت بۆ وتووێژەکە[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٤، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: مەبەستتان لە کام وتارە کە ئاسایی نییە بخرێتە ژێر سڕینەوەی خێرا؟ گەر مەبەستتان لە وتاری [[سلێمانی]]ە ئەوە مەحاڵە و ھەرگیز ھیچ ھۆکارێک نییە تا بسڕێتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٣٩، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ئێ خۆ من نامەوێت سلێمانی بسڕمەوە، بەس من و {{وب|Aram}} مەبەستمان لە بانە شیروانە، موشکیلەکە بانە شیروانە، کاری چییە لەم وتارە گرینگە؟ ئەوە مەبەستم من و بەڕێز ئارامە، ئەو شوێنە بۆ بانە شیروان نابێت.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٣، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :بەڵێ منیش وتم چی باشە ئەوە بکەن :) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٦، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) دەستان خۆشبێت [[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریا سالار|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٩، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سوپاس بانە شیروان سڕایەوە [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] پێویست ناکات داڕێژەکانی سڕینەوەی خێرا زیاد بکەی! تەنھا ناوی بانە شێروان لە وتارەکە بسڕەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) زۆر سوپاس کردم [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٣، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :ھەرچەندە بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] وتی خۆم دەیکەم، بەڵام پێم وانیەی کێشە بێت، دەست خۆش. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٤، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) گەر دەیەوێت خۆی بیسڕێتەوە ئەوا ئەیگەڕینمەوە، بەڵام بۆیە کردم لەبەر ئەوەی لە وتووێژی دروستکراوی خۆم یەکەم جار قسەم کرد، دەی قەیناکە داواکی لێبوردنی لێدەکەم سوپاس {{وب|Sakura}} و ئەو خێرا گواستنەوەی بەستەرانە کە فێرت کردم زۆر باشبوو.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢٠:٥٧، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :نەخێر @[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ھیچ کێشەیەکی تێدا نییە پێویست بە گەڕاندنەوە ناکات، سپاس بۆ ئێوەش شتی زۆر زیاتر ماوە لە ویکیپیدیا و ویکیپیدیا لەوە گەورەترە ئێستا دەیبینی بەڵام بەپێی کات فێری دەبن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٠١، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) باشە هیچ شتێکی تر هەیە کە من نەیزانم وەک هەندێ شتی زەحمەت؟،[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٢١:٠٧، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :بەڵێ زۆر شت ھەیە کە پێویستە بەکارھێنەرێکی پێشکەوتوو بیزانێت، بەڕێزتان ھێشتا نایزانن وابزانم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:١٢، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1026684 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html بۆ http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٩، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1064830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191102071315/http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 بۆ http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٣٢، ٤ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1106745 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220722221918/https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 بۆ https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٢٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1324992 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220722221918/https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 بۆ https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://worldclim.org/current تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٤٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1337681 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 بۆ http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111003042038/http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html بۆ http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٠٣، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1382391 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191026172122/http://www.sul-traffic.com/ بۆ http://www.sul-traffic.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٠٤، ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سلێمانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697394 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090719214444/http://www.wusha.net/ بۆ http://www.wusha.net/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٣٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) datgeoa80arihe9czhfcsns4gnt5h9u 0 3415 1697334 1591149 2026-10-30T07:34:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697334 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=کوردیی ناوەندی |nativename=سۆرانی، [[کوردی]] |image=Central Kurdish-Sorani in Naskh.png |familycolor=indo-european |states={{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]){{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}{{Flag|Iran}}{{ھن}}{{Flag|Iraq}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |speakers= ١٢ ملیۆن کەس | date = ٢٠٢٥ | ref = {{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=633}} |fam2=[[زمانەکانی ھیندوئێرانی|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |fam6=[[زمانی کوردی|کوردی]] |iso3=ckb |lingua=58-AAA-cae |map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 =زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''کوردیی ناوەندی''' یان '''سۆرانی''' یەکێکە لە [[زار|زارە]] سەرەکییەکانی [[زمانی کوردی]] و دووەم پڕئاخێوترینیانە بە ڕێژەی ٣١٪{{ژێدەر}} لە ئاخێوەرانی زمانەکە.<ref>http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215</ref> کە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]] قسەی پێ دەکرێت. لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، باشووری [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] ([[ناوچەی ھەوشار]] و [[موکریان]]) لە شارەکانی [[شنۆ]]، [[نەغەدە]]، [[پیرانشار]]، [[مەھاباد]]، [[بۆکان]]، [[سەردەشت]]، [[ساینقەڵا]]، [[تیکاب]] و بەشی ھەرە زۆری [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، شارەکانی [[سنە]]، [[سەقز]]، [[بانە]]، [[مەریوان]]، [[دیواندەرە]]، [[کامیاران]]، [[دێولان]]، [[قوروە]]، [[بیجار]]،[[جوانڕۆ]] و [[ڕوانسەر]] و [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]] و [[سەرپێڵی زەھاو]] ([[دەشتی زەھاو]]) و بەشێک لە شاری [[کرماشان]] و ناوچەیەک لە کولیایی لە [[پارێزگای کرماشان]] بەم شێوەزارە قسە دەکەن. لە [[باشووری کوردستان]] لە پارێزگاکانی [[پارێزگای کەرکووک]]، [[پارێزگای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای سلێمانی]] و [[پارێزگای ھەولێر]] بە ئەم شێوەزارە دەدوێن. شێوەزاری فەرمیی [[شانشینی کوردستان]] و [[کۆماری کوردستان]] بووە و ئێستا زمانی فەرمیی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق|کۆماری عێراقە]].<ref>زەبیحی ١٣٦٧، ل ٤٢</ref> [[سلێمانی]]، [[ھەولێر]]، [[کەرکووک]]، [[سنە]]، [[بۆکان]]، [[مەھاباد]]، [[سەقز]]، [[مەریوان]]، [[بانە]] و [[پیرانشار]] لە ئەو شارە گەورانەن کە خەڵکەکەی بە ئەم زارە دەدوێن. == وشە == زاراوەی کوردی سۆرانی نزیکەی ٩٢ ھەزار وشە لەخۆدەگرێت بەپێی فەرھەنگی زانستگای کوردستان.<ref>ماجد مەردۆخ ڕۆحانی (٢٠١٨). فەرھەنگی زانستگای کوردستان. [[سنە]]، [[ئێران]]: پەخشانگای زانستگای کوردستان.</ref> == ئاخێوەران == {{نەخشەی کوردیی ناوەندی}} شارستانە گەورەکانی ئاخێوەری ئەم شێوەزارە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا بە پێی ئاماری ساڵی ٢٠١٦ [[ناوەندی ئاماری ئێران]] ئەمانەن: {| class="wikitable sortable" |- !ڕیز !! شارستان !! ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاماری سەرانسەری 1395ی ھەتاوە شار و گوندەکانی ئێران|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/|وێبگە=آمار|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190906071718/https://www.amar.org.ir/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> !! زمان و شێوەزارەکانی تر |- |١ || [[شارستانی سنە|سنە]]|| ٥٠١٬٤٠٢ || |- |٢ || [[سەقز]]|| ٢۴۸،۵۲۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=آمار جمعیت استان کوردستان به تفکیک شهرها در سال 1400|ناونیشان=http://hawalati.ir/2022/06/07/%d8%a2%d9%85%d8%a7%d8%b1-%d8%ac%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d8%aa%d9%81%da%a9%db%8c%da%a9-%d8%b4%d9%87%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=پایگاه خبری تحلیلی هاولاتی|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=http://hawalati.ir/2022/06/07/%d8%a2%d9%85%d8%a7%d8%b1-%d8%ac%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a8%d9%87-%d8%aa%d9%81%da%a9%db%8c%da%a9-%d8%b4%d9%87%d8%b1/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref>|| |- |٣ || [[بۆکان]]|| ۲۴۲،۱۴۷ || |- |٤ || [[مەھاباد|مەهاباد]]|| ٢۳۷،۸۲۰ || |- |٥ || [[شارستانی میاندواو|میاندواو]] || ٢٢٥،٣٤٥ || زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەربایجانی]] (زۆرینە) |- |٦ || [[شارستانی مەریوان|مەریوان]] || ١٩٥٬٢٦٣ || |- |٧ || [[شارستانی بانە|بانە]] || ١٥٨٬٦٩٠ || |- |٨ || [[شارستانی قوروە|قوروە]] || ١٤٠٬١٩٢ || |- |٩ || [[شارستانی پیرانشار|پیرانشار]] || ١٣٨٬٨٦٤ || |- |١٠ || [[شارستانی نەغەدە|نەغەدە]]|| ١٢١٬٦٠٢ || زمانی ئازەربایجانی |- |۱١ || [[شارستانی سەردەشت|سەردەشت]] || ١١٨٬٨٤٩ || |- |١٢ || [[شارستانی کامیاران|کامیاران]] || ١٠٢٬٨٥٦ || |- |١٣ || [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] || ٩٢٬٤٥٦ || زمانی ئازەربایجانی |- |١٤ || [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] || ٨٩٬١٦٢ || |- |١٥ || [[شارستانی سەرپێڵی زەھاو|سەرپێڵی زەھاو]] || ٨٥٬٣٤٢ || شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] (زۆرینە) |- |١٦ || [[شارستانی تیکاب|تیکاب]] || ٨٠٬٥٥٦ || زمانی ئازەربایجانی |- |١٧ || [[شارستانی دیواندەرە|دیواندەرە]] || ٨٠٬٠٤٠ || |- |١٨ || [[شارستانی جوانڕۆ|جوانڕۆ]] || ٧٥٬١٦٩ || |- |١٩ || [[شارستانی شنۆ|شنۆ]] || ٧٣٬٨٨٦ || |- |٢٠ || [[شارستانی دێولان|دێولان]] || ٦٤٬٠١٥ || |- |٢١ || [[شارستانی پاوە|پاوە]] || ٦٠٬٤٣١ || شێوەزاری [[ھەورامی]] |- |٢٢ || [[شارستانی ڕوانسەر|ڕوانسەر]] || ٤٧٬٦٥٧ || |- |٢٣ || [[شارستانی سەوڵاوا|سەوڵاوا]] || ٤٤٬٩٤٠ || شێوەزاری ھەورامی |- |٢٤ || [[شارستانی سەلاسی باوەجانی|سەلاسی باوەجانی]] || ٣٥٬٢١٩ || |} == ئەلفوبێ == {{وتاری سەرەکی|ئەلفوبێکانی کوردی|ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بۆ نووسینی کوردیی ناوەندی زیاتر لە [[ئەلفوبێی ئارامی زمانی کوردی|ئەلفوبێی ئارامی]] کەڵک وەردەگیرێ و لە پەنا ئەلفوبێی ئارامیش لە [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ئەلفوبێی لاتینی]] کەم تا کورتێک کەڵک وەر دەگیرێ. == ھەڵسەنگاندن لەگەڵ کوردیی باکووری == جێناوە سەربەخۆکان لە [[کوردیی باکووری]] و کوردیی ناوەندی؛ {| class="wikitable sortable" !کوردیی ناوەندی !! !! کوردیی باکووری |- | من || || ئەز-من |- | تۆ || || تو-تە |- | ئەو || || ئەو-وی/وێ |- | ئێمە || || ئەم-مە |- | ئێوە || || ھوون-وە |- | ئەوان || || ئەو-وان |} ==دابەشبوونی زمان== *[[زمان]]، واتا زمان بۆ نموونە زمانی کوردی. *[[زار]]، واتا زار کە بچووکترە لە زمان بۆ نموونە زاری کوردیی ناوەندی. *[[شێوەزار]]، واتا شێوەزار یان دەڤۆک کە بچووکترە لە زار بۆ نموونە شێوەزاری موکریانی. موکریانی شێوەزارێکە لە زاری کوردیی ناوەندی(سۆرانی) و سەر بە زمانی کوردییە. == کەمبوونی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردیی سۆرانی == کەمبوونی ڕووبەرەوەی '''ئەرگاتڤ''' لە [[کوردیی سۆرانی]] یەکێکە لە گۆڕانکارییە سێنتاکسییە گەورەکان لە زمانی کوردی. هەروەها دیالێکتەکان وەک [[کوردیی کرمانجی]] و هەندێک جۆری [[کوردیی باشووری]] سیستەمی ڕووبەرەوەی تەواوی ئەرگاتڤیان پاراستووە، بەڵام بە زۆری جۆرەکانی سۆرانی – بە تایبەتی لە [[هەولێر]]، [[سلێمانی]] و [[مهاباد]] – بڕوان لە ڕووبەرەوەی نۆمیناتیڤ ـ ئاکوزاتیڤ کردووە.<ref name=haig2004>Haig, G. (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages''. Mouton de Gruyter.</ref> بەڵام [[دیالێکتی سەنە]] (ناوچەی سەنە لە ئێران) تریسی لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ پاراستووە، بەتایبەتی لە فێڵی ڕابردووی ناوزادی.<ref name=mackenzie1961>MacKenzie, D.N. (1961). ''The Dialect of Kurdish of Sulaimaniya and Arbil''. Oxford University Press.</ref> === ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ لە کوردی === لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ، فاعی فێلی نەبەردەوام بە شێوەیەکی جیاواز نیشان دەدرێت لە فاعی فێلی ساکن، و مفعولی فێلی تەواو و فاعی فێلی ناوەکی لە یەک جۆر دادەنرێن: <blockquote> '''Min kitêb xwend.''' ("من کتێبم خوێند.") ''Min'' = فاعی بە شێوەی ئەرگاتڤ ''kitêb'' = مفعولی ئەبسۆلوتیڤ ''xwend'' = فێلی ڕابردوو </blockquote> === هۆکارەکانی کەمبوونی ئەرگاتڤ لە سۆرانی === {| class="wikitable" |- ! هۆکار !! باسکردن |- | '''پەیوەندی زمان''' || تێکەڵبوون لەگەڵ زمانەکان وەک [[زمانی فارسی]] و [[زمانی تورکی]] کە سیستەمی نۆمیناتیڤیان هەیە، بەرەو گۆڕانکاری دەبات. |- | '''هەوڵی ستانداردکردن''' || هەوڵ بۆ پەیوەندیدانی سۆرانی و گەشەپێدانی زمانێکی نووسراو و بڵاوکراوەی ئاسان، هێرشێکی لە ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤ کردووە.<ref name=thackston2006>Thackston, W.M. (2006). ''Sorani Kurdish: A Reference Grammar''. Harvard University.</ref> |- | '''سیاسەتی زمانی حکومەتییەکان''' || سیاسەتی ڕێکخراوی حکومەتیی لە عێراق و ئێران ڕێگری کرد لە پەرەپێدانی تایبەتمەندیی زمانی کوردی.<ref name=paul2008>Paul, L. (2008). ''Ergativity in Iranian''. In: Linguistic Typology.</ref> |} === دەنگدانەکانی زمانناسان === * '''Geoffrey Haig (2004):''' "گۆڕانکاریی ڕووبەرەوە لە سۆرانی بە شێوەیەکی دروست وەک بڕگەیەک لە دابەشبوونی تایبەتمەندیی باستانیی زمانی ئێرانی و گەڕانەوە بۆ سیستەمی ئاسانتر لە نۆوسین." * '''Ludwig Paul (2008):''' "کوردیی سۆرانی بە گشتی لە سیستەمی ئەرگاتڤ دووربووە و بە ڕووبەرەوەی ئاکوزاتیڤ نزیکترە." * '''D.N. MacKenzie (1961):''' "لەکاتێکدا ناوچەی هەولێر و سلێمانی ڕووبەرەوەی ئەرگاتڤیان زۆر کەمە، دیالێکتی سەنە ھەندێک لە ئاستی پاراستنی ئەم تایبەتمەندییەی هەن." == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} زەبیحی، عەبدوڕەحمان. ''قامووسی زمانی کوردی''، ورمێ: ناوەندی بڵاوکردنەوەی فەرھەنگ و ئەدەبیاتی کوردی، ١٣٦٧ == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170607014338/http://www.fas.harvard.edu/~iranian/Sorani/index.html ڕێزمان و فەرھەنگۆک و چەند دەقی ھەڵبژاردەی سۆرانی لە ماڵپەڕی زانکۆی ھارڤارد (بە ئینگلیزی)] {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{زمانەکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|ئێران|عێراق|زمان}} {{کولکە}} {{پۆلی کۆمنز|Sorani language}} {{زمان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی کوردستان]] d8qmi8s5h9knalmowydwez8c1hoqfeo 0 3522 1697394 1613684 2026-10-30T10:34:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697394 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سلێمانی | ناوی_فەرمی = Sulaimaniyah | ناوی_خۆماڵی = سولەیمانی | زمانی_ناوی_خۆماڵی = سلێمانیانە | ناوەکانی_تر = السلیمانیة - Silêmanî | جۆری_نیشتنگە = '''[[شار]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Sulaymaniyah City Collage.png | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێکی شاری سلێمانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = '''<span style="color:#090;"> پایتەختی ڕۆشنبیریی ھەرێمی کوردستان. مەڵبەندی ڕۆشنبیری{{ھن}}شاری ھەڵمەت و قوربانی </span>''' | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری سلێمانی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = سلێمانی | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]] دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.56496 |N| 45.4329 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سلێمانی|ناوەندی قەزای سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٧٨٤ز | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = [[ئیبراھیم پاشای بابان]] | ھۆکاری_ناونران = پاشای [[میرنشینی ئەردەڵان]] <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = ئەنجومەن - بەڕێوەبەرایەتی | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = پارێزگاری سلێمانی | ناوی_سەرۆک = [[ھەڤاڵ ئەبووبەکر]] <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٣٤٠٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ١٠٥ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٨٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٬٢٥٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 |سەردێڕ=سەرژمێری وەزارەتی پلاندانانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٠ لە سایتی زەمەن پرێس بڵاوکراوەتەوە |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220722221918/https://www.zamenpress.com/Detail_wtar.aspx?jimare=3473 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٠{{ھن}}(بەپێی سەرژمێری وەزارەتی پالاندانی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢٠) | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری =٦٤٦،٥١٧<ref>https://worldpopulationreview.com/cities/iraq/erbil</ref> | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] (بە زۆری [[سوننە]])، [[مەسیحییەت]]، [[جوویەتی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = +٣ | جیاوازی١_لە_utc = تێبینی نەکراوە | کاتناوچە١_DST = +٣ | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = [http://slemani.gov.krd/so/ پارێزگای سلێمانی] | پەراوێزەکان = }} '''سلێمانی''' ({{بە عەرەبی|السلیمانیة}}) دووەم گەورەترین شاری [[ھەرێمی کوردستان]] و ناوەندی [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانییە]]، کە [[ئیبراھیم پاشای بابان|ئیبراھیم پاشای]] [[میرنشینی بابان|بابان]] لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٧٨٤ دای مەزراند. لەپاش [[ڕاپەڕین|ڕاپەرینی ئازاری ١٩٩١ەوە]] فراوانبوون و پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆوە بینی. لە زۆربەی پارێزگاکانی دیکەی عێراقەوە خەڵکێکی زۆر ڕوویان تێکردووە و بووە بە پەناگەی ئەو ھاووڵاتییانەی کە لە خوارووی [[عێراق]] و [[ئێران]]ەوە و ناوچەکانی ناوەڕاستەوە ڕوو دەکەنە ئەم شارە.{{ژێدەر}} سلێمانی زانکۆیەکی ھەیە کە بە [[زانکۆی سلێمانی]] ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.univsul.org/K_UOS.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx |date=١١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> بە مەودای ٦٠ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانییەوە دوورە، [[بەنداوی دووکان]] ھەیە کە یەکێکە لە بەنداوە گەورەکانی [[عێراق]]. سلێمانی بە [[ھاوینەھەوار]]ەکانی وەکوو ھاوینەھەواری [[ئەحمەدئاوا (ڕوونکردنەوە)|ئەحمەدئاوا]]، [[سەرچنار]]، [[بەنداوی دووکان]]، [[سەرتەکی بەمۆ]]، [[کونەماسی]]، [[ئەزمەڕ]] و [[قەرەداغ]] و چەندین ھاوینەھەواری دڵڕفێنی دیکەش بەناوبانگە. کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ مێژوو ھێشتووەتەوە. لەوانە [[نالی]]، [[مەحوی]]، [[پیرەمێرد]]، [[گۆران]]، [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی]]، [[سالم]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ|ئەمین زەکی بەگ]]، [[فایەق بێکەس]]، [[زێوەر]]، [[تۆفیق وەھبی]]، [[وەلی دێوانە]]، [[کاک ئەحمەدی شێخ]] و سەدان نووسەر و شاعیری تریش.<ref>کتێبی: شاری سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - سلێمانی ساڵحی ڕەشە / لاپەڕە / ٥٠٣</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:Teachers of first Kurdish primary school in Sulaymaniyah,Kurdistan,Iraq in 1924.jpg|300px|وێنۆک|وێنەی چەند مامۆستایەکی یەکەمین خوێندنگەی سەرەتایی لە سلێمانی لە ساڵی ١٩٢٤]] {{سەرەکی|مێژووی سلێمانی|کاتنامەی سلێمانی}} شاری سلێمانی لە ١٤ ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٧٨٤ لەلایەن [[ئیبراھیم پاشای بابان]] ەوە ئاوەدانکراوەتەوە. ئیبراھیم پاشا بابان شارەکەی بە ناوی باوکییەوە، [[سلێمان پاشا]]، ناوناوە. سلێمانی جگەلەوەی دەبێتە پایتەختی میرنشینی بابان، لەھەمان کاتدا دەبێتە مەڵبەندێکی بازرگانی و ڕۆشنبیری ناوچەکە.<ref name="sulygov.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sulygov.com/ |سەردێڕ=The Leading Suly Government Site on the Net |بڵاوکەرەوە=sulygov.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> شێوەزاری سۆرانی لە ناوچەکەدا پەرە دەستێنێ و دەبێتە زمانی خوێندن و نووسین. پاش ڕووخانی میرنشینی بابان لە ساڵی ١٨٥١ و لەناوچوونی دەوڵەتی عوسمانی لە جەنگی جیھانیی یەکەم، شاری سلێمانی دەخرێتە سەر کۆماری عێراقی ئەمڕۆ. لە ساڵی ١٩٢٢ تا ١٩٢٤ شاری سلێمانی پایتەختی دەوڵەتەکەی مەلیک مەحموود بووە. شاری سلێمانی جگە لەوەی لانکەی ڕۆشنبیر و تێکۆشەران بووە، مەڵبەندی ھەڵگیرسانی چەندان شۆڕش و ڕاپەڕینیش بووە لە [[مێژووی کورد]]ستاندا. بەپێی ڕۆژنامەی [[ژین (ڕۆژنامە)|ژین]] لە ساڵی ١٩٥٥ پانی ڕووی شاری سلێمانی ٢٠ ملیۆن و ٢٥٠ ھەزار مەترە و ژمارەی دانیشتووانی دەگاتە ٦٠ ھەزار کەس و نزیکەی ٧ ھەزار خانووی تیادایە. لە حەوت گەڕەکی سەرەکی پێکھاتووە ئەوانیش [[کانی ئاسکان]]، [[گۆیژە (گەڕەک)|گۆیژە]]، [[مەڵکەندی]]،صابونکەران، [[سەرشەقام]]، [[چوارباخ]]، [[دەرگەزێن]] گەڕەکی [[جوولەکان (گەڕەک)|جوولەکانی]] جارانیش کە ئێستا خراوەتە سەر گەڕەکی سەرشەقام. === بابانییەکان و سلێمانی === بەر لەوەی بنەماڵەی [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] بیر لە دروستکردنی شاری سلێمانی بکەنەوە، میرنشینەکەیان لە ناوچەی [[قەڵاچوالان]] بوو، لەگەڵ بەرفراوان بوونی میرنشینەکە، جموجوڵی ئاوەدانکردنەوە و بنیاتنانی شارستانی لە ناوچەکەدا دەستی پێکرد، لە سەردەمی فەرمانڕەوایی باباندا ململانێ و توندوتیژیی لە نێوان [[فارسەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] ھەبوو، شوێنی [[جوگرافیا]]ی قەڵاچوالانیش لەبەر نزیکی لە سنووری [[ئێران]]ەوە، شوێنێک بوو ببوە مەترسی [[شەڕ]] و پێکدادانی نێوان لەشکری [[فارسەکان|فارس]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بۆیە ھەریەکە لە ([[نادر شا]] و [[سوڵتان]] مەحموودی یەکەم) لە ھەوڵی ئەوەدا بوون ئیمارەتی بابان بە لای خۆیاندا ڕابکێشن، کێشمەکێشی ناوخۆیش لە نێو بنەماڵەی [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] و ئیمارەتە [[کورد]]ییەکاندا بۆ کورسی و [[دەسەڵات]] ئەوەندەی دیکە مەترسی لەسەر ناوچەکە دروست کردبوو، ئەمەش وای کرد [[مەحموود پاشای بابان]] ساڵی (١٧٨١)ی زایینی بیری لەوە کردەوە ناوەندی بەڕێوەبردنی سیاسی لە قەڵاچوالانەوە بگوێزێتەوە بۆ شوێنێکی تر، بۆیە سەرای حکوومەتی لە نزیک گوندی مەڵکەندی دروست کرد، دواتر [[ئیبراھیم پاشای بابان]] لە ساڵی (١٧٨٣)دا فەرمانڕەوایی ئیمارەتەکەی گرتە ئەستۆ و دەستیکرد بە دروستکردنی شاری سلێمانی تا لە ساڵی (١٧٨٤)دا لە دروستکردنی شاری سلێمانی کۆتایی ھات، لە ھەمان ساڵدا [[میرنشینی بابان|بابانییەکان]] پایتەختی ئیمارەتەکەیان گواستەوە سلێمانی.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120151235/http://www.suligov.com/Slemani.aspx?babet=10 |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵنامەی (١٩٥٥)ی سلێمانیدا کە لە (ڕۆژنامەی ژین) دا بڵاوکراوەتەوە ھاتووە: [[ئیبراھیم پاشای بابان]] خۆی حوکمداری شاری [[قەڵاچوالان]] بووە، لەبەر ناخۆشی و تەنگیی شوێنەکە و لە ترسی ھێرشی دوژمن بەتایبەتی لە نادر شای حوکمداری [[ئێران]] کە گەلێ جار ویستویەتی ھەڵمەت بەرێتە سەری دەستبەسەری بکات، بە ناچاری شار و شوێنی ھەڵسوڕانی کاروباری وڵاتەکەی گواستەوە ئەم شوێنە کە ئێستا شاری سلێمانییە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> === بەردەرکی سەرا === {{سەرەکی|بەردەرکی سەرا}} میرەکانی بابان لەگەڵ دروستکردنی شاری سلێمانی جێگەیەکیان تەرخان کردووە بۆ بارەگای بەڕێوەبردنی دەسەلاتەکەیان ناسراوە بە سەرا. پێدەچێت بیرکردنەوە لە دروستکردنی ئەم سەرایە لە ئەنجامی ئەوەوە ھاتبێت دوای دامەزراندنی حکوومەتی دەوڵەتی مەلیکنشینی بۆ پێگەی ئیدارەی فەرمانگەکانی لیوای سلێمانی ئەو کاتە ئامادەکرابێت. ئەم سەرایە لە ساڵی ١٩٢٦–١٩٢٨ لەناو سەنتەری شاری سلێمانی دروست کراوە کە پێکھاتووە لە دوو نھۆم و ٤٣ ژوور، چەندین جار کاری چاکسازیی تیادا کراوە بۆ سوودوەرگرتن لە نیشتەجێبوون و بەڕێوبەرایەتیی فەرمانگەکانی شار. پاشان تەرخان کراوە بۆ پێگەی ئیداریی [[پۆلیس]] و قایمقامییەت ئێستا لەلایەن [[پارێزگای سلێمانی]] و بەڕێوبەرایەتیی شوێنەواری سلێمانی بۆ گەڕانەوەی شێوازە ڕەسەنەکەی نۆژەن کراوەتەوە بۆ مۆزەخانەیەکی [[مێژوو]]یی و سیاسی و نەتەوەیی شاری سلێمانی و شانازییەکانی ڕابردووی ئەم شارەی تێدا دەپارێزێت.<ref>[http://www.slemanytourism.org/View.aspx?N_=201#.Uod4kNKw2So گەشت و گوزاری سلێمانی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.slemanytourism.org/View.aspx?N_=201 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == جوگرافیا == شاری سلێمانی دەکەوێتە نێوان ھێڵی پانی (٣٤ – ٣٦) پلە لەسەر ھێڵی کەمەر و [[ھێڵی درێژی]] (٤٥ – ٤٦) پلە لە ڕۆژھەڵاتی ھێڵی گرینویجی گۆی زەوییەوە، واتە دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای کیشوەری ئاسیا و ڕۆژھەڵاتی کوردستانی باشوورەوە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> سلێمانی لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بە زنجیرە شاخی [[ئەزمڕ]] (١٧٠٠م)، [[گۆیژە (ڕوونکردنەوە)|گۆیژە]] (١٥٢٥م) و قەیوان دەورە دراوە، لە باشووریشەوە بە [[چیای بەرانان]] (١٣٧٣م) و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[شارەزوور|دەشتی شارەزوور]] دەست پێ دەکات کە درێژییەکەی ٤٥کم و پانییەکەی ١٥کم. لە ڕۆژاواشەوە شاخی [[تاسڵوجە (ڕوونکردنەوە)|تاسڵوجە]] گەمارۆی داوە. شاری سلێمانی ٨٥٣م لە ئاستی ڕووی [[دەریا]] و بەرزە و ئاوو ھەواکەی بە دەریای ناوەڕاستەوە کاریگەرە و لە زستاندا سارد و باراناوییە و ھاوینیشی وشک و گەرم و بێبارانە، جیاوازییەکی زۆریش لە نێوان پلەکانی گەرمای شەو ڕۆژ و وەرزەکانی ساڵیدا بەدی دەکرێت.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> === کەشوھەوا === [[پەڕگە:View of Sulaimani - Slemani - City in Southern Kurdistan in Spring 2016.JPG|350px|وێنۆک|سلێمانی لە وەرزی بەھاردا]] [[ئاو]] و [[ھەوا]]ی ناوچەی سلێمانی بە زۆری لە ئاو و ھەوای ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناوەڕاست]] دەچێت تەنیا ناوچەکانی [[چەمچەماڵ]] و دەشتی [[کەلار]]یان لێدەرچێت. پلەی گەرمای [[ھاوین]] دەگاتە (٣٩) پلەی سەدی و ئەگەر بەرەو [[ڕۆژاوا|خۆراوا]] ببیتەوە تا (٢٤)نزم دەبێتەوە. ئەمە بە شێوەیەکی گشتییە بەڵام ھەندێک ساڵ بەرزترین پلەی گەرما لە [[ھاوین]] دا سنووری (٤٥) پلەی سەدیش دەبەزێنێت. بای لە ھەر چوارلاوە بۆ دێت. جاران لە دوازدە مانگی ساڵدا [[ھەشت]] [[مانگ]] بارانی تیا دەباری بەڵام ئێستا وەک بەشێک لە دیاردەی گەرم بوونی [[زەوی]] ماوە و ڕێژەی [[باران]] بارینی تیا کەم بووەتەوە. تێکڕای گشتی [[باران]] بارین لە ساڵێکدا لە نێوان (٤٠٠–٦٠٠ملم). بێگومان لە ناوچە شاخاوییەکانی پارێزگای سلێمانیدا دەگاتە ١٠٠٠ ملم و ھەندێکجار زیاتریش. شاری سلێمانی ٨٥٣م لە [[دەریا]] و بەرزە. ھەر لە ناو شاری سلێمانی دا بەرزی و نزمی و گردۆڵکەی زۆر ھەن (ھەوارە بەرزە، گردی عەلی ناجی گردی گەڕەکی ئەندازیاران، گردی سەرچنار و گردەکانی تر) ئەمانە بە شوێنی بەرز دادەنرێن بەڵام سلێمانی کۆن وەک دەگەرزێن و [[چوارباخ]] و کانێسکان و [[سەرچنار]] و سەرشەقام تا بەرەو خوارە بێتەوە ھەر دوو چەمی [[تانجەرۆ]] و [[قلیاسان]] نموونەی ناوچە نزمەکانی سلێمانین. جیاوازی نێوان لووتکەی [[گۆیژە (ڕوونکردنەوە)|گۆیژە]] و دەوروبەری چەمی قل[[یاسا]]ن ٨٧٨م دەبێت. واتە گۆیژە نزیکەی ١کم لە باشووری سلێمانییەوە بەرزترە کە ئەمە جیاوازییەکی زۆرە و گەلێک کار دەکاتە سەر [[ئاو]] و ھەوا و پەیدابوونی ڕەشەبا. ئاو و ھەوای شاری سلێمانی پلەی گەرما لە ھاوینی ١٨٢٠دا وەک گەشتیاری بەناوبانگ (میستەر ڕیچ) لە دوای نیوەڕۆدا گرتویەتی لە ڕۆژی ١٧ی تەممووزدا (٣٥) پلەی سەدی بووە، بێگومان ئێستا ئاو و ھەواکەی گەرمترە و خۆی دەدا لە ٤٥ پلەی سەدی. لە زستاندا لە بەکرەجۆی نزیک سلێمانی تێکڕا (٣، ٥) پلەی سەدییە؛ بەڵام لە ناوچە شاخاوییەکان بە تایبەت دوای بەفربارین و لە چلەی زستان دا چەند پلەیەک دێتە ژێر سفرەوە. تەوژمی پاڵەپەستۆی ھەوا و پلەی گەرما پێچەوانەی یەکترن. واتە ھەتا پلەی گەرمی بەرزتر بێتەوە (با)یاخود (ھەوا) ئەکشێ و بۆشایی تیا پەیدا دەبێت و قورسای کەم دەبێتەوە، بەوە تەوژمەکە کەم دەبێتەوە بۆیە گەرما کاریگەرترین شتە لەسەر پاڵە پەستۆی ھەوا ھەر ئەمەشە وای کردوە سلێمانی بە شاری ڕەشەبا بناسرێت. ھەوای سلێمانی (شێدار) نییە چونکە دوورە لەدەریاوە. {{Weather box |location = سلێمانی (١٩٥٠–٢٠٠٠) |metric first = Yes |single line = No |Jan high C = ٧٫٩ |Feb high C = ١٠٫٣ |Mar high C = ١٥٫٤ |Apr high C = ٢٠٫٨ |May high C = ٢٨٫٣ |Jun high C = ٣٥٫١ |Jul high C = ٣٨٫٧ |Aug high C = ٣٨٫٩ |Sep high C = ٣٤٫٧ |Oct high C = ٢٨٫١ |Nov high C = ١٨٫٧ |Dec high C = ١١٫١ |Jan mean C= ٣٫٩ |Feb mean C= ٥٫٧ |Mar mean C= ١٠٫٣ |Apr mean C= ١٥٫٣ |May mean C= ٢١٫٤ |Jun mean C= ٢٧٫٧ |Jul mean C= ٣١٫٣ |Aug mean C= ٣١٫٥ |Sep mean C= ٢٧٫٢ |Oct mean C= ٢١٫١ |Nov mean C= ١٣٫٢ |Dec mean C= ٦٫٧ |year mean C= ١٧٫٩ |Jan low C = -٠٫٢ |Feb low C = ١٫١ |Mar low C = ٥٫١ |Apr low C = ٩٫٧ |May low C = ١٤٫٥ |Jun low C = ٢٠٫٣ |Jul low C = ٢٣٫٨ |Aug low C = ٢٤٫١ |Sep low C = ١٩٫١ |Oct low C = ١٤ |Nov low C = ٧٫٦ |Dec low C = ٢٫٣ |Jan precipitation mm = ١٢٩ |Feb precipitation mm = ١٤٦ |Mar precipitation mm = ١٣٢ |Apr precipitation mm = ١٠٠ |May precipitation mm = ٤١ |Jun precipitation mm = ٠ |Jul precipitation mm = ٠ |Aug precipitation mm = ٠ |Sep precipitation mm = ٠ |Oct precipitation mm = ١٣ |Nov precipitation mm = ٧٥ |Dec precipitation mm = ١١١ |source 1 = ''[[WorldClim Global Climate Data]]''<ref name="http://worldclim.org/current">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://worldclim.org/current | سەردێڕ = WorldClim Global Climate Data Grids | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١| بڵاوکەرەوە = WorldClim | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140210010151/http://worldclim.org/current | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٠ی شوباتی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} ^{&#x5b;data is inaccessible''&#x5d;}</ref>^{&#x5b;''the data is inaccessible<!--In order to access the data, we have to download massive files, gigabytes large-->&#x5d;} |date=September 2011}} === بازاڕ و قەیسەرییەکانی شار === ھەندێ کار و پیشە وەک ئاسنگەری، [[جۆڵایی]]، موتابچییەتی، چەرخی موو ڕستن، خەڕەک، کارگەچێتی، وەتراقچی، چەخماخسازی، شیرگەری، مسگەری، خومچێتی، زین و کۆپان ھەیە کە ھەر لە زووەوە لە شاری سلێمانیدا کراوە و گرنگییان پێ دراوە. لە دروستبوونی سلێمانییەوە [[بەردەرکی سەرا]] و دەوروبەری ناوەندی شاری سلێمانی بووە، بۆیە دوکان و بازاڕ زیاتر ئەو ناوەی گرتووەتەوە مێجەرسۆن لە گەشتەکەیدا بۆ ناوچەی سلێمانی لە ساڵی ١٩٠٨ باسی خانی عەجەم و خانی غەفوور ئاغا و قەیسەری وەسمان پاشا و قەیسەری نەقیب دەکات، واتە لە پێش ھاتنی مێجەرسۆنەوە ئەم خان و قەیسەرییانە لە سلێمانی ھەبوون، ئێستا تەنیا قەیسەری نەقیب وەک خۆی ماوە بەڵام خان و قەیسەرییەکانی تر نەماون و شوێنەکانیان ئێستا دوکان و بازاڕە، لە دوای ئەمانەوە کە سلێمانی فراوان بووە و شەقامی تیا دروست کراوە لەسەر شەقامە سەرەکییەکان و سەنتەری شار و گەڕەکەکاندا بە سەدەھا دوکان و بازاڕی تیادا دروست کراوە. خان و قەیسەرییەکانی سلێمانی لە سەرەتای سەدەی ڕابردوودا ئەمانە بوون: {| class="wikitable" |- ! '''ناوی شوێن'''!!'''زانیاری''' |- |قەیسەری وەسمان پاشا || وەسمان پاشای کوڕی حەمە پاشای جاف دروستی کردووە و لە ساڵی ١٩٧٤ دا سووتاوە و ئێستا جێگاکەی بازاڕێکی گەورەی لێ دروست کراوە. |- | قەیسەری نەقیب || [[شێخ]] مستەفای نەقیب کوڕەزای [[کاک ئەحمەدی شێخ]] دروستی کردووە و تا ئێستاش ماوە. |- | قەیسەری شێخ مەحموود ||لە ساڵی ١٩٦٦ دروست کراوە لە شوێنی مەیدانی برنجەکە بەرامبەر حەمامی سوورەت، ئێستا شوێنەواری نەماوە. |- | قەیسەری غەفوور ئاغا|| لای مەزادخانەکەوە بووە، ڕووخاوە و ئێستا شوێنەکەی دوکان و بازاڕە. |- | خانی غەفوورئاغا || شوێنەکەی ئێستا کراوەتە بازاڕی [[مەحوی]] بەرامبەر خانەقای [[مەحوی]]. |- | خانی عەجەم || لە نزیک مەزادخانەکەوە بووە لە ناوبازاڕ و ئێستا شوێنەکەی کراوە بە دوکان و بازاڕە. |- |خانی عەبدولڵا درێژ|| عەبدولڵا درێژ |- | خانی حاجی سەعید ئاغا || خۆی دروستی کردووە و موڵکی خۆی و دوو برایەتی. |- | خانە سووتاو ||قادری کەریم دایەن دروستی کردووە و ئێستا بازاڕێکی گەورەی لە شوێندا کراوە بە ناوی بازاڕی خانەقا (بازاڕی جگەرە) و. |- | خانی ڕسوومات || موڵکی حەمەئاغای برای حاجی سەعید ئاغا بووە. |- |} == شوێنە گشتی و مێژووییەکان == === چایخانەی شەعب === چایخانەی شەعب [[چاخانە]]یەک لە شاری سلێمانییە کە ھەر لە سەرەتاوە مەڵبەندی کۆبوونەوە و حەوانەوەی خوێندەواران، ھونەرمەندان و نووسەران بووە. سەرەتای دروستبوونی چایخانەی شەعب ئەگەرێتەوە بۆ ساڵانی پەنجا و وەستا شەریفی چایچی سەرپەرشتی کردووە. عومەر شەریف خاوەنی چایخانەی شەعب لە بارەی سەرەتای دروست بوونی چایخانەی شەعبەوە بەم جۆرە دەڵێت: لە سەرەتادا وەستا شەریفی باوکم چایچی دەستگێڕبووە پاشان بیری لە دانانی چایخانەیەک کردووە و ناوی ناوە چایخانەی شەعب سەبارەت. بەوەی کە بۆ چایخانەکە ناوی شەعبی لێنراوە وەستا عومەر دەڵێت: لە ساڵانی زوودا بیناکە ئوتێلێک بووە ناوی شەعب بووە ھەر بۆیە ئەم ناوەش لە چایخانەکە نرا. === سینەماکانی سلێمانی === [[پەڕگە:سلێمانی- سینەمای گۆیژە 1.jpg|وێنۆک|سینەمای گوێژە لە ساڵی ١٩٥٠.|220x220پیکسڵ]] لە ڕابردوودا، سلێمانی کۆمەڵێک سینەمای هەبووە لەوانە سینەمای گوێژە (١٩٥٠ کراوەتەوە)، سینەما سیروان (١٩٥٧ کراوەتەوە)، سینەما ڕەشید و سینەما سیروان.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=مێژووی هێنانی سینه‌ما بۆ هه‌رێمی کوردستان|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/71595|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خاوەنی سینەما سیروان لە سلێمانی دەڵێ‌ لەوانەیە سینەماكە بڕوخێنم|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/050720133|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> ئەم سینەما کۆنانە لە ئێستادا نەماون و لە کار کەوتوون. سیتی سینەما لە ساڵی ٢٠٠٨ لە شاری سلێمانی دروستکرا، ئەم سینەمایە بووە یەکەم سینەمای مۆدێرن و فرە شاشەی عێراق. لەم سینەمایە نوێترین فیلمەکانی جیھان پەخش دەکرێن کە ئەوانیش فیلمەکانی ([[بۆکس ئۆفیس]])ن کە پێکدێن لە نوێترین ١٠ [[فیلم]]ی [[ھۆڵیوود]]. دوای ئەوەش سینەما سالم وەک دووەم سینەمای شارەکە کرایەوە، تا ئێستا هەردوو سینەماکە لە کارکردن بەردەوامن.<ref name=":0" /> === مۆزەخانەی سلێمانی === {{سەرەکی|مۆزەخانەی سلێمانی}} [[پەڕگە:Slemani Museum.jpg|300px|وێنۆک|مۆزەخانەی سلێمانی]] [[مۆزەخانەی سلێمانی]] لە ١٤ی تەممووزی ١٩٦١ دامەزراوە سەرەتا لە خانوویەکی بچووکی گەڕەکی شۆڕشدا بوو، لە ساڵی ١٩٨٠ گواسترایەوە بۆ ئەم بینایەی ئێستای. یەکەم بەڕێوەبەری [[مۆزەخانەی سلێمانی]] خوالێخۆشبوو (ڕەفیق فەتحوڵا) بوو. مۆزەخانەی سلێمانی پارچە ئاسەواری سەردەمە جیاوازەکانی [[کوردستان]] و میسۆپۆتامیا لەخۆ دەگرێت. لەسەر ئاستی عێراقدا بە دووەم [[مۆزەخانە]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kurdish-guide.com/museum/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160427115125/https://kurdish-guide.com/museum/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === دارە سووتاوەکە === دارەسووتاوەکە بەو گۆڕەپانە دەوترێت کە دەکەوێتە ناوجەرگەی شاری سلێمانی و لە سەرو [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی|مزگەوتی گەورەوە]] دەست پێدەکات تا شەقامی قەنات، جگە لەوەی شوێنی وەستانی پاسی چەند ھێڵێکە لە شارەکەدا و چەندین پیشەوەری ئیشی دەست و کۆنەفرۆشی تێدا کۆبوەتەوە. ھەرچەندە لە ئێستادا بە ھیچ شێوەیەک دار لەو مەیدانەدا نافرۆشرێت، بەڵام ھەر بە ناوە کۆنەکەیەوە بەناوبانگە و ناسراوە، تەنانەت لە پێشی پاسەکان نوسراوە دارە سووتاوەکە. ھاووڵاتیانی دێرینی شاری سلێمانی لە گێڕانەوەی مێژووی ئەو مەیدانەدا، باس لەوە دەکەن کە ئەو شوێنە دەشتایی بووە و لە ناوجەرگەی شارەوە دوور بووە و دواتر کراوەتە باخ و دوای ئەوە بووە بە مەیدانی فرۆشتنی دار. == شاری ڕۆشنبیری == [[پەڕگە:Slemani City of Literature - UNESCO Creative Cities Network.jpg|150px|وێنۆک|نیشانی تۆمارکرانی سلێمانی وەکوو شاری داھێنەری وێژە لە تۆڕی شارە داھێنەرەکانی یوونێسکۆدا]] شاری سلێمانی بە ڕای زورێک لە خەڵکی کوردستان بە شاری ڕۆشنبیریی کوردستان دەناسرێت. ئەوان وا دەزانن کە ئەو بەرفراوانییەش بۆ دەوری [[میرنشینی بابان|بابان]] و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] دەگەڕێتەوە، کە ھەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون و ڕۆڵی [[مزگەوت]] و حوجرەش کەم نەبووە لەو بوارەدا، [[سێ کوچکەی بابان]]، [[نالی]] و [[سالم]] و [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] قوتابحانەی شیعری بابان دروستدەکەن و ئەگەر ئەو قوتابخانەیە لە ڕووی ناوەڕۆکەوە گەلێک دیمەنی لە ئەدەبیاتی ئەمڕۆی کوردیدا نەمابێت، ئەوا فۆرمی ئەدەبیاتی کوردی ئەمڕۆ ئەوا ھەر بەرپێشچوونی فۆرمی ئەو ئەدەبەیە، ئەو زارەی پێی دەنووسرێت ھەر ئەو زارەیە، زۆربەی گەورەنووسەرانی ئەو سەردەمە وەک: [[نالی]]، [[سالم]]، [[کوردی (شاعیر)|کوردی]]، مەولانا خالید، مەلا عەبدوڵلای بێتوشی، شێخ مارفی نۆدێی، [[سەید ئەحمەدی نەقیب]]، شێخ حسێنی قازی، حاجی مەلا ئەحمەدی دێلێژە، محەممەد فەیزی زەھاوی، [[جەمیل سدقی زەھاوی]]، مەلا ساڵحی حەریق، ساڵح ئەفەندی ئاھی، [[تاھیر بەگی جاف|تایەر بەگی جاف]]، [[وەلی دێوانە]]، [[عەلی بەردەشانی]]، [[زێوەر]] مەلا عەبدوڵلا، [[ئەحمەد موختار جاف]]، [[مەلا عەزیزی موفتی]]، [[پیرەمێرد]]، [[بێخود]]، [[جەمال عیرفان]] و چەندین نووسەر و شاعیری دوای ساڵی پەنجاکان بوون بە بەشێکی گرینگ لە ئەدەبی کوردی ھاوچەرخ لە کوردستاندا. ھەرچەند ھەندێک لەمانە لە نێویەکدا بەھۆی تەسەوفەوە ناکۆکیان لە نێواندا ھەبووە کە دیارترینیان [[شێخ مارفی نۆدێ]] کە بووە دوژمنی سەرسەختی مەولانا خالید. لەدوای ڕاپەڕینی بەھاری ساڵی ١٩٩١ چەند نووسەری بەناوبانگی تر لە سلێمانی ھەڵکەوتن کە ڕۆڵیان بوە لە شەپۆلی نوێی ئەدەبی کوردیدا، لەوانە: مەریوان وریا قانع، بەختیار عەلی،کەژاڵ ئەحمەد، بەرزان ھەستیار، گۆران بابە عەلی، زمناکۆ بورھان قانع، [[میران ئەبراھام|میران ئه‌براهام]]، قوبادی جەلی زادە و چەند ناوێکی تر. ئەم بوارە بەرفراوانە ئێستاشی لەگەڵدا بێت سلێمانی تێیدا پێشەنگە و ھەمیشە ئەو نووسەر و شاعیرانە ڕۆڵی بەرچاویان لە بزووتنەوەی کوردایەتیشدا ھەبووە و بوونەتە داینەمۆی شۆڕشەکان، لە بواری هونەری سینەمادا، چەندان لە دەرهێنەرانی [[سینەمای کوردی]] بە تایبەتی لە سەدەی بیست و یەکەمدا، لە دایکبووی شار سلێمانین، لەوانە:‌ [[کارزان قادر]]، [[کارزان کاردۆزی]] و [[ھەڵکەوت مستەفا|هەڵکەوت مستەفا]]. یەکێکی تر لە ئەو شتانەی کە سلێمانی بە شاری ڕۆشنبیری ناساندوە ئەوەیە کە یەکەم [[پەستانی چاپکردن|چاپخانە]] کە لە [[کوردستان]] کەوتبێتەکار لە سلێمانی بوە، یەکەم [[ڕۆژنامەی کوردی]] لە [[کوردستان]] دەرچووبێت ھەر لەسلێمانی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120705165200/http://www.kurdsat.tv/hewal.php?id=1489&cor=kurdistani |date= ٥ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> ڕۆژی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، یوونێسکۆ شاری سلێمانیی وەکوو شاری داھێنەری وێژە لەنێو [[تۆڕی شارە داھێنەرەکان]] تۆمار کرد.<ref name="سلێمانی ١">[https://slemanicityofliterature.com/page/3/ سلێمانی شاری وێژە: ''سلێمانی شاری وێژەی یوونێسکۆ''؛] [https://web.archive.org/web/20240613093317/https://slemanicityofliterature.com/page/5/ ئەرشیڤکراو لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤؛] سەردان لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == میدیا و ڕۆژنامەگەری == لە سلێمانیدا دەیان دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی تێدایە و چەندین [[ڕۆژنامە]] و گۆڤاری لێوە دەردەچێت و ژمارەیەکی زۆریش [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] و سەتەلایتی تێدا پەخش دەکرێ، لەم شارەدا چەندین گرووپی [[شانۆ]] و [[مۆسیقا]] و نیگارکێش و ھونەرمەندی شێوەکار ھەیە و جگە لە [[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی]] و [[زانکۆی سلێمانی]] چەند زانکۆ و پەیمانگا و قوتابخانەی بیانی تێدایە. ئەم شارە پڕە لە ھۆڵی چالاکی و بەردەوام بەرنامەی ھەمەجۆری ھونەری و ڕۆشنبیری تێدایە.<ref name="dokan-air.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120922165031/http://www.dokan-air.com/ku/header/fluege-nach-sulaymaniyah-im-nordirak.html |date=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> چەندین گەڕیدەی بەریتانی و بیانی لە کتێب و بیرەوەرییەکانیاندا ئاماژەیان بە زیندوێتی ئەم شارەداوە و بە شاری جوانی و خۆشەویستی ناسراوە. لەم شارەدا ژنان ڕۆڵی دیار و بەرچاویان ھەیە لە دام ودەزگا و دامەزراوەکاندا بە تایبەتی لە ڕێکخراوەکانی [[کۆمەڵگە]]ی مەدەنیدا. ئازادی ڕادەربڕین و زیندوێتی کاروجولە لەم شارەدا سیما و خەسڵەت و پێناسەی سلێمانییە. سلێمانی لەسەر ئاستی [[عێراق]] بەھۆی شوێنی جوگرافییەوە، بەپاک و خاوێنترین شار ناسراوە.<ref name="dokan-air.com"/> == کەرتی خوێندن == === زانکۆی سلێمانی === [[پەڕگە:Sulaimani Univeristy Entrance.jpg|280px|وێنۆک|[[زانکۆی سلێمانی]]]] {{سەرەکی|زانکۆی سلێمانی}} '''[[زانکۆی سلێمانی]]''' بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا، کامپبی سەرەکی زانکۆ دەکەوێتە شاری سلێمانی یەوە لە [[ھەرێمی کوردستان]]. لە سەرەتادا تەنھا سێ کۆلێژ ھەبوون، بەڵام ساڵانی دوواتر ژمارەی کۆلێژەکان بەشێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد لە ئەنجامی داواکاریییەکی زۆر بۆ خوێندنی باڵا لە [[ھەرێمی کوردستان]]. لە ساڵی ١٩٨١ ڕژێمی فاشیستی [[عێراق]] ئەم دامەزراوە ئەکادیمییەی ڕاگواست بۆ شاری [[ھەولێر]] و ناوەکەشی گۆڕدرا بۆ «[[زانکۆی سەڵاحەدین]]». لە ساڵی ١٩٩٢ جارێکی تر زانکۆی سلێمانی دامەزرێندرایەوە لەئەنجامی ھەوڵ و کۆششی زۆری ڕۆشنبیران و زانستخوازانی کورد و خەڵکی دڵسۆزی شاری سلێمانی و زانکۆ جارێکی تر کرایەوە لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٢. ئەمڕۆ زانکۆی سلێمانی ٢٥ کۆلێژی ھەیە کە تێیدا خوێندکاران بڕوانامەی بەکالۆریۆس بەدەست دەھێنن لە چەندین بواری جیاجیادا. === زانکۆی ئەمریکی لە عێراق - سلێمانی === {{سەرەکی|زانکۆی ئەمریکی لە عێراق – سلێمانی}} '''[[زانکۆی ئەمریکیی عێراق – سلێمانی|زانکۆی ئەمریکی لە عێراق – سلێمانی]]''' (بە ئینگلیزی: The American University of Iraq – Sulaimani) زانکۆیەکی ئەھلیی قازانج نەویستە کە خوێندنێکی فراوانی ھونەرە لیبراڵییەکان لەسەر شێوازی ئەمریکی پێشکەش دەکات بۆ ھەموو خوێندکارە شایستەکان بێ گوێدانە ئینتیما و بنەچەیان. زانکۆی ئەمریکی عێراق، سلێمانی کە دەکەوێتە سلێمانییەوە و لە ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن ئەنجومەنی ئەمیندارانەکەیەوە دەستی پێکرد و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ دا دەرگاکانی واڵا کرد. زانکۆی ئەمریکی عێراق، سلێمانی چوار بواری پسپۆڕی زانکۆیی و یەک پرۆگرامی ماستەری بەڕێوەبردنی کار و کۆرسە ئیبگلیزییەکان و پیشەیییەکان لە ڕێی پەیمانگای گەشەپێدانی پیشەیییەوە پێشکەش دەکات. ھەروەھا زانکۆکە پرۆگرامێکی زمانی ئینگلیزی بەردەوامی ھەیە بۆ خوێندکارە وەرگیراوەکان کە پێویستیان بە ڕاھێنانی زیاتر ھەیە لە ئینگلیزی دا پێش دەستپێکردنی کۆرسە ئەکادیمییەکان. == ئاماری دانیشتووان == میستەر ڕیچ کە ساڵی ١٨٢٠ ھاتووەتە سلێمانی واتا (۳٦)ساڵ پاش دروستکردنی شارەکە، ژمارەی دانیشتووانی بە دە ھەزار کەس خەمڵاندوە دوای ئەوە دەڵێت: سلێمانی (٢٠٠٠) ماڵی [[ئیسلام]]. (١٣٠) ماڵە [[جوو|جولەکە]] (٩) ماڵی دیانی کلدانی، ٥ماڵی ئەرمەنی تیا بووە، کۆی ماڵەکان دەکاتە (٢١٤٤). ئەگەر ھەرماڵێک بە پێنج کەس دابنێین دەکاتە (١٠٧٢٠) کەس.. * بە گوێرەی ساڵنامەی عوسمانی ساڵی ١٩٠٧ ژمارەی دانیشتووان (٨٠٢٧) [[موسڵمان]] و (٣٦٠) نا موسڵمان کە دەکاتە (٨٩٦٣) کەس. * سەرچاوەکانی تر لە ساڵی ١٩١٣ دا ژمارەی دانیشتووانی ھەموو ناوچەی سلێمانییان بە (٥١٦٠٠) کەس داناوە کە (٤٨٦٠٠)یان [[موسڵمان]] و (٩٠٠)یان دیان و (٢١٠٠)یان جوولەکەن. ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانیان بە (٢٦٠٠٠) کەس داناوە، لە وانە (٢٤٨٢٥) کەس [[موسڵمان]] و (١٠٠٠) کەس جوولەکە و (١٧٥)دیان. * لە سەردەمی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزدا]] بە گوێرەی [[ڕۆژنامە]] پێشکەوتن ساڵی ١٩٢٠ ژمارەی ناوچەکە بە (٦٢٧٢٢)کەس دائەنێ. دانیشتووانی شاری سلێمانی بە دە ھەزار کەس داناوە. * ساڵی ١٩٢٥–١٩٢٦ سلێمانی خۆی بریتی بووە لە ١٣–١٤ ھەزار کەس. دوای ئەوە لە کاتی حوکمەتی [[عێراق]]دا و لە ساڵی ١٩٢٧ و سەرژمێری دەستی پێکرد: ١٩٢٧- ١٩٣٧- ١٩٤٧- ١٩٥٧- ١٩٦٥ - ١٩٧٦-١٩٨٨ * ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانی لە ساڵی ١٩٤٧ دا بە گوێرەی تۆماری ڕەسمی (٢٣٤٧٥) کەس بووە. * ساڵی ١٩٥٧ بریتی بووە لە (٤٨٨١٢) کەس. خەڵکی سلێمانی بە زاراوەی بابانی لە زمانی کوردی قسە دەکەن کە لە ڕوانگەی ڕێزمان و وشەوە، زۆرتر وەک زاراوەی ئەردەلانی پارێزگای سنەیە. ئەوە لە حاڵێک دایە کە زاراوەی هەولێر زۆرتر وەک زاراوەی موکریانیە کە لە شارەکانی پیرانشار و مەهاباد و چەند شاری تر دا قسەی پێ دەکرێ. === دانیشتووان لە ساڵی ١٩٩٨ === ساڵی ١٩٩٨ شاری سلێمانی بەگوێرەی ساڵنامەی ئەو ساڵە بەم جۆرە بووە: * ژمارەی دانیشتووانی شاری سلێمانی خۆی: (٥٤٨، ٧٤٧) کەس. * ژمارەی دانیشتووانی سنووری پارێزگای سلێمانی: (١، ١٢٧، ٢٢٦) کەس. * ژمارەی خێزان لە ناو شاردا: (١١٠، ٣٦٠). * ژمارەی خێزان لە سنووری [[پارێزگای سلێمانی]]: (٢١٧، ٢٢٠) خێزان. * ژمارەی گەڕەکەکانی شاری سلێمانی: (٥٨). * لە دوایین ئاماردا ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە بە (١، ٩١٧، ١٩٣٦) کەس مەزەندە کراوە. == شوێنە گەشتیارییەکان == === سەیرانگای سەرچنار === '''[[سەرچنار]]''' یەکێکە لە گەڕەکەکانی شاری سلێمانی، دەکەوێتە ڕۆژاوای شار. جاران بەھۆی لاوازی کەرەسەی ھاتوچۆوە و کەمی دانیشتووانی شار، سەرچنار جیابوو لە بەشەکانی تری سلێمانی و دەزانرا لەکوێوە بۆ کوێ دەستپێک و کۆتایییەتی، ئەمڕۆکە سەرچنار تێکەڵ بووە و لەدەوریا چەندین گەڕەکی تر دروستبوون وەک: شەھیدانی سەرچنار، گردی سەرچنار،.. ھتد؛ و ھەروەھا [[سەرچنار]] بەیەکێک لە ھاوینەھەوارەکانی [[عێراق]] دەژمێردرێت بەھۆی بوونی ئاوی ھەڵقوڵاوی ژێر گرد و بەرزایییەکانی. زۆر لە مێژە [[سەرچنار]] ئوتێل و شوێنی حەوانەوەی لێدروست کراوە بۆ گەشتیاران. شوێنێکی فێنک و خەم ڕەوێن بووە بۆ خەڵکی سلێمانی و دەوروبەری، کە تاکوو ئەمڕۆش کۆتایی ھەفتان خەڵکانێکی زۆر ڕووی لێدەکەن بۆ سەیران. سەرچنار چەندجارێک نۆژەنکراوەتەوە و سیمای ناو سەیرانگاکانی دەستکاریی کراون و خۆشکراوە. === ھاوینە ھەواری دوکان === [[بەنداوی دوکان]] لە خۆر ئاوای شاری سلێمانی بە دووری [٧٠] کم و لەسەر [[زێی بچووک]] دروست کراوە، کە بریتی یە لە دەریاچەیەکی مەزن و بڕی [٦٫٨ ملیارد م٣] ئاو گل دەداتەوە، ئەم دەریاچەیە بووەتە ناوچەیەکی گەشتیاری سەرنج ڕاکێش و گەشتیاران لە زۆر ناوچەوە ڕووی تێ دەکەن، ئۆتێلێکی گەورەی بە ناوی [میراڵ] و کۆمەڵێک کابینەی جۆراو جۆری لێ بنیاد نراوە، گەشتیاران لە ھەر چوار وەرزی ساڵ گەشتی بۆ دەکەن. == باخ و پارکەکانی شار == [[پەڕگە:Sharaf Khan Bidlisi Statue at Slemani Public Park.jpg|وێنۆک|]] [[پەڕگە:Sulaimani Palace in Sulaymaniyah,Kurdistan, Iraq.jpg|250px|وێنۆک|بینای ئوتێلی سلێمانی پاڵاس]] === باخی گشتی === باخچەی گشتی لە کۆندا نەبووە. تا سەردەمی [[ئەحمەد پاشای بابان]] کە حاکمی سلێمانی بووە چوار باخی دروست کرد، ئێستا ئەو چوارباخە بوون بە گەڕەکێک لە گەڕەکەکانی سلێمانی. جا لەبەر ئەوەی ئاوی سلێمانی زۆر بووە و پڕ بووە لە کانی و کارێز جگە لە ئاوی شیوەکان و زێرابەکان کە بەرەو خوار بوونەتەوە، ئەمانە ھەموو سوودیان لێ وەرگیراوە بۆ [[باخ]] دروستکردن. * ئەمانەش ناوی ئەو باخانەن کە ھەبوون و ئەوانی تریش ئەوانەن کە لەم دوایییەدا دروست کران: * باخی پورە بەگ: لە [[گەڕەکی گۆیژە]] نزیک [[سابونکەران]] و ژوور مزگەوتی ھەمزاغا، ماڵی شاعیری گەورەی [[کورد]] [[پیرەمێرد]] لەوێدابوو. * تووی مەلیک: لە باکووری شاری سلێمانی، لە ساڵەکانی سی و چلی سەدەی ڕابردوو (حەوزێکی گەورە)ی ھەبوو لە بەھارا پر دەبوو لە [[ئاو]]، لەوەو پێش دار و درەختی لە بەرابوو، خەڵک لە بەھارا دەچوونە ئەوێ بۆ سەیران. ئەم ناوچەیە موڵکی شێخان بوو. لەکاتێکدا دروست کرا کە شێخ مەحموود حوکمدار بوو، بۆیە ناونرا تووی مەلیک. * باخی شێخ لەتیف (شێخ لەتیفی دانساز) لە لای ماڵەکەی خۆیانا لە گەڕەکی دەرگەزێن، پڕبوو لە داری بەردار و حەوزێک بە فوارەوە لە ناوەڕاستیا ئێستاش ھەندێ شوێنی ماوە بە باریکی درەختی [[سێو]] و [[ھەڵوژە]] و [[ھەرمێ]] و [[ھەنار]] و [[قۆخ]] و [[گێلاس]] و بەھێ و [[ھەنجیر]]ی تیا بوو. * باخی فەرەجی حەمە مراد لە دەرگەزێن نزیک بە کارێزی دایکی پاشا دە دۆنم [[زەوی]] بوو. بە موڵک ھی (عەزمی بەگی بابان) بوو، لە ھاوینا تەنیا ئەو باخە ھەبوو کە بە تەنیشت ماڵی عەزمی بەگ خۆیەوە بوو، خەڵکی شار پۆل پۆل بۆی دەھاتن. ئێستا شوێنەکەی قوتابخانەو خانووە. * باخی مەجید بەگ: لە باکووری شاری سلێمانی. شوێنی بینای [[زانکۆی سلێمانی]] و نەخۆشخانەکانی فریاکەوتن و گشتییە. * باخی کانی دۆمان لە خوار گەڕەکی سەرشەقامەوە بوو. * باخی گەورە و بۆگەنە: ئەمیش ھەر موڵکی (عەزمی بەگی بابان) بوو لە خوار شاری سلێمانییەوە. * باخچەی گشتی: لە ڕاستیدا ھەر ئەم شوێنە بوو کە بە تەواوی پێی بوترێ (باخچە). دەکەوێتە ڕۆژ ئاوای سلێمانی نزیک (سەنتەری [[پارێزگای سلێمانی]]). یەکەم باخچەی میرییە و کاتێک کە مەجید یەعقوبی لە ساڵەکانی (١٩٣٧–١٩٣٩) موتەسەریفی سلێمانی بوو دروستی کرد کە ئەوسا ئەوپەری شار بوو، واتا ھیچ خانوو بینا لەو لایەوە نەبوو بێگومان ئەم باخچەیە بۆ ڕازاندنەوەی شارەکە و گەشت و جوانی سەردانی ژن و پیاو ڕۆژانی ([[چوارشەممە]] تایبەت بوو بۆ ژنان) بە عەبا و پەچەوە دەھاتن بەداخەوە بەھۆی نالەباری ئاسایشەوە زۆر دەستکاری کراو زۆری لێ کەمکرایەوە و دارەکانی دەبڕران، بەڵام ئێستا گەشاوەتەوە. [[شارەوانی]] سلێمانی لەم ساڵانەی دوایییەدا فەرمانگەی باخچەکانی بەتایبەت پێک ھێنا بۆ دروستکردنی باخچە لە ناوشارا. ئەو فەرمانگەیەش ژمارەیەکی زۆری باخچەی دروست کردوە سەرپەرشتیان دەکات لە ژوور ھەموویانەوە پارکی ئازادی کە لەوەو پێش لەشکرگای حوکمەت بوو (حامییە) بوو. دەکەوێتە بەشی ژوورووی شار. ژمارەیەکی زۆری تر باخچەی بچووک ھەن لە ناو شارەکە کە ھەموو ڕازاوە و جوان و ڕێک و پێکن ھەندێکیان بە ناوی ئەو کەسانەی بیانی و خۆیییەوە ناونراونکە خزمەتیان پێشکەش کردووە. وەک (باخچەی ئولڤ پالما) سەرەک وەزیرانی [[سوێد|سوید]] کە بەدەستی ناحەز شەھید کرا و باخچەی جەواھری کە بە ناوی شاعیری گەورەی [[عەرەب]] محەممەد مەھدی ئەلجەواھیری دۆستی دێرینی [[کورد]] و باخچەی فەرەیدون علی ئەمین و گەلێکی تر. == وەرزش == [[پەڕگە:SulyLogoForWikipedia.png|200px|وێنۆک|لۆگۆی یانەی وەرزشی سلێمانیی کۆن]] {{سەرەکی|وەرزش لە سلێمانی}} لە پێش دامەزراندنی [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]] لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٦ لە زۆربەی گەڕەکەکاندا تیپی ئەھلی (میللی) ھەبووە. یاریگایەکی [[تۆپی پێ]] کە بە چیمەنی [[سەوز]] و پتر لە (٢٠، ٠٠٠) بیست ھەزار کەس دەگرێت، لەسەر تازەترین شێوە نوێ کراوەتەوە لەسەر بوودجەی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکومەتی ھەرێمی کوردستان]]، و ئێستا بە کۆبوونەوەی ھەموو یاریگاکان لە چوارچێوەی ([[یاریگای سلێمانی|مەلعەبەکە]]) دا ناونراوە «کۆمەڵگای [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]]» لە گەڕەکی چوار باخ. [[یانەی وەرزشیی سلێمانی|یانەی وەرزشی سلێمانی]] یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەری عێراقییە. لە ساڵی ١٩٥٦دا دامەزراوە، یانەکە لە خولی بژاردەی [[عێراق]] یاری دەکات. == کەسایتییەکانی شاری سلێمانی == [[پەڕگە:Mahmud Barzanji.jpg|120px|وێنۆک|[[شێخ مەحموودی حەفید]]]] [[پەڕگە:Hapsa xani naqib.JPG|120px|وێنۆک|[[حەپسەخانی نەقیب]]]]لەگەل ئەوەش چەندین کەسایەتی دیاری تر کە توانیویانە دەنگی خۆیان بگەیەنن بە وڵاتانی دراوسێ.. !{{سەرەکی|پێرستی کەسایەتییەکانی شاری سلێمانی}} شاری سلێمانی لە ڕێڕەوی دامەزراندن و پەرەسەندن و پێدا چەسپاندنی خۆیدا لە کۆڕی [[شارستانیەتی|شارستانێتی]] و پێشڕەویدا کۆمەڵێکی زۆر لە نووسەر و شاعیری باشی بۆ [[مێژوو]] ھێشتووەتەوە. بۆ سەردەمی [[میرنشینی بابان|بابان]] و دامەزراندنی شار و ماوەیەکیش لە ساڵانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] ھەموو مەلا و زاناکان شاعیر و نووسەر بوون یان ھەموو شاعیر و نووسەرەکان مەلا و زانا بوون. بۆ پاش ئەو سەردەمەش [[مزگەوت]] لە بەخشینی شاعیر و نووسەر نەکەوت و قوتابخانەی تازەش گەلێک بلیمەتی بەخشی و مەڵبەندێکی وەکو زانستی وای کرد کە زۆر لە نەخوێندەواران بچنە ڕیزی شاعیران.<ref>کتێبی: سلێمانی ٢٠٠ ساڵ - نووسین و کۆکردنەوەی - ئەکرەمی ساڵحی ڕەشە - لاپەڕە / ٥٠٣</ref> * [[شێخ مارفی نۆدێ]] (١٧٥٣ – ١٨٣٨) ھۆنراوەنووس و ڕۆشنبیر و سەرپەرشتیاری مەدرەسەی مزگەوتی گەورە. * [[کاک ئەحمەدی شێخ|حاجی کاک ئەحمەدی شێخ]] (١٧٩٣–١٨٨٧) ڕۆشنبیر و سەرپەرشتیاری مەدرەسەی مزگەوتی گەورە. * [[مەولانا خالیدی نەقشبەندی|مەولانا خالید]] (١٧٧٩ – ١٨٢٧) شاعر و زانا و شێخی تەریقەت و ڕۆشنبیر. * [[نالی]] (١٨٠٠–١٨٧٣), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر، دامەزرێنەری شیعری بابان (دیالێکتی سۆرانی). * [[فەقێ قادری ھەمەوەند]] (١٨٣٠–١٨٩٠) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[سالم]] (١٨٠٠–١٨٦٦), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[مەحوی]] (١٨٣٠–١٩٠٦), ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[کوردی (شاعیر)|کوردی]] (١٨٠٩–١٨٥٠) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[وەفایی]] (١٨٤٤–١٩٠٢) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[بێخود]] (١٨٧٩–١٩٥٥) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[حەمدی]] (١٨٧٦–١٩٣٦) ھۆنراوەنووس، ڕۆشنبیر * [[مەلا عەبدولکەریم مودەریس]] (١٩٠١–٢٠٠٥) شاعیر، زانا، ڕۆشنبیر و شارەزا لە بوارە جیاوازەکانی ئایین و موفتی عێراق * [[عەلائەدین سەججادی|عەلائەدین سەجادی]] (١٩٠٧–١٩٨٤) نووسەر و ڕۆشنبیر * [[محەممەد خاڵ|شێخ محەممەدی خاڵ]] (١٩٠٤–١٩٨٩) نووسەر و ڕۆشنبیر * شێخ فاخر شێخ طیب وەبەرھێنەر و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و کوردستان و عێراق * [[عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ]] (١٩٣٤–٢٠١٩) نووسەر و ڕۆشنبیر * فاروقی مەلا مستەفا (١٩٤٢) بازرگان و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و کوردستان و عێراق و برای عیزەدین مستەفا ڕەسوڵ * ئاسۆ بامۆکی بازرگان و وەبەرھێنەر و سەرمایەداری ناسراوی سلێمانی و ھەڵەبجە * [[یەحیا ئەفەندیی وێنەگر|یەحیا ئەفەندی وێنەگر]] (١٨٨٩–١٩٧٦)یەکەمین وێنەگری سلێمانی. * [[حاجی مەلا سەعید کەرکووکلی زادە]] (١٨٦٦–١٩٣٧), وەزیری یاسا لە لە [[شانشینی کوردستان]] لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. * [[مستەفا پاشای یاموڵکی|مستەفا یامولکی]] (١٨٦٦–١٩٣٦)، وەزیری پەروەردە لە شانشینی کوردستان لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]]. * [[پیرەمێرد]] (١٨٦٧–١٩٥٠), ھۆنراوەنووس و ڕۆژنامەوان. * [[شێخ مەحموودی حەفید]] (١٨٧٨ – ١٩٥٦), مەلیکی کوردستان (١٩٢٢–١٩٢٤) * [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] (١٨٨٠–١٩٤٨), مێژوونووس، [[سیاسەت]]مەدار. * [[تۆفیق وەھبی]] (١٨٩١–١٩٨٤)، زمانناس، و سیاسەتمەدار و ھۆنراوەنووس. * [[شێخ نووری شێخ ساڵح|شێخ نوری شێخ ساڵح]] (١٨٩٦–١٩٥٨) ڕۆژنامەوان و ھۆنراوەنووس. * [[گۆران]] (١٩٠٤–١٩٦٢), دامەزرێنەری ھۆنراوەی نوێ، ھۆنراوەنووس. * [[ئیبراھیم ئەحمەد]] (١٩١٤–٢٠٠٠), [[ڕۆمان]]نووس، ھۆنراوەنووس و وەرگێڕ. * ھێرۆ ئیبراھیم ئەحمەد (١٩٤٧) کچی ئیبراھیم ئەحمەد و ھاوسەری سەرۆککۆماری عێراق جەلال تاڵەبانی و خانمی یەکەمی عێراق (٢٠٠٥–٢٠١٤) * شاناز ئیبراھیم ئەحمەد(١٩٥٤) کچی ئیبراھیم ئەحمەد و ھاوسەری سەرۆککۆماری عێراق عەبدول لەتیف ڕەشید و خانمی یەکەمی عێراق (٢٠٢٢–٢٠٢٦) * ھەتاو ئیبراھیم ئەحمەد کچی ئیبراھیم ئەحمەد * [[محەممەد قودسی]] (١٩١٩–١٩٤٧) ئەفسەر لە [[سوپا]]ی [[کۆماری کوردستان]]. * [[ئەحمەد ھەردی]] (١٩٢٢—٢٠٠٦), ھۆنراوەنووس. * [[حەپسەخانی نەقیب]] (١٨٩١–١٩٥٣) سیاسەتمەدار و خێرخواز. * [[محەممەد ساڵح دیلان]] (١٩٢٧–١٩٩٠), مۆسیقاژەنێکی دیار و ھۆنراوەنووس. * [[زمناکۆ بورھان قانع]] (لەدایکبوون ١٩٧٨), ڕۆژنامەوان و ڕووناکبیر. * [[ئەنوەر قەرەداغی]] (١٩٤٦), مۆسیقاژەن و ئاواز دانەرێکی دیار. * [[دیاری قەرەداغی]] (١٩٦٧), گۆرانیبێژ. * [[شەھاب شێخ نووری|شەھاب شێخ نوری]] (١٩٣٢–١٩٧٦) سیاسەتمەداری کورد لە [[عێراق]]. * [[جەمال نەبەز]] (لەدایکبوون ١٩٣٣), زمانناس. * [[مەحموود عوسمان|مەحمود عوسمان]] (لەدایکبوون ١٩٣٨), سیاسەتمەدار. * [[شێرکۆ بێکەس]] (لەدایکبوون ١٩٤٠), ھۆنراوەنووسی سەردەم. * [[محەممەد حاجی مەحموود]] (لە دایکبوون ١٩٥٣)، سیاسەتمەدار * [[نەوشیروان مستەفا]] (لەدایکبوون ١٩٤٤), سیاسەتمەدار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wusha.net/ |سەردێڕ=Wusha Corporation بڵاوکەرەوە=Wusha.net |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090719214444/http://www.wusha.net/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠٠٩ |url-status=dead}}</ref> * [[عوسمانی حاجی مارف]] (لەدایکبوون ١٩٥٤)سیاسەتمەدار، سکرتێری حزبی کۆمۆنیست. * [[فریاد فازل عومەر]] (لەدایکبوون ١٩٥٠), پرۆفیسۆر لە زانکۆی فری بەرلین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html |سەردێڕ=Institut für Iranistik: Feryad Fazil Omar |بڵاوکەرەوە=Geschkult.fu-berlin.de |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111003042038/http://www.geschkult.fu-berlin.de/e/iranistik/mitarbeiter/wimis/omar/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[ڕزگار محەممەد ئەمین]] (لەدایکبوون ١٩٥٨), دادوەر. * [[بەختیار عەلی]] (١٩٦٠) ڕۆماننووس و ڕووناکبیر. * [[کەژاڵ ئەحمەد]] (١٩٦٧) شاعیر و ڕۆژنامەنووس. * [[بەرھەم ساڵح]] (لەدایکبوون ١٩٦٠)سیاسەتمەدار، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ھەرێمی کوردستان]]. * [[میران ئەبراھام]] (لەدایکبووی ١٩٧٠) نووسەر و ڕۆماننووس. * [[کارزان کاردۆزی]] (لە دایکبوون ١٩٨٦) دەرھێنەری فیلم و نووسەر. * [[مەریوان وریا قانع]] (لەدایکبوون ١٩٦٦), ڕووناکبیر. * [[چۆمان ھەردی]] (لەدایکبوون ١٩٧٤) ھۆنراوەنووس، وێنەکێش. * [[دکتۆر ڕێبوار فەتاح]] (ڕێبوار مەریوانی) (لەدایکبوون ١٩٥٧) نووسەر و شارەزای ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست. * [[شوان کەمال]] (لەدایکبوون ١٩٦٧) [[ھونەرمەندی داھێنەر|ھونەرمەند]]، پەیکەرساز و وینەکێش. * [[جەلال دەباغ]] (لەدایکبوون ١٩٣٩) سیاسەتمەدار، نووسەر و ڕۆژنەمەنوس. * [[جەلال تاڵەبانی]] (١٩٣٣–٢٠١٧)یەکەمین سەرۆککۆماری کورد و شەشەمین سەرۆککۆماری عێراق. == کەسایەتیی بیانی کە لە شاری سلێمانی ژیاون == * [[ئیلی بانیستەر سەون]] ناسراو بە مێجەر سەون یان مێجەر سۆن * [[گۆکول چاند موکرجی]] ناسراو بە غەفوور ھیندی یان غەفوورە ڕەش ١٨٩٤–١٩٨٠ == گەڕەکەکانی شاری سلێمانی == {{multicol}} * [[ھەوارەبەرزە (ڕوونکردنەوە)|ھەوارەبەرزە]] * [[ئەزمڕ]] * گۆیژەی نوێ * [[خەبات]] * [[ئازادی (سلێمانی)|ئازادی]] * [[ئیبراھیم ئەحمەد (سلێمانی)]] * بەختیاری * [[کارێزەوشک]] * سەروەری * فەرمانبەران * ھاوکاری * [[دەباشان]] * [[ھەواری تازە]] * گاردن سیتی (سلێمانی) * [[تووی مەلیک (گەڕەک)|تووی مەلیک]] * [[عەلی کەمال]] * [[شەھیدان]] {{multicol-break}} * [[دارۆغا]] * [[گۆیژە (گەڕەک)|گۆیژە]] * [[مامۆستایان (سلێمانی)]] * [[قازی محەممەد (سلێمانی)]] * [[ئیسکان (سلێمانی)]] * [[سلێمانی نوێ]] * [[گردی جۆگە]] * [[مەڵکەندی]] * شێخان * [[بەکرەجۆ]] * [[قەرەتۆغان]] * کانی ئاسکان * [[گردە خڕە]] * [[کانی کوردە]] * [[ھەواری شار]] * سارداو * کەلەکن * [[حاجی سوورە]] * [[دەردە دێ]] * [[زانکۆ]] * [[کانی با]] * ڕاپەڕین {{multicol-break}} * شۆڕش * [[سەلیم بەگ]] * [[دەباشان]] * [[سوورێن]] * عەلی ناجی * ئاشتی * ھەواری شار * تاڤگە * عەواڵ * شاری ئارام * کەڵینان تاوەرز * بەرانان * دانیا سیتی * باشوور سیتی * بادینان * باخان * بێسەرانی {{multicol-break}} * ئەندازیاران * بەرانان * زەرگەتە * کانی سپیکە * [[سەرچنار]] * چوارچرا * کەنەسوورە * کانی گۆمە * بەختیاری * ھەندرێن * شێروانە * ھەکاری {{multicol-break}} * بەختیاری نوێ * ھەراواز (گردی سەرچنار) * قلیاسان * زەرگەتەی کۆن * مامە یارە، ڕۆژھەڵات * ساوان، ڕۆژھەڵات * سابونکەران، دارگازێن * بازرگانی * تانجەرۆ، زمناکۆ {{multicol-break}} * جوولەکان * شارەوانی * سەرشەقام * وەیس * [[چوارباخ]] * ئاوباریک * گەرمیان * [[شێخ محێدین]] * [[زێڕێنۆک]] * قالاوا {{multicol-break}} * [[موشیرئاوا]] * ئابڵاغ * ڕزگاری * کارگەکەن * لالا زار * زەرداو * [[وڵووبە]] * گوندی ئەڵمانی یەک * گوندی ئەڵمانی دوو * کورد سیتی * کوردسات * شاری گۆیژە * قڕگە * ڕاپەڕین * کەلەوانان * حاجیئاوا * کەندەکەوە * گوڵەباخ * ئیبراھیم پاشا {{multicol-end}} *قولەرەیسی سەروو *قولەرەیسی خواروو == فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی == {{سەرەکی|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی}} [[پەڕگە:44929 The Sulayamaniyah International Airport in 2007.jpg|وێنۆک|300px|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی لە ساڵی ٢٠٠٧دا]] فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی سلێمانی دەکەوێتە [[بەکرەجۆ]] بەدووری ١٥ کیلۆمەتر لە شاری سلێمانی، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی [[٢٠٠٣]] بەردی بناغەی بۆ دانراو و لە ساڵی [[٢٠٠٥]] بەتەواوی بەکار خرا. == پەیوەندی نێونەتەوەیی == === دەستە خوشک === * {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[سنە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای کوردستان لە ئێران]] <ref name="http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912">http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102071315/http://www.kurdpress.com/details.aspx?id=175912 |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:View of Sulaimaniyah.jpg|شەقامی سالم، سلێمانی پەڕگە:Sulamani-kurdistan (3).jpg|دیمەنی دەریاچەی دوکان، سلێمانی پەڕگە:Kurdishflagslemani.jpg|ئاڵای کوردستان لە پارکی ئازادی پەڕگە:Sulaymaniyah1.jpg|دیمەنێکی سلێمانی پەڕگە:View of Sulaymaniyah (Sulaimani) City , Kurdistan.jpg|شاری سلێمانی پەڕگە:Sulaymaniyah City Kurdistan.jpg|دیمەنێکی شاری سلێمانی پەڕگە:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|سلێمانی لە وەرزی زستاندا Handmade Bottles Tree.jpg|سلێمانی Grand Millennium Sulaimani Hotel in Sulaymaniyah, Kurdistan.jpg|سلێمانی لە شەودا Dr Jamal Hostpital for childern in Sulaymaniyah.jpg|نەخۆشخانەیەکی منداڵان لە شاری سلێمانی Sarchnar Park, Slemani.jpg|پارکی سەرچنار Romanian amphitheater - sulaymaniyah.jpg|شانۆی ڕۆمانی لە هەواری شار </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی کوردستان|شارەکانی کوردستان]] * [https://sulipas.com نەخشەی پاسەکان و گەڕەکەکانی سلێمانی] == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sulaymaniyah}} * [https://web.archive.org/web/20160314091807/http://slaemany.com/ ماڵپەڕی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [http://kurdish-guide.com/ ڕێبەری کوردی] * [http://www.sul-traffic.com/ بەڕێوەبەرایەتی ھاتوچۆی سلێمانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191026172122/http://www.sul-traffic.com/ |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ }} * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20170920052709/http://kurdsat.tv/ کوردسات تیڤی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] * [[:en:Sulaimaniya|ویکیپیدیای ئینگلیزی - سلێمانی]] {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{نەخشەی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پایتەختەکانی کوردستان}} {{کەسایەتییەکانی سلێمانی}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|شارەکان}} [[پۆل:سلێمانی|سلێمانی]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٤]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:نیشتنگە کوردییەکان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] sqkekykd9x6ipvdf2qvl23x4k2o67wd 0 3543 1697166 1534424 2026-10-29T22:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1697166 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{ھاککردنی کۆمپیوتەر}} '''کلیلدز''' یان '''کیلۆگێر''' (Keylogger) بە بەرنامەیەک دەگوترێت کە بە دزییەوە کرتەکانی [[کلیلدان]] تۆمار دەکات. کلیلدزی (Keystroke logging یان keylogging) بە ڕچەھەڵگرتن یان تۆمارکردنی لێدانەکانی کلیلدان (کیبۆرد) دەگوترێت، کە ئاساییانە بە نھێنی دەکرێت، بە شێوەیەک کە ئەو کەسەی کە بە کلیلدانەکە کار دەکات نازانێت کە جموجوڵی ئەو لە سەر کیبۆرد بە دزییەوە چاودێری دەکرێت. چەندین شێوازی کلیلدزی ھەیە، لە جۆری [[سەختامێر]]ی و [[نەرمامێر]]ییەوە بگرە ھەتا شیکاریی [[ئێلکترۆمێگناتیک]] و [[ئاکۆستیک]] (دەنگناسی). بە زمانێکی سادەتر کیلۆگێر ئەو نەرمامێرانەیە کە کلیلە گوشاردراوەکانی نێو کلیلدان تۆمار دەکەن بە شێوەیەک کە دەتوانن زانیاریی تایپکراوەکانی بەکارھێنەر، بۆ نموونە [[تێپەڕوشە]]، بدزن. == کەڵک == دەکرێ لە کیلۆگێر کەڵک وەربگریت بۆ دزۆینەوەی ھۆکاری سەرەکی گرفتەکان لە نێو تۆڕێکی کۆمپیۆتر وە ھەروەھا بۆ لێکدانەوەی چۆنیەتی دانوستانی نێوان [[بەکارھێنەر]] و [[سیستم]] و شێوازی ئەنجامی کارەکانی لە ھەندێ بواری کاری ئیداری دا. کیلۆگێرەکان بە شێوەیەکی بەبڵاو لە سەر [[تۆڕی ئینترنێت]] لە بەردەست دان. دەکرێ بە ھەردوو شێوازی نەرمامێری و سەختامێری لە کیلۆگێرەکان کەڵک وەربگریت. ئامرازە سەختامێرییەکان بە گشتی بە ٣ شێواز لە بەردەست دان: * ئامێرێک کە لە ڕێی کابلەوە دەلکێندرێت بە کلیلدانەوە * ئامێرێک کە لە نێو کلیلدان دا دادەنرێت. * ئامرازێک کە ھەر لە پارچە ئاساییەکانی کلیلدان دەچێت وە لە جێگەی ئەوان دادەنرێت. جۆری یەکەم ئاشکرایە و بە ئاسانی دەبینرێت وە ھەروەھا ئاسان نەسب دەکرێت، بەڵام جۆری دووەم و سێیەم حاڵەتێکی نھێنی‌یان ھەیە و بەکارھێنەر ناتوانێت بە ئاسانی بیدۆزێتەوە. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20170603213141/https://www.logixoft.com/ Revealer Keylogger Free Edition نەرمامێری کلیلدز] * [https://web.archive.org/web/20170905073901/https://www.netadmintools.com/art215.html کیلۆگێری سەختامێری و نەرمامێری]. * [https://web.archive.org/web/20090706154200/http://www.securityfocus.com/infocus/1829 کورتەیەک سەبارەت بە کلیلدزە سیخۆرەکان] * [https://web.archive.org/web/20170808070236/http://cups.cs.cmu.edu/soups/2006/posters/herley-poster_abstract.pdf چۆن لە کافی نێتەکان بچینە سەر تۆڕی ئینترنێت بێ ترسان لە کلیلدز.] * [https://www.keylogger.org/monitoring-software-review/tableview.html Keyloggers Comparison] Up to date comparison of most popular commercial keyloggers {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|ئابووری|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Keystroke logging}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} cnbkd3876aan234aitu79ae5gpu4l09 0 4418 1697293 1534570 2026-10-30T04:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697293 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox TV channel | name = Kurdistan TV | logofile = Kurdistan tv logo.png|200px | logosize = 300px | launch = ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ | owner = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | country = {{flag|Kurdistan}} | web = [http://www.kurdistantv.net/ kurdistantv.net] | picture format = 1080p | broadcast area = سەرانسەری جیھان | sat serv 1 = [[Hotbird|Hotbird 6]] | sat serv 2 = [[Galaxy 19]] | sat serv 3 = [[Atlantic Bird|Atlantic Bird 4A]] | sat serv 4 = [[SESAT 1|Eutelsat Sesat 1]] | sat serv 5 = [[Optus D2]] | online serv 1 = Kurdistan TV | online chan 1 = [http://www.kurdistantv.info/KTV_live.htm Live stream] }} '''کوردستان تیڤی''' کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیی [[کوردی]]یە، سەر بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩ دامەزراوە. کوردستان تیڤی بە کوردی بەرنامەکانی بڵاو دەکاتەوە. وەک لە پەیامەکەیاندا ھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdistantv.net/Default1.aspx?page=sitecontents&c=message |سەردێڕ=پەیامی کوردستان تیڤی |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100310025119/http://www.kurdistantv.net/Default1.aspx?page=sitecontents&c=message |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''پەیامی کەناڵەکە''' پتەوکردن و پێشخستنی ئەو دەستکەوتانەیە کە بزاڤی ڕزگاریخوازی کوردستان بە دەستی ھێناون، ڕووەو بەجێ گەیاندنی ئەرکە مێژوویییەکانی ئەو بزاڤە و وەدیھێنانی ئامانجە ئازادیخوازە ڕەواکانی لەسەر بنەمای مافی بڕیاردانی چارەنووس و بڵاوکردنەوەی چەمکەکانی [[فیدڕالیزم]] و ھاوکاری و دۆستایەتیی لە نێوان [[گەل]]اندا و ڕەتکردنەوەی [[ڕەگەزپەرستی]] و [[شۆفێنیزم]] و [[دیکتاتۆریەت]] و مەحکوم کردنی [[تیرۆر]] و بونیادنانی کۆمەڵگایەکی [[شارستانیی]] کە بناغەکەی [[دیموکراسی]] و [[مافی مرۆڤ]] و [[سەروەریی یاسا]] و [[یەکسانی]] بێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[http://www.kurdistantv.net/ ماڵپەڕی فەرمیی کوردستان تیڤی] {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|عێراق}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ڕاگەیێنەرەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان]] nqxsz2tonrny48xt320pcgmw27xpsbm 0 5897 1697290 1407471 2026-10-30T04:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، زمان-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697290 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|کوردستان (ڕۆژنامە)|‏کوردستان (ڕوونکردنەوە)}} [[پەڕگە:Kurdistan newspaper 1898.jpg|thumb|ڕووە پەڕەی ڕۆژنامەی کوردستان]] [[پەڕگە:Bedirkhan family, ca 1880.jpg|وێنۆک|وێنەی خێزانی بەدرخان]] '''ڕۆژنامەی کوردستان''' یەکەم ڕۆژنامەی [[زمانی کوردی|کوردی]] بوو کە یەکەم ژمارەی لە [[٢٢ی نیسان]]ی [[١٨٩٨]] بە تێکۆشانی [[میقداد میدحەت بەدرخان]] لە [[قاھیرە]]ی [[میسر]] چاپ کرا. دەستپێکی بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەی کوردستان وەکوو خەباتێکی نەتەوەیی و ڕۆشنبیری دێتە نرخاندن. ئەمڕۆکە ڕۆژی دەستپێکی دەرخسنتی ڕۆژنامەی کوردستان لەلایەن ھەموو دەزگا کوردییەکان و ھەروەھا لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی ھەرێمی کوردستانیشەوە]] وەکوو سەرەتای [[ڕۆژی ڕۆژنامەگەریی کوردی|ڕۆژنامەگەریی کوردی]] قەبووڵ کراوە و پیرۆز دەکرێ.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2104202019 نێچیرڤان بارزانی: پاڵپشتیی بۆ رۆژنامەڤانان و ئازادیی کاری رۆژنامەگەری دووپاتدەکەینەوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125173638/https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2104202019 |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}، [[ڕووداو (وێبگە)|ماڵپەڕی ڕووداو]]، ڕۆژی 21-04-2020 لەلایەن فەلاح نەجم بڵاوکراوەتەوە.</ref> == مێژوو == یەکەم ژمارەی ڕۆژنامەی کوردستان، لە ڕۆژی ٢٢ی نیسانی ١٨٩٨، لەلایەن میقداد بەدرخانەوە لە قاھیرە چاپ کرا. ڕۆژنامەکە ٣١ ژمارەی لێ دەرچوو و بۆ ماوەی ٤ ساڵ بەردەوام بوو. یەکەم ژمارەی بە کوردیی کورمانجی دەرچوو، بەڵام لە چوارەم ژمارەوە ھەندێک لە بابەتەکانی بە زمانی تورکی بڵاو دەکرایەوە. ڕۆژنامەکە بە خۆڕایی بڵاو دەکرایەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Strohmeier|یەکەم=Martin|سەردێڕ=Crucial Images in the Presentation of a Kurdish National Identity: Heroes and Patriots, Traitors and Foes|ناونیشان=https://archive.org/details/crucialimagespre00stro|بڵاوکەرەوە=Brill|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢٥٨٤-١|پەڕەکان=[https://archive.org/details/crucialimagespre٠٠stro/page/n٣٨ ٢١]-٢٣|زمان=en}}</ref> ڕۆژنامەکە بەرھەڵستیی دەسەڵاتی عوسمانیی دەکرد و لەلایەن کۆمەڵەی ئیتحاد و تەرەقی پشتگیری دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein|یەکەم=Janet|سەردێڕ=The Kurdish Question Revisited|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٧١٨-٢|editor-last=Stansfield|editor-first=Gareth|پەڕەکان=١٧٣-١٧٤}}</ref> بەھۆی دژایەتیی لایەنی عوسمانی، ئەوا ڕۆژنامەکە ژمارەکانی لە چەند شارێکی جیا چاپ کران، لە دوای قاھیرە ئەوا لە شارەکانی [[ژنێڤ|ژنێف]]، [[لەندەن]] و فۆلکستۆن چاپ کران، ڕۆژنامەکە لەناوخۆی دەوڵەتی عوسمانی قەدەغە کرابوو، بەڵام بەشێوەی قاچاغ دابەش دەکرا. بەگوێرەی نامەیەکی سەرنووسەرەکەیەوە، ئەوا ڕۆژنامەکە لە شارەکانی [[ئامەد]]، [[مێردین]]، ئەدەنا و [[دیمەشق]] خوێنەری ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Klein|یەکەم=Janet|سەردێڕ=The Kurdish Question Revisited|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٧١٨-٢|editor-last=Stansfield|editor-first=Gareth|پەڕەکان=١٧٦-١٧٧}}</ref> لە ژمارەی شەشی ڕۆژنامەکەوە، ئەوا کاری چاپکردن و سەرنووسەری کەوتە دەست عەبدولڕەحمان بەدرخان، کە برای بچووکی میقداد بوو. لە ساڵی ١٩٩١، لێکۆڵەر ئەمین بۆزارسەلان ئەو چاپانەی ڕۆژنامەی کوردستان کە لە بەردەستیدا بوون وەریگێڕایە سەر زمانی تورکیی ئەمڕۆ.<ref name="Özoğlu2004">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Özoğlu|یەکەم=Hakan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CttLWEaTrJUC&pg=PA122|سەردێڕ=Kurdish notables and the Ottoman state: evolving identities, competing loyalties, and shifting boundaries|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٥٩٩٣-٥|پەڕە=١٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20150721191004/http://www.kurdistannet.org/2015/index.php/2015-01-01-21-16-42/2015-01-01-23-34-09/984-2015-07-03-10-02-06 کوردستان نێت؛ یەکەمین ڕۆژنامەی کوردی] * [https://web.archive.org/web/20150723153337/http://mobile.irna.ir/fa/NewsPrint.aspx?ID=81584593 ایرنا؛ نخستین روزنامە کردی ١١٧ سالە شد] * [https://web.archive.org/web/20150723124116/http://www.javanpress.ir/35704/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C.html جوان پرس، تاریخچە روزنامە نگاری کردی] {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕۆژنامەوانی|زمانی کوردی|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٨٩٨]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی]] 1ac7rnw0wezm34lg68hjigtwnrjdxms 0 6047 1697302 1543214 2026-10-30T04:39:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1697302 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox TV channel | name = Kurd1 | logofile = Kurd1tv.png | launch = ٢٧ی نیسانی ٢٠٠٩ | owner = | language = [[کوردیی کورمانجی]] | country = {{FRA}} | web = [http://www.kurd1.com/ Kurd1.com] | broadcast area = [[ئەورووپا]]، [[باکووری ئەفریقا]]، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] }} '''کورد١''' ('''Kurd1''') کەناڵێکی تەلەفزیۆنیی سەربەخۆ بوو کە لە [[پاریس]]ەوە بەرنامەکانی پەخش دەکرد. لە دوای ساڵێک بەرنامەی ئەزموونی لە ٢٧ی نیسانی ٢٠٠٩ وەشانی ئاسایی خۆی دەستپێکرد و لە دوایین ڕۆژی ساڵی ٢٠١٢ بە ھۆی کێشەی ئابوورییەوە وەشانی بەرنامەکانی خۆی ڕاوەستاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurd1.com/ku/guide/agahdari-19544.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304222458/http://www.kurd1.com/ku/guide/agahdari-19544.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304222458/http://www.kurd1.com/ku/guide/agahdari-19544.html |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> بەرنامەکانی کورد١ بە شێوەزاری [[کورمانجی]] بوون. == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170712014234/http://www.kurd1.com/ ماڵپەڕی کورد١] {{کەناڵە ئاسمانییە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژنامەوانی|عێراق|پاریس|تەلەڤیزیۆن|فەڕەنسا}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٩ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:کەناڵ و وێستگە تەلەفزیۆنییەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٩ دامەزراون]] t4incwgzh4x5km6vlupn71wuhlcojkq 0 7997 1697196 1670084 2026-10-29T23:28:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697196 wikitext text/x-wiki {{redirect|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|گرووپەکە|تاڵیبان|ئەو دەوڵەتەی لە ١٩٩٦ تا ٢٠٠١ ھەبوو|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)}} {{Infobox country | conventional_long_name = ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان | common_name = ئەفغانستان | native_name = {{unbulleted list|{{native name|ps|د افغانستان اسلامي امارت|italic=no}}<br />{{small|{{transliteration|ps|Də Afğānistān Islāmi Imārat}}}}|{{native name|prs|امارت اسلامی افغانستان|italic=no}}<br />{{small|{{transliteration|prs|Imārat-i Islāmī-yi Afğānistān}}}}}} | image_flag = Flag of Taliban.svg | flag_caption = ئاڵا | image_coat = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg | alt_coat = نیشانەی ئیماراتی ئیسلامی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746 |سەردێڕ=Document 77746 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190603201955/http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746}}</ref> | symbol_type = [[دراوشەی ئەفغانستان|نیشانە]] | national_motto = {{lang|ar|لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ}} ([[زمانی عەرەبیی کلاسیک|عەرەبی]])<br/>{{transliteration|ar|Lā ʾilāha ʾillā llāh, Muhammadun rasūlu llāh}}<br/> "ھیچ خودایەک نییە بێجگە لە [[خودا لە ئیسلامدا|اللە]]؛ [[محەممەد لە ئیسلامدا|محەممەد]] [[پێغەمبەران و نێردراوان لە ئیسلامدا|پێغەمبەری]] خودایە." (''[[شایەتمان]]'') | national_anthem = {{lang|ps|دا د باتورانو کور}} ([[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]])<br />''{{transliteration|ps|Dā Də Bātorāno Kor}}''<br />"[[ئێرە ماڵی ئازایانە|ئێرە ماڵی ئازایانە]]"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tharoor |یەکەم=Ishaan |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed? |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١|issn=0040-781X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819021327/https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>RZEPKA, MARCIN. "HOW TO BUILD A NATION WITH WORDS. THE NEW NATIONAL ANTHEM OF AFGHANISTAN." In Proceedings of the Ninth Conference of the European Society for Central Asian Studies, p. 318. Cambridge Scholars Publishing, 2009.</ref>{{center| }} | image_map = {{switcher|[[File:Afghanistan (orthographic projection).svg|frameless]]|نیشاندانی گۆی زەوی|[[File:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|frameless]]|نیشاندانی نەخشەی ئەفغانستان}} | map_width = 250px | capital = [[کابول]] | coordinates = {{Coord|34|31|N|69|11|E|region:AF_source:geonames|display=inline,title}}<ref>[{{geonameslink|gnid=1149361|name=islamic-republic-of-afghanistan}} کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان] لە [{{geonamesabout}} Geonames.org (CC BY)]</ref> | largest_city = کابول | official_languages = {{hlist|[[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]|[[زمانی دەری|دەری]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | <bdi>42%</bdi> [[پەشتون]] | <bdi>27%</bdi> [[تاجیکەکان|تاجیک]] | {{figure space}}<bdi>9%</bdi> [[هەزارەکان|ھەزارە]] | {{figure space}}<bdi>9%</bdi> [[ئۆزبەکەکان|ئۆزبەک]] | {{figure space}}<bdi>4%</bdi> [[گەلی ئەیماق|ئەیماق]] | {{figure space}}<bdi>3%</bdi> [[تورکمانەکان|تورکمان]] | {{figure space}}<bdi>2%</bdi> [[گەلی بەلووچ|بەلووچ]] | {{figure space}}<bdi>4%</bdi> [[پێکھاتە نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان|ئەوانی تر]] }} | ethnic_groups_ref = {{efn|دوایین سەرژمێری لە ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi> ئەنجامدرا، کە ئەویش ناتەواو بوو. بەھۆی [[ململانێی ئەفغانستان|ململانێ بەردەوامەکان]]ی وڵاتەکە، لەو کاتەوە ھیچ سەرژمێرییەکی فەرمی ئەنجام نەدراوە.<ref name="Population Matters" />}}<ref name="reliefweb.int">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-ethnic-groups-brief-investigation |via=ReliefWeb |بڵاوکەرەوە= NATO CFC |سەردێڕ=Afghan Ethnic Groups: A Brief Investigation |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918053054/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-ethnic-groups-brief-investigation |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ethnic_groups_year = <bdi>2010</bdi>، خەمڵاندنە نافەرمییەکان | religion = {{Tree list}} * <bdi>99.9%</bdi> [[ئیسلام لە ئەفغانستان|ئیسلام]] ** <bdi>89.1%</bdi> [[ئیسلامی سوننە|سوننە]] ([[ئایینی دەوڵەت|فەرمی]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan Country focus |ناونیشان=https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2022_01_EASO_COI_Report_Afghanistan_Country_focus.pdf |بڵاوکەرەوە=[[European Union Agency for Asylum]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250220064020/https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2022_01_EASO_COI_Report_Afghanistan_Country_focus.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kawa |یەکەم١=Amin |سەردێڕ=Taliban's Opposition to Islamic Sects; Nadeem: "All Afghans Are Followers of the Hanafi Denomination" |ناونیشان=https://8am.media/eng/talibans-opposition-to-islamic-sects-nadeem-all-afghans-are-followers-of-the-hanafi-denomination/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=Hasht e Subh Daily |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250311091632/https://8am.media/eng/talibans-opposition-to-islamic-sects-nadeem-all-afghans-are-followers-of-the-hanafi-denomination/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Siddique |یەکەم١=Abubakar |دوایین٢=Khosrow |یەکەم٢=Mansour |سەردێڕ=Afghanistan's Shi'ite Minority Suffers 'Systematic Discrimination' Under Taliban Rule |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-shiite-persecution-discrimination/32507042.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250208172253/https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-shiite-persecution-discrimination/32507042.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** <bdi>10.8%</bdi> [[ئیسلامی شیعە لە ئەفغانستان|شیعە]] * <bdi>0.1%</bdi> [[ئایینەکانی تر لە ئەفغانستان|ئەوانی تر]] {{Tree list/end}} | religion_year = <bdi>2020</bdi> | religion_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=1c |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Association of Religion Data Archives]] |زمان=en-gb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250207004650/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=1c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demonym = [[ئەفغانییەکان|ئەفغانی]]{{Efn|ناوەکانی تری کە بەکارھاتوون بریتین لە ئەفغانی (Afghani)،<ref>Dictionary.com. [[The American Heritage Dictionary of the English Language]], Fourth Edition. Houghton Mifflin Company, 2004. [http://dictionary.reference.com/browse/afghani Reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185738/http://dictionary.reference.com/browse/afghani |date=3 March 2016 }} (Retrieved 13 November 2007).</ref> ئەفگانیز (Afghanese) و ئەفغانستانی (Afghanistani) (بۆ زانیاریی زیاتر بڕوانە [[ئەفغانییەکان]])<ref>Dictionary.com. [[WordNet]] 3.0. [[Princeton University]]. [http://dictionary.reference.com/browse/afghanistani Reference.com] (Retrieved 13 November 2007). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140328102257/http://dictionary.reference.com/browse/afghanistani |date=28 March 2014}}</ref>|name="Demonym"|group="Note"}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Afghanistan|ناونیشان=https://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/|ساڵ=٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160920112856/http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghan {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary |بڵاوکەرەوە=the Cambridge English Dictionary |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٦٦٠١٥-١|ناونیشان=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghan |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303180827/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | government_type = [[دەوڵەتی یەکگرتوو|تۆتالیتاری یەکگرتوو]]<ref> *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sakhi |یەکەم١=Nilofar |سەردێڕ=The Taliban Takeover in Afghanistan and Security Paradox |journal=[[Journal of Asian Security and International Affairs]] |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بەرگ=٩|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٣–٤٠١|doi=10.1177/23477970221130882 |s2cid=253945821 |وتەگێڕانەوە=Afghanistan is now controlled by a militant group that operates out of a totalitarian ideology. |issn = 2347-7970}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Madadi |یەکەم١=Sayed |سەردێڕ=Dysfunctional centralization and growing fragility under Taliban rule |ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule |وێبگە=[[Middle East Institute]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=In other words, the centralized political and governance institutions of the former republic were unaccountable enough that they now comfortably accommodate the totalitarian objectives of the Taliban without giving the people any chance to resist peacefully. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221128205909/https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sadr |یەکەم١=Omar |سەردێڕ=Afghanistan's Public Intellectuals Fail to Denounce the Taliban |ناونیشان=https://www.fairobserver.com/region/central_south_asia/omar-sadr-afghanistan-taliban-rule-totalitarianism-human-rights-news-2441/ |وێبگە=Fair Observer |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=The Taliban government currently installed in Afghanistan is not simply another dictatorship. By all standards, it is a totalitarian regime. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220323115118/https://www.fairobserver.com/region/central_south_asia/omar-sadr-afghanistan-taliban-rule-totalitarianism-human-rights-news-2441/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dismantlement of the Taliban regime is the only way forward for Afghanistan |ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/dismantlement-of-the-taliban-regime-is-the-only-way-forward-for-afghanistan/ |وێبگە=[[Atlantic Council]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=As with any other ideological movement, the Taliban's Islamic government is transformative and totalitarian in nature. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221128205911/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/dismantlement-of-the-taliban-regime-is-the-only-way-forward-for-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Akbari |یەکەم=Farkhondeh |سەردێڕ=The Risks Facing Hazaras in Taliban-ruled Afghanistan |ناونیشان=https://extremism.gwu.edu/risks-facing-hazaras-taliban-ruled-afghanistan |وێبگە=[[George Washington University]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=In the Taliban's totalitarian Islamic Emirate of Afghanistan, there is no meaningful political inclusivity or representation for Hazaras at any level. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230114164914/https://extremism.gwu.edu/risks-facing-hazaras-taliban-ruled-afghanistan}}</ref> [[ئیمارات]]ی ئیسلامیی [[تیۆکراسی]]<!--Non-monarchical emirate--><ref> *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bezhan |یەکەم=Frud |سەردێڕ=Key Figures In The Taliban's New Theocratic Government |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-government-figures/31448372.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=[[Radio Farda]] |بڵاوکەرەوە=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220206103928/https://gandhara.rferl.org/a/afghanistan-taliban-government-figures/31448372.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=George |یەکەم=Susannah |سەردێڕ=Inside the Taliban campaign to forge a religious emirate |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/afghanistan-taliban-islamic-law-rights/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣|newspaper=[[The Washington Post]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230218082415/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/afghanistan-taliban-islamic-law-rights/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | leader_title1 = [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵا]] | leader_name1 = {{nowrap|[[هەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە]]}} | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[حەسەن ئاخوند]] | leader_title3 = [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی ئەفغانستان|سەرۆکی دادوەری]] | leader_name3 = [[عەبدول حەکیم حەقانی]] | legislature = نییە{{efn|ئەفغانستان [[ئۆتۆکراسی]]ـیەکی پەتییە، کە ھەموو یاساکان لە کۆتاییدا لە ڕێبەری باڵاوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kraemer |یەکەم١=Thomas |سەردێڕ=Afghanistan dispatch: Taliban leaders issue new orders on law-making process, enforcement of court orders from previous government |ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2022/11/afghanistan-dispatch-taliban-leaders-issue-new-orders-on-law-making-process-enforcement-of-court-orders-from-previous-government/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ئیش=[[JURIST]] |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240117233605/https://www.jurist.org/news/2022/11/afghanistan-dispatch-taliban-leaders-issue-new-orders-on-law-making-process-enforcement-of-court-orders-from-previous-government/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dawi |یەکەم١=Akmal |سەردێڕ=Unseen Taliban Leader Wields Godlike Powers in Afghanistan |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/unseen-taliban-leader-wields-godlike-powers-in-afghanistan-/7026112.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Voice of America]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230413041049/https://www.voanews.com/a/unseen-taliban-leader-wields-godlike-powers-in-afghanistan-/7026112.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنێکی ڕاوێژکاری ھەیە بە ناوی [[ئەنجومەنی ڕێبەرایەتیی ئەفغانستان|ئەنجومەنی ڕێبەرایەتی]]، کە دەسەڵاتی یاسادانانی نییە چونکە ھیچ دەسەڵاتێکی بۆ دەرکردنی یاسا نییە.}} | sovereignty_type = [[مێژووی ئەفغانستان|پێکھێنان]] | established_event1 = [[خانەدانی هۆتەک|ئیماراتی ھۆتەک]] | established_date1 = <bdi>21</bdi>ی نیسانی <bdi>1709</bdi> | established_event2 = {{nowrap|[[ئیمپراتۆریەتیی دورانی]]}} | established_date2 = حوزەیرانی <bdi>1747</bdi> | established_event3 = [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیماراتی بارەکزای]] | established_date3 = <bdi>1823</bdi> | established_event4 = [[هەڵمەتی هیراتی ١٨٦٢–١٨٦٣|یەکگرتنەوە]] | established_date4 = [[هەڵمەتی هیراتی ١٨٦٢–١٨٦٣|<bdi>27</bdi>ی ئایاری <bdi>1863</bdi>]] | established_event5 = [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز|سەربەخۆیی]] | established_date5 = [[ڕۆژی سەربەخۆییی ئەفغانستان|<bdi>19</bdi>ی ئابی <bdi>1919</bdi>]] | established_event6 = [[شانشینی ئەفغانستان|شانشین]] | established_date6 = <bdi>9</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>1926</bdi> | established_event7 = [[کۆماری ئەفغانستان (١٩٧٣–١٩٧٨)|کۆمار]] | established_date7 = [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|<bdi>17</bdi>ی تەممووزی <bdi>1973</bdi>]] | established_event8 = [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان|کۆماری دیموکراتیک]] | established_date8 = [[شۆڕشی سەور|<bdi>30</bdi>ی نیسانی <bdi>1978</bdi>]] | established_event9 = [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دەوڵەتی ئیسلامی]] | established_date9 = <bdi>28</bdi>ی نیسانی <bdi>1992</bdi> | established_event10 = [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتی ئیسلامی]] | established_date10 = <bdi>27</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>1996</bdi> | established_event11 = {{nowrap|[[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان|کۆماری ئیسلامی]]}} | established_date11 = <bdi>26</bdi>ی کانوونی دووەمی <bdi>2004</bdi> | established_event12 = [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|گەڕانەوەی ئیماراتی ئیسلامی]] | established_date12 = <bdi>15</bdi>ی ئابی <bdi>2021</bdi> | area_km2 = <bdi>652,864</bdi><ref>Central Statistics Office Afghanistan</ref> | area_rank = <bdi>40</bdi>ەم | area_sq_mi = <bdi>252,072</bdi> | percent_water = زۆر کەم | population_estimate = <bdi>35–50</bdi> ملیۆن{{efn|name=pop_note}} | population_estimate_year = ناوەڕاستی <bdi>2024/2025</bdi> | population_estimate_rank = <bdi>36</bdi>ەم | population_density_km2 = {{#expr: 42045000/652867 round 0}} | population_density_sq_mi = {{#expr: 42045000/252072 round 0}} | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} <bdi>$91.668</bdi>&nbsp;ملیار<ref name="IMFWEO.AF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |سەردێڕ=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Afghanistan) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123210657/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | GDP_PPP_year = <bdi>2023</bdi> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} <bdi>$2,174</bdi><ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = <bdi>179</bdi>ەم | GDP_nominal = {{increase}} <bdi>$17.329</bdi>&nbsp;ملیار<ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_nominal_year = <bdi>2023</bdi> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} <bdi>$411</bdi><ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = <bdi>190</bdi>ەم | HDI = <bdi>0.496</bdi><!-- number only --> | HDI_year = <bdi>2023</bdi><!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = زیادبوون<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2025|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]|ڕێکەوت=٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_rank = <bdi>181</bdi>ەم | currency = [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] ({{lang|prs|افغانى}}) | currency_code = AFN | time_zone = [[کاتی ئەفغانستان]] | utc_offset = <bdi>+4:30</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/time/time-zones-interesting.html|سەردێڕ=Half Hour and 45-Minute Time Zones|وێبگە=timeanddate.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215203607/https://www.timeanddate.com/time/time-zones-interesting.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | cctld = [[.af]] | today = }} '''ئەفغانستان'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Afghanistan.ogg|æ|f|ˈ|ɡ|æ|n|ᵻ|s|t|æ|n|,_|æ|f|ˈ|ɡ|ɑː|n|ᵻ|s|t|ɑː|n}}{{bulleted list|{{langx|ps|افغانستان|Afğānistān}} {{IPA|ps|ʔaʊ.ɣɑ.nis.tɑn/ʔap.ɣɑ.nis.tɑn|}}|{{langx|prs|افغانستان|Afğānistān}} {{IPA|prs|ʔäv.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn/ʔäf.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn|}}}}}} بە فەرمی '''ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ps|د افغانستان اسلامي امارت}} {{IPA|ps|d̪ə ʔaʊ.ɣɑ.nis.tɑn/ʔap.ɣɑ.nis.tɑn ʔis.lɑ.mi ʔi.mɑ.ɾat̪|}}|{{langx|prs|امارت اسلامی افغانستان}} {{IPA|prs|ʔɪ.mɑː.ɾä.t̪ʰɪ ʔɪs.lɑː.mi.jɪ ʔäf.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn/ʔäv.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn|}}}}}} [[وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی|وڵاتێکی دەورەدراو بە وشکانییە]] کە لە یەکتربڕینی [[ئاسیای ناوەندی]] و [[باشووری ئاسیا]] ھەڵکەوتووە. لە [[ھێڵی دیورەند|ڕۆژھەڵات و باشوورەوە]] ھاوسنوورە لەگەڵ [[پاکستان]]،{{efn|[[حکوومەتی ھیندستان]] ئەفغانستان وەک وڵاتێکی ھاوسنوور لە قەڵەم دەدات، چونکە تەواوی [[کەشمیر]] بە بەشێک لە ھیندستان دەزانێت. بەڵام، ئەمە [[ململانێی کەشمیر|جێگەی ناکۆکییە]]، و ئەو ناوچەیەی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەفغانستان لەلایەن پاکستانەوە بە ناوی [[گیلگیت-بالتستان]] بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ministry of Home Affairs (Department of Border Management) |ناونیشان=https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317182910/https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref>}} لە [[سنووری ئەفغانستان–ئێران|ڕۆژئاواوە]] لەگەڵ [[ئێران]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–تورکمانستان|باکووری ڕۆژئاواوە]] لەگەڵ [[تورکمانستان]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–ئۆزبەکستان|باکوورەوە]] لەگەڵ [[ئۆزبەکستان]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–تاجیکستان|باکووری ڕۆژھەڵاتەوە]] لەگەڵ [[تاجیکستان]]، و لە [[سنووری ئەفغانستان–چین|باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتەوە]] لەگەڵ [[چین]]. بە ڕووبەری {{convert|<bdi>652864</bdi>|km2|sqmi|sp=us}} لە وشکانی، وڵاتەکە بە شێوەیەکی سەرەکی شاخاوییە و دەشتایییەکانی لە [[تورکستانی ئەفغانی|باکوور]] و [[حەوزی سیستان|باشووری ڕۆژئاوا]] دایە، کە بەھۆی زنجیرەچیای [[ھیندووکوش]]ـەوە لە یەکتر جیاکراونەتەوە. [[کابول]] پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. [[دیمۆگرافیای ئەفغانستان|ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان]] بە نێوان <bdi>35</bdi> بۆ <bdi>50</bdi> ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێت.{{efn| دوایین سەرژمێری لە ساڵی <bdi>1979</bdi> ئەنجامدرا. سەرچاوەکان ناکۆکن لەسەر دانیشتووانی ئێستا: * [[دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری]]ـی ئەفغانستان خەمڵاندنی <bdi>35,695,527</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref name="NSIA pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://nsia.gov.af/library |سەردێڕ= Library |وێبگە= nsia.gov.af |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |سەردێڕ= Estimated Population of Afghanistan 2024–25 |وێبگە= [[National Statistics and Information Authority]] |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250310210058/https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا]] خەمڵاندنی <bdi>36,432,000</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2025</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.britannica.com/place/Afghanistan |سەردێڕ= Afghanistan |وێبگە= www.britannica.com |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211111113403/https://www.britannica.com/place/Afghanistan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بی بی سی ژمارەی <bdi>38.3</bdi> ملیۆن دەدات بۆ ساڵی <bdi>2023</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |سەردێڕ= Afghanistan country profile |ڕێکەوت= ١٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە= bbc.com |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180729053750/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA) خەمڵاندنی <bdi>40,121,552</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Afghanistan|access-date = 6 January 2025}}</ref> * نەتەوە یەکگرتووەکان خەمڵاندنی <bdi>42,045,000</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref name="UN pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |سەردێڕ= World Population Prospects 2024 Summary of Results |لە= p61 |وێبگە= un.org |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250113211520/https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |سەردێڕ= World Population Prospects 2024 Data Sources |لە= p11 |وێبگە= un.org |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250430112910/https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * نووسینگەی سەرژمێری ئەمریکا خەمڵاندنی <bdi>49,552,566</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2025</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.census.gov/popclock/world/af |سەردێڕ= Afghanistan |وێبگە= nsia.gov.af |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250125102210/https://www.census.gov/popclock/world/af |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەموو ژمارەکان بۆ ناوەڕاستی ساڵن.|name=pop_note}} [[مێژووی کۆنی ئەفغانستان|نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە ئەفغانستان]] دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[کۆنەبەردینی ناوەڕاست]]. بە شێوەیەکی باو وەک [[گۆڕستانی ئیمپراتۆریەتەکان]] ئاماژەی پێدەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pillalamarri |یەکەم=Akhilesh |سەردێڕ=Why Is Afghanistan the 'Graveyard of Empires'? |ناونیشان=https://thediplomat.com/2017/06/why-is-afghanistan-the-graveyard-of-empires/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210811170328/https://thediplomat.com/2017/06/why-is-afghanistan-the-graveyard-of-empires/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref> ئەم خاکە [[داگیرکارییەکانی ئەفغانستان|شاھیدی چەندین ھەڵمەتی سەربازی بووە]]، لەوانە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی فارس|فارسەکان]]، [[ئەلێکساندەری مەزن]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]]، [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|موسڵمانە عەرەبەکان]]، [[ھێرشی مەغۆل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی خوارزم|مەغۆلەکان]]، [[کاریگەریی ئەورووپا لە ئەفغانستان#یارییە گەورەکە|بەریتانییەکان]]، [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان|یەکێتیی سۆڤیەت]]، و [[جەنگی ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)|ھاوپەیمانییەک بە ڕێبەرایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. ئەفغانستان ھەروەھا وەک سەرچاوەیەک بووە کە لێوەی [[شانشینی یۆنانی-باکتری|یۆنانی-باکترییەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغۆلەکان]]، لە نێوان ئەوانی تردا، سەریان ھەڵدا بۆ پێکھێنانی ئیمپراتۆریەتە گەورەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The Pre-Islamic Period |ئیش=Afghanistan Country Study |بڵاوکەرەوە=Illinois Institute of Technology |یەکەم=Luke |دوایین=Griffin |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەھۆی داگیرکارییە جۆراوجۆرەکان و قۆناغەکان لە ھەردوو بازنەی کولتووریی [[ئێرانی گەورە|ئێرانی]] و [[ھیندستانی گەورە|ھیندی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cush |یەکەم١=Denise |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA200 |سەردێڕ=Encyclopedia of Hinduism |دوایین٢=Robinson |یەکەم٢=Catherine |دوایین٣=York |یەکەم٣=Michael |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٨٩٧٩-٢|پەڕە=٢٠٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The remarkable rugs of war, Drill Hall Gallery|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Australian|ناونیشان=https://theaustralian.com.au/arts/review/the-remarkable-rugs-of-war-drill-hall-gallery/news-story/49fb932f8be798b1641425be98e4e0db|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122182853/https://theaustralian.com.au/arts/review/the-remarkable-rugs-of-war-drill-hall-gallery/news-story/49fb932f8be798b1641425be98e4e0db|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ناوچەکە ناوەندێک بووە بۆ [[زەردەشتی]]، [[بوودیزم]]، [[ھیندوئیزم]]، و دواتر [[ئیسلام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.redlandsdailyfacts.com/2021/09/15/professing-faith-religious-traditions-in-afghanistan-are-diverse/|سەردێڕ=Professing Faith: Religious traditions in Afghanistan are diverse|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211006122528/https://www.redlandsdailyfacts.com/2021/09/15/professing-faith-religious-traditions-in-afghanistan-are-diverse/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەوڵەتی مۆدێرنی ئەفغانستان لە سەدەی <bdi>18</bdi> بە [[ئیمپراتۆریەتیی دورانی]] لە سەردەمی [[ئەحمەد شا دورانی]] دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan: the land that forgot time|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=[[The Guardian]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/26/afghanistan.terrorism11|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214155028/https://www.theguardian.com/world/2001/oct/26/afghanistan.terrorism11|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە [[دۆست محەممەد خان]] ھەندێک جار وەک دامەزرێنەری یەکەم [[ئیماراتی ئەفغانستان|دەوڵەتی مۆدێرنی ئەفغانی]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=DŌST MOḤAMMAD KHAN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/dost-mohammad-khan|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110429181100/http://www.iranicaonline.org/articles/dost-mohammad-khan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەفغانستان بوو بە {{بنز|دەوڵەتی پەرژین|en|buffer state|lt=دەوڵەتی پەرژین}} لە ناو [[یارییە گەورەکە]] لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]. لە [[ڕاجی بەریتانی|ھیندستانەوە]]، بەریتانییەکان ھەوڵی ملکەچکردنی ئەفغانستانیان دا بەڵام لە [[جەنگی یەکەمی ئەفغان و ئینگلیز]]دا بەرپەرچ درانەوە؛ [[جەنگی دووەمی ئەفغان و ئینگلیز]] شاھیدی سەرکەوتنی بەریتانیا بوو. دوای [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز]] لە ساڵی <bdi>1919</bdi>، ئەفغانستان لە ھەژموونی سیاسیی بیانی ڕزگاری بوو، و وەک [[شانشینی ئەفغانستان|شانشینێکی سەربەخۆی ئەفغانستان]] لە ساڵی <bdi>1926</bdi> دەرکەوت؛ ئەم پاشایەتییە نزیکەی نیو سەدەی خایاند. لە کۆتایییەکانی ١٩٧٠ەکانەوە، مێژووی ئەفغانستان کەوتووەتە ژێر کاریگەریی جەنگە بەرفراوانەکان، لەوانە [[ململانێی ئەفغانستان|کودەتا، داگیرکاری، یاخیبوون و شەڕی ناوخۆیی]]. ئەم قۆناغە ناسەقامگیرە لە ساڵی <bdi>1973</bdi> دەستی پێکرد کاتێک شا [[محەممەد زاھیر شا|زاھیر شا]] لەلایەن ئامۆزاکەیەوە [[محەممەد داوود خان]] [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|لە کار لادرا]]، کە کۆتایی بە پاشایەتی ھێنا و بووە ھۆی دامەزراندنی [[کۆماری ئەفغانستان (١٩٧٣–١٩٧٨)|کۆماری ئەفغانستان]]. داوود خان بووە [[سەرۆکی ئەفغانستان]]، و وەک [[ئۆتۆکراسی|ئۆتۆکراتێک]] حوکمی دەکرد. لە ساڵی <bdi>1978</bdi> ململانێکان توندوتیژ بوون کاتێک [[شۆڕشی سەور|شۆڕشێکی کۆمۆنیستی]] داوود خانی ڕووخاند و تیرۆری کرد، و [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان|کۆماری دیموکراتیکی سۆشیالیستیی ئەفغانستان]]ـی دامەزراند. ململانێ ناوخۆیییەکانی دواتر وایکرد [[داگیرکاریی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان|یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی 1979 ئەفغانستان داگیر بکات]]. ''[[موجاھیدانی ئەفغان|موجاھیدان]]'' بەسەر سۆڤیەتەکاندا سەردەکەون لە [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]، کە بووە ھۆی [[کشانەوەی سۆڤیەت لە ئەفغانستان|کشانەوەی سۆڤیەت لە ساڵی 1989]]. [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٨٩-١٩٩٢)|شەڕی ناوخۆیی]] بەدوایدا ھات کۆماری سۆشیالیستی ڕووخاند و [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان]]ـی لە ڕێگەی [[ڕێککەوتننامەی پێشاوەر]]ەوە دامەزراند، کە نەیتوانی لە کاردا بمێنێتەوە و لە ئەنجامدا بووە ھۆی [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٩٢-١٩٩٦)|شەڕی دووەمی ناوخۆیی]] لە نێوان باڵەکانی ''موجاھیدان'' لە ساڵی <bdi>1992</bdi>. [[تاڵیبان]] تا ساڵی <bdi>1996</bdi> کۆنترۆڵی زۆربەی وڵاتەکەی گرتە دەست، بەڵام [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان]]ـەکەیان دانپێدانانی نێودەوڵەتی کەمی وەرگرت پێش ڕووخانی لە [[داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان|داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان لە ساڵی 2001]]. تاڵیبان لە ساڵی <bdi>2021</bdi> گەڕایەوە سەر دەسەڵات دوای [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|گرتنی کابول]]، و کۆتایی بە [[جەنگی ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)|جەنگی 2001-2021]] ھێنا. حکوومەتی تاڵیبان بە شێوەیەکی بەرفراوان [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دانپێدانەنراوە]]{{efn|لە تەممووزی <bdi>2025</bdi>ـەوە، [[ڕووسیا]] تاکە دەوڵەتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە دانپێدانانی دیپلۆماسی بە حکوومەتی تاڵیبان داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Russia becomes first country to recognise Taliban government of Afghanistan |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/russia-becomes-first-country-recognise-taliban-government-afghanistan-2025-07-03/ |وێبگە=Reuters |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref>}} لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە بەھۆی ڕاپۆرتەکانی پێشێلکاریی [[مافەکانی مرۆڤ لە ئەفغانستان|مافی مرۆڤ لە ئەفغانستان]]، بەتایبەتی سەبارەت بە [[مامەڵەی تاڵیبان لەگەڵ ژنان]]. ئەفغانستان دەوڵەمەندە بە سەرچاوە سروشتییەکان، لەوانە [[لیتیۆم]]، ئاسن، [[زینک]]، و مس. سێیەم گەورەترین بەرھەمھێنەری ھەردوو [[زەعفەران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan's Saffron on Media {{!}} AfGOV |ناونیشان=https://www.mail.gov.af/en/afghanistan%E2%80%99s-saffron-media |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=mail.gov.af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230408010552/https://www.mail.gov.af/en/afghanistan%E2%80%99s-saffron-media}}</ref> و [[خوری کاشمێر|کاشمێر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Taliban Takeover Puts Afghanistan's Cashmere, Silk Industries at Risk |ناونیشان=https://www.businessoffashion.com/news/global-markets/taliban-takeover-puts-afghanistans-cashmere-silk-industries-at-risk/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Business of Fashion |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221018002748/https://www.businessoffashion.com/news/global-markets/taliban-takeover-puts-afghanistans-cashmere-silk-industries-at-risk/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە ئەندامە لە [[کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ ھاوکاریی ناوچەیی]] و ئەندامێکی دامەزرێنەری [[ڕێکخراوی ھاوکاریی ئیسلامی]]یە. بەھۆی کاریگەرییەکانی جەنگ لە دەیەکانی ڕابردوودا، وڵاتەکە مامەڵەی لەگەڵ ئاستی بەرزی تیرۆر، [[ھەژاری لە ئەفغانستان|ھەژاری]]، و بەدخۆراکیی منداڵان کردووە. ئەفغانستان لە نێوان [[وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو|وڵاتە کەمتر گەشەسەندووەکانی]] جیھاندا دەمێنێتەوە کە [[ئابووریی ئەفغانستان|بەرھەمی ئابووریی]] سەبارەت بە ھەر تاکێک لە نێوان [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی)|نزمترینەکانی ھەر وڵاتێکدایە]]. == ناویناسی == ھەندێک لە زانایان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ناوی [[ڕەگ (زمانەوانی)|ڕەگی]] [[ئەفغانییەکان|''ئەفغان'']] لە وشەی [[سانسکریتی]] ''[[ئاشڤاکا|Aśvakan]]'' وەرگیراوە، کە ئەو ناوە بوو بۆ دانیشتووانی کۆنی [[ھیندووکوش]] بەکاردەھات.<ref>*"The name Afghan has evidently been derived from Asvakan, the Assakenoi of Arrian... " (Megasthenes and Arrian, p 180. See also: Alexander's Invasion of India, p 38; J.W. McCrindle). *"Even the name Afghan is Aryan being derived from Asvakayana, an important clan of the Asvakas or horsemen who must have derived this title from their handling of celebrated breeds of horses" (See: Imprints of Indian Thought and Culture Abroad, p 124, Vivekananda Kendra Prakashan). *Cf: "Their name (Afghan) means "cavalier" being derived from the [[Sanskrit]], ''Asva'', or ''Asvaka'', a horse, and shows that their country must have been noted in ancient times, as it is at the present day, for its superior breed of horses. Asvaka was an important tribe settled north to Kabul river, which offered a gallant resistance but ineffectual resistance to the arms of Alexander." (''Scottish Geographical Magazine'', 1999, p. 275, Royal Scottish Geographical Society) *"Afghans are Assakani of the [[Greeks]]; this word being the [[Sanskrit]] [[Ashvaka]] meaning 'horsemen'." (''Sva'', 1915, p. 113, Christopher Molesworth Birdwood) *Cf: "The name represents Sanskrit Asvaka in the sense of a ''cavalier'', and this reappears scarcely modified in the Assakani or Assakeni of the historians of the expedition of [[Alexander the Great|Alexander]]" (Hobson-Jobson: ''A Glossary of Colloquial [[Anglo-Indian]] words and phrases, and of kindred terms, etymological''. Henry Yule, A. D. Burnell).</ref> ''Aśvakan'' بە مانا حەرفییەکەی بە واتای "ئەسپ سوار"، "پەروەردەکاری ئەسپ"، یان "پیاوانی [[سوارچاک]]" (لە ''[[aśva]]''، وشە سانسکریتی و [[ئەڤێستایی|ئەڤێستاییەکان]] بۆ "ئەسپ") دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Ancient India |یەکەم=Ramesh Chandra |دوایین=Majumdar |بەستەری نووسەر=Ramesh Chandra Majumdar |edition=Reprinted |بڵاوکەرەوە=Motilal Banarsidass |ساڵ=١٩٧٧|orig-date=1952 |ژپنک=٩٧٨-٨-١٢٠٨٠-٤٣٦-٤|پەڕە=٩٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XNxiN5tzKOgC&pg=PA99}}</ref> لە ڕووی مێژووییەوە، ناوی نەتەوەیی ''ئەفغان'' بۆ ئاماژەدان بە نەتەوەی [[پەشتون]] بەکارھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia |author=Ch. M. Kieffer |url=http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation |title=Afghan |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |edition=online |publisher=Columbia University |date=15 December 1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation |archive-date=16 November 2013}}</ref> شێوەی عەرەبی و فارسی ناوەکە، ''Afġān'' (ئەفغان)، بۆ یەکەمجار لە پەڕتووکی جوگرافیای سەدەی <bdi>10</bdi>ەم بە ناوی ''[[حدود العالم]]'' بینراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Afghans|دوایین١=Vogelsang|یەکەم١=Willem|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Wiley Blackwell|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٤١-٥|پەڕە=١٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&pg=PA18|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709112010/https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&lpg=PP1&pg=PA18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی کۆتایی ناوەکە، "{{بنز|-ستان|en|-stan|lt=-ستان}}"، پاشگرێکی فارسییە بە مانای "شوێنی" دێت. بۆیە، "ئەفغانستان" وەرگێڕدراوە بۆ "خاکی ئەفغانییەکان"، یان "خاکی پەشتونەکان" لە ڕوویەکی مێژووییەوە. بەپێی چاپی سێیەمی ''[[ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام]]'':<ref>{{EI3|last=Nölle-Karimi|first=Christine|title=Afghanistan until 1747|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_24776|year=2020}}</ref> {{blockquote|ناوی ئەفغانستان (Afghānistān، خاکی ئەفغانییەکان / پەشتونەکان، ''afāghina''، تاکەکەی ''afghān'') دەتوانرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ھەشتەم/چواردەیەم، کاتێک ئاماژەی بە ڕۆژھەڵاتترین بەشی شانشینی [[کارتیدەکان|کارتید]] دەکرد. ئەم ناوە دواتر بۆ چەند ناوچەیەک لە ئیمپراتۆریەتەکانی [[ئێران لە سەردەمی سەفەوییەکان|سەفەوی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغول]] کە لەلایەن ئەفغانییەکانەوە نیشتەجێ بوون بەکارھێنرا. لە کاتێکدا لەسەر بنەمای نوخبەیەکی پاڵپشتی دەوڵەتی لە ئەفغانییەکانی [[دورانی|ئەبدالی / دورانی]] بوو، [[ئیمپراتۆریەتیی دورانی|دەوڵەتی سادۆزای دورانی]] کە لە ساڵی <bdi>1160 / 1747</bdi> دروست بوو لە سەردەمی خۆیدا پێی نەدەگوترا ئەفغانستان. ناوەکە تەنھا لە کاتی دەستێوەردانی کۆلۆنیالی لە سەدەی نۆزدەیەمدا بوو بە ناونیشانێکی دەوڵەتی.}} زاراوەی "ئەفغانستان" بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی <bdi>1855</bdi> بەکارھێنرا، کاتێک بەریتانییەکان دانیان بە [[دۆست محەممەد خان]] دانا وەک پاشای [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئەفغانستان]].{{sfn|Lee|2019|p=317}} == مێژوو == {{Main|مێژووی ئەفغانستان}} === پێش مێژوو و سەردەمە دێرینەکان === [[File:Nomads in Badghis Province.jpg|thumb|left|خێوەتەکانی {{بنز|کۆچەرییەکان|en|nomad|lt=کۆچەرییە}} ئەفغانییەکان لە باکووری [[پارێزگای بادغیس]]. سەرەتاییترین گوندەکانی جوتیاری نزیکەی <bdi>7,000</bdi> ساڵ لەمەوپێش دروست بوون.]] ھەڵکۆڵینەکانی شوێنە پێش مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مرۆڤەکان لانیکەم <bdi>50,000</bdi> ساڵ لەمەوپێش لەو شوێنە دەژیان کە ئێستا ئەفغانستانە، و کۆمەڵگە کشتوکاڵییەکان لەو ناوچەیە لە نێوان سەرەتاییترینەکانی جیھان بوون. وەک شوێنێکی گرنگی چالاکییە مێژووییە کۆنەکان، زۆر کەس پێیان وایە کە ئەفغانستان بەراورد دەکرێت بە [[میسر]] لە بەھای مێژوویی شوێنەوارەکانیدا.<ref name="JFS">{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |title=Afghanistan&nbsp;– John Ford Shroder, University of Nebraska |publisher=Encarta |access-date=19 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040717092902/http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |archive-date=17 July 2004 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1881896-1,00.html |سەردێڕ=Afghanistan: A Treasure Trove for Archaeologists |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726153721/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C1881896-1%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> شوێنەوارە ئاساییەکانی سەردەمەکانی [[کۆنەبەردین|کۆنەبەردینی]]، [[ناوەڕاستەبەردین|ناوەڕاستەبەردینی]]، [[نوێبەردین|نوێبەردینی]]، و سەردەمەکانی [[سەردەمی بڕۆنز|بڕۆنز]] و [[سەردەمی ئاسن|ئاسن]] لە ئەفغانستان دۆزراونەتەوە. شارستانییەتی شارنشینی پێدەچێت لە ساڵی <bdi>3000</bdi> پێش زایینەوە دەستی پێکردبێت، و شاری کۆنی [[موندیگاک]] (لە نزیک [[قەندەھار]] لە باشووری وڵاتەکە) ناوەندێکی [[کولتووری ھێلمەند]] بووە. دۆزینەوەکانی ئەم دواییە سەلماندیان کە [[شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس]] گەیشتووەتە ناو ئەفغانستانی مۆدێرن. شوێنێکی دۆڵی ئیندوس لەسەر [[ڕووباری ئاموودەریا|ڕووباری ئۆکسوس]] لە [[شۆرتوگای]] لە باکووری ئەفغانستان دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society|پەڕە=١|نووسەر=Rita Wright|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٧٦٥٢-٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160628065355/https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Kenoyer, Jonathan Mark (1998). Ancient cities of the Indus Valley Civilisation. pp.96</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-xjGtwAACAAJ|سەردێڕ=Notes on Shortugai: An Harappan Site in Northern Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Centre for the Study of the Civilization of Central Asia|نووسەر=Louis Depree|ساڵ=١٩٨١}}</ref> دوای <bdi>2000</bdi> پێش زایین شەپۆل لە دوای شەپۆلی خەڵکی نیمچە-کۆچەری لە ئاسیای ناوەندییەوە بەرەو باشوور بۆ ناو ئەفغانستان کۆچیان کرد؛ لە نێویاندا زۆرێک لە [[زمانە ھیندوئەورووپاییەکان|ھیندوئەورووپایی]] قسەکەرە [[ئێرانییە-ھیندییەکان]] ھەبوون. ئەم ھۆزانە دواتر زیاتر کۆچیان کرد بۆ باشووری ئاسیا، ڕۆژئاوای ئاسیا، و بەرەو ئەورووپا لە ڕێگەی ناوچەی باکووری [[دەریای خەزەر]]. لەو کاتەدا ناوچەکە پێی دەگوترا [[ئاریانا]].<ref name="JFS" /><ref>Bryant, Edwin F. (2001) ''The quest for the origins of Vedic culture: the Indo-Aryan migration debate'' [[Oxford University Press]], {{ISBN|978-0-19-513777-4}}.</ref> تا ناوەڕاستی سەدەی <bdi>6</bdi>ەمی پێش زایین، ھەخامەنشییەکان [[میدییەکان|میدەکانیان]] ڕووخاند و [[ئەراخۆسیا]]، [[ئاریا (ساتراپی)|ئاریا]]، و [[باکتریا]]یان خستە ناو سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتیانەوە. لەسەر بەردی گۆڕی [[داریوشی یەکەمی کۆریش|داریوشی یەکەم]] [[ئێپیگرافی|نوسراوێک]] ھەیە کە ئاماژە بە [[کابولستان|دۆڵی کابول]] دەکات لە لیستی ئەو <bdi>29</bdi> وڵاتەی کە داگیری کردبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gandhara.com.au/afghan_table.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026002053/http://www.gandhara.com.au/afghan_table.html |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Chronological History of Afghanistan&nbsp;– the cradle of Gandharan civilisation |بڵاوکەرەوە=Gandhara.com.au |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ١٩٨٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> ناوچەی [[ئەراخۆسیا]]، لە دەوروبەری قەندەھار لە باشووری ئەفغانستانی مۆدێرن، پێشتر بە شێوەیەکی سەرەکی زەردەشتی بووە و ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبووە لە گواستنەوەی ئەڤێستا بۆ [[فارس|فارس]] و بەم شێوەیە لەلایەن ھەندێکەوە وەک "نیشتمانی دووەمی زەردەشتی" دادەنرێت.<ref name="Gnoli-1989">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gnoli|یەکەم=Gherado|سەردێڕ=The Idea of Iran, an Essay on its Origin|بڵاوکەرەوە=Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente|ساڵ=١٩٨٩|پەڕە=١٣٣|وتەگێڕانەوە=... he would have drawn inspiration from a ireligious policy which intended to counteract the Median Magi's influence and transfer the 'Avesta-Schule' from Arachosia to Persia: thus the Avesta would have arrived in Persia through Arachosia in the 6th century B.C. [...] Although ... Arachosia would have been only a second fatherland for Zoroastrianism, a significant role should still be attributed to this south-eastern region in the history of the Zoroastrian tradition.}}</ref><ref name="Gnoli-1989a">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gnoli|یەکەم=Gherado|سەردێڕ=The Idea of Iran, an essay on its Origin|بڵاوکەرەوە=Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente|ساڵ=١٩٨٩|پەڕە=١٣٣|وتەگێڕانەوە=linguistic data [...] prove the presence of the Zoroastrian tradition in Arachosia both in the Achaemenian age, in the last quarter of the 6th century, and in the Seleucid age.}}</ref><ref name="ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/arachosia|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523120936/https://iranicaonline.org/articles/arachosia|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:ScythianBelt.jpg|thumb|پشتێنەیەکی "زێڕی باکتری"ی [[سکیتییەکان]] کە [[دیۆنیسۆس]] نیشان دەدات، لە [[تلیەتەپە]] لە ناوچەی کۆنی [[باکتریا]]]] [[ئەلێکساندەری مەزن]] و ھێزە مەقدۆنییەکانی لە ساڵی <bdi>330</bdi> پێش زایین گەیشتنە ئەفغانستان دوای ئەوەی ساڵێک پێشتر [[داریوشی سێیەم]]ـیان لە [[شەڕی گەوگامێلا]] تێکشکاند. دوای داگیرکارییە کورتەکەی ئەلێکساندەر، دەوڵەتی جێنشینی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد تا ساڵی <bdi>305</bdi> پێش زایین، کاتێک بەشێکی زۆریان دا بە [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]] وەک بەشێک لە پەیماننامەی ھاوپەیمانی. ماورییەکان کۆنترۆڵی ناوچەی باشووری [[ھیندووکوش]]ـیان دەکرد تاوەکو لە دەوروبەری <bdi>185</bdi> پێش زایین ڕووخێنران. پاشەکشەیان <bdi>60</bdi> ساڵ دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[ئاشۆکا]] دەستی پێکرد، کە بووە ھۆی دووبارە داگیرکردنەوەی [[چەرخی ھێلینی|ھێلینیستی]] لەلایەن [[شانشینی یۆنانی-باکتری|یۆنانی-باکترییەکان]]ـەوە. زۆری نەخایاند بەشێکی زۆری جیا بووەوە و بوو بە بەشێک لە [[شانشینی ھیندو-یۆنانی]]. ئەوان لەلایەن [[سکیسییە ھیندییەکان]] لە کۆتایی سەدەی <bdi>2</bdi>ەمی پێش زایین تێکشکێنران و دەرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |سەردێڕ=Country Profile: Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress Country Studies]] on Afghanistan |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{sfn|Runion|2007|page=44}} [[ڕێگەی ئاوریشم]] لە ماوەی سەدەی یەکەمی پێش زایین دەرکەوت، و ئەفغانستان بە بازرگانی گەشەی سەند، لەگەڵ ڕێگاکانی بۆ چین، ھیندستان، فارس، و باکوور بۆ شارەکانی [[بوخارا]]، [[سەمەرقەند]]، و [[خیڤا]] لە ئۆزبەکستانی ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://unama.unmissions.org/afghanistan-and-silk-road-land-heart-world-trade-bijan-omrani|سەردێڕ='Afghanistan and the Silk Road: The land at the heart of world trade' by Bijan Omrani|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٠|وێبگە=UNAMA|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816022140/https://unama.unmissions.org/afghanistan-and-silk-road-land-heart-world-trade-bijan-omrani|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاڵا و بیرۆکەکان لەم خاڵە ناوەندییەدا ئاڵوگۆڕ دەکران، وەک ئاوریشمی چینی، زیوی فارسی و زێڕی ڕۆمانی، لە کاتێکدا ناوچەی ئەفغانستانی ئێستا بەردی [[لازوورد]]ـی دەرھێناوە و بازرگانی پێوە کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.unesco.org/silkroad/countries-alongside-silk-road-routes/afghanistan|سەردێڕ=Afghanistan – Silk Roads Programme|بڵاوکەرەوە=[[UNESCO]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210618032829/https://en.unesco.org/silkroad/countries-alongside-silk-road-routes/afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەی [[بەدەخشان]]ـەوە بووە. لە ماوەی سەدەی یەکەمی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئیمپراتۆریەتیی پارتەکان]] ناوچەکەیان ملکەچ کرد بەڵام بۆ دەستوپێوەندەکانی [[پارتە ھیندییەکان]]ـیان لەدەستدا. لە ناوەڕاست و کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینیدا [[ئیمپراتۆریەتیی کووشان]] کە لە ئەفغانستان ناوەندی ھەبوو، بوونە پاڵپشتیکارێکی گەورەی کولتووری بوودایی، کە وایکرد [[بوودیزم]] لە سەرانسەری ناوچەکەدا گەشە بکات. کووشانییەکان لە سەدەی <bdi>3</bdi>یەمی زایینی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]]ـەوە ڕووخێنران، ھەرچەندە [[ساسانییە ھیندییەکان]] بەردەوام بوون لە فەرمانڕەواییکردنی لانیکەم بەشێک لە ناوچەکە. بەدوای ئەواندا [[کیدارییەکان]] ھاتن کە، لە بەرامبەردا، لەلایەن [[ھەیتاڵییەکان]]ـەوە جێگەیان گیرایەوە. ئەوان لەلایەن [[شایەکانی تورک]] لە سەدەی <bdi>7</bdi>ەمدا جێگەیان گیرایەوە. تورک شاھی بوودایی کابول لەلایەن شانشینێکی ھیندووەوە جێگەی گیرایەوە پێش ئەوەی سەفارییەکان ناوچەکە لە ساڵی <bdi>870</bdi> داگیر بکەن؛ ئەم شانشینە ھیندووە پێی دەگوترا [[شایەکانی ھیندوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wink|یەکەم=André|سەردێڕ=Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: Early Medieval India and the Expansion of Islam 7Th-11th Centuries|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g2m7_R5P2oAC&pg=PA125|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٠-٣٩١-٠٤١٧٣-٨|پەڕە=١٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191201142728/https://books.google.com/books?id=g2m7_R5P2oAC&pg=PA125|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵات و باشووری وڵاتەکە لە ژێر ھەژموونی کولتووری [[بوودیزم|بوودایی]] مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alamahabibi.com/English%20Articles/Afghan_and_Afghanistan.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023100306/http://www.alamahabibi.com/English%20Articles/Afghan_and_Afghanistan.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Afghan and Afghanistan |ئیش=[[Abdul Hai Habibi]]|بڵاوکەرەوە=alamahabibi.com|ساڵ=١٩٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Charles Higham|سەردێڕ=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA141|ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٩٩٦-١|پەڕە=١٤١}}</ref> === سەردەمەکانی ناوەڕاست === [[File:Ghurid Empire according to Schwartzberg Atlas, p.147.png|thumb|right|[[شانشینی غووری|غوورییەکان]] لە [[پارێزگای غوور]] لە ناوەڕاستی ئەفغانستانەوە سەریان ھەڵدا.]] [[عەرەبەکان|عەرەبە]] [[موسڵمانەکان]] ئیسلامیان ھێنایە [[ھیرات]] و [[زەرەنج]] لە ساڵی <bdi>642</bdi>ی زایینی و دەستیان بە بڵاوبوونەوە بەرەو ڕۆژھەڵات کرد؛ ھەندێک لە دانیشتووانە ڕەسەنەکان کە ڕووبەڕوویان بوونەوە قبوڵیان کرد لە کاتێکدا ھەندێکی تر یاخی بوون. پێش [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|گەیشتنی ئیسلام]]، ناوچەکە پێشتر شوێنی بیروباوەڕ و پەرستنە جۆراوجۆرەکان بووە، کە زۆرجار بووەتە ھۆی [[تێکەڵکردن (ئایین)|تێکەڵکردن]] لە نێوان ئایینە باڵادەستەکاندا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Weber|یەکەم١=Olivier|سەردێڕ=Eternal Afghanistan|دوایین٢=Unesco|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Chêne|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٣-١٠٣٨٥٠-١|وتەگێڕانەوە=Gradually there emerged a fabulous syncretism between the Hellenistic world and the Buddhist universe}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grenet|یەکەم=Grenet|سەردێڕ=Zoroastriansm among the Kushans|ساڵ=٢٠١٦}}</ref> وەک [[زەردەشتی]]،<ref name="Gnoli-1989"/><ref name="Gnoli-1989a"/><ref name="ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica"/> بوودیزم یان [[بوودیزمی یۆنانی]]، [[ئایینە ئێرانییە کۆنەکان|ئایینە ئێرانییە کۆنەکان]]،<ref name="Allen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Charles|سەردێڕ=The Search For Shangri-La: A Journey into Tibetan History|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٩-١٤٢١٨-٠|وتەگێڕانەوە=With Aurmuzd, Sroshard, Narasa and Mihr, we are on safer ground because all are Zoroastrian deities: Aurmuzd is the supreme god of light, Ahura Mazda; and Mihr, the sun god, is linked with the Iranian Mithra. Exactly the same non-Buddhist[...]}}</ref> [[ھیندوئیزم]]، مەسیحییەت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gorder|یەکەم١=A. Christian Van|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FeHAxxEpe-cC&q=nestorian+christians+Afghanistan&pg=PA34|سەردێڕ=Christianity in Persia and the Status of Non-muslims in Iran|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٣٦٠٩-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kennedy|یەکەم١=Hugh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Pk7BS9XC10QC&q=Zaranj+christians+Afghanistan&pg=PT127|سەردێڕ=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Orion|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٧-٨٦٥٥٩-٩|وتەگێڕانەوە=.. when the patriarch at Ctesiphon had to broker a compromise that left one bishop at the capital Zaranj and another further east at Bust, now in southern Afghanistan. A Christian text composed in about 850 also records a monastery of ...}}</ref> و جوودایزم.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Yossef|یەکەم١=Noam Bar'am-Ben|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVMwAAAAYAAJ&q=Judaism+in+Afghanistan+ghor|سەردێڕ=Brides and Betrothals: Jewish Wedding Rituals in Afghanistan|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Israel Museum|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٧٨-٢٢٣-٦|وتەگێڕانەوە=The Jews of Afghanistan According to tradition, the first Jews reached ... in Hebrew script found in the Tang - e Azao Valley in the Ghor region ...}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ende|یەکەم١=Werner|سەردێڕ=Islam in the World Today: A Handbook of Politics, Religion, Culture, and Society|دوایین٢=Steinbach|یەکەم٢=Udo|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٦٤٨٩-٨|پەڕە=٢٥٧|وتەگێڕانەوە=At the time of the first Muslim advances, numerous local natural religions were competing with Buddhism, Zoroastrianism, and Hinduism in the territory of modern Afghanistan.}}</ref> نموونەیەکی ئەم تێکەڵکردنە لە ناوچەکەدا ئەوە بوو کە خەڵک پاڵپشتیکاری بوودیزم بوون بەڵام ھێشتا خوداوەندە ئێرانییە ناوخۆییەکانیان دەپەرست وەک [[ئاهورامەزدا]]، [[نانا (خواوەندی کوشان)|خانم نانا]]، [[ئاھینتا|ئاناھیتا]] یان [[میترا|میھر (میترا)]] و [[پەیکەری خوداوەندەکانی یۆنان|خوداوەندەکانی یۆنانیان]] وەک پارێزەری بوودا وێنا دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Adrych|یەکەم١=Philippa|سەردێڕ=Images of Mithra|دوایین٢=coins)|یەکەم٢=Robert Bracey (Writer on|دوایین٣=Dalglish|یەکەم٣=Dominic|دوایین٤=Lenk|یەکەم٤=Stefanie|دوایین٥=Wood|یەکەم٥=Rachel|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٧٩٢٥٣-٦|وتەگێڕانەوە=The Rabatak inscription includes Miiro amongst a list of gods: Nana, Ahura Mazda, and Narasa. All of these gods likely had images dedicated at the Bagolaggo, presumably alongside statues of Kanishka}}</ref><ref name="Allen"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Charles|سەردێڕ=The Search For Shangri-La: A Journey into Tibetan History|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٩-١٤٢١٨-٠|وتەگێڕانەوە=The two most important deities are goddesses: one is the lady Nana', daughter of the moon god and sister of the sun god, the Kushan form of Anahita, Zoroastrian goddess of fertility}}</ref> [[زونبیلێکان]] و شایەکانی کابول بۆ یەکەمجار لە ساڵی <bdi>870</bdi>ی زایینی لەلایەن موسڵمانە [[سەفارییەکان|سەفارییەکان]]ـی زەرەنجەوە داگیر کران. دواتر، [[سامانییەکان]] ھەژموونی ئیسلامیی خۆیان بۆ باشووری ھیندووکوش درێژکردەوە. [[غەزنەوییەکان]] لە سەدەی <bdi>10</bdi>ەمدا دەسەڵاتیان گرتە دەست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98 |سەردێڕ=A.—The Hindu Kings of Kábul |ئیش=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |شوێن=London |ڕێکەوت=١٨٦٧–١٨٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140408220905/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16 |سەردێڕ=The Geographical Part of the NUZHAT-AL-QULUB |نووسەر=Hamd-Allah Mustawfi of Qazwin |ئیش=Translated by Guy Le Strange |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |ساڵ=١٣٤٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726144951/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100 |سەردێڕ=A.—The Hindu Kings of Kábul (p.3) |ئیش=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |شوێن=London |ڕێکەوت=١٨٦٧–١٨٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726133107/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> تا سەدەی <bdi>11</bdi>ەم، [[مەحموودی غەزنەوی]] فەرمانڕەوا ھیندووەکانی ماوەی تێکشکاند و بە شێوەیەکی کاریگەر ناوچە فراوانەکەی [[بەئیسلامیکردن|بەئیسلامی کرد]]،{{sfn|Ewans|2002|page=22–23}} بەدەر لە [[کافرستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nuristan.info/Nuristani/Nuristanis1.html|سەردێڕ=Richard Strand's Nuristân Site: Peoples and Languages of Nuristan|نووسەر=Richard F. Strand|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ئیش=nuristan.info|بەستەری نووسەر=Richard Strand|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401180243/http://nuristan.info/Nuristani/Nuristanis1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەحموود [[غەزنی]] کرد بە شارێکی گرنگ و پاڵپشتی لە ڕۆشنبیرانی وەک مێژوونووس [[بیڕوونی]] و شاعیر [[فیردەوسی]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Country Study|ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Foreign Area Studies, The American University|editor1=Richard Nyrop|editor2=Donald Seekins|پەڕە=١٠}}</ref> [[شانشینی غەزنەوی]] [[گەمارۆی لاھور (١١٨٦)|لە ساڵی 1186 لەلایەن غوورییەکانەوە ڕووخێنرا]]، کە دەستکەوتە تەلارسازییەکانیان بریتی بوون لە [[منارەی جام]]ـی دوورەدەست. غوورییەکان بۆ کەمتر لە سەدەیەک کۆنترۆڵی ئەفغانستانیان کرد پێش ئەوەی لەلایەن [[شانشینی خوارزمشاھی]] لە ساڵی <bdi>1215</bdi> داگیر بکرین.{{sfn|Ewans|2002|page=23}} [[File:Genghis Khan empire-en.svg|thumb|upright=1.2|[[داگیرکارییەکانی مەغۆل]]]] لە ساڵی <bdi>1219</bdi>ی زایینی، [[چەنگیز خان]] و [[ھێرشی مەغۆل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی خوارزم|سوپای مەغۆل ناوچەکەیان داگیرکرد]]. دەوترێت سەربازەکانی شارە خوارزمییەکانی ھیرات و [[بەڵخ]] ھەروەھا [[گەمارۆی بامیان|بامیان]]ـیان لەناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm |سەردێڕ=Central Asian world cities |بڵاوکەرەوە=Faculty.washington.edu |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130723185841/https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ئەو وێرانکارییەی کە مەغۆلەکان دروستیان کرد ناچاری زۆرێک لە دانیشتووانی ناوخۆی کرد بگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵگەیەکی لادێیی کشتوکاڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Page |یەکەم=Susan |ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/2009-02-17-afghanistan-forces_N.htm |سەردێڕ=Obama's war: Deploying 17,000 raises stakes in Afghanistan |ئیش=[[USA Today]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110513040037/http://www.usatoday.com/news/world/2009-02-17-afghanistan-forces_N.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەسەڵاتی مەغۆل بەردەوام بوو لەگەڵ [[ئیلخانات]] لە باکووری ڕۆژئاوا لە کاتێکدا [[شانشینی خەلەجی]] بەڕێوەبردنی ناوچە خێڵەکییە ئەفغانییەکانی باشووری ھیندووکوشـی دەکرد تا داگیرکاریی [[تەیمووری لەنگ]] (ناسراو بە تەیمورلەنک)، کە [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری]] لە ساڵی <bdi>1370</bdi> دامەزراند. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[شا ڕوخ]]، شاری ھیرات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dale |یەکەم=Stephen Frederic |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Legacy of the Timurids |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٤٣–٥٨|doi=10.1017/S1356186300016424 |jstor=25183465 |s2cid=154120015 |issn=1356-1863}}</ref> وەک خاڵی ناوەندیی [[ڕێنێسانسی تەیمووری]] خزمەتی دەکرد، کە شکۆمەندییەکەی ھاوتای [[فلۆرێنس]] لە [[ڕێنێسانسی ئیتاڵی]] بوو وەک ناوەندێکی لەدایکبوونەوەی کولتووری.<ref>Periods of World History: A Latin American Perspective – Page 129</ref><ref>The Empire of the Steppes: A History of Central Asia – Page 465</ref> لە سەرەتای سەدەی <bdi>16</bdi>ەم [[بابور]] لە [[فەرغانە]]وە گەیشت و کابولی لە [[شانشینی ئارغون]] گرت.{{sfn|Barfield|2012|pp=92–93}} بابور بەردەوام بوو بۆ داگیرکردنی [[شانشینی لۆدی]]ی ئەفغانی کە لە دێلھی فەرمانڕەوایی دەکرد لە [[شەڕی یەکەمی پانیپەت]]ـدا.{{sfn|Barfield|2012|pp=75}} لە نێوان سەدەکانی <bdi>16</bdi>ەم و <bdi>18</bdi>ەمدا، [[خاناتی بوخارا]]ی ئۆزبەک، [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکانی]] ئێران، و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغولەکانی]] ھیندستان فەرمانڕەوایی بەشێک لە خاکەکەیان دەکرد.{{sfn|Dupree|1997|pp=319, 321}} لە ماوەی سەدەکانی ناوەڕاستدا، ناوچەی باکووری ڕۆژئاوای ئەفغانستان بە ناوی ناوچەیی [[خوراسانی گەورە|خوراسان]] ئاماژەی پێدەکرا، کە تا سەدەی <bdi>19</bdi>ەم لە نێوان دانیشتووانە ڕەسەنەکاندا بە شێوەیەکی باو بۆ وەسفکردنی وڵاتەکەیان بەکاردەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ziaeDwAAQBAJ&q=elphinstone+khorasan&pg=PA128|سەردێڕ=Mountstuart Elphinstone in South Asia: Pioneer of British Colonial Rule|یەکەم=Shah Mahmoud|دوایین=Hanifi|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٩١٤٤٠-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ |chapter=Khurasan |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |پەڕە=٥٥|وتەگێڕانەوە=In pre-Islamic and early Islamic times, the term "Khurassan" frequently had a much wider denotation, covering also parts of what are now Soviet Central Asia and Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225074807/https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Travels in Asia and Africa, 1325–1354 |دوایین١=Ibn Battuta |edition=reprint, illustrated |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٤٤٧٣-٩|پەڕە=٤١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&pg=PA180|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170416132656/https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&pg=PA180 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199 |سەردێڕ=The History of India |بەرگ=٦|chapter=Chapter 200: Translation of the Introduction to Firishta's History |پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٠|نووسەر=Muhammad Qasim Hindu Shah |ئەوانی تر=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=Packard Humanities Institute |شوێن=London |ساڵ=١٥٦٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726121158/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بەستەری نووسەر=Firishta}}</ref> === خانەدانی ھۆتەک === [[File:Mapofthehotaks1728.png|thumb|upright=1.2|نەخشەی ئیمپراتۆریەتیی ھۆتەک لە لوتکەیدا لە ساڵی <bdi>1728</bdi>، کە کێشەی لەسەر بوو لە نێوان [[حوسێن ھۆتەک]] (لە قەندەھار) و [[ئەشڕەف ھۆتەک]] (لە ئەسفەھان)]] لە ساڵی <bdi>1709</bdi>، [[میروەیس ھۆتەک]]، سەرکردەیەکی خێڵەکی [[غیلزای]]، بە سەرکەوتوویی لە دژی سەفەوییەکان یاخی بوو. ئەو [[گورگین خان]]ی تێکشکاند، کە حاکمی جۆرجیی قەندەھار بوو لەژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان، و شانشینی خۆی دامەزراند.<ref name="Browne">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014%26ct%3D29 |سەردێڕ=A Literary History of Persia, Volume 4: Modern Times (1500–1924), Chapter IV. An Outline of the History Of Persia During The Last Two Centuries (A.D. 1722–1922) |نووسەر=Edward G. Browne |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726142425/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014&ct=29 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> میروەیس لە ساڵی <bdi>1715</bdi> مرد، و براکەی [[عەبدولعەزیز ھۆتەک|عەبدولعەزیز]] شوێنی گرتەوە، کە زۆری نەخایاند لەلایەن کوڕی میروەیسەوە، [[مەحموود ھۆتەک|مەحموود]]، کوژرا لەبەر ئەوەی پێدەچوو پلانی واژۆکردنی ئاشتی لەگەڵ سەفەوییەکان دابنێت. مەحموود لە ساڵی <bdi>1722</bdi> سوپای ئەفغانی برد بۆ پایتەختی فارس کە [[ئەسفەھان]] بوو، و شارەکەی گرت دوای [[شەڕی گوڵناباد]] و خۆی وەک پاشای فارس ڕاگەیاند.<ref name="Browne" /> خانەدانی ئەفغانی لەلایەن [[نادر شا]]ەوە لە فارس دەرکران دوای [[شەڕی دامغان (١٧٢٩)|شەڕی دامغان]] لە ساڵی <bdi>1729</bdi>. لە ساڵی <bdi>1738</bdi>، نادر شا و [[شانشینی ئەفشار|ھێزەکانی]] لە [[گەمارۆی قەندەھار]]دا، کۆتا قەڵای ھۆتەکیان لە شا [[حوسێن ھۆتەک]] گرت. ماوەیەکی کورت دوای ئەوە، ھێزەکانی فارس و ئەفغان [[ھێرشی نادر شا بۆ سەر ھیندستان|ھێرشیان کردە سەر ھیندستان]]، نادر شا دێلھی تاڵان کردبوو، شانبەشانی فەرماندە تەمەن <bdi>16</bdi> ساڵانەکەی، [[ئەحمەد شا دورانی]] کە لەم ھەڵمەتانەدا یارمەتی دابوو. نادر شا لە ساڵی <bdi>1747</bdi> تیرۆر کرا.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani |title=Ahmad Shah Durrani |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |access-date=9 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404104909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani |archive-date=4 April 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm |سەردێڕ=Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|نووسەر=Friedrich Engels |ئیش=[[Andy Blunden]] |بڵاوکەرەوە=The New American Cyclopaedia, Vol. I |ساڵ=١٨٥٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140427034439/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|بەستەری نووسەر=Friedrich Engels}}</ref> === ئیمپراتۆریەتیی دورانی === ئەحمەد شا دوو ھەڵمەتی بۆ ناو خوراسان دەستپێکردبوو، <bdi>1750–1751</bdi> و <bdi>1754–1755</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Noelle-Karimi|یەکەم=Christine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ|سەردێڕ=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th–19th Centuries)|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Austrian Academy of Sciences Press|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٠٠١-٧٢٠٢-٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250607005907/https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Portrait of Ahmad-Shah Durrani. Mughal miniature. ca. 1757, Bibliothèque nationale de France.jpg|thumb|left|وێنەی [[ئەحمەد شا دورانی]]، نزیکەی <bdi>1757</bdi>]] === خانەدانی بارەکزای و شەڕەکانی بەریتانیا === [[File:Map of Afghanistan March 1839.png|thumb|300px|نەخشەی ئەفغانستان ([[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیمارات]]) و نەتەوەکانی دەوروبەری لە ساڵی <bdi>1839</bdi>، لە کاتی [[جەنگی یەکەمی ئەفغان و ئینگلیز]]دا. کایەی [[دۆست محەممەد خان]] دەتوانرێت وەک ئیماراتی کابول ببینرێت، لەگەڵ [[میرنشینی قەندەھار]] و [[ئیماراتی ھیرات]] کە ھەروەھا دەبینرێن.]] لە سەرەتای سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا، ئیمپراتۆریەتیی ئەفغانی لەژێر ھەڕەشەی [[خانەدانی قاجار|فارسەکان]] لە ڕۆژئاوا و [[ئیمپراتۆریەتیی سیخ]] لە ڕۆژھەڵاتدا بوو. [[فاتح خان بارەکزای|فاتح خان]]، سەرکردەی [[خانەدانی بارەکزای|ھۆزی بارەکزای]]، زۆرێک لە براکانی لە پێگەی دەسەڵاتداریدا لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر کرد. فاتح خان [[ئەشکەنجە و کوشتنی فاتح خان بارەکزای|بە دڕندەیی کوژرا]] لە ساڵی <bdi>1818</bdi> لەلایەن [[مەحموود شا دورانی]]ـیەوە. لە ئەنجامدا، براکانی فاتح خان و ھۆزی [[بارەکزای]] یاخی بوون، و شەڕێکی ناوخۆیی ھەڵگیرسا. لە ماوەی ئەم قۆناغە پڕ ئاژاوەیەدا، ئەفغانستان دابەش بوو بەسەر چەندین دەوڵەتدا، لەوانە [[میرنشینی قەندەھار]]، [[ھیرات (١٧٩٣–١٨٦٣)|ئیماراتی ھیرات]]، [[خاناتەکانی قوندوز]]، [[خاناتەکانی مێیمانە]]، و چەندین قەوارەی تری شەڕکەر. دیارترین دەوڵەت [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیماراتی کابول]] بوو، کە لەلایەن [[دۆست محەممەد خان]]ـەوە فەرمانڕەوایەتی دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Military History from Alexander the Great to the War against the Taliban |دوایین=Tanner |یەکەم=Stephen |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨١٨٢٦-٤|ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=J3pUS_-uD-oC |پەڕە=١٢٦}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee|یەکەم=Jonathan L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|سەردێڕ=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Reaktion Books|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٩١٤-٠١٠-١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250112125810/https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[وەزیر ئەکبەر خان|ئەکبەر خان]] و سوپای ئەفغانی نەیانتوانی [[قەڵای جەمرود]] لە [[سوپای خالسا سیخ]] بگرن، بەڵام فەرماندەی سیخ [[ھاری سینگ نالوا]]ـیان کوشت، بەمەش کۆتایی بە [[شەڕەکانی ئەفغان-سیخ]] ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century |دوایین=Chahryar |یەکەم=Adle |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=UNESCO |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٣-١٠٣٨٧٦-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&pg=PA296|پەڕە=٢٩٦}}</ref> [[File:Afghan foot soldiers in 1841.jpg|thumb|[[ھۆزە پەشتونەکان|چەکدارە ھۆزەکییە ئەفغانییەکان]] لە ساڵی <bdi>1841</bdi>، کە لەلایەن ئەفسەری بەریتانی [[جەیمس ڕاترای]] کێشراوە]] لە ساڵی <bdi>1893</bdi>، عەبدولڕەحمان پەیماننامەیەکی واژۆ کرد کە تێیدا ناوچە پەشتون نشین و [[گەلی بەلووچ|بەلووچەکان]] دابەش کران بە [[ھێڵی دیورەند]]، کە سنووری مۆدێرنی نێوان پاکستان و ئەفغانستان پێکدەھێنێت. [[ئیسلامی شیعە لە ئەفغانستان|شیعە]] نشینەکانی [[ھەزارەجات]] و [[کافرستان]]ـی بتپەرست لە ڕووی سیاسییەوە سەربەخۆ مانەوە تاوەکو لەلایەن عەبدولڕەحمان خان لە ساڵانی <bdi>1891–1896</bdi> [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|داگیر کران]]. ئەو بە "ئەمیری ئاسنین" ناسرابوو بەھۆی ڕواڵەت و شێوازە بێبەزەیییەکانی بەرامبەر بە ھۆزەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-women-hope-more-gains-under-new-administration|سەردێڕ=Afghan Women Hope for More Gains Under New Administration – Afghanistan|وێبگە=ReliefWeb|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822163517/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-women-hope-more-gains-under-new-administration|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو لە ساڵی <bdi>1901</bdi> مرد، و کوڕەکەی، [[حەبیبوڵڵا خان]]، شوێنی گرتەوە.{{blockquote|چۆن ھێزێکی بچووکی وەک ئەفغانستان، کە وەک بزنێک وایە لە نێوان ئەم شێرانەدا [بەریتانیا و ڕووسیا] یان دەنکە گەنمێک لە نێوان دوو بەردی ئاشی بەھێزدا، دەتوانێت لە ناوەڕاستی بەردەکاندا بوەستێت بەبێ ئەوەی ھاڕڕدرێت بۆ تۆز؟|author=[[عەبدولڕەحمان خان]]، "ئەمیری ئاسنین"، لە ساڵی <bdi>1900</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://countrystudies.us/afghanistan/2.htm|سەردێڕ=Afghanistan – HISTORY|وێبگە=Country Studies US|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230225072910/https://countrystudies.us/afghanistan/2.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=REwmr2bFYfkC&pg=PA2 |سەردێڕ=Afghanistan: The Soviet Invasion in Perspective |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-٨٢١٣-٣|دوایین١=Arnold |یەکەم١=Anthony |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Hoover Press}}</ref>}} لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کاتێک ئەفغانستان بێلایەن بوو، حەبیبوڵڵا خان چاوی بە بەرپرسانی [[زلهێزەکانی ناوەندی]] کەوت لە [[گەشتی نیدەرمايەر-هێنتینگ]]. ئەوان داوایان لە ئەفغانستان کرد کە سەربەخۆیی تەواو لە شانشینی یەکگرتوو ڕابگەیەنێت، پەیوەندییان پێوە بکات و ھێرش بکاتە سەر ھیندستانی بەریتانی، وەک بەشێک لە [[پیلانگێڕیی ھیندوو-ئەڵمانی]]. ھەوڵەکە بۆ ھێنانی ئەفغانستان بۆ ناو زلھێزەکانی ناوەندی شکستی ھێنا، بەڵام ناڕەزایەتی لە ناو دانیشتوواندا لێکەوتەوە سەبارەت بە پاراستنی بێلایەنی لەگەڵ بەریتانییەکان. حەبیبوڵڵا لە شوباتی <bdi>1919</bdi> تیرۆر کرا، و [[ئەمانوڵڵا خان]] لە کۆتاییدا دەسەڵاتی گرتە دەست. وەک پاڵپشتیکارێکی سەرسەختی گەشتەکانی <bdi>1915-1916</bdi>، ئەمانوڵڵا خان ھێرشی کردە سەر ھیندستانی بەریتانی، و دەستی بە [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز]] کرد، و لە ڕێگەی [[دەربەندی خەیبەر]]ـەوە چووە ناو ھیندستانی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Afghanistan in the Great War|یەکەم=Christopher|دوایین=Wyatt|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|journal=Asian Affairs|بەرگ=٤٦|issue=3|پەڕەکان=٣٨٧–٤١٠|doi=10.1080/03068374.2015.1081001|s2cid = 159788830}}</ref> [[File:King Amanullah standing.jpg|thumb|upright|[[ئەمانوڵڵا خان]] خۆی وەک [[پاشای ئەفغانستان]] ڕاگەیاند لە حوزەیرانی <bdi>1926</bdi>.]] بەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز و واژۆکردنی [[پەیماننامەی ئینگلیزی-ئەفغانی ساڵی ١٩١٩|پەیماننامەی ڕاوالپیندی]] لە <bdi>19</bdi>ی ئابی <bdi>1919</bdi>، [[ئەمیری ئەفغانستان|ئەمیر]] ئەمانوڵڵا خان [[ئیماراتی ئەفغانستان]]ـی وەک [[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری]] و بە تەواوی [[دەوڵەتی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] ڕاگەیاند. ئەو ھەنگاوی نا بۆ کۆتایی ھێنان بە دابڕانی نەریتی وڵاتەکەی بە دامەزراندنی پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[کۆماری ڤایمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Pj8DIT_bva0C&pg=PA42|سەردێڕ=The Origins of Conflict in Afghanistan|یەکەم=Jeffery J.|دوایین=Roberts|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٧٨٧٨-٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ='Drang Nach Osten' Continued? Germany and Afghanistan during the Weimar Republic|دوایین=Nicosia |یەکەم= Francis R.|ساڵ=١٩٩٧|journal=Journal of Contemporary History|بەرگ=٣٢|issue=2|پەڕەکان=٢٣٥–٢٥٧|doi = 10.1177/002200949703200207|jstor = 261243|s2cid = 160565967}}</ref> خۆی وەک [[پاشای ئەفغانستان]] ڕاگەیاند لە <bdi>9</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>1926</bdi>، و [[شانشینی ئەفغانستان]]ـی پێکھێنا. چەندین چاکسازی پێشکەش کرد کە مەبەست لێی مۆدێرنکردنی نەتەوەکەی بوو. ھێزێکی سەرەکی لە پشت ئەم چاکسازییانە [[مەحموود تەڕزی]] بوو، کە پاڵپشتیکارێکی سەرسەختی پەروەردەی ژنان بوو. ئەو بۆ ماددەی <bdi>68</bdi>ی [[دەستووری ١٩٢٣ی ئەفغانستان|دەستووری ١٩٢٣ی ئەفغانستان]] جەنگا، کە پەروەردەی سەرەتایی ناچاری جێبەجێ کرد. [[کۆیلایەتی]] لە ساڵی <bdi>1923</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{cite encyclopedia | year = 1976| volume = 25| encyclopedia = [[Encyclopedia Americana]]|publisher=Americana Corporation | page = 24 |title=Afghanistan }}</ref> ھاوسەری شا ئەمانوڵڵا، [[سورەیا تەڕزی|شاژن سورەیا]]، کەسایەتییەکی گرنگ بوو لەم قۆناغەدا لە خەباتی بۆ پەروەردەی ژنان و دژی سەرکوتکردنیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Queen Soraya of Afghanistan: A woman ahead of her time|ناونیشان=https://arab.news/5hdva|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Arab News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210830214955/https://www.arabnews.com/node/1732666/world|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە چاکسازییەکان، وەک ھەڵوەشاندنەوەی [[بورقە]]ی نەریتی بۆ ژنان و کردنەوەی قوتابخانەی تێکەڵاو، زۆرێک لە سەرکردە خێڵەکی و ئایینییەکانی دوورخستەوە، کە بووە ھۆی [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٢٨–١٩٢٩)]]. شا ئەمانوڵڵا لە کانوونی دووەمی <bdi>1929</bdi> وازی لە تەخت ھێنا، و زۆری نەخایاند کابول کەوتە دەست ھێزەکانی [[سەقاییەکان|سەقایی]] بە سەرکردایەتی [[حەبیبوڵڵا کەلەکاننی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A4_jAAAAMAAJ|سەردێڕ=Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising|دوایین١=Muḥammad|یەکەم١=Fayz̤|دوایین٢=McChesney|یەکەم٢=R. D.|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٨٧٦-١٥٤-٤|پەڕەکان=٣٩, ٤٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404143046/https://books.google.nl/books?id=A4_jAAAAMAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[محەممەد نادر شا]]، ئامۆزای ئەمانوڵڵا، لە تشرینی یەکەمی <bdi>1929</bdi> کەلەکاننی تێکشکاند و کوشتی، و وەک شا نادر شا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A4_jAAAAMAAJ|سەردێڕ=Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising|دوایین١=Muḥammad|یەکەم١=Fayz̤|دوایین٢=McChesney|یەکەم٢=R. D.|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٨٧٦-١٥٤-٤|پەڕەکان=٢٧٥, ٢٧٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404143046/https://books.google.nl/books?id=A4_jAAAAMAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو وازی لە چاکسازییەکانی شا ئەمانوڵڵا ھێنا لە بەرژەوەندیی ھەنگاوێکی پلەبەپلەتر بۆ مۆدێرنکردن، بەڵام لە ساڵی <bdi>1933</bdi> لەلایەن [[عەبدولخالق ھەزارە (بکوژ)|عەبدولخالق]]ەوە تیرۆر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Culture and customs of Afghanistan |دوایین١=Hafizullah |یەکەم١=Emadi |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٠-٣١٣-٣٣٠٨٩-١|پەڕە=٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC&pg=PA35 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225052702/https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC&lpg=PP1&pg=PA35 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> محەممەد زاھیر شا شوێنی گرتەوە بۆ سەر تەخت و لە <bdi>1933</bdi> بۆ <bdi>1973</bdi> وەک پاشا فەرمانڕەوایەتی کرد. لە کاتی [[ڕاپەڕینە خێڵەکییەکانی ئەفغانستان ساڵانی ١٩٤٤-١٩٤٧|ڕاپەڕینە خێڵەکییەکانی ساڵانی 1944-1947]]، فەرمانڕەوایەتی شا زاھیر ڕووبەڕووی ئاڵنگاری بووەوە لەلایەن ھۆزەکانی [[زادران (هۆزی پەشتون)|زادران]]، [[سافی (هۆز)|سافی]]، [[مەنگەل (هۆزی پەشتون)|مەنگەل]]، و پیاوانی خێڵی [[وەزیر (هۆزی پەشتون)|وەزیر]] بە سەرکردایەتی [[مەزراک زادران]]، [[سەلەمەی]]، و [[فەقیری ئیپی]]، لە نێوان ئەوانی تردا – کە زۆربەیان دڵسۆزانی سەردەمی ئەمانوڵڵا بوون. ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>1934</bdi> چووە پاڵ [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]]. لە ١٩٣٠ەکاندا، وڵاتەکە گەشەسەندنێکی بەرچاوی لە ڕێگاوبانەکان، ژێرخان، دامەزراندنی [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان|بانکێکی نیشتمانی]]، و زیادبوونی پەروەردەدا بەخۆیەوە بینی. ڕێگاکانی بەستنەوە لە باکوور ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە گەشەکردنی پیشەسازی لۆکە و چنیندا.<ref name="Eur2002"/> وڵاتەکە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ [[وڵاتانی تەوەرە]] دروست کرد، و [[ئەڵمانیای نازی]] گەورەترین پشکی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئەفغانستاندا لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Anthony Hyman|سەردێڕ=Afghanistan under Soviet Domination, 1964–91|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvO-DAAAQBAJ&pg=PA46|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٢١٩٤٨-٣|پەڕە=٤٦}}</ref> [[File:Portrait of King Zahir Shah of Afghanistan in 1963.jpg|thumb|upright|[[محەممەد زاھیر شا|شا زاھیر]]، کۆتا پاشای فەرمانڕەوای ئەفغانستان، کە لە ساڵی <bdi>1933</bdi> تا <bdi>1973</bdi> فەرمانڕەوایەتی کرد]] تا ساڵی <bdi>1946</bdi>، شا زاھیر بە یارمەتی مامی فەرمانڕەوایەتی دەکرد، کە پۆستی [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیرانی]] ھەبوو و بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتەکانی نادر شا. مامێکی تری، [[شا مەحموود خان]]، لە ساڵی <bdi>1946</bdi> بوو بە سەرۆک وەزیران و تاقیکردنەوەی کرد بە ڕێگەدان بە ئازادی سیاسی زیاتر. ئەو لە ساڵی <bdi>1953</bdi> لەلایەن [[محەممەد داوود خان]]ـەوە جێگەی گیرایەوە، کە ناسیۆنالیستێکی پەشتون بوو و ھەوڵی دروستکردنی [[پەشتونستان]] دەدا، کە بووە ھۆی پەیوەندییەکی زۆر گرژ لەگەڵ پاکستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1103837.html|سەردێڕ=Afghanistan: History Of 1973 Coup Sheds Light On Relations With Pakistan|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Radio Free Europe/Radio Liberty|نووسەر=Ron Synovitz|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190626230602/https://www.rferl.org/a/1103837.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> داوود خان فشارێکی زۆری ھێنا بۆ چاکسازییەکانی مۆدێرنکردنی کۆمەڵایەتی و بەدوای پەیوەندییەکی نزیکتردا دەگەڕا لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت. دواتر، [[دەستووری ١٩٦٤ی ئەفغانستان]] پێکھێنرا، و یەکەم سەرۆک وەزیرانی نایاشاھانە سوێندی یاسایی خوارد.<ref name="Eur2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Eur|سەردێڕ=The Far East and Australasia 2003|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA62|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٣-٩|پەڕە=٦٢}}</ref> زاھیر شا، وەک باوکی نادر شا، سیاسەتی پاراستنی سەربەخۆیی نیشتمانی ھەبوو لە کاتێکدا بەدوای مۆدێرنکردنی پلەبەپلەدا دەگەڕا، ھەستی ناسیۆنالیستی دروست دەکرد، و پەیوەندییەکانی لەگەڵ شانشینی یەکگرتوو باشتر دەکرد. ئەفغانستان نە بەشداربووی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بوو و نە لایەنگری ھیچ کام لە بلۆکەکانی ھێز بوو لە [[شەڕی سارد]]دا. بەڵام، سوودمەند بوو لەم کێبڕکێیەی دوایی بەو پێیەی ھەم یەکێتیی سۆڤیەت و ھەم ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کێبڕکێیان دەکرد بۆ کاریگەری بە دروستکردنی ڕێگاوبانە سەرەکییەکانی ئەفغانستان، فڕۆکەخانەکان، و ژێرخانی گرنگی تر. لەسەر بنەمای تاکەکەسی، ئەفغانستان زیاتر [[یارمەتیی گەشەپێدان]]ـی سۆڤیەتی وەرگرت لە ھەر وڵاتێکی تر. لە ساڵی <bdi>1973</bdi>، لە کاتێکدا پاشا لە ئیتاڵیا بوو، داوود خان [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|کودەتایەکی بێخوێنی]] دەستپێکرد و بوو بە یەکەم [[سەرۆک کۆماری ئەفغانستان]]، و پاشایەتی ھەڵوەشاندەوە. === کۆماری دیموکراتیک و جەنگی سۆڤیەت === [[File:Afgan1987 Gardez UAZ469.jpg|thumb|ھێزەکانی سۆڤیەت لە [[گەردیز]]، ئەفغانستان، لە ساڵی <bdi>1987</bdi>]] لە نیسانی <bdi>1978</bdi>، [[پارتی دیموکراتی گەلی ئەفغانستان]] (PDPA)ی کۆمۆنیست لە کودەتایەکی خوێناویدا دژی سەرۆکی ئەوکات [[محەممەد داوود خان]] دەسەڵاتیان گرتە دەست، لەو شتەی کە پێی دەوترێت [[شۆڕشی سەور]]. PDPA دامەزراندنی [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان]]ـی ڕاگەیاند، کە یەکەم سەرکردەی وەک سکرتێری گشتی [[پارتی دیموکراتی گەلی ئەفغانستان]] [[نوور محەممەد تەرەکی]] ناوزەد کرا.{{sfn|Ewans|2002|page=186–88}} ئەمە دەبووە ھۆی زنجیرەیەک ڕووداو کە بە شێوەیەکی بەرچاو ئەفغانستانی لە وڵاتێکی ئاشتیخوازەوە (ھەرچەندە ھەژار و دابڕاو بوو) دەگۆڕی بۆ مەکۆی ململانێ و تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U0FvDwAAQBAJ&pg=PR16|سەردێڕ=Afghanistan War: A Documentary and Reference Guide|یەکەم=Ryan|دوایین=Wadle|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٥٧٤٧-٨}}</ref> PDPA چەندین چاکسازی کۆمەڵایەتی، ڕەمزی، و دابەشکردنی زەویی دەستپێکرد کە بووە ھۆی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی بەھێز، لە کاتێکدا بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوتی ناڕازییە سیاسییەکانی دەکرد. ئەمە بووە ھۆی ئاژاوە و بە خێرایی فراوان بوو بۆ دۆخێکی [[ململانێی ئەفغانستان|شەڕی ناوخۆیی]] تا ساڵی <bdi>1979</bdi>، کە لەلایەن چەکدارە ''[[موجاھیدانی ئەفغان|موجاھیدەکان]]'' (و چەکدارە بچووکەکانی [[ماویزم|ماویست]]) لە سەرتاسەری وڵاتدا دژی ھێزەکانی ڕژێم بەڕێوەدەچوو. بە خێرایی گۆڕا بۆ [[جەنگی بەوەکالەت]] چونکە حکوومەتی پاکستان ناوەندی نھێنیی مەشق و ڕاھێنانی بۆ ئەم یاخیبووانە دابین دەکرد، و ویلایەتە یەکگرتووەکان [[پرۆسەی سایکلۆن|پاڵپشتی دەکردن]] لە ڕێگەی دەزگای [[دەزگای هەواڵگری پاکستان|Inter-Services Intelligence (ISI)]]ی پاکستانەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meher |یەکەم=Jagmohan |سەردێڕ=America's Afghanistan War: The Success that Failed |بڵاوکەرەوە=Gyan Books |ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=٦٨–٦٩, ٩٤|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٨٣٥-٢٦٢-٦}}</ref> و یەکێتیی سۆڤیەت ھەزاران ڕاوێژکاری سەربازی بۆ پشتگیریکردنی ڕژێمی PDPA نارد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hussain |یەکەم=Rizwan |سەردێڕ=Pakistan and the Emergence of Islamic Militancy in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing |ساڵ=٢٠٠٥|پەڕەکان=١٠٨–١٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٤٤٣٤-٧}}</ref> لە ھەمان کاتدا، لێککەوتنی دوژمنکارانەی زیاتر لە نێوان باڵە کێبڕکێکارەکانی PDPA ھەبوو - کە باڵی زاڵی [[خەلق (پارت)|خەلق]] و باڵی مامناوەندتری [[پەرچەم (پارت)|پەرچەم]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Modern History|بڵاوکەرەوە=[[I.B.Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٨٥٧-١|دوایین=Rasanayagam |یەکەم= Angelo|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistan٠٠ange/page/٧٣ ٧٣]|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistan00ange|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە تشرینی یەکەمی <bdi>1979</bdi>، سکرتێری گشتی PDPA تەرەکی لە کودەتایەکی ناوخۆییدا تیرۆر کرا کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[حافیزوڵڵا ئەمین]]ـەوە ڕێکخرابوو، کە بوو بە سکرتێری گشتی نوێی PDPA. دۆخی وڵاتەکە لە سەردەمی ئەمیندا تێکچوو، و ھەزاران کەس بێسەروشوێن بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/83854.stm|سەردێڕ=Afghanistan: 20 years of bloodshed|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190217184807/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/83854.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی ناڕەزایەتی لە حکوومەتەکەی ئەمین، [[ھێزە چەکدارەکانی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] لە کانوونی یەکەمی <bdi>1979</bdi> وڵاتەکەی داگیرکرد، و بەرەو کابول ڕۆیشت و ئەمینـیان کوشت.{{sfn|Barfield|2012|page=234}} ڕژێمێکی ڕێکخراو لەلایەن سۆڤیەتەوە، بە سەرکردایەتی [[بەبڕەک کارمەل]] لە باڵی پەرچەم بەڵام بە بەشداری ھەردوو باڵەکە (پەرچەم و خەلق)، بۆشایییەکەی پڕکردەوە. ھێزەکانی سۆڤیەت بە ژمارەیەکی زۆرترەوە بڵاوکرانەوە بۆ سەقامگیرکردنی ئەفغانستان لە سەردەمی کارمەلدا، کە سەرەتای [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]ـی نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalinovsky |یەکەم=Artemy M. |سەردێڕ=A Long Goodbye: The Soviet Withdrawal from Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٢٥–٢٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٨٦٦-٨}}</ref> ئەم جەنگە کە نۆ ساڵی خایاند، بووە ھۆی گیانلەدەستدانی لە نێوان <bdi>562,000</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lacina|یەکەم١=Bethany|دوایین٢=Gleditsch|یەکەم٢=Nils Petter|ناونیشان=http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|سەردێڕ=Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths|journal=European Journal of Population|بەرگ=٢١|issue=2–3|ساڵ=٢٠٠٥|پەڕە=١٥٤|doi=10.1007/s10680-005-6851-6|s2cid=14344770|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006175909/http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> بۆ <bdi>2</bdi> ملیۆن ئەفغانی،{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|سەردێڕ=The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982|دوایین=Kakar|یەکەم=Mohammed|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٨٩٣-٣|وتەگێڕانەوە=The Afghans are among the latest victims of genocide by a superpower. Large numbers of Afghans were killed to suppress resistance to the army of the Soviet Union, which wished to vindicate its client regime and realize its goal in Afghanistan.|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170106175142/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I2chrSJCW54C&pg=PA129|سەردێڕ=The Widening Circle of Genocide|دوایین=Klass|یەکەم=Rosanne|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٨-٣٩٦٥-٥|پەڕە=١٢٩|وتەگێڕانەوە=During the intervening fourteen years of Communist rule, an estimated 1.5 to 2 million Afghan civilians were killed by Soviet forces and their proxies- the four Communist regimes in Kabul, and the East Germans, Bulgarians, Czechs, Cubans, Palestinians, Indians and others who assisted them. These were not battle casualties or the unavoidable civilian victims of warfare. Soviet and local Communist forces seldom attacked the scattered guerilla bands of the Afghan Resistance except, in a few strategic locales like the Panjsher valley. Instead they deliberately targeted the civilian population, primarily in the rural areas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|سەردێڕ=Genocide and the Soviet Occupation of Afghanistan|دوایین١=Reisman|یەکەم١=W. Michael|دوایین٢=Norchi|یەکەم٢=Charles H.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=According to widely reported accounts, substantial programmes of depopulation have been conducted in these Afghan provinces: Ghazni, Nagarhar, Lagham, Qandahar, Zabul, Badakhshan, Lowgar, Paktia, Paktika and Kunar...There is considerable evidence that genocide has been committed against the Afghan people by the combined forces of the Democratic Republic of Afghanistan and the Soviet Union.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026182528/http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistansendl00good|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٥٠-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistansendl٠٠good/page/٥ ٥]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA |سەردێڕ=Soldiers of God: Cold War (Part 1/5) |بڵاوکەرەوە=[[CNN]]|ساڵ=١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130708042702/http://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA&feature=related |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>[[UNICEF]], [http://www.unicef.org/graca/mines.htm Land-mines: A deadly inheritance] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130805102916/http://www.unicef.org/graca/mines.htm | date=5 August 2013 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/ |سەردێڕ=Landmines in Afghanistan: A Decades Old Danger |بڵاوکەرەوە=Defenseindustrydaily.com |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111130437/http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>}} و دەربەدەربوونی نزیکەی <bdi>6</bdi> ملیۆن کەس کە دواتر لە ئەفغانستان ھەڵاتن، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ پاکستان و ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm |سەردێڕ=Refugee Admissions Program for Near East and South Asia |بڵاوکەرەوە=Bureau of Population, Refugees, and Migration |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028213336/https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆردومانێکی قورسی ئاسمانی زۆرێک لە گوندەکانی لادێی وێران کرد، ملیۆنان [[مینی زەمینی]] چێنران،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1051546.html|سەردێڕ=Afghanistan: Land Mines From Afghan-Soviet War Leave Bitter Legacy (Part 2)|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty|دوایین١=Recknagel|یەکەم١=Charles|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814144505/https://www.rferl.org/a/1051546.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ھەندێک شار وەک ھیرات و قەندەھار بەھۆی بۆردومانەوە زیانیان پێگەیشت. دوای [[کشانەوەی سۆڤیەت لە ئەفغانستان|کشانەوەی سۆڤیەت]]، [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٨٩-١٩٩٢)|شەڕێکی تری ناوخۆیی ھەڵگیرسا]] تا ئەو کاتەی ڕژێمی کۆمۆنیستی لەژێر سەرکردایەتی PDPAی [[محەممەد نەجیبوڵڵا]] لە ساڵی <bdi>1992</bdi> ڕووخا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html |سەردێڕ=Afghanistan: History&nbsp;– ''Columbia Encyclopedia'' |بڵاوکەرەوە=Infoplease.com |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120810051626/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>[https://www.prio.org/utility/Download.ashx?x=228 'Mujahidin vs. Communists: Revisiting the battles of Jalalabad and Khost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802084503/https://www.prio.org/utility/Download.ashx?x=228 |date=2 August 2018 }}. By Anne Stenersen: a Paper presented at the conference ''COIN in Afghanistan: From Mughals to the Americans'', Peace Research Institute Oslo (PRIO), 12–13 February 2012. Retrieved 1 February 2018.</ref>{{sfn|Barfield|2012|pp=239, 244}} جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان کاریگەری کۆمەڵایەتی سەختی لەسەر ئەفغانستان ھەبوو. بەسەربازیکردنی کۆمەڵگە بووە ھۆی ئەوەی کە پۆلیسی پڕچەک، پاسەوانی تایبەت، گرووپی بەرگری شارستانی بە چەکی ئاشکرا، و ھاوشێوەکانیان ببنە شتێکی ئاسایی لە ئەفغانستان بۆ دەیان ساڵ دوای ئەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived Version|ناونیشان=http://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/6891/1/Aqab_Mehmood_Malik_Strategic_%26_Nuclear_Studies_2015_NDU_19.05.2016.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200909110438/http://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/6891/1/Aqab_Mehmood_Malik_Strategic_%26_Nuclear_Studies_2015_NDU_19.05.2016.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=prr.hec.gov.pk}}</ref> پێکھاتەی دەسەڵاتی نەریتی لە پیاوانی ئایینی، پیرانی کۆمەڵگە، ڕۆشنبیران، و سوپاوە گۆڕدرا بۆ بەرژەوەندی [[لۆردەکانی جەنگ]]ـی بەھێز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print|سەردێڕ=Afghanistan|وێبگە=publishing.cdlib.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230121200011/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ململانێی دوای شەڕی سارد === [[File:War in Afganistan (1992–2001).png|thumb|upright=1.5|پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆیی لە ساڵی <bdi>1992</bdi> تا کۆتایی <bdi>2001</bdi>]] شەڕێکی تری ناوخۆیی ھەڵگیرسا دوای [[ڕێککەوتننامەی پێشاوەر|دروستبوونی]] حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ناکارای [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان]] لە نێوان سەرکردەکانی باڵە جیاوازەکانی ''موجاھیدان''. لە ناو دۆخێکی ئاژاوە و شەڕی ناوخۆیی باڵەکاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saikal |یەکەم=Amin |سەردێڕ=Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris & Co Ltd., London New York |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٤٣٧-٥|edition=2006 1st |پەڕە=٣٥٢|بەستەری نووسەر=Amin Saikal}}</ref><ref name="Human Rights Watch-2005">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands |سەردێڕ=Blood-Stained Hands, Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091212081418/http://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>GUTMAN, Roy (2008): How We Missed the Story: Osama bin Laden, the Taliban and the Hijacking of Afghanistan, Endowment of the United States Institute of Peace, 1st ed., Washington D.C.</ref> باڵە جیاوازەکانی ''موجاھیدان'' دەستیان کرد بە دەستدرێژیی سێکسی، کوشتن، و باج سەندنی بەرفراوان،<ref name="Human Rights Watch-2005" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |سەردێڕ=Casting Shadows: War Crimes and Crimes against Humanity: 1978–2001 |بڵاوکەرەوە=Afghanistan Justice Project |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004221455/http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Human Rights Watch-1998">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/reports98/afghan/Afrepor0-01.htm#P81_13959 |سەردێڕ=Afghanistan: The massacre in Mazar-i Sharif. (Chapter II: Background) |بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]]|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081102042606/http://www.hrw.org/reports98/afghan/Afrepor0-01.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> لە کاتێکدا کابول بە توندی بۆردومان دەکرا و بەشێکی زۆری بەھۆی شەڕەوە وێران بوو.<ref name="Human Rights Watch-1998" /> چەندین ئاشتەوایی و ھاوپەیمانیی شکستخواردوو لە نێوان سەرکردە جیاوازەکاندا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |پەڕە=٦٣|سەردێڕ=Casting Shadows: War Crimes and Crimes against Humanity: 1978–2001 |بڵاوکەرەوە=Afghanistan Justice Project |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004221455/http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> [[تاڵیبان]] لە ئەیلولی <bdi>1994</bdi> وەک بزووتنەوەیەک و میلیشیایەکی قوتابیان (''تالیب'') لە [[مەدرەسەکانی پاکستان|مەدرەسە (قوتابخانە) ئیسلامییەکانی پاکستانەوە]] دەرکەوت،<ref name="Human Rights Watch-1998" /><ref>Matinuddin, Kamal, ''The Taliban Phenomenon, Afghanistan 1994–1997'', [[Oxford University Press]], (1999), pp. 25–26</ref> کە زۆری نەخایاند پاڵپشتی سەربازیی ئاشکرای لە پاکستانەوە ھەبوو.<ref name="George Washington University">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB227/index.htm#17 |سەردێڕ=Documents Detail Years of Pakistani Support for Taliban, Extremists |بڵاوکەرەوە=[[George Washington University]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203002159/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB227/index.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دوای کۆنترۆڵکردنی شاری قەندەھار لەو ساڵەدا،<ref name="Human Rights Watch-1998" /> ئەوان ناوچەی زیاتریان داگیرکرد تا لە کۆتاییدا حکوومەتەکەی [[بورھانەدین ڕەبانی|ڕەبانی]]ـیان لە کابول لە ساڵی <bdi>1996</bdi> دەرکرد،<ref>{{cite report |ref={{sfnRef|Chronology of Events|1997}} |title=Afghanistan: Chronology of Events January 1995 – February 1997 |date=February 1997 |publisher=Immigration and Refugee Board of Canada |url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/01/16/Af_chronology_1995-.pdf |access-date=28 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012061437/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/01/16/Af_chronology_1995-.pdf |archive-date=12 October 2017 |url-status=live }}</ref><ref>Coll, ''Ghost Wars'' (New York: Penguin, 2005), 14.</ref> کە لەوێ [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتێک]]ـیان دامەزراند.<ref>[https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Country profile: Afghanistan (published August 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625161206/https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |date=25 June 2018 }}(page 3). Library of Congress. Retrieved 13 February 2018.</ref> تاڵیبان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئیدانە کرا بەھۆی جێبەجێکردنی توندی لێکدانەوەی خۆیان بۆ [[شەریعەت|شەریعەتی ئیسلامی]]، کە بووە ھۆی مامەڵەی دڕندانە بەرامبەر بە زۆرێک لە ئەفغانییەکان، بەتایبەتی [[مامەڵەی تاڵیبان لەگەڵ ژنان|ژنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Skain|یەکەم=Rosemarie|سەردێڕ=The women of Afghanistan under the Taliban|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-١٠٩٠-٣|پەڕە=٤١}}</ref><ref>* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|نووسەر١=James Gerstenzan |نووسەر٢=Lisa Getter |سەردێڕ=Laura Bush Addresses State of Afghan Women |ئیش=[[Los Angeles Times]] |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121010184219/http://articles.latimes.com/2001/nov/18/news/mn-5602 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Women's Rights in the Taliban and Post-Taliban Eras |ئیش=A Woman Among Warlords |بڵاوکەرەوە=[[PBS]] |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130114011223/http://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/a-woman-among-warlords/womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەردەمی دەسەڵاتیاندا، تاڵیبان و ھاوپەیمانەکانیان کۆمەڵکوژییان دژی خەڵکی مەدەنی ئەفغان ئەنجامدا، ڕێگرییان لە گەیشتنی خۆراکی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ خەڵکی مەدەنی برسی کرد، و سیاسەتی [[زەویی سووتاو]]ـیان جێبەجێ کرد، کە تێیدا ڕووبەرێکی فراوانی زەوی کشتوکاڵییان سووتاند و دەیان ھەزار ماڵیان وێران کرد.{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rashid|یەکەم=Ahmed|سەردێڕ=Taliban: Islam, Oil and the New Great Game in Central Asia|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٨٣٠-٤|پەڕە=٢٥٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/2001/10/12/taliban-massacres-outlined-for-un/|سەردێڕ=Taliban massacres outlined for UN|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=Chicago Tribune|یەکەم=Edward A|دوایین=Gargan|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110916074935/http://articles.chicagotribune.com/2001-10-12/news/0110120312_1_taliban-fighters-massacres-in-recent-years-mullah-mohammed-omar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.papillonsartpalace.com/massacre.htm |سەردێڕ=Confidential UN report details mass killings of civilian villagers |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=Newsday |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=newsday.org |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021118162327/http://www.papillonsartpalace.com/massacre.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F8B4F98500EA0F8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |agency=[[Associated Press]]|سەردێڕ=U.N. says Taliban starving hungry people for military agenda |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913121938/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F8B4F98500EA0F8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics and the Rise of the Taliban|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistansendl00good|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨١١١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistansendl٠٠good/page/١٢١ ١٢١]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.npr.org/programs/morning/features/2002/aug/afghanistan/ |بڵاوکەرەوە=[[NPR]]|سەردێڕ=Re-Creating Afghanistan: Returning to Istalif |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131023072254/http://www.npr.org/programs/morning/features/2002/aug/afghanistan/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref>}} [[شەڕی کابول (١٩٩٢-١٩٩٦)|دوای کەوتنی کابول]] بە دەستی تاڵیبان، [[ئەحمەد شا مەسعوود]] و [[عەبدولڕەشید دۆستوم]] [[ھاوپەیمانی باکوور]]ـیان پێکھێنا، کە دواتر کەسانی تریش چوونە پاڵیان، بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاڵیبان. ھێزەکانی دۆستوم لەلایەن تاڵیبانەوە تێکشکێنران لە کاتی [[شەڕەکانی مەزاری شەریف (١٩٩٧-١٩٩٨)|شەڕەکانی مەزاری شەریف]] لە <bdi>1997</bdi> و <bdi>1998</bdi>؛ سوپاسالاری پاکستان، [[پەروێز موشەڕەف]]، دەستی کرد بە ناردنی ھەزاران چەکداری پاکستانی بۆ یارمەتیدانی تاڵیبان لە تێکشکاندنی ھاوپەیمانی باکوور.{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marcela Grad |سەردێڕ=Massoud: An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader |edition=1 March 2009 |پەڕە=٣١٠|بڵاوکەرەوە=Webster University Press}}</ref><ref name="George Washington University" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=ahmed_shah_massoud |سەردێڕ=Ahmed Shah Massoud |بڵاوکەرەوە=[[History Commons]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140125130822/http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=ahmed_shah_massoud |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maley |یەکەم=William |سەردێڕ=The Afghanistan wars |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٢١٣١٣-٥|پەڕە=٢٨٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1340244/Afghanistan-resistance-leader-feared-dead-in-blast.html |سەردێڕ=Afghanistan resistance leader feared dead in blast |ئیش=[[The Daily Telegraph]]|شوێن=London |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١|یەکەم=Ahmed |دوایین=Rashid|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131108225950/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1340244/Afghanistan-resistance-leader-feared-dead-in-blast.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref>}} تا ساڵی <bdi>2000</bdi>، ھاوپەیمانی باکوور تەنھا کۆنترۆڵی <bdi>10%</bdi>ی خاکی وڵاتەکەی دەکرد، و لە باکووری ڕۆژھەڵات گەمارۆ درابوون. لە <bdi>9</bdi>ی ئەیلولی <bdi>2001</bdi>، مەسعوود تیرۆر کرا لەلایەن دوو ھێرشبەری [[خۆکوژی|خۆکوژی]] عەرەبەوە لە [[دۆڵی پەنجشێر]]. نزیکەی <bdi>400,000</bdi> ئەفغانی مردن لە ململانێ ناوخۆیییەکان لە نێوان ساڵانی <bdi>1990</bdi> و <bdi>2001</bdi>.<ref>"[https://www.csmonitor.com/2001/0920/p1s3-wosc.html/(page)/4 Life under Taliban cuts two ways]". ''[[The Christian Science Monitor|CSM]]''. 20 September 2001 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131230233031/http://www.csmonitor.com/2001/0920/p1s3-wosc.html/(page)/4 | date=30 December 2013 }}</ref> === داگیرکاریی ئەمریکا و کۆماری ئیسلامی === {{further|4=کەوتنی کابول (٢٠٢١)}} لە تشرینی یەکەمی <bdi>2001</bdi>، [[داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان|ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەفغانستانی داگیرکرد]] بۆ لابردنی تاڵیبان لە دەسەڵات دوای ئەوەی ڕەتیانکردەوە [[ئوسامە بن لادەن]] ڕادەست بکەن، کە گومانلێکراوی سەرەکیی [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] بوو، کە وەک "میوان"ی تاڵیبان بوو و تۆڕەکەی [[قاعیدە|ئەلقاعیدەی]] لە ئەفغانستانەوە بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Grugy2txSvc |سەردێڕ=Brigade 055 |بڵاوکەرەوە=CNN|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130729101159/https://www.youtube.com/watch?v=Grugy2txSvc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Rory McCarthy |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/17/afghanistan.terrorism11 |سەردێڕ=New offer on Bin Laden |newspaper=[[The Guardian]] |ڕێکەوت= ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|شوێن=London|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130628053351/http://www.guardian.co.uk/world/2001/oct/17/afghanistan.terrorism11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2017/08/21/politics/trump-afghanistan-pakistan-india/index.html 'Trump calls out Pakistan, India as he pledges to 'fight to win' in Afghanistan]. CNN, 24 August 2017. Retrieved 1 September 2017.</ref> زۆرینەی ئەفغانییەکان پاڵپشتی داگیرکارییەکەی ئەمریکایان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=WPO Poll: Afghan Public Overwhelmingly Rejects al-Qaeda, Taliban|ناونیشان=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/handle/1903/10127/Afghanistan_Jan06_art2.pdf;jsessionid=51A568EB80A658471A265A1D06EF8ADB?sequence=3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102172723/http://drum.lib.umd.edu/bitstream/handle/1903/10127/Afghanistan_Jan06_art2.pdf;jsessionid=51A568EB80A658471A265A1D06EF8ADB?sequence=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[University of Maryland Libraries]]|وتەگێڕانەوە=Equally large percentages endorse the US military presence in Afghanistan. Eighty-three percent said they have a favorable view of "the US military forces in our country" (39% very favorable). Just 17% have an unfavorable view.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Afghan Futures: A National Public Opinion Survey|ناونیشان=http://acsor-surveys.com/wp-content/uploads/2015/01/Afghan-Futures-Wave-6-Analysis_FINAL-v2.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329093740/http://acsor-surveys.com/wp-content/uploads/2015/01/Afghan-Futures-Wave-6-Analysis_FINAL-v2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Afghan Center for Socio-economic and Opinion Research]]|پەڕە=٤|وتەگێڕانەوە=Seventy-seven percent support the presence of U.S. forces; 67 percent say the same of NATO/ISAF forces more generally. Despite the country's travails, eight in 10 say it was a good thing for the United States to oust the Taliban in 2001. And much more blame either the Taliban or al Qaeda for the country's violence, 53 percent, than blame the United States, 12 percent. The latter is about half what it was in 2012, coinciding with a sharp reduction in the U.S. deployment.}}</ref> لە کاتی داگیرکارییە سەرەتاییەکەدا، ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا کەمپەکانی مەشقی ئەلقاعیدەیان بۆردومان کرد، و دواتر، بە ھاوکاری لەگەڵ ھاوپەیمانی باکوور، ڕژێمی تاڵیبان کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/10/08/world/nation-challenged-attack-us-britain-strike-afghanistan-aiming-bases-terrorist.html |سەردێڕ=A Nation challenged: The attack; U.S. and Britain strike Afghanistan, aiming at bases and terrorist camps; Bush warns 'Taliban will pay a price' |دوایین=Tyler |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|newspaper=[[The New York Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140411134316/http://www.nytimes.com/2001/10/08/world/nation-challenged-attack-us-britain-strike-afghanistan-aiming-bases-terrorist.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> [[File:Inbound Choppers in Afghanistan 2008.jpg|thumb|ھێزەکانی ئەمریکا و ھێلیکۆپتەرەکانی [[بۆینگ سی ئێچ-٤٧ شینۆک|شینۆک]] لە ئەفغانستان، <bdi>2008</bdi>]] لە کانوونی یەکەمی <bdi>2001</bdi>، دوای ئەوەی حکوومەتی تاڵیبان ڕووخێنرا، [[ئیدارەی کاتیی ئەفغانستان]] لەژێر سەرکردایەتی [[حامید کارزای]] پێکھێنرا. [[ھێزی نێودەوڵەتیی ھاوکاریی ئەمنی]] (ISAF) لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ـەوە دامەزرا بۆ یارمەتیدانی [[سەرۆکایەتی حامید کارزای|ئیدارەی کارزای]] و دابینکردنی ئاسایشی بنەڕەتی.<ref>{{UN document |docid=S-RES-1386(2001) |type=Resolution|body=Security Council|year=2001|resolution_number=1386 |access-date=21 September 2007| date=31 May 2001}}&nbsp;– ([[s:United Nations Security Council Resolution 1386|UNSCR 1386]])</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nato.usmission.gov/ |سەردێڕ=United States Mission to Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Nato.usmission.gov|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101021065112/http://nato.usmission.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو کاتەدا، دوای دوو دەیە لە جەنگ و ھەروەھا بوونی [[قاتوقڕی|برسێتی]]یەکی توند، ئەفغانستان یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی مردنی [[مردنی کۆرپە|کۆرپە]] و منداڵانی لە جیھاندا ھەبوو، و نزمترین ڕێژەی تەمەنی پێشبینیکراو، بەشێکی زۆری دانیشتووان بەدەست برسێتی و بەدخۆراکییەوە دەیانناڵاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/|سەردێڕ=Afghanistan's Refugee Crisis|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠١|وێبگە=MERIP|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616143702/https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk|سەردێڕ=Afghanistan: Civilians at Risk|وێبگە=Doctors Without Borders – USA|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616134107/https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/|وێبگە=Monthly Review|سەردێڕ=Limbs of No Body: The World's Indifference to the Afghan Tragedy|یەکەم=Mohsen|دوایین=Makhmalbaf|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110407231857/https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ژێرخانی وڵات وێران ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro|سەردێڕ=Rebuilding Afghanistan|وێبگە=Return to Hope|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814144505/http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە وڵاتانی بەخشەری بیانی دەستیان کرد بە پێشکەشکردنی یارمەتی و ھاوکاری بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەو وڵاتە وێرانبووە بەھۆی جەنگەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related|سەردێڕ=Japan aid offer to 'broke' Afghanistan|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021119080524/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html|سەردێڕ=Rebuilding Afghanistan: The U.S. Role|وێبگە=Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140820000226/https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ چوونە ناوەوەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بۆ ئەفغانستان بۆ یارمەتیدان لە [[پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی ئەفغانستان|پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Julie|دوایین=Fossler|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/index.aspx|سەردێڕ=USAID Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[USAID]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101017104214/http://afghanistan.usaid.gov/en/Index.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx?lang=eng |سەردێڕ=Canada's Engagement in Afghanistan: Backgrounder |بڵاوکەرەوە=Afghanistan.gc.ca |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215180833/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> تاڵیبان [[یاخیبوونی تاڵیبان|یاخیبوونێکیان دەستپێکرد]] بۆ گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵ. ئەفغانستان وەک یەکێک لە ھەژارترین وڵاتانی جیھان مایەوە بەھۆی نەبوونی وەبەرھێنانی بیانی، [[گەندەڵی لە ئەفغانستان|گەندەڵیی حکوومەت]]، و یاخیبوونی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1|بڵاوکەرەوە=ABC News|شوێن=United States |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Pakistan Accused of Helping Taliban|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131221050959/http://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wikileaks: Pakistan accused of helping Taliban in Afghanistan attacks |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٠|شوێن=London|یەکەم١=Rob|دوایین١=Crilly|یەکەم٢=Alex |دوایین٢=Spillius|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140129073942/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> حکوومەتی ئەفغانستان توانی ھەندێک پێکھاتەی دیموکراسی دابمەزرێنێت، و دەستوورێکی لە ساڵی <bdi>2004</bdi> بە ناوی [[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان]] پەسەند کرد. ھەوڵ درا، زۆرجار بە پاڵپشتی وڵاتانی بەخشەری بیانی، بۆ باشترکردنی ئابووریی وڵاتەکە، تەندروستی، پەروەردە، گواستنەوە، و کشتوکاڵ. ھێزەکانی ISAF ھەروەھا دەستیان کرد بە مەشقپێکردنی [[ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستان]]. دوای ساڵی <bdi>2002</bdi>، نزیکەی پێنج ملیۆن [[ڕەوەندی ئەفغانی|ئەفغانی]] گەڕێنرانەوە بۆ وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Howard Adelman|سەردێڕ=Protracted Displacement in Asia: No Place to Call Home|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oLYFDAAAQBAJ&pg=PT167|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٠٧٤٠٧-٦|پەڕە=١٦٧}}</ref> ژمارەی ھێزەکانی ناتۆ کە لە ئەفغانستان ئامادە بوون لە ساڵی <bdi>2011</bdi> گەیشتە لوتکە بە <bdi>140,000</bdi> سەرباز،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138|سەردێڕ=The foreign troops left in Afghanistan|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819084124/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ساڵی <bdi>2018</bdi> دابەزی بۆ نزیکەی <bdi>16,000</bdi> سەرباز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan|سەردێڕ=How Many Troops Are Currently in Afghanistan?|نووسەر=((18 May 2018 at 11:38&nbsp;am))|وێبگە=Forces Network|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200316023620/https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەیلوولی <bdi>2014</bdi>، [[ئەشڕەف غەنی]] بوو بە سەرۆک کۆمار دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەفغانستان (٢٠١٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ساڵی 2014]]، کە تێیدا، بۆ یەکەمجار لە مێژووی ئەفغانستاندا، دەسەڵات بە شێوەیەکی دیموکراسیانە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Huge security as Afghan presidential election looms|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021190735/https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan votes in historic presidential election|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021152941/https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harooni |یەکەم١=Mirwais |دوایین٢=Shalizi |یەکەم٢=Hamid |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Landmark Afghanistan Presidential Election Held Under Shadow of Violence |ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303225603/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|newspaper=[[HuffPost]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> لە <bdi>28</bdi>ی کانوونی یەکەمی <bdi>2014</bdi>، ناتۆ بە فەرمی کۆتایی بە ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکانی ISAF ھێنا و بە تەواوی بەرپرسیارێتی ئاسایشی ڕادەستی حکوومەتی ئەفغانی کرد. [[ئەرکی پاڵپشتیی یەکلاکەرەوە|ئۆپەراسیۆنی پاڵپشتیی یەکلاکەرەوە]] (Resolute Support) بە سەرکردایەتیی ناتۆ لە ھەمان ڕۆژدا پێکھێنرا وەک جێنشینی ISAF.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=U.S. formally ends the war in Afghanistan|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|agency=[[Associated Press]]|issue=online|بڵاوکەرەوە=CBA News|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nato ends combat operations in Afghanistan|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|newspaper=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|شوێن=Kabul|نووسەر=Sune Engel Rasmussen in Kabul|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150102134349/http://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەزاران سەربازی ناتۆ لە وڵاتەکەدا مانەوە بۆ مەشقپێکردن و ڕاوێژدان بە ھێزەکانی حکوومەتی ئەفغانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. formally ends the war in Afghanistan|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]]|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و بەردەوامبوون لە شەڕەکەیان دژی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/|سەردێڕ=TSG IntelBrief: Afghanistan 16.0|وێبگە=The Soufan Group|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809184149/http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ڕاپۆرتێک بە ناوی ''Body Count'' دەرەنجامی دا کە <bdi>106,000–170,000</bdi> مەدەنی کوژراون لە ئەنجامی شەڕ لە ئەفغانستان لەسەر دەستی ھەموو لایەنەکانی ململانێکە.<ref>*[http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf "Body Count – Casualty Figures after 10 Years of the 'War on Terror' – Iraq Afghanistan Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430175027/http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |date=30 April 2015 }} (PDF), by [[IPPNW]], [[Physicians for Global Survival|PGS]] and [[Physicians for Social Responsibility|PSR]], First international edition (March 2015) *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Gabriela Motroc |ناونیشان=http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/ |سەردێڕ=U.S. War on Terror has reportedly killed 1.3&nbsp;million people in a decade |ئیش=Australian National Review |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150505004045/http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report |سەردێڕ=220,000 killed in US war in Afghanistan 80,000 in Pakistan: report |ئیش=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150505055409/http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٥}} </ref> [[File:2021 Taliban Offensive.png|thumb|نەخشەیەکی ئەفغانستان کە ھێرشەکانی [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|٢٠٢١ی تاڵیبان]] نیشان دەدات]] لە <bdi>19</bdi>ی شوباتی <bdi>2020</bdi>، [[ڕێککەوتننامەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و تاڵیبان|ڕێککەوتنی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و تاڵیبان]] لە قەتەر واژۆ کرا. ئەم ڕێککەوتنە یەکێک بوو لەو ڕووداوە گرنگانەی کە بووە ھۆی داڕمانی ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستان (ANSF)؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger|یەکەم=Julian|سەردێڕ=US withdrawal triggered catastrophic defeat of Afghan forces, damning watchdog report finds|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521122933/https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە، ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی ھێرشە ئاسمانییەکانی کەمکردەوە و ANSFـی بێبەش کرد لە خاڵێکی گرنگ لە شەڕکردن دژی [[یاخیبوونی تاڵیبان]]، کە ئەمەش بووە ھۆی دەستبەسەرداگرتنی کابول لەلایەن تاڵیبانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=US withdrawal prompted collapse of Afghan army: Report|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220620140206/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی دووەمی تاڵیبان === سکرتێری گشتی ناتۆ [[جێنس ستۆڵتێنبێرگ]] لە <bdi>١٤</bdi>ی نیسانی <bdi>٢٠٢١</bdi> ڕایگەیاند کە ھاوپەیمانییەکە ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر دەستپێکردنی [[کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئەفغانستان ٢٠٢٠–٢٠٢١|کشانەوەی ھێزەکانی لە ئەفغانستان]] تا <bdi>١</bdi>ی ئایار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=NATO to Cut Forces in Afghanistan, Match US Withdrawal |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/usa_nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal/6204555.html |ئیش=[[VOA News]] |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210415000426/https://www.voanews.com/usa/nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ماوەیەکی کەم دوای ئەوەی ھێزەکانی ناتۆ دەستیان بە کشانەوە کرد، تاڵیبان [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشێکی فراوانی دەستپێکرد دژی حکوومەتی ئەفغانستان]] و بە خێرایی لە بەرامبەر ھێزە ڕووخاوەکانی حکوومەتی ئەفغانیدا پێشڕەویی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Robertson |یەکەم١=Nic |سەردێڕ=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190124/https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan stunned by scale and speed of security forces' collapse |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815063215/https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاڵیبان لە <bdi>١٥</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi> [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|پایتەختی وڵات، شاری کابولی گرت]]، دوای ئەوەی کۆنترۆڵی زۆرینەی ڕەھای ئەفغانستانیان بەدەستھێنایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢١|editor1-last=Cruickshank |editor1-first=Paul |editor2-last=Hummel |editor2-first=Kristina |سەردێڕ=An Assessment of Taliban Rule at Three Months |ناونیشان=https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[CTC Sentinel]] |شوێن=West Point, New York |بڵاوکەرەوە=[[Combating Terrorism Center]] |بەرگ=١٤|issue=9 |پەڕەکان=١–١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|author-last=Watkins |author-first=Andrew H.}}</ref> چەندین دیپلۆماتکاری بیانی و بەرپرسی حکوومەتی ئەفغانی، لەوانە سەرۆک کۆمار [[ئەشڕەف غەنی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Ashraf Ghani Flees Afghanistan, Taliban Take Over Kabul: Report |ئیش=NDTV.com |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/taliban-enter-afghan-capital-kabul-news-agency-afp-2510885 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815081516/https://www.ndtv.com/world-news/taliban-enter-afghan-capital-kabul-news-agency-afp-2510885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> لە وڵاتەکە گوازرانەوە دەرەوە، ھاوکات لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە ھاووڵاتیانی مەدەنی ئەفغانی کە ھەوڵیان دەدا لەگەڵیاندا ھەڵبێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Afghan government's collapse is a humiliation for the US and Joe Biden |ناونیشان=https://www.newstatesman.com/world/asia/2021/08/afghan-government-s-collapse-humiliation-us-and-joe-biden |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[New Statesman]] |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816164152/https://www.newstatesman.com/world/asia/2021/08/afghan-government-s-collapse-humiliation-us-and-joe-biden |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>١٧</bdi>ی ئابدا، جێگری یەکەمی سەرۆک کۆمار [[ئەمروڵڵا ساڵح]] خۆی وەک سەرۆک کۆماری کاربەڕێکەر ڕاگەیاند و پێکھێنانی [[بەرەی بەرگریی نەتەوەیی ئەفغانستان|بەرەیەکی دژە-تاڵیبانی]] ڕاگەیاند بە بەشداریی زیاتر لە <bdi>٦،٠٠٠</bdi> چەکدار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Operations|ناونیشان=https://www.nrfafg.org/operations|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The National Resistance Front: Fighting for a Free Afghanistan|بڵاوکەرەوە=National Resistance Front of Afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906001614/https://www.nrfafg.org/operations}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anti-Taliban forces say they've taken three districts in Afghanistan's north|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/anti-taliban-forces-say-theyve-taken-three-districts-afghanistans-north-2021-08-21/|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210823164227/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/anti-taliban-forces-say-theyve-taken-three-districts-afghanistans-north-2021-08-21/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە [[دۆڵی پەنجشێر]]، لەگەڵ [[ئەحمەد مەسعوود]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel|ناونیشان=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The Week|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817065524/https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghan Vice President Saleh Declares Himself Caretaker President; Reaches Out To Leaders for Support|ناونیشان=https://www.news18.com/news/world/afghan-vice-president-saleh-declares-himself-caretaker-president-reaches-out-to-leaders-for-support-4097117.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=News18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817224511/https://www.news18.com/news/world/afghan-vice-president-saleh-declares-himself-caretaker-president-reaches-out-to-leaders-for-support-4097117.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام تا <bdi>٦</bdi>ی ئەیلوول، تاڵیبان کۆنترۆڵی زۆربەی [[پارێزگای پەنجشێر]]ی کرد، و چەکدارەکانی بەرگری پاشەکشەیان کرد بۆ شاخەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/5b4b7b58-1edf-4510-ad15-813487f3c80e |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/5b4b7b58-1edf-4510-ad15-813487f3c80e |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Taliban says it has captured last Afghan region of resistance|دوایین١=Kazmin|یەکەم١=Amy|دوایین٢=Findlay|یەکەم٢=Stephanie|دوایین٣=Bokhari|یەکەم٣=Farhan|ئیش=[[Financial Times]]|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> پێکدادانەکان لە دۆڵەکەدا لە ناوەڕاستی ئەیلوولدا وەستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/17/world/asia/panjshir-resistance-taliban-massoud.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/17/world/asia/panjshir-resistance-taliban-massoud.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |سەردێڕ=In Panjshir, Few Signs of an Active Resistance, or Any Fight at All |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|دوایین١=Huylebroek |یەکەم١=Jim |دوایین٢=Blue |یەکەم٢=Victor J.}}{{cbignore}}</ref> بەپێی [[پڕۆژەی تێچووەکانی جەنگ]]، لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠١</bdi> و <bdi>٢٠٢١</bdi>دا <bdi>١٧٦،٠٠٠</bdi> کەس لە ململانێکاندا کوژراون، کە <bdi>٤٦،٣١٩</bdi> کەسیان مەدەنی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human and Budgetary Costs to Date of the U.S. War in Afghanistan, 2001–2022 {{!}} Figures {{!}} Costs of War|ناونیشان=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Costs of War|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906010357/https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی [[پرۆگرامی داتای ململانێی ئوپسالا]]، لانیکەم <bdi>٢١٢،١٩١</bdi> کەس لە ململانێکاندا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ucdp.uu.se/country/700|سەردێڕ=UCDP – Uppsala Conflict Data Program|وێبگە=ucdp.uu.se|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819054652/https://www.ucdp.uu.se/country/700|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە دۆخی شەڕ لە وڵاتەکەدا لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> کۆتایی ھات، بەڵام ململانێی چەکداری لە ھەندێک ناوچەدا بەردەوامە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=One year later, Austin acknowledges lasting questions over Afghanistan war's end |ناونیشان=https://www.stripes.com/theaters/us/2022-08-30/lasting-questions-afghanistan-withdrawal-7156882.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Stars and Stripes |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221001113942/https://www.stripes.com/theaters/us/2022-08-30/lasting-questions-afghanistan-withdrawal-7156882.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Karzai says while the war has ended, unity has not yet been achieved {{!}} Ariana News |ناونیشان=https://www.ariananews.af/karzai-says-while-the-war-has-ended-unity-has-not-yet-been-achieved/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ariananews.af|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221001113942/https://www.ariananews.af/karzai-says-while-the-war-has-ended-unity-has-not-yet-been-achieved/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Briefing by Special Representative Deborah Lyons to the Security Council |ناونیشان=https://unama.unmissions.org/briefing-special-representative-deborah-lyons-security-council-10 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNAMA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221004064300/https://unama.unmissions.org/briefing-special-representative-deborah-lyons-security-council-10 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی [[شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی و تاڵیبان|شەڕوپێکدادانەکانی نێوان تاڵیبان و لقی ناوخۆیی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، ھەروەھا [[یاخیبوونی کۆمارییەکان لە ئەفغانستان|یاخیبوونی کۆمارییەکان]]ی دژە-تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hamid Karzai stays on in Afghanistan — hoping for the best, but unable to leave|بڵاوکەرەوە=[[NPR]] |ناونیشان=https://www.npr.org/2022/08/08/1115674232/afghanistan-taliban-hamid-karzai-us-withdrawal |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230119174316/https://www.npr.org/2022/08/08/1115674232/afghanistan-taliban-hamid-karzai-us-withdrawal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Taliban Humvee in Kabul, August 2021 (cropped).png|thumb|left|چەکدارانی تاڵیبان لە کابول لەسەر ئۆتۆمبێلێکی گیراوی جۆری [[ھەمڤی]] دوای [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|کەوتنی کابول لە ٢٠٢١]]]] حکوومەتی تاڵیبان لەلایەن [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵا]] [[ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Zucchino|یەکەم=David|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}{{cbignore}}</ref> و سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەر [[حەسەن ئاخوند]] سەرپەرشتی دەکرێت، کە لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه طالبان حکومت جدید خود را با رهبری ملا حسن اخوند اعلام کرد |بڵاوکەرەوە=BBC News فارسی |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-58477769 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907202525/https://www.bbc.com/persian/afghanistan-58477769 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban announce new government for Afghanistan|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئاخوند یەکێکە لە چوار دامەزرێنەری تاڵیبان<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Profile: Who is Afghanistan's new caretaker prime minister?|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2319144/profile-who-is-afghanistans-new-caretaker-prime-minister|newspaper=The Express Tribune|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210908140526/https://tribune.com.pk/story/2319144/profile-who-is-afghanistans-new-caretaker-prime-minister|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پێشتر جێگری سەرۆک وەزیران بوو لە ئیماراتی پێشوودا؛ دانانی ئەو وەک سازشێک لە نێوان میانڕەوەکان و توندڕەوەکاندا بینرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|سەردێڕ=Hardliners get key posts in new Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کابینەی ئەفغانستان|کابینەیەکی نوێی پیاوانە]] پێکھێنرا، کە [[عەبدول حەکیم حەقانی]] وەک وەزیری دادی تێدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Announces Head of State, Acting Ministers |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|newspaper=[[TOLOnews]] |ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan-174556 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907182414/https://tolonews.com/afghanistan-174556 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Name Their Deputy Ministers, Doubling Down On An All-Male Team |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[NPR]] |ناونیشان=https://www.npr.org/2021/09/21/1039232797/taliban-women-all-male-government-cabinet-ministers |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010123846/https://www.npr.org/2021/09/21/1039232797/taliban-women-all-male-government-cabinet-ministers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>٢٠</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، [[سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس]] نامەیەکی لە وەزیری دەرەوەی کاربەڕێکەر [[ئەمیر خان موتەقی]] پێگەیشت بۆ ئەوەی بە فەرمی داوای کورسییەکەی ئەفغانستان وەک دەوڵەتێکی ئەندام بکات بۆ گوتەبێژی فەرمییان لە [[دەوحە]]، [[سوھەیل شاھین]]. نەتەوە یەکگرتووەکان دانی بە حکوومەتی پێشووی تاڵیباندا نەنابوو و بڕیاریدا لەبری ئەوە لەگەڵ حکوومەتی ئەوکاتی لە دەربەدەریدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2021/9/24/who-will-speak-for-afghanistan-at-the-united-nations|سەردێڕ=Who will speak for Afghanistan at the United Nations?|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211014060240/https://www.aljazeera.com/economy/2021/9/24/who-will-speak-for-afghanistan-at-the-united-nations|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتانی ڕۆژئاوا زۆربەی یارمەتییە مرۆییەکانیان بۆ ئەفغانستان ھەڵپەسارد دوای ئەوەی تاڵیبان لە ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا دەستی بەسەر وڵاتەکەدا گرت؛ [[بانکی نێونەتەوەیی]] و [[سندووقی نێونەتەوەییی دراو]] پێدانەکانی خۆیان ڕاگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China urges World Bank, IMF to help Afghanistan |ناونیشان=https://www.news24.com/news24/world/news/china-urges-world-bank-imf-to-help-afghanistan-20211028 |ئیش=News24 |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602222034/https://www.news24.com/news24/world/news/china-urges-world-bank-imf-to-help-afghanistan-20211028 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan: Can the Taliban avert a food crisis without foreign aid? |ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistan-can-the-taliban-avert-a-food-crisis-without-foreign-aid/a-59790464 |بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221226203615/http://www.dw.com/en/afghanistan-can-the-taliban-avert-a-food-crisis-without-foreign-aid/a-59790464 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زیاتر لە نیوەی <bdi>٣٩</bdi> ملیۆن دانیشتووانی ئەفغانستان لە تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا ڕووبەڕووی [[ئاسایشی خۆراک|کەمیی خۆراکی]] توند بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Countdown to catastrophe': half of Afghans face hunger this winter – UN |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220609005548/https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ لە <bdi>١١</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا ڕایگەیاند کە ئەفغانستان بەھۆی قەیرانی ئابووری و بانکییەوە ڕووبەڕووی [[قاتوقڕی|برسێتییەکی]] بەربڵاو بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan Facing Famine: UN, World Bank, US Should Adjust Sanctions, Economic Policies |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2021/11/11/afghanistan-facing-famine |بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220512115310/https://www.hrw.org/news/2021/11/11/afghanistan-facing-famine |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاڵیبان لە سەرەتادا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕووبەڕووی گەندەڵی بووەوە، و ئاستی وڵاتەکەیان لە [[پێوەرەکانی هەستکردن بە گەندەڵی|پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی]] لە <bdi>١٧٤</bdi>ەمەوە بۆ <bdi>١٥٠</bdi>یەم لە نێوان <bdi>١٨٠</bdi> وڵات لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٢١</bdi> بۆ <bdi>٢٠٢٢</bdi> باشتر کرد،<ref name=":0" /> بەڵام لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا دابەزی بۆ <bdi>١٦٢</bdi>یەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=2023 Corruption Perceptions Index: Explore the results |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Transparency.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204001659/https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا دەوترێت کە تاڵیبان بەرتیل و باج سەندنی نایاسایی لە بوارەکانی خزمەتگوزاری گشتیدا کەمکردووەتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Can the Taliban Tackle Corruption in Afghanistan? |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/can-the-taliban-tackle-corruption-in-afghanistan-/6942205.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=VOA |وتەگێڕانەوە=Taliban-ruled Afghanistan is ranked 150th, a remarkable status upgrade from its 174th ranking in 2021. In 2011, at the height of U.S. military and developmental engagement in Afghanistan, the country was ranked 180th, next to North Korea and Somalia. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816235333/https://www.voanews.com/a/can-the-taliban-tackle-corruption-in-afghanistan-/6942205.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Iran vs Afghanistan.jpg|thumb|بەرپرسێکی تاڵیبان لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئێران [[حوسێن ئەمیرعەبدوڵڵاھیان]] لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>]] لە ھەمان کاتدا، دۆخی مافەکانی مرۆڤ لە وڵاتەکەدا بەرەو خراپتر چووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Taliban blasted for 'shocking oppression' of women |وێبگە=Arab News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2372216/world |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230912213450/https://www.arabnews.com/node/2372216/world |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای داگیرکاریی ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi>، زیاتر لە <bdi>٥٫٧</bdi> ملیۆن پەنابەر گەڕانەوە ئەفغانستان؛<ref>Afghan Refugees, Costs of War, {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://costsofwar.org/article/afghan-refugees |سەردێڕ=Afghan Refugees &#124; Costs of War |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130310001659/http://costsofwar.org/article/afghan-refugees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٣}}, 2012</ref> بەڵام، لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا، <bdi>٢٫٦</bdi> ملیۆن ئەفغانی وەک پەنابەر مانەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئێران و پاکستان، و <bdi>٤</bdi> ملیۆن کەسی دیکەش لە ناوخۆی وڵاتەکەدا ئاوارە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In numbers: Life in Afghanistan after America leaves |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57767067 |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210823133602/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57767067 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، حکوومەتی پاکستان بڕیاری [[دەرکردنی پەنابەرە ئەفغانییەکان لە پاکستان|دەرکردنی ئەفغانییەکانی لە پاکستانەوە]] دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='What's wrong?': The silence of Pakistanis on expulsion of Afghan refugees |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/whats-wrong-the-silence-of-pakistanis-on-expulsion-of-afghan-refugees |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126111459/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/whats-wrong-the-silence-of-pakistanis-on-expulsion-of-afghan-refugees |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئێرانیش بڕیاری دا ھاووڵاتییە [[ئەفغانییەکان لە ئێران|ئەفغانییەکان]] دیپۆرتی ئەفغانستان بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghans Banned From 16 Provinces In Iran As Forced Exodus Continues |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-afghans-banned-provinces/32713320.html |بڵاوکەرەوە=Radio Free Europe/Radio Liberty |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126112954/https://www.rferl.org/a/iran-afghans-banned-provinces/32713320.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەسەڵاتدارانی تاڵیبان دیپۆرتکردنەوەی ئەفغانییەکانیان وەک "کردەوەیەکی نامرۆڤانە" ئیدانە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban: Iran Deports Almost 350,000 Afghans Within 3 Months |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/taliban-iran-deports-almost-350-000-afghans-within-3-months/7392705.html |ئیش=VOA News |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126101758/https://www.voanews.com/a/taliban-iran-deports-almost-350-000-afghans-within-3-months/7392705.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەفغانستان لە کۆتاییەکانی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا ڕووبەڕووی قەیرانێکی مرۆیی بووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Over 1 mn Afghan children facing severe malnutrition, says WHO chief |ناونیشان=https://www.business-standard.com/world-news/over-1-mn-afghan-children-facing-severe-malnutrition-says-who-chief-123122200080_1.html |ئیش=Business Standard |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240101131416/https://www.business-standard.com/world-news/over-1-mn-afghan-children-facing-severe-malnutrition-says-who-chief-123122200080_1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>١٠</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، وەزارەتی دەرەوەی ئەفغانستان پشتڕاستی کردەوە کە نوێنەرانی تاڵیبان بەشداری لە [[کۆنفرانسی گۆڕانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان ٢٠٢٤|کۆنفرانسی گۆڕانی کەشووھەوای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ساڵی ٢٠٢٤]] دەکەن، کە ئەمەش یەکەمجارە ئەو وڵاتە بەشداری بکات لەوەتەی تاڵیبان لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> گەڕاوەتەوە بۆ دەسەڵات. ئەفغانستان لە لوتکەکانی پێشوو بێبەش کرابوو بەھۆی نەبوونی دانپێدانانی جیھانی بۆ ڕژێمی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan's Taliban send delegation to COP climate summit |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistans-taliban-send-delegation-to-cop-climate-summit/a-70746139 |وێبگە=DW News |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241111055530/https://www.dw.com/en/afghanistans-taliban-send-delegation-to-cop-climate-summit/a-70746139 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٥</bdi>، ئێران فەرمانی دەرکرد بۆ [[دیپۆرتکردنەوەی ئەفغانییەکان لە ئێران ٢٠٢٥|دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵی نزیکەی ٤ ملیۆن کۆچبەر و پەنابەری ئەفغانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='They threw us out like garbage': Iran rushes deportation of 4 million Afghans before deadline |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2025/jul/07/iran-rushes-deportation-4-million-afghans-deadline-women-repression |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> [[قەیرانی برسێتیی ئەفغانستان لە ٢٠٢٥-٢٠٢٦|قەیرانی برسێتی لە ساڵانی ٢٠٢٥-٢٠٢٦ لە ئەفغانستان]] یەکێکە لە سەختترینەکانی جیھان، کە تێیدا زیاتر لە <bdi>١٧</bdi> ملیۆن کەس—کە دەکاتە یەک لەسەر سێی دانیشتووان—پێویستیان بە ھاوکارییەکی خێرای خۆراک ھەیە. بەھۆی بەردەوامیی [[وشکەساڵی لە ئەفغانستان|وشکەساڵی]]، داڕمانی ئابووری، و گەڕانەوەی بەکۆمەڵی پەنابەران، ئەم قەیرانە وایکردووە زیاتر لە <bdi>٤٫٩</bdi> ملیۆن منداڵ و ژن پێویستیان بە چارەسەری بەدخۆراکی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.wfp.org/emergencies/afghanistan |ئیش=[[World Food Programme]]}}</ref> == جوگرافیا == {{Main|جوگرافیای ئەفغانستان}} ئەفغانستان لە ناوەڕاست و باشووری ئاسیا ھەڵکەوتووە.<ref>* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |سەردێڕ=U.S. maps |بڵاوکەرەوە=Pubs.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.worldbank.org/en/region/sar |سەردێڕ=South Asia: Data, Projects, and Research |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150301035209/http://www.worldbank.org/en/region/sar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |سەردێڕ=Maps Showing Geology, Oil and Gas Fields and Geological Provinces of South Asia (Includes Afghanistan) |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |سەردێڕ=University of Washington Jackson School of International Studies: The South Asia Center |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402100846/http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |سەردێڕ=Syracruse University: The South Asia Center |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150326065054/http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ii.umich.edu/csas |سەردێڕ=Center for South Asian Studies (CSAS) |وێبگە= U-M LSA |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211204817/http://www.ii.umich.edu/csas/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#asia |سەردێڕ=Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings |بڵاوکەرەوە=[[UNdata]] |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan |title=Afghanistan |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=17 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225235842/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan |archive-date=25 February 2010 |url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Tan |یەکەم١=Anjelica |سەردێڕ=A new strategy for Central Asia |ناونیشان=https://thehill.com/opinion/international/483511-a-new-strategy-for-central-asia |ئیش=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=, as Afghan President Ashraf Ghani has noted, Afghanistan is itself a Central Asian country. |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816055841/https://thehill.com/opinion/international/483511-a-new-strategy-for-central-asia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary |بڵاوکەرەوە=Cambridge University |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٦١٩٥٠-٠|ناونیشان=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006145913/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghanistan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ناوچەیەی کە ئەفغانستان دەکەوێتە چەقیەوە بە "ڕێڕەوی ئاسیا" دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GB-JV2eOr2UC&pg=PA257|سەردێڕ=Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia|یەکەم=Jason|دوایین=Neelis|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨١٥٩-٥}}</ref> و وڵاتەکە نازناوی "دڵی ئاسیا"ی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html |سەردێڕ=Afghanistan: Cultural Crossroad at the Heart of Asia |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830013605/https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html}}</ref> شاعیری بەناوبانگی [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] [[عەللامە ئیقبال]] جارێک لەسەر وڵاتەکەی نووسیوە: {{Blockquote|ئاسیا جەستەیەکی ئاو و خاکە، کە تێیدا نەتەوەی ئەفغان دڵیەتی. لە ئاژاوەکەی ئەوەوە، ئاژاوەی ئاسیا دروست دەبێت؛ و لە ڕێککەوتنەکەیەوە، ڕێککەوتنی ئاسیا.}} بە ڕووبەری زیاتر لە {{convert|<bdi>652864</bdi>|km2|abbr=on}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Land area (sq. km) |ناونیشان=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |ئیش=World Development Indicators |بڵاوکەرەوە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029185313/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> ئەفغانستان <bdi>٤١</bdi>ەمین وڵاتە لە [[پێرستی وڵاتان و ناوچەکانی پاشکۆ بەپێی ڕووبەر|گەورەترین وڵاتانی جیھان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#af |سەردێڕ=CIA Factbook – Area: 41 |بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمێک گەورەترە لە فەڕەنسا و بچووکترە لە میانمار، و نزیکەی بە قەبارەی تێکساسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ھیچ کەناراوێکی نییە، چونکە ئەفغانستان [[وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی|دەورەدراوە بە وشکانی]]. ئەفغانستان درێژترین سنووری وشکانی (کە [[ھێڵی دیورەند]]ە) لەگەڵ پاکستاندا ھەیە لە ڕۆژھەڵات و باشوورەوە، بەدوایدا سنوورەکانی لەگەڵ تاجیکستان لە باکووری ڕۆژھەڵات، ئێران لە ڕۆژئاوا، تورکمانستان لە باکووری ڕۆژئاوا، ئۆزبەکستان لە باکوور، و چین لە دووریی باکووری ڕۆژھەڵات دێت؛ ھیندستان بانگەشەی بوونی سنوورێک لەگەڵ ئەفغانستان دەکات لە ڕێگەی [[کەشمیر]]ـی ژێر بەڕێوەبردنی پاکستانەوە.<ref>[https://www.mha.gov.in/sites/default/files/BMIntro-1011.pdf "International Land Border."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308124901/https://www.mha.gov.in/sites/default/files/BMIntro-1011.pdf |date=8 March 2021 }} India Ministry of Home Affairs. Retrieved 13 November 2021.</ref> بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە باشووری ڕۆژئاواوە، ئەفغانستان ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|پارێزگاکانی سیستان و بەلۆچستان]]، پارێزگای خۆراسانی باشوور، و [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]] لە ئێران؛ [[پارێزگای ئاھال]]، [[پارێزگای ماری]]، و [[پارێزگای لێباپ]] لە تورکمانستان؛ [[پارێزگای سورخۆندەریۆ]] لە ئۆزبەکستان؛ [[پارێزگای خەتلۆن]] و [[گۆرنۆ-بەدەخشان|ھەرێمی ئۆتۆنۆمی گۆرنۆ-بەدەخشان]] لە تاجیکستان؛ [[سینجیانگ|ھەرێمی ئۆتۆنۆمی سینجیانگی ئویغور]] لە چین؛ و [[گیلگیت-بالتستان|ناوچەی گیلگیت-بالتستان]]، [[خەیبەر پختونخوا|پارێزگای خەیبەر پەختونخوا]]، و [[بەلۆچستان، پاکستان|پارێزگای بەلۆچستان]] لە پاکستان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cary Gladstone|سەردێڕ=Afghanistan Revisited|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aH_KCWVB6W0C&pg=PA121|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Nova Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠٣٣-٤٢١-٨|پەڕە=١٢١}}</ref> [[File:FrontLines Environment Photo Contest Winner -5 (5808476109).jpg|thumb|کشتوکاڵی دەشتایییەکانی لافاو لە [[ڕێڕەوی واخان]]، [[چیاکانی پامیر]]]] جوگرافیای ئەفغانستان ھەمەچەشنە، بەڵام زیاتر شاخاوی و سەختە، کە ھەندێک زنجیرەچیای نائاسایی تێدایە بە یاوەریی بان و حەوزی ڕووبارەکان.<ref name="Fisher-2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA59|سەردێڕ=The Far East and Australasia 2003|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٣-٩|chapter=Afghanistan: Physical and Social Geography|دوایین=Fisher|یەکەم=W. B.|پەڕەکان=٥٩–٦٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628041355/https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA59|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە زۆری زنجیرەچیای [[ھیندووکوش]] تێیدا باڵادەستە، کە درێژکراوەی ڕۆژئاوای [[ھیمالایا]]یە و دەگاتە ڕۆژھەڵاتی [[تیبت]] لە ڕێگەی [[چیاکانی پامیر]] و چیاکانی [[قەرەقورم]] لە دووریی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان. زۆربەی بەرزترین خاڵەکان لە ڕۆژھەڵاتدان، کە لە دۆڵە شاخاوییە بەپیتەکان پێکدێن و زۆرجار بە بەشێک لە "[[سەقفی جیھان]]" دادەنرێن. ھیندووکوش لە بەرزاییەکانی ڕۆژئاوای ناوەڕاست کۆتایی دێت، و دەشتەکان لە باکوور و باشووری ڕۆژئاوا دروست دەکات، کە بریتین لە دەشتەکانی [[تورکستان]] و [[حەوزی سیستان]]؛ ئەم دوو ناوچەیە بەڕیز لە دەشتاییە گیاوی و نیمچە بیابانەکان، ھەروەھا بیابانە گەرم و باویەکان پێکدێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=l_AdBQAAQBAJ&pg=PT26|سەردێڕ=Afghanistan|یەکەم=Kim|دوایین=Whitehead|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=٩٧٨-١-٦٣٣٥٥-٩٨٩-٩}}</ref> دارستانەکان لەو ڕێڕەوەدان کە دەکەوێتە نێوان پارێزگاکانی [[پارێزگای نورستان|نورستان]] و [[پارێزگای پکتیکا|پکتیکا]] (بڕوانە [[دارستانە کۆنیفەرییەکانی شاخەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەفغان]]),<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cropwatch.unl.edu/documents/Forests%20of%20Afghanistan.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cropwatch.unl.edu/documents/Forests%20of%20Afghanistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Forests of Afghanistan |وێبگە=cropwatch.unl.edu |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> و [[توندرا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتدایە. بەرزترین خاڵی وڵاتەکە لوتکەی [[نۆشاخ]]ـە، کە {{convert|<bdi>7492</bdi>|m|abbr=on}} لە ئاستی دەریاوە بەرزە.<ref name="Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Afghanistan|access-date=24 September 2022|year=2022}}</ref> نزمترین خاڵیش کەوتووەتە [[پارێزگای جەوزجان]] لە کەناری ڕووباری ئاموو، بە بەرزیی {{convert|<bdi>258</bdi>|m|abbr=on}} لە ئاستی دەریاوە. [[File:Afghan topo en.jpg|thumb|upright=1.5|[[تۆپۆگرافیا|تۆپۆگرافیای]] شاخاویی ئەفغانستان]] سەرەڕای ھەبوونی چەندین ڕووبار و [[پێڕستی بەنداوەکانی ئەفغانستان|بەنداو]]، بەشێکی زۆری وڵاتەکە وشکە. [[حەوزی سیستان]] کە حەوزێکی [[ئەندۆرھیك]]ـە، یەکێکە لە وشکترین ناوچەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf |سەردێڕ=History of Environmental Change in the Sistan Basin 1976–2005 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807214557/http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ڕووباری ئاموودەریا|ئاموودەریا]] لە باکووری ھیندووکوشەوە ھەڵدەقوڵێت، لەکاتێکدا [[ڕووباری ھەریرود|ڕووباری ھەری]] لە نزیکەوە بەرەو ڕۆژئاوا بە ئاراستەی [[ھیرات]] دەڕوات، و [[ڕووباری ئەرغەنداب]] لە ناوچەی ناوەڕاستەوە بەرەو باشوور دەڕوات. بەرەو باشوور و ڕۆژئاوای ھیندووکوش چەندین چەم دەڕژێن کە لقەکانی [[ڕووباری ئیندوس]]ـن،<ref name="Fisher-2002"/> وەک [[ڕووباری ھێلمەند]]. [[ڕووباری کابول]] بە ئاراستەی ڕۆژھەڵات بەرەو ئیندوس دەڕوات و لە ئۆقیانووسی ھیندی کۆتایی دێت.<ref name="afghanistans.com-1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/RiversLakes.htm|سەردێڕ=Afghanistan Rivers Lakes – Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815172309/https://www.afghanistans.com/Information/RiversLakes.htm}}</ref> ئەفغانستان بەفرێکی قورس دەبینێت لە زستاندا لە شاخەکانی ھیندووکوش و پامیر، و توانەوەی بەفر لە وەرزی بەھاردا دەچێتە ناو [[پێڕستی ڕووبارەکانی ئەفغانستان|ڕووبارەکان، دەریاچەکان و چەمەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=16066 |سەردێڕ=Snow in Afghanistan: Natural Hazards |بڵاوکەرەوە=NASA |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230235107/http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=16066 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://in.reuters.com/article/afghanistan-snow-idINDEE80H0BR20120118 |ئیش=Reuters |سەردێڕ=Snow may end Afghan drought, but bitter winter looms |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233432/http://in.reuters.com/article/2012/01/18/afghanistan-snow-idINDEE80H0BR20120118 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> بەڵام، دوو لەسەر سێی ئاوی وڵاتەکە دەچێتە ناو وڵاتە دراوسێیەکانی وەک ئێران، پاکستان و [[تورکمانستان]]. وەک لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا ڕاپۆرت کراوە، دەوڵەت پێویستی بە زیاتر لە <bdi>$٢</bdi> ملیار ھەیە بۆ چاککردنەوەی سیستەمەکانی ئاودێری بۆ ئەوەی ئاوەکە بە باشی بەڕێوە ببرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0615/Afghanistan-s-woeful-water-management-delights-neighbors |سەردێڕ=Afghanistan's woeful water management delights neighbors |ئیش=The Christian Science Monitor |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101114131338/http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0615/Afghanistan-s-woeful-water-management-delights-neighbors |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەفغانستان، [[ڕووبەری دارستان]] نزیکەی <bdi>٢٪</bdi>ی کۆی ڕووبەری وشکانی پێکدەھێنێت، کە یەکسانە بە <bdi>١،٢٠٨،٤٤٠</bdi> ھێکتار دارستان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا، کە لەوەتەی ساڵی <bdi>١٩٩٠</bdi>ەوە گۆڕانکاری بەسەردا نەھاتووە. لەو دارستانانەی کە بە شێوەیەکی سروشتی خۆیان نوێ دەکەنەوە، <bdi>٠٪</bdi> ڕاپۆرت کراوە کە [[دارستانی سەرەتایی]] بن (کە پێکھاتووە لە جۆرە ڕەسەنەکانی درەخت کە ھیچ نیشانەیەکی ڕوونی چالاکیی مرۆڤیان پێوە دیار نییە)، و نزیکەی <bdi>٠٪</bdi>ی ڕووبەری دارستانەکان لە ناوچە پارێزراوەکاندایە. بۆ ساڵی <bdi>٢٠١٥</bdi>، ڕاپۆرت کراوە کە <bdi>١٠٠٪</bdi>ی ڕووبەری دارستانەکان لەژێر [[خاوەندارێتیی دەوڵەت]]ـدان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |سەردێڕ=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |بڵاوکەرەوە=Food and Agriculture Organization of the United Nations |ساڵ=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911122341/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Forest Resources Assessment 2020, Afghanistan |ناونیشان=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/AFG/home/overview |وێبگە=Food Agriculture Organization of the United Nations |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240910130107/https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/AFG/home/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەچیای ھیندووکوش لە باکووری ڕۆژھەڵات، کە دەکەوێتە ناو و دەوروبەری [[پارێزگای بەدەخشان]]ـی ئەفغانستان، لە ناوچەیەکی [[ژینگەی سروشتی#چالاکیی جیۆلۆجی|چالاكی جیۆلۆجی]]دایە کە بوومەلەرزە نزیکەی ھەموو ساڵێک ڕوودەدات.<ref>{{cite tech report |last=Crone |first=Anthony J. |title=Earthquakes Pose a Serious Hazard in Afghanistan |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2007/3027/pdf/FS07-3027_508.pdf |publisher=[[US Geological Survey]] |access-date=14 October 2011 |id=Fact Sheet FS 2007–3027 | date=April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727072311/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3027/pdf/FS07-3027_508.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref> دەکرێت کوشندە و وێرانکەر بن، کە دەبێتە ھۆی [[ھەرەسی زەوی]] لە ھەندێک بەش یان [[ھەرەسی بەفر لە ئەفغانستان ٢٠٠٩|ھەرەسی بەفر]] لە کاتی زستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Earthquake Hazards |ناونیشان=https://afghanistan.cr.usgs.gov/earthquake-hazards |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111004040745/http://afghanistan.cr.usgs.gov/earthquake-hazards |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=USGS Projects in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=US Geological Survey |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١١}}</ref> لە حوزەیرانی <bdi>٢٠٢٢</bdi>، [[بوومەلەرزەی حوزەیرانی ٢٠٢٢ی ئەفغانستان|بوومەلەرزەیەکی وێرانکەری بە ھێزی ٥٫٩]] لە نزیک سنووری پاکستان ڕوویدا، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی لانیکەم <bdi>١،١٥٠</bdi> کەس و ترسی لە قەیرانێکی گەورەی مرۆیی دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Noroozi |یەکەم١=Ebrahim |سەردێڕ=Deadly quake a new blow to Afghans enervated by poverty |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/deadly-quake-a-new-blow-to-afghans-enervated-by-poverty/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|agency=[[Associated Press]] |بڵاوکەرەوە=[[CTV News]] |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703044828/https://www.ctvnews.ca/world/deadly-quake-a-new-blow-to-afghans-enervated-by-poverty-1.5963026 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>٧</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، [[بوومەلەرزەی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ی ئەفغانستان|بوومەلەرزەیەکی بە ھێزی ٦٫٣]] لە باکووری ڕۆژئاوای ھیرات ڕوویدا، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زیاتر لە <bdi>١،٤٠٠</bdi> کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquakes-herat-province-health-situation-report-no-12-november-2023|وێبگە=reliefweb.int|سەردێڕ=Afghanistan: Earthquakes in Herat Province, Health Situation Report No. 12, November 2023|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240405192018/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquakes-herat-province-health-situation-report-no-12-november-2023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کەشووھەوا === [[File:Koppen-Geiger Map v2 AFG 1991–2020.svg|thumb|[[پۆلێنکردنی کەشووھەوای کۆپن|نەخشەی کەشووھەوای کۆپن]]ـی ئەفغانستان<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Beck |یەکەم١=Hylke E. |دوایین٢=Zimmermann |یەکەم٢=Niklaus E. |دوایین٣=McVicar |یەکەم٣=Tim R. |دوایین٤=Vergopolan |یەکەم٤=Noemi |دوایین٥=Berg |یەکەم٥=Alexis |دوایین٦=Wood |یەکەم٦=Eric F.|بەستەری نووسەر٦=Eric Franklin Wood |سەردێڕ=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بەرگ=٥|article-number=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214 |pmid=٣٠٣٧٥٩٨٨|pmc=٦٢٠٧٠٦٢|bibcode=2018NatSD...580214B}}</ref>]] ئەفغانستان خاوەنی [[کەشی کیشوەری|کەشووھەوایەکی کیشوەرییە]] لەگەڵ زستانی زۆر سارد لە [[هەزارەجات|بەرزاییەکانی ناوەڕاست]]، باکووری ڕۆژھەڵاتی سەھۆڵبەندان (لە دەوروبەری [[نورستان]])، و [[ڕێڕەوی واخان]]، کە تێیدا تێکڕای پلەی گەرما لە مانگی کانوونی دووەمدا لە خوار {{convert|<bdi>-15</bdi>|C}}ـەوەیە و دەتوانێت بگاتە {{convert|<bdi>-26</bdi>|C}}،<ref name="Fisher-2002"/> و ھاوینی گەرم لە ناوچە نزمەکانی [[حەوزی سیستان]] لە باشووری ڕۆژئاوا، حەوزی [[جەلال ئاباد]] لە ڕۆژھەڵات، و دەشتەکانی [[تورکستانی ئەفغانی|تورکستان]] بەدرێژایی [[ڕووباری ئاموودەریا|ئاموودەریا]] لە باکوور، کە تێیدا تێکڕای پلەی گەرما لە سەرووی {{convert|<bdi>35</bdi>|C}}ـەوەیە لە مانگی تەممووزدا<ref name="Factbook"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan {{!}} History, Map, Flag, Capital, Population, & Languages|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopædia Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211111113403/https://www.britannica.com/place/Afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و دەتوانێت بگاتە سەرووی {{convert|<bdi>43</bdi>|C}}.<ref name="Fisher-2002"/> وڵاتەکە بە شێوەیەکی گشتی لە ھاویندا [[وشکانی|وشکە]]، و زۆربەی بارانبارین لە نێوان کانوونی یەکەم و نیساندا دەبارێت. ناوچە نزمەکانی باکوور و ڕۆژئاوای ئەفغانستان وشکترین ناوچەن، و بارانبارین لە ڕۆژھەڵاتدا باوترە. ھەرچەندە نزیکە لە ھیندستانەوە، ئەفغانستان بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەرەوەی ناوچەی [[وەرزی گەرما و باران|وەرزی گەرما و باران (مۆنسوون)]]دایە،<ref name="Fisher-2002"/> جگە لە [[پارێزگای نورستان]]، کە ھەندێک جار بارانی مۆنسوونی ھاوینەی لێ دەبارێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=69V7DwAAQBAJ&pg=PA31|سەردێڕ=Terraced Landscapes|یەکەم=Drago|دوایین=Kladnik|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Založba ZRC|ژپنک=٩٧٨-٩٦١-٠٥-٠٠١٩-٣}}</ref> ھەرچەندە ئەفغانستان بە ڕێژەیەکی کەم بەشداری لە دەردانی [[گازی خانووی شووشەیی|گازە دەردراوەکانی خانووی شووشەیی]] جیھانیدا کردووە، بەڵام یەکێکە لە ھەستیارترین وڵاتان بەرامبەر بە [[گۆڕانی کەشوهەوا|گۆڕانی کەشووھەوا]] و کەمترین ئامادەکاری ھەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەرییەکانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Notre Dame Global Adaptation Initiative |سەردێڕ=Country Index Rankings |ناونیشان=https://gain.nd.edu/our-work/country-index/rankings/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303150416/https://gain.nd.edu/our-work/country-index/rankings/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[گۆڕانی کەشوهەوا لە ئەفغانستان|گۆڕانی کەشووھەوا لە ئەفغانستان]] دەبێتە ھۆی وشکەساڵی زۆرتر و سەختتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan: The alarming effects of climate change {{!}} OCHA |ناونیشان=https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unocha.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204072850/https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clark |یەکەم=Kate |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Global Warming and Afghanistan: Drought, hunger and thirst expected to worsen |ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/global-warming-and-afghanistan-drought-hunger-and-thirst-expected-to-worsen/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English |زمان=ps-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203223701/https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/global-warming-and-afghanistan-drought-hunger-and-thirst-expected-to-worsen/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بارودۆخی وشکەساڵی سەخت کاریگەری لەسەر <bdi>٢٥</bdi> لە کۆی <bdi>٣٤</bdi> پارێزگای وڵاتەکە داناوە، و کاریگەری لەسەر زیاتر لە نیوەی دانیشتووانەکەی ھەیە.<ref name=":43">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Afghanistan: The alarming effects of climate change {{!}} OCHA |ناونیشان=https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unocha.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204072850/https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم وشکەساڵییانە دەبنە ھۆی [[بەبیابانبوون]]،<ref name=":43"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Socio-Economic Impacts of Climate Change in Afghanistan. A Report to the Department for International Development |ناونیشان=https://www.weadapt.org/sites/weadapt.org/files/legacy-new/placemarks/files/5345354491559sei-dfid-afghanistan-report-1-.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200628173538/https://www.weadapt.org/sites/weadapt.org/files/legacy-new/placemarks/files/5345354491559sei-dfid-afghanistan-report-1-.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> کەمبوونەوەی [[ئاسایشی خۆراک|خۆراک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=World Food Programme |سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.wfp.org/emergencies/afghanistan-emergency |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wfp.org |زمان=en}}</ref> و [[ئاسایشی ئاو]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Akhundzadah |یەکەم١=Noor Ahmad |دوایین٢=Soltani |یەکەم٢=Salim |دوایین٣=Aich |یەکەم٣=Valentin |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Impacts of Climate Change on the Water Resources of the Kunduz River Basin, Afghanistan |journal=Climate |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕە=١٠٢|doi=10.3390/cli8100102 |doi-access=free |bibcode=2020Clim....8..102A |issn=2225-1154}}</ref> تێکچوونی کشتوکاڵ، و دەبنە ھۆی [[ئاوارەبوونی ناوخۆیی|ئاوارەبوونی ناوخۆیی]].<ref name="actionaid.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Women and children most at risk as climate change and conflict drive migration in Afghanistan {{!}} ActionAid International |ناونیشان=https://actionaid.org/news/2021/women-and-children-most-risk-climate-change-and-conflict-drive-migration-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=actionaid.org |زمان=en}}</ref> بارانبارینی سەخت لە ماوەیەکی کورتدا ھەروەھا ئەگەری ڕوودانی زیاترە، کە مەترسییەکانی [[لافاو]] و [[هەرەسی زەوی]] زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan's impending climate disaster – DW – 08/30/2021 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907131158/https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما، نزیکەی <bdi>١٤٪</bdi>ی ڕووبەری سەھۆڵبەندانەکانی ئەفغانستان لە نێوان ساڵانی <bdi>١٩٩٠</bdi> و <bdi>٢٠١٥</bdi> لەدەستچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bjelica |یەکەم=Jelena |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Shrinking, Thinning, Retreating: Afghan glaciers under threat from climate change |ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/shrinking-thinning-retreating-afghan-glaciers-under-threat-from-climate-change/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English |زمان=ps-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210904173007/https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/shrinking-thinning-retreating-afghan-glaciers-under-threat-from-climate-change/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ئەمەش مەترسی [[لافاوی دەرچوونی دەریاچەی سەهۆڵبەندان|لافاوی دەرچوونی دەریاچەی سەھۆڵبەندانی]] زیادکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=International Centre for Integrated Mountain Development |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Learning from a disaster event: Investigating the 2018 Panjshir flood in Afghanistan |ناونیشان=https://www.icimod.org/success-stories/learning-from-a-disaster-event-investigating-the-2018-panjshir-flood-in-afghanistan/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ICIMOD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204074349/https://www.icimod.org/success-stories/learning-from-a-disaster-event-investigating-the-2018-panjshir-flood-in-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠٥٠</bdi>، گۆڕانی کەشووھەوا دەتوانێت ببێتە ھۆی ئاوارەبوونی <bdi>٥</bdi> ملیۆن کەسی دیکە لە ناوخۆی ئەفغانستاندا.<ref name="actionaid.org"/><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com) |یەکەم=Deutsche |سەردێڕ=Amid Taliban takeover, climate change could drive conflict {{!}} DW {{!}} 30 August 2021 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907131158/https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM |زمان=en-GB}}</ref> === فرەچەشنیی زیندەیی === [[File:Schneeleopard- P1020498.jpg|thumb|[[بەورەبەفرینە]] ئاژەڵی نیشتمانیی فەرمیی ئەفغانستانە.]] چەندین جۆری مەمکدار لە سەرتاسەری ئەفغانستاندا دەژین. [[بەورەبەفرینە|پڵنگی بەفرین]] و [[ورچی قاوەیی]] لە ناوچە بەرزەکانی [[توندرا|توندرای ئەلپین]]دا دەژین. [[مەڕی مارکۆ پۆلۆ]] تەنھا لە ناوچەی ڕێڕەوی واخان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان دەژی. ڕێوی، [[گورگ]]، [[سەگی ئاو|ئۆتەر]]، [[ئاسک]]، [[مەڕی کێوی]]، [[وشەک|لینکس]] و پشیلە گەورەکانی تر لە ناوچەی دارستانی شاخاویی ڕۆژھەڵات دەژین. لە دەشتە نیمچە-بیابانییەکانی باکووردا، ژیانی کێوی پێکھاتووە لە چەندین جۆری باڵندە، [[ژیشک|ژیژک]]، [[مشکی خاکی|گۆفەر]]، و گۆشتخۆرە گەورەکانی وەک [[چەقەڵی زێڕین|چەقەڵ]] و [[کەمتیاری خێزدار|کەمتیار]].<ref name="Gritzner-2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=q5QY3vCg338C&pg=PA22|سەردێڕ=Afghanistan, Second Edition|یەکەم١=Jeffrey A.|دوایین١=Gritzner|یەکەم٢=John F.|دوایین٢=Shroder|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٤٨٠-٥}}</ref> [[مامز]]، [[بەرازی کێوی|بەرازی کێوی]] و چەقەڵەکان لە دەشتە [[ستێپ|ستێپەکانی]] باشوور و ڕۆژئاوادا دەژین، لە کاتێکدا [[مونگووس]] و چیتەکان لە باشووری نیمچە-بیابانیدا دەژین.<ref name="Gritzner-2009"/> [[مارمۆت]] و [[کێوی شاخدار|ئایبێکس]] ھەروەھا لە شاخە بەرزەکانی ئەفغانستاندا دەژین، و [[قەرقاوڵ]] لە ھەندێک بەشی وڵاتەکەدا ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/PlantAnimal.htm|سەردێڕ=Afghanistan Plant and Animal Life – Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711065504/http://www.afghanistans.com/information/PlantAnimal.htm}}</ref> [[تەجەی ئەفغانی|سەگی ئەفغانی]] ڕەگەزێکی ڕەسەنی سەگە کە ناسراوە بە خێرایییەکەی و مووە درێژەکەی؛ بە ڕێژەیەک لە ڕۆژئاوادا ناسراوە.<ref name="Wahab-2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y20MTE0C9kwC&pg=PA10|سەردێڕ=A Brief History of Afghanistan|یەکەم١=Shaista|دوایین١=Wahab|یەکەم٢=Barry|دوایین٢=Youngerman|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٨١٩-٣}}</ref> ئاژەڵە [[خۆماڵی|ڕەسەنەکانی]] ئەفغانستان بریتین لە [[کەروێشکی باڵداری ئەفغانی]]، [[بەفری ئەفغانی]]، ''Paradactylodon'' (یان "سەلەمەندی شاخاویی [[پەغمان]]")، ''Stigmella kasyi''، ''Vulcaniella kabulensis''، [[مارمێلکەی پڵنگی ئەفغانی]]، ''Wheeleria parviflorellus''، و ئەوانی تر. ڕووەکە ڕەسەنەکان بریتین لە ''[[زەمبەقی ئەفغانی|Iris afghanica]]''. ئەفغانستان جۆرەھا باڵندەی ھەیە سەرەڕای کەشووھەوا تا ڕادەیەک وشکەکەی - کە بە <bdi>٤٦٠</bdi> جۆر خەمڵێندراوە کە <bdi>٢٣٥</bdi> جۆریان لە ناوخۆدا زاوزێ دەکەن.<ref name="Wahab-2007"/> ناوچەی دارستانیی ئەفغانستان ڕووەکی وەک درەختی [[سنەوبەر]]، درەختی [[قەزوان|سپروس]]، درەختی [[كاژ|فیر]] و [[سمر|لارچ]]ـی تێدایە، لە کاتێکدا ناوچە گیایییەکانی ستێپ پێکھاتوون لە درەختی [[گەڵاپان]]، گیای کورت، ڕووەکی [[هەمیشەسەوز]] و [[پێدەشت|دەوەنزارەکان]]. ناوچە بەرزە ساردەکان پێکھاتوون لە گیای بەرگەگر و ڕووەکی گوڵداری بچووک.<ref name="Gritzner-2009"/> چەندین ناوچە وەک [[پێڕستی ناوچە پارێزراوەکانی ئەفغانستان|ناوچەی پارێزراو]] دیاری کراون؛ سێ [[پارکی نیشتمانی]] ھەیە: [[بەند ئەمیر]]، [[پارکی نیشتمانیی واخان|واخان]] و [[پارکی نیشتمانیی نورستان|نورستان]]. ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا لە [[پێوەرەکانی یەکپارچەیی دیمەنی دارستان|پێوەری یەکپارچەیی دیمەنی دارستان]] تێکڕای خاڵی <bdi>٨٫٨٥</bdi> لە <bdi>١٠</bdi>ی ھەبوو، کە لە پلەی <bdi>١٥</bdi>ەمین بوو لەسەر ئاستی جیھان لە کۆی <bdi>١٧٢</bdi> وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Grantham|یەکەم١=H. S.|دوایین٢=Duncan|یەکەم٢=A.|دوایین٣=Evans|یەکەم٣=T. D.|دوایین٤=Jones|یەکەم٤=K. R.|دوایین٥=Beyer|یەکەم٥=H. L.|دوایین٦=Schuster|یەکەم٦=R.|دوایین٧=Walston|یەکەم٧=J.|دوایین٨=Ray|یەکەم٨=J. C.|دوایین٩=Robinson|یەکەم٩=J. G.|دوایین١٠=Callow|یەکەم١٠=M.|دوایین١١=Clements|یەکەم١١=T.|دوایین١٢=Costa|یەکەم١٢=H. M.|دوایین١٣=DeGemmis|یەکەم١٣=A.|دوایین١٤=Elsen|یەکەم١٤=P. R.|دوایین١٥=Ervin|یەکەم١٥=J.|دوایین١٦=Franco|یەکەم١٦=P.|دوایین١٧=Goldman|یەکەم١٧=E.|دوایین١٨=Goetz|یەکەم١٨=S.|دوایین١٩=Hansen|یەکەم١٩=A.|دوایین٢٠=Hofsvang|یەکەم٢٠=E.|دوایین٢١=Jantz|یەکەم٢١=P.|دوایین٢٢=Jupiter|یەکەم٢٢=S.|دوایین٢٣=Kang|یەکەم٢٣=A.|دوایین٢٤=Langhammer|یەکەم٢٤=P.|دوایین٢٥=Laurance|یەکەم٢٥=W. F.|دوایین٢٦=Lieberman|یەکەم٢٦=S.|دوایین٢٧=Linkie|یەکەم٢٧=M.|دوایین٢٨=Malhi|یەکەم٢٨=Y.|دوایین٢٩=Maxwell|یەکەم٢٩=S.|دوایین٣٠=Mendez|یەکەم٣٠=M.|دوایین٣١=Mittermeier|یەکەم٣١=R.|دوایین٣٢=Murray|یەکەم٣٢=N. J.|دوایین٣٣=Possingham|یەکەم٣٣=H.|دوایین٣٤=Radachowsky|یەکەم٣٤=J.|دوایین٣٥=Saatchi|یەکەم٣٥=S.|دوایین٣٦=Samper|یەکەم٣٦=C.|دوایین٣٧=Silverman|یەکەم٣٧=J.|دوایین٣٨=Shapiro|یەکەم٣٨=A.|دوایین٣٩=Strassburg|یەکەم٣٩=B.|دوایین٤٠=Stevens|یەکەم٤٠=T.|دوایین٤١=Stokes|یەکەم٤١=E.|دوایین٤٢=Taylor|یەکەم٤٢=R.|دوایین٤٣=Tear|یەکەم٤٣=T.|دوایین٤٤=Tizard|یەکەم٤٤=R.|دوایین٤٥=Venter|یەکەم٤٥=O.|دوایین٤٦=Visconti|یەکەم٤٦=P.|دوایین٤٧=Wang|یەکەم٤٧=S.|دوایین٤٨=Watson|یەکەم٤٨=J. E. M.|سەردێڕ=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|بەرگ=١١|issue=1|ساڵ=٢٠٢٠|پەڕە=٥٩٧٨|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=٣٣٢٩٣٥٠٧|pmc=٧٧٢٣٠٥٧|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> == حکوومەت و سیاسەت == [[File:200229-D-AP390-1529 (49603221753).jpg|thumb|[[ئەرگ (کابول)|ئەرگ]] (کۆشکی سەرۆکایەتی) لە کابول، لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi> وێنەی گیراوە]] دوای داڕمانی خێرای [[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان]] لە کاتی [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشەکانی تاڵیبان لە ٢٠٢١]]، تاڵیبان وڵاتەکەی وەک ئیماراتێکی ئیسلامی ڕاگەیاند. حکوومەتێکی نوێی کاربەڕێکەر لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوولدا ڕاگەیەندرا.<ref name="BBCHardliners"/> تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، تەنھا [[کۆنفیدراسیۆنی ڕووسیا]] [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دانی بە ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستاندا ناوە]] وەک حکوومەتی ''[[دی جۆر]]''ـی ئەفغانستان.<ref name="Trevelyan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Trevelyan |یەکەم١=Mark |دوایین٢=Trevelyan |یەکەم٢=Mark |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Russia becomes first country to recognise Taliban government of Afghanistan |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/russia-becomes-first-country-recognise-taliban-government-afghanistan-2025-07-03/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> لە [[پێوەرەکانی دیموکراسی ڤی-دێم|پێوەرەکانی دیموکراسی ڤی-دێم]]دا، ئەفغانستان لە نزمترین ئاستەکاندایە وەک "[[ئۆتۆکراسیی داخراو]]"، کە لە پلەی <bdi>١٧٦</bdi>ەم و <bdi>١٧٧</bdi>ەم دایە لە کۆی <bdi>١٧٩</bdi> وڵات لە پێوەرەکانی دیموکراسیی ھەڵبژاردن و دیموکراسیی لیبڕاڵیدا بە ڕیزبەندی.<ref name="j496">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era?|ناونیشان=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[V-Dem Institute]]}}</ref> ئەفغانستان لەسەر بنەمای [[دەوڵەتی یەکگرتوو|شێوەیەکی یەکگرتووی (مەرکەزی) ناوەندی لە حکوومەت]] کار دەکات.<ref name="Unitary">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=INTERNATIONAL RELATIONS AND WATER MANAGEMENT BETWEEN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AND THE ISLAMIC EMIRATE OF AFGHANISTAN |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/382438045_INTERNATIONAL_RELATIONS_AND_WATER_MANAGEMENT_BETWEEN_THE_REPUBLIC_OF_UZBEKISTAN_AND_THE_ISLAMIC_EMIRATE_OF_AFGHANISTAN |نووسەر=Javohir Makhmatkulov |بڵاوکەرەوە=[[ResearchGate]] |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=Afghanistan's unitary nation is primarily governed by the Islamic Emirate of Afghanistan, also referred to as the Afghan administration. The supreme leader and its religious consultants, whom they refer to as the Leadership together, possess concentrated political control in the Taliban-run emirate and theocracy that rules Afghanistan.}}</ref> ئامرازێکی نەریتیی حوکمڕانی لە ئەفغانستاندا بریتییە لە ''[[لۆیا جیرگە]]'' (کۆبوونەوەی گەورە)، کە کۆبوونەوەیەکی ڕاوێژکاری پەشتونە و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆکی دەوڵەت]]ێکی نوێ، پەسەندکردنی دەستوورێکی نوێ، یان چارەسەرکردنی پرسێکی نیشتمانی یان ناوچەیی وەک شەڕ ڕێکدەخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm |بڵاوکەرەوە=BBC News |سەردێڕ=Q&A: What is a loya jirga? |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190523165931/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لۆیا جیرگەکان لانیکەم لە ساڵی <bdi>١٧٤٧</bdi>ەوە بەڕێوەچوون،{{sfn|Barfield|2012|page=295}} کە [[گردبوونەوەی زانایانی ئەفغانستان|نوێترین کۆبوونەوەیان]] لە حوزەیران تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٢</bdi> بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Taliban meet tribal leaders, minority reps in first loya jirga since takeover |ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2114061/world |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Arab News]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250125224255/https://www.arabnews.com/node/2114061/world |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Xu |یەکەم=Weiwei |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Loya Jirga appeals for recognition of Taliban |ناونیشان=https://global.chinadaily.com.cn/a/202207/03/WS62c197a5a310fd2b29e6a0cf.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[China Daily]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Khan |یەکەم=Omer Farooq |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Taliban convene 'Loya Jirga' in Kabul |ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/taliban-convene-loya-jirga-in-kabul/articleshow/92500437.cms |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of India]] |issn=0971-8257 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704070505/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/taliban-convene-loya-jirga-in-kabul/articleshow/92500437.cms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گەشەسەندنی حکوومەتی تاڵیبان === {{multiple image | total_width = 270 | perrow = 2 | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Hasan Akhund.png | caption1 = [[حەسەن ئاخوند]]<br /><small>[[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]]</small> | image2 = Sirajuddin Haqqani 2026.jpg | caption2 = [[سیراجەدین حەقانی]]<br /><small>یەکەم [[جێگری ڕێبەری ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|جێگری ڕێبەر]] و [[وەزیری ناوخۆی ئەفغانستان|وەزیری ناوخۆ]]</small> | image3 = Mullah Yaqoob in January 2022.png | caption3 = [[مەلا یەعقووب]]<br /><small>دووەم جێگری ڕێبەر و [[وەزارەتی بەرگری (ئەفغانستان)|وەزیری بەرگری]]</small> | image4 = Abdul_Ghani_Baradar.jpg | caption4 = [[عەبدول غەنی بەرادەر]]<br /><small>سێیەم جێگری ڕێبەر و یەکەم [[جێگری سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|جێگری سەرۆک وەزیران]]</small> }} لە <bdi>١٧</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا، سەرکردەی حزبی ئیسلامیی گومەددین سەر بە تاڵیبان، [[گوڵبەدین حیکمەتیار]]، چاوی بە ھەردوو [[حامید کارزای]]، [[سەرۆک کۆماری ئەفغانستان|سەرۆک کۆماری پێشوو]]، و [[عەبدوڵڵا عەبدوڵڵا]]، سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاشتەوایی نیشتمانی و [[سەرۆکی جێبەجێکار (ئەفغانستان)|سەرۆکی جێبەجێکاری پێشوو]] کەوت، لە [[دەوحە]]، قەتەر، بە ئامانجی پێکھێنانی [[حکوومەتی یەکڕیزیی نیشتمانی]]یەکی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan's Hekmatyar says heading for Doha with Karzai, Abdullah Abdullah to meet Taliban – Al Jazeera|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/afghanistans-hekmatyar-says-heading-doha-with-karzai-abdullah-abdullah-meet-2021-08-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816202122/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/afghanistans-hekmatyar-says-heading-doha-with-karzai-abdullah-abdullah-meet-2021-08-16/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AFP|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban met ex-Afghan leader Karzai, Abdullah Abdullah|ناونیشان=https://www.brecorder.com/news/40114270|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Brecorder|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818215958/https://www.brecorder.com/news/40114270|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆک کۆمار ئەشڕەف غەنی، کە لە کاتی پێشڕەوییەکانی تاڵیباندا لە وڵات ھەڵاتبوو بۆ تاجیکستان یان [[ئۆزبەکستان]]، لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان دەرکەوت و گوتی کە پشتگیری لە گفتوگۆی لەو شێوەیە دەکات و لە دانوستاندابووە بۆ گەڕانەوە بۆ ئەفغانستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Macias|یەکەم٢=Natasha |دوایین٢=Turak|یەکەم١= Amanda|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ousted Afghan President Ashraf Ghani resurfaces in UAE after fleeing Kabul, Emirati government says|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/08/18/afghan-president-ashraf-ghani-is-in-uae-after-fleeing-afghanistan.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[CNBC]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818141114/https://www.cnbc.com/2021/08/18/afghan-president-ashraf-ghani-is-in-uae-after-fleeing-afghanistan.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghani says he backs talks as Taliban meet with Karzai, Abdullah|ناونیشان=https://www.newagebd.net/article/146741/ghani-says-he-backs-talks-as-taliban-meet-with-karzai-abdullah|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=New Age|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818215958/https://www.newagebd.net/article/146741/ghani-says-he-backs-talks-as-taliban-meet-with-karzai-abdullah|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆر کەسایەتی لە ناو تاڵیباندا بە گشتی کۆک بوون لەسەر ئەوەی کە بەردەوامیدان بە [[دەستووری ٢٠٠٤ی ئەفغانستان]] ڕەنگە، ئەگەر بە دروستی جێبەجێ بکرێت، گونجاو بێت وەک بنەمایەک بۆ دەوڵەتە ئایینییە نوێیەکە چونکە ناڕەزایەتییەکانیان بەرامبەر بە حکوومەتی پێشوو سیاسی بوون، نەک ئایینی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osman|یەکەم١=Borhan|ناونیشان=https://cic.nyu.edu/sites/default/files/taliban_future_state_final.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cic.nyu.edu/sites/default/files/taliban_future_state_final.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Taliban Views on a Future State|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[New York University]]|پەڕە=٧}}</ref> چەند کاتژمێرێک دوای ئەوەی کۆتا گەشتی فڕۆکەی ھێزەکانی ئەمریکا لە کابولەوە ڕۆیشت لە <bdi>٣٠</bdi>ی ئابدا، بەرپرسێکی تاڵیبان لە چاوپێکەوتنێکدا گوتی کە ئەگەری ھەیە حکوومەتێکی نوێ زووتر لە ڕۆژی ھەینی <bdi>٣</bdi>ی ئەیلوول دوای [[نوێژی هەینی]] ڕابگەیەندرێت. ھەروەھا گوتی کە ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە بە فەرمی وەک [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ئەمیر]] دەستنیشان دەکرێت، لەگەڵ ئاشکراکردنی وەزیرەکانی کابینە لە [[ئەرگ (کابول)|ئەرگ]] لە ڕێوڕەسمێکی فەرمیدا. عەبدول غەنی بەرادەر دەبێتە [[سەرۆکی حکوومەت]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]]، لەکاتێکدا پۆستە گرنگەکانی تر دەدرێن بە [[سیراجەدین حەقانی]] و [[مەلا یەعقووب]]. لە ژێر ڕێبەری باڵادا، بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی وڵات دەسپێردرێت بە [[کابینەی ئەفغانستان#ئیماراتی ئیسلامی (٢٠٢١-ئێستا)|کابینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Taliban expected to announce new government|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/sep/02/afghanistan-taliban-expected-to-announce-new-government|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902115607/http://www.theguardian.com/world/2021/sep/02/afghanistan-taliban-expected-to-announce-new-government|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی کەناڵی CNN-News18، سەرچاوەکان گوتیان حکوومەتە نوێیەکە ھاوشێوەی ئێران بەڕێوەدەبرێت کە تێیدا ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە ڕێبەری باڵا دەبێت ھاوشێوەی ڕۆڵی [[عەلی خامنەیی|سەید عەلی خامنەیی]]، و ناوەندەکەی لە [[قەندەھار]] دەبێت. بەرادەر یان یەعقووب دەبنە سەرۆکی حکوومەت وەک سەرۆک وەزیران. وەزارەتەکان و ئاژانسەکانی حکوومەت لەژێر سەرپەرشتی کابینەیەکدا دەبن کە سەرۆک وەزیران سەرۆکایەتی دەکات. ڕێبەری باڵا سەرۆکایەتی [[دەسەڵاتی جێبەجێکردن|دەستەیەکی جێبەجێکار]] دەکات کە پێی دەوترێت ئەنجومەنی باڵا بە بەشداریی <bdi>١١</bdi> بۆ <bdi>٧٢</bdi> ئەندام. پێدەچێت [[عەبدول حەکیم حەقانی]] پلەی بەرزبکرێتەوە بۆ [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری]]. بەپێی ڕاپۆرتەکە، حکوومەتە نوێیەکە لە چوارچێوەی ھەموارکردنەوەی [[دەستووری ١٩٦٤ی ئەفغانستان]]ـدا پێکدەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban to Follow Iran Model in Afghanistan; Reclusive Hibatullah Akhundzada to be Supreme Leader|ناونیشان=https://www.news18.com/news/world/talibans-govt-in-afghanistan-on-iran-model-reclusive-hibatullah-akhundzada-to-be-supreme-leader-4149431.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=News18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210831155248/https://www.news18.com/news/world/talibans-govt-in-afghanistan-on-iran-model-reclusive-hibatullah-akhundzada-to-be-supreme-leader-4149431.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێکھێنانی حکوومەت دواخرا بەھۆی نیگەرانییەکان سەبارەت بە پێکھێنانی حکوومەتێکی بنکە فراوان کە بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی قبوڵکراو بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban again postpone Afghan govt formation announcement|ئیش=The Economic Times|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/taliban-again-postpone-afghan-govt-formation-announcement/articleshow/85923976.cms?from=mdr|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210904171526/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/taliban-again-postpone-afghan-govt-formation-announcement/articleshow/85923976.cms?from=mdr|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە دواتر زیادکرا کە ئەنجومەنی سەرکردایەتی تاڵیبان (ڕەھبەری شوورا) دابەش ببوو لە نێوان تۆڕی حەقانی توندڕەو و عەبدول غەنی بەرادەری میانڕەو سەبارەت بەو دامەزراندنانەی کە پێویست بوون بۆ پێکھێنانی حکوومەتێکی "گشتگیر". ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەمە گەیشتە ئاستی پێکدادانێک کە بووە ھۆی برینداربوونی بەرادەر و چارەسەرکردنی لە پاکستان، ھەرچەندە ئەمە لەلایەن خودی بەرادەرەوە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=New 'inclusive' Afghanistan government to be announced soon: Taliban|ناونیشان=https://www.livemint.com/news/world/new-inclusive-afghanistan-government-to-be-announced-soon-taliban-11630841282911.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=mint|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906081415/https://www.livemint.com/news/world/new-inclusive-afghanistan-government-to-be-announced-soon-taliban-11630841282911.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Taliban deputy denies reports of leadership row in new video |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58555234 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210915224224/https://www.bbc.com/news/world-asia-58555234 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا سەرەتای ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، تاڵیبان پلانی دانابوو کابینەکە تەنھا بۆ پیاوان بێت. ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانانی تری مافی مرۆڤ، زۆربەیان ژنان، لە ھیرات و کابول [[خۆپیشاندانەکانی ئەفغانستان ٢٠٢١|خۆپیشاندانیان کرد]] و داوایان کرد ژنان بەشداری پێبکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Women protest against all-male Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58490819|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210908223524/https://www.bbc.com/news/world-asia-58490819|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کابینەی ئەفغانستان#ئیماراتی ئیسلامی (٢٠٢١-ئێستا)|کابینەی کاربەڕێکەر]] کە لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوول ڕاگەیەندرا تەنھا لە پیاوان پێکھاتبوو، و [[وەزارەتی کاروباری ژنان (ئەفغانستان)|وەزارەتی کاروباری ژنان]] ھەڵوەشێنرایەوە.<ref name="BBCHardliners">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hardliners get key posts in new Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، تەنھا [[ڕووسیا]] دانی بە حکوومەتی تاڵیباندا ناوە وەک دەسەڵاتدارانی شەرعی ئەفغانستان.<ref name="Trevelyan"/> نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاندووە کە دانپێدانان مەحاڵە تا ئەو کاتەی سنووردارکردنەکانی سەر پەروەردە و کارکردنی ژنان بەردەوام بێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Taliban confirm they will attend a UN-led meeting in Qatar on Afghanistan |ناونیشان=https://apnews.com/article/taliban-delegation-doha-meeting-d3af51909b06aa7b086e44b25c464c77 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kumar |یەکەم=Ruchi |سەردێڕ=Why has China recognised Taliban's envoy to Beijing? |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/14/is-chinas-recognition-of-afghanistan-envoy-a-diplomatic-win-for-taliban |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> لە <bdi>١٦</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، تاڵیبان ھەڵمەتەکانی کوتانی ئیفلیجی منداڵانی لە ئەفغانستان ڕاگرت، وەک لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ڕاپۆرت کرا، کە مەترسییەکی گەورە بۆ سەر ھەوڵە جیھانییەکان بۆ نەھێشتنی ئیفلیجی منداڵان دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban have suspended polio vaccination campaigns in Afghanistan, the UN says|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/taliban-suspended-polio-vaccination-campaigns-afghanistan-113720519|newspaper=ABC News|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240917013143/https://abcnews.go.com/International/wireStory/taliban-suspended-polio-vaccination-campaigns-afghanistan-113720519|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە فەرمانێکدا لەلایەن ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادەوە لە <bdi>١٥</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، وەسفکردنی حکوومەت وەک کاربەڕێکەر لادرا، و ھەموو وەزیرەکان لە پۆستەکانیاندا مانەوە، بەڵام لەسەر بنەمایەکی ھەمیشەیی نەک کاتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Leader Removes 'Acting' Designation From All Government Posts |ناونیشان=https://www.afintl.com/en/202508152035 |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Afghanistan International]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Malikzada |یەکەم١=Natiq |سەردێڕ=Taliban Officials Are No Longer 'Acting' |ناونیشان=https://thediplomat.com/2025/08/taliban-officials-are-no-longer-acting/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250826001009/https://thediplomat.com/2025/08/taliban-officials-are-no-longer-acting/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === دابەشکارییە کارگێڕییەکان === {{Main|پارێزگاکانی ئەفغانستان|قەزاکانی ئەفغانستان}} ئەفغانستان لە ڕووی کارگێڕییەوە دابەشکراوە بۆ <bdi>٣٤</bdi> پارێزگا (''ویلایەت'').<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|سەردێڕ=Afghanistan Provinces|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Ariana News|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704210454/https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر پارێزگایەک پارێزگارێکی ھەیە و پایتەختێکی ھەیە. وڵاتەکە دابەشکراوە بۆ نزیکەی <bdi>٤٠٠</bdi> [[قەزاکانی ئەفغانستان|قەزای پارێزگاکان]]، کە زۆربەی کات ھەر یەکەیان شارێک یان چەندین گوند دەگرێتەوە. ھەر قەزایەک لەلایەن قایمقامێکی قەزاکەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. [[پێڕستی پارێزگارەکانی ئێستای ئەفغانستان|پارێزگارەکانی پارێزگاکان]] ئێستا لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان]]ەوە دەستنیشان دەکرێن، و قایمقامی قەزاکانیش لەلایەن پارێزگارەکانەوە ھەڵدەبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|سەردێڕ=For Afghan Officials, Prospect of Death Comes With Territory|دوایین=Ahmed|یەکەم=Azam|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٧|issn=0362-4331|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019103603/http://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگارەکانی پارێزگاکان نوێنەری حکوومەتی ناوەندیین لە کابول و بەرپرسیارن لە ھەموو پرسە کارگێڕی و فەرمییەکان لە ناو پارێزگاکانیاندا. ھەروەھا ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەن کە لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ و گشتییەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ ھەڵدەبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100827204439/http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Explaining Elections, Independent Election Commission of Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Iec.org.af |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> ئەرکەکانی ئەنجومەنی پارێزگاکان بەشداریکردنە لە پلاندانانی پەرەپێدانی پارێزگا و بەشداریکردن لە چاودێریکردن و ھەڵسەنگاندنی دامەزراوەکانی تری فەرمانڕەوایەتی پارێزگاکە. بەپێی ماددەی <bdi>١٤٠</bdi>ی دەستوور و فەرمانی سەرۆکایەتی لەسەر یاسای ھەڵبژاردن، سەرۆک شارەوانییەکانی شارەکان دەبێت لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی ئازاد و ڕاستەوخۆوە بۆ ماوەی چوار ساڵ ھەڵبژێردرێن. بەڵام لە پراکتیکدا، سەرۆک شارەوانییەکان لەلایەن حکوومەتەوە دادەمەزرێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Assessment of Afghanistan's Municipal Governance Framework|ناونیشان=http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Urban Institute Center on International Development and Governance|نووسەر١=Jamie Boex|نووسەر٢=Grace Buencamino|نووسەر٣=Deborah Kimble|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704193403/http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Afghanistan provinces numbered.png|thumb|upright=1.5|ئەفغانستان دابەش کراوە بەسەر [[پارێزگاکانی ئەفغانستان|٣٤ پارێزگا]]، کە ئەوانیش زیاتر دابەش دەبن بەسەر [[قەزاکانی ئەفغانستان|ژمارەیەک قەزادا]].]] ئەو <bdi>٣٤</bdi> پارێزگایە بە ڕیزبەندی ئەلفوبێیی بریتین لە: {{colbegin|colwidth=15em}} # [[پارێزگای بەدەخشان|بەدەخشان]] # [[پارێزگای بادغیس|بادغیس]] # [[پارێزگای بەغلان|بەغلان]] # [[پارێزگای بەڵخ|بەڵخ]] # [[پارێزگای بامیان|بامیان]] # [[پارێزگای دایکوندی|دایکوندی]] # [[پارێزگای فەراھ|فەراھ]] # [[پارێزگای فاریاب|فاریاب]] # [[پارێزگای غەزنی|غەزنی]] # [[پارێزگای غوور|غوور]] # [[پارێزگای ھێلمەند|ھێلمەند]] # [[پارێزگای ھیرات|ھیرات]] # [[پارێزگای جەوزجان|جەوزجان]] # [[پارێزگای کابول|کابول]] # [[پارێزگای قەندەھار|قەندەھار]] # [[پارێزگای کاپیسا|کاپیسا]] # [[پارێزگای خۆست|خۆست]] # [[پارێزگای کونەر|کونەر]] # [[پارێزگای قوندوز|قوندوز]] # [[پارێزگای لەغمان|لەغمان]] # [[پارێزگای لۆگەر|لۆگەر]] # [[پارێزگای نەنگەھار|نەنگەھار]] # [[پارێزگای نیمروز|نیمروز]] # [[پارێزگای نورستان|نورستان]] # [[پارێزگای ئورووزگان|ئورووزگان]] # [[پارێزگای پাক্তیا|پাক্তیا]] # [[پارێزگای پکتیکا|پکتیکا]] # [[پارێزگای پەنجشێر|پەنجشێر]] # [[پارێزگای پەروان|پەروان]] # [[پارێزگای سەمەنگان|سەمەنگان]] # [[پارێزگای سەرپێڵ|سەرپێڵ]] # [[پارێزگای تەخار|تەخار]] # [[پارێزگای وەردەک|وەردەک]] # [[پارێزگای زابول|زابول]] {{colend}} === پەیوەندییە دەرەکییەکان === ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>١٩٤٦</bdi> بووە ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان.{{sfn|Dupree|1997|page=642}} لە ڕووی مێژووییەوە، ئەفغانستان پەیوەندی بەھێزی لەگەڵ ئەڵمانیا ھەبوو، کە یەکێک بوو لە یەکەمین وڵاتەکان کە دانی بە سەربەخۆیی ئەفغانستاندا نا لە ساڵی <bdi>١٩١٩</bdi>؛ لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت، کە یارمەتی زۆری پێشکەش کرد لەگەڵ مەشقی سەربازی بۆ ھێزەکانی ئەفغانستان و واژۆکردنی پەیماننامەی دۆستایەتی لە ساڵانی <bdi>١٩٢١</bdi> و <bdi>١٩٧٨</bdi>؛ و ھیندستان، کە پەیماننامەیەکی دۆستایەتی لە ساڵی <bdi>١٩٥٠</bdi> لەگەڵدا واژۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Treaty of Friendship|ناونیشان=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6584/Treaty+of+Friendship|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=mea.gov.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119135256/https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6584/Treaty+of+Friendship|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندییەکانی لەگەڵ پاکستان زۆرجار گرژ بووە بەھۆی چەندین ھۆکاری وەک کێشەی سنووری ھێڵی دیورەند و تێوەگلانی گومانلێکراوی پاکستان لە گرووپە یاخیبووەکانی ئەفغانستان. ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستانی ئێستا لە ئێستادا بە [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|نیوە دانپێدانراوە]]، بەڵام پەیوەندی نافەرمیی دیاری لەگەڵ چین، پاکستان و قەتەردا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-08-16/china-enters-high-stakes-relationship-with-post-u-s-afghanistan|سەردێڕ=China Embraces High-Stakes Taliban Relationship as U.S. Exits|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Bloomberg News]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820193617/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-08-16/china-enters-high-stakes-relationship-with-post-u-s-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/7/taliban-afghanistan-international-recognition|سەردێڕ=Taliban still struggling for international recognition|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network]]|یەکەم=Ali M|دوایین=Latifi|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211013140538/https://www.aljazeera.com/news/2021/10/7/taliban-afghanistan-international-recognition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستانی پێشوودا، پەیوەندییەکی دۆستانەی لەگەڵ چەندین وڵاتی [[ناتۆ]] و ھاوپەیمانان ھەبوو، بەتایبەتی [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-کەنەدا|کەنەدا]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، ئوسترالیا و [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-تورکیا|تورکیا]]. لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi>دا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆماری ئەوکاتی ئەفغانستان [[ڕێککەوتننامەی هاوبەشیی ستراتیژیی ئەمریکا-ئەفغانستان|ڕێککەوتننامەی ھاوبەشیی ستراتیژی]]یان واژۆ کرد کە تێیدا ئەفغانستان بوو بە [[هاوپەیمانی سەرەکیی دەرەوەی ناتۆ|ھاوپەیمانێکی سەرەکیی دەرەوەی ناتۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hillary Clinton says Afghanistan 'major non-Nato ally'|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190705181134/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو نازناوە لە تەممووزی <bdi>٢٠٢٢</bdi> لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[جۆ بایدن]]ـەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mizelle |یەکەم١=Shawna |دوایین٢=Fossum |یەکەم٢=Sam |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Biden will rescind Afghanistan's designation as a major non-NATO ally |ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/07/06/politics/afghanistan-major-non-nato-ally-designation-biden-rescind/index.html |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810104553/https://www.cnn.com/2022/07/06/politics/afghanistan-major-non-nato-ally-designation-biden-rescind/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ھێزە سەربازییەکان === [[هێزە چەکدارەکانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|ھێزە چەکدارەکانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان]] دەستیان بەسەر بڕێکی زۆر لە چەک، کەلوپەل، ئۆتۆمبێل، فڕۆکە و پێداویستییەکانی تری ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستاندا گرت دوای [[هێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشی ٢٠٢١ی تاڵیبان]] و [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|کەوتنی کابول]]. بەھای گشتیی کەلوپەلە گیراوەکان بە <bdi>$٨٣</bdi> ملیار خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=White House defends letting billions in military equipment fall into Taliban hands |ئیش=Yahoo News |ناونیشان=https://news.yahoo.com/white-house-defends-letting-billions-192700107.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211012095525/https://news.yahoo.com/white-house-defends-letting-billions-192700107.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andrzejewski |یەکەم=Adam |سەردێڕ=Staggering Costs – U.S. Military Equipment Left Behind In Afghanistan |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/adamandrzejewski/2021/08/23/staggering-costs--us-military-equipment-left-behind-in-afghanistan/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011181932/https://www.forbes.com/sites/adamandrzejewski/2021/08/23/staggering-costs--us-military-equipment-left-behind-in-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === ھاوجنسخوازی لە کۆمەڵگەی ئەفغانیدا بابەتێکی [[تابوو|قەدەغەکراوە]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ahmadzai |یەکەم=Aria |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The LGBT community living under threat of death |بڵاوکەرەوە=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-36884732 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121132953/https://www.bbc.com/news/world-asia-36884732 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی یاسای سزادان، پەیوەندی ھاوجنسخوازی سزای تا یەک ساڵ زیندانی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan &#124; Human Dignity Trust |ناونیشان=https://www.humandignitytrust.org./country-profile/afghanistan/ |وێبگە=humandignitytrust.org. |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414225749/https://www.humandignitytrust.org/country-profile/afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> لەژێر [[شەریعەت|یاسای شەریعەت]] سەرپێچیکاران دەکرێت [[سزای لەسێدارەدان بۆ هاوڕەگەزخوازی|سزای مەرگیان بەسەردا بسەپێنرێت]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Fake Life': Being Gay in Afghanistan |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-being-gay-fake-life/28731934.html |وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty |دوایین١=Bezhan |یەکەم١=Frud |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819061502/https://www.rferl.org/a/afghanistan-being-gay-fake-life/28731934.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190614095346/https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Independent]]}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، نەریتێکی کۆن کە پەیوەندی بە کردەوەی ھاوجنسخوازی نێوان منداڵان و پیاوانی بەتەمەنەوە ھەیە (بەزۆری لۆردەکانی جەنگی دەوڵەمەند یان کەسانی نوخبە) کە پێی دەوترێت ''[[بەچە بازی]]'' بەردەوامە، ھەرچەندە سزای [[سزای لەسێدارەدان|لەسێدارەدانی]] ھەیە بەپێی یاسای تاڵیبان.<ref name="DS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bacha bazi: Afghanistan's darkest secret|ناونیشان=https://humanrights.brightblue.org.uk/blog-1/2017/8/18/bacha-bazi-afghanistans-darkest-secret|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822052916/https://humanrights.brightblue.org.uk/blog-1/2017/8/18/bacha-bazi-afghanistans-darkest-secret|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Human Rights and discrimination|زمان=en-US}}</ref> کەمینە ئایینییەکانی وەک سیخەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kumar |یەکەم=Ruchi |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=For Afghan Sikhs, it's between violence and exodus|ئیش=[[The Hindu]] |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/for-afghan-sikhs-its-between-violence-and-exodus/article31194107.ece |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0971-751X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220403202634/https://www.thehindu.com/news/international/for-afghan-sikhs-its-between-violence-and-exodus/article31194107.ece |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھیندووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mashal |یەکەم١=Mujib |دوایین٢=Abed |یەکەم٢=Fahim |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=India Offers Escape to Afghan Hindus and Sikhs Facing Attacks|ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/19/world/asia/india-afghanistan-sikh-hindu.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220403195219/https://www.nytimes.com/2020/07/19/world/asia/india-afghanistan-sikh-hindu.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و مەسیحییەکان بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕووبەڕووی چەوساندنەوە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lyons |یەکەم١=Kate |دوایین٢=Blight |یەکەم٢=Garry |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Where in the world is the worst place to be a Christian? |ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2015/jul/27/where-in-the-world-is-it-worst-place-to-be-a-christian |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425220001/https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2015/jul/27/where-in-the-world-is-it-worst-place-to-be-a-christian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Afghan clerics call for Christian convert to be killed despite Western outrage |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SY0IM-ZvDtM |بڵاوکەرەوە=[[AP Archive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426074158/https://www.youtube.com/watch?v=SY0IM-ZvDtM |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>ەوە، ھەموو ژنان لە ئەفغانستان بەپێی یاسا داوایان لێکراوە کە جەستەیان بە تەواوی دابپۆشن لە شوێنە گشتییەکاندا (بە [[بورقە]] یان [[عەبا|عەبایەک]] لەگەڵ [[نیقاب]]، کە تەنھا چاوەکان بە کراوەیی دەھێڵێتەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=George |یەکەم=Susannah |سەردێڕ=Taliban orders head-to-toe coverings for Afghan women in public |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2022/05/07/taliban-orders-head-toe-coverings-afghan-women-public/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220507171800/https://www.washingtonpost.com/world/2022/05/07/taliban-orders-head-toe-coverings-afghan-women-public/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Graham-Harrison |یەکەم=Emma |سەردێڕ=Taliban order all Afghan women to cover their faces in public |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/07/taliban-order-all-afghan-women-to-wear-burqa |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220514020908/https://www.theguardian.com/world/2022/may/07/taliban-order-all-afghan-women-to-wear-burqa |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم [[جێگری ڕێبەری ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|جێگری ڕێبەر]] [[سیراجەدین حەقانی]] ڕایگەیاند کە فەرمانەکە تەنھا ڕاوێژکارییە و ھیچ جۆرێک لە [[حیجاب]] لە ئەفغانستاندا ناچاری نییە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Shelley |یەکەم١=Jo |دوایین٢=Popalzai |یەکەم٢=Ehsan |دوایین٣=Mengli |یەکەم٣=Ahmet |دوایین٤=Picheta |یەکەم٤=Rob |سەردێڕ=Top Taliban leader makes more promises on women's rights but quips 'naughty women' should stay home |ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/05/18/asia/amanpour-haqqani-taliban-women-interview-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520015009/https://www.cnn.com/2022/05/18/asia/amanpour-haqqani-taliban-women-interview-intl/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە ئەمە پێچەوانەی واقیعەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Zucchino |یەکەم١=David |دوایین٢=Akbary |یەکەم٢=Yaqoob |سەردێڕ=The Taliban Pressure Women in Afghanistan to Cover Up |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/05/21/world/asia/taliban-afghanistan-women-hijab.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522011038/https://www.nytimes.com/2022/05/21/world/asia/taliban-afghanistan-women-hijab.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت کە دابەشبوونێکی ڕاستەقینەی ناوخۆیی ھەبێت لەسەر سیاسەتی مافەکانی ژنان لە نێوان توندڕەوەکان، لەوانەش ڕێبەر ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە، و پراگماتیکەکاندا، ھەرچەندە ئەوان بە ئاشکرا بەرەیەکی یەکگرتوو نیشان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gannon |یەکەم١=Kathy |سەردێڕ=Taliban divisions deepen as Afghan women defy veil edict |ناونیشان=https://apnews.com/article/afghanistan-religion-kabul-taliban-aec1a4bb5dc2a91fc19954093a5595e0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=[[Associated Press News]] |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520015011/https://apnews.com/article/afghanistan-religion-kabul-taliban-aec1a4bb5dc2a91fc19954093a5595e0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فەرمانێکی تر ماوەیەکی کەم دوای یەکەمین دەرچوو، کە تێیدا داوا لە پێشکەشکارە مێینەکانی تەلەڤیزیۆن دەکات دەموچاویان دابپۆشن لە کاتی پەخشکردندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fraser |یەکەم١=Simon |سەردێڕ=Afghanistan's female TV presenters must cover their faces, say Taliban |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-61508072 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520005817/https://www.bbc.com/news/world-asia-61508072 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبان، خۆکوژی لە نێوان ژناندا باوتر بووە، و ڕەنگە وڵاتەکە ئێستا یەکێک بێت لەو کەمە وڵاتانەی کە ڕێژەی خۆکوژی ژنان تێیدا لە پیاوان زیاترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nader |یەکەم=Zahra |سەردێڕ='Despair is settling in': female suicides on rise in Taliban's Afghanistan |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/28/despair-is-settling-in-female-suicides-on-rise-in-talibans-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thoms |یەکەم=Silja |سەردێڕ=How the Taliban are violating women's rights in Afghanistan |وێبگە=DW |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.dw.com/en/how-the-taliban-are-violating-womens-rights-in-afghanistan/a-66143514 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230828120349/https://www.dw.com/en/how-the-taliban-are-violating-womens-rights-in-afghanistan/a-66143514 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>، تاڵیبان کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی ئەفغانستانی ھەڵوەشاندەوە لەگەڵ چوار فەرمانگەی تری حکوومەت، بە بیانووی کورتیھێنانی بوودجەی وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban dissolves Afghanistan's human rights commission as 'unnecessary' |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/17/taliban-dissolves-afghanistans-human-rights-commission-as-unnecessary |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|agency=Reuters |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521122935/https://www.theguardian.com/world/2022/may/17/taliban-dissolves-afghanistans-human-rights-commission-as-unnecessary |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی]] دوو فەرمانی گرتنی دژی [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵای تاڵیبان]] ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە و [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی ئەفغانستان|سەرۆکی دادوەری]]، عەبدول حەکیم حەقانی دەرکرد، بە تاوانی ئەنجامدانی [[تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی]] بەھۆی سەرکوتکردن و چەوساندنەوەی ژنان و کچانی ئەفغانی، و بێبەشکردنیان لە ئازادیی ھاتوچۆ، مافی کۆنترۆڵکردنی جەستەیان، پەروەردە، و ژیانێکی تایبەت و خێزانی، لە کاتێکدا بەرگری و ئۆپۆزسیۆنی گومانلێکراو بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوت کرابوون بە کوشتن، زیندانیکردن، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژیی سێکسی، و جۆرەکانی تری توندوتیژی سێکسی، لەوەتەی ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>ەوە. دەوڵەتانی ئەندام لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی پابەندن بە دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی داواکراون ئەگەر بێنە ناو خاکەکەیانەوە.<ref name="Taliban_warrent">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Internationaler Strafgerichtshof beantragt Haftbefehl gegen Taliban-Anführer |trans-title=International Criminal Court requests arrest warrant against Taliban leaders |ناونیشان=https://www.spiegel.de/ausland/afghanistan-internationaler-strafgerichtshof-beantragt-haftbefehl-gegen-taliban-anfuehrer-a-c79606bd-0a95-4b5b-b9db-d6cd1e8481df |newspaper=[[Der Spiegel]] |زمان=de |شوێن=[[The Hague]], Netjherlands |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == ئابووری == {{Main|ئابووریی ئەفغانستان}} [[File:Afghan pomegranate processing.jpg|thumb|کرێکاران سەرقاڵی پرۆسێسکردنی [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]] (''ئەنار'')ن، کە ئەفغانستان پێی بەناوبانگە لە ئاسیادا]] تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی) ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا <bdi>$٢٠٫١</bdi> ملیار بووە، یان <bdi>$٨١</bdi> ملیار بەپێی [[یەکسانیی ھێزی کڕین]] (PPP).<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Afghanistan|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230501160206/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکەی کڕین) بۆ هەر تاکێک|داھاتی تاکەکەسی]] بەپێی PPP دەگاتە <bdi>$٢،٤٥٩</bdi> و <bdi>$٦١١</bdi> بە نەوی.<ref name="imf2"/> سەرەڕای ئەوەی کە <bdi>$١</bdi> ترلیۆن یان زیاتر لە یەدەگی کانزاکانی ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-12-15/karzai-tells-investors-u-s-will-meet-his-security-pact-demands|سەردێڕ=Karzai Woos India Inc. as Delay on U.S. Pact Deters Billions|یەکەم=Kartikay|دوایین=Mehrotra|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg News]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011222703/https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-12-15/karzai-tells-investors-u-s-will-meet-his-security-pact-demands|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک یەکێک لە [[وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو|وڵاتە کەمتر گەشەسەندووەکانی]] جیھان دەمێنێتەوە. بەرھەمی ئابووری سەبارەت بە ھەر تاکێک لە نێوان [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی)|نزمترینەکانە لە ھەر وڵاتێکدا]] تا ساڵی <bdi>٢٠٢٦</bdi>. جوگرافیای فیزیکی سەختی ئەفغانستان و پێگەی بێدەرچوویی وەک ھۆکارێک بۆ ئەوەی کە وڵاتەکە ھەمیشە لە نێوان کەمترین گەشەسەندووەکاندابووە لە سەردەمی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە – ھۆکارێک کە پێشکەوتنیش خاو بووەتەوە بەھۆی ململانێ ھاوچەرخەکان و ناسەقامگیری سیاسی.<ref name="Fisher-2002"/> وڵاتەکە زیاتر لە <bdi>$٧</bdi> ملیار کاڵا ھاوردە دەکات بەڵام تەنھا <bdi>$٧٨٤</bdi> ملیۆن ھەناردە دەکات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی میوە و [[چەرەسات|چەرەساتەکانن]]. <bdi>$٢٫٨</bdi> ملیار [[قەرزی دەرەکی]] ھەیە.<ref name="Factbook"/> کەرتی خزمەتگوزاری زۆرترین بەشداری لە GDPدا ھەبووە (<bdi>٥٥٫٩٪</bdi>) بەدوایدا کشتوکاڵ (<bdi>٢٣٪</bdi>) و پیشەسازی (<bdi>٢١٫١٪</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/214.html|سەردێڕ=Field Listing :: GDP – composition, by sector of origin – The World Factbook|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111214540/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان]] وەک بانکی ناوەندیی نەتەوەکە کار دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Interest Rate Cut in Place, Says Central Bank|ئیش= TOLOnews|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان= https://www.tolonews.com/business/interest-rate-cut-place-says-central-bank|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190704193402/https://www.tolonews.com/business/interest-rate-cut-place-says-central-bank|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN) دراوی نیشتمانییە، بە تێکڕای گۆڕینەوەی نزیکەی <bdi>٧٥</bdi> ئەفغانی بەرامبەر بە <bdi>١</bdi> دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghani Falls Against Dollar By 3% In A Month|ناونیشان=https://www.tolonews.com/business/afghani-falls-against-dollar-3-month|بڵاوکەرەوە=TOLOnews|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419141610/https://www.tolonews.com/business/afghani-falls-against-dollar-3-month|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین بانکی ناوخۆیی و بیانی لە وڵاتەکەدا کار دەکەن، لەوانە [[بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان]]، [[کابول بانکی نوێ]]، [[عەزیزی بانک]]، [[پەشتەنی بانک]]، [[ستاندارد چارتەرد بانک]]، و [[یەکەمین بانکی مایکرۆفاینانس-ئەفغانستان]]. [[File:Afghan carpets being sold.jpg|thumb|upright=1.35|[[مافوورەی ئەفغانی]] یەکێکن لە ھەناردە سەرەکییەکانی ئەفغانستان.]] لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، یەکێک لە پاڵنەرە سەرەکییەکانی بوژانەوەی ئابووری گەڕانەوەی زیاتر لە <bdi>٥</bdi> ملیۆن [[ڕەوەندی ئەفغانی|کۆچبەر]] بوو، کە لەگەڵ خۆیاندا کارامەییەکانی دروستکردنی سامانیان ھێنا و ھەروەھا پارەی زۆر پێویستیان ھێنا بۆ دەستپێکردنی کارە بازرگانییەکان. زۆرێک لە ئەفغانییەکان بەشدارییان لە بواری بیناسازیدا کرد، کە یەکێک بوو لە گەورەترین پیشەسازییەکانی وڵاتەکە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |سەردێڕ=Afghan Companies Say U.S. Did Not Pay Them |ئیش=The New York Times|یەکەم=Carlotta |دوایین=Gall |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130402005151/http://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لە پڕۆژە گەورەکانی بیناسازی نیشتمانی بریتین لە شاری نوێی کابول بە بڕی <bdi>$٣٥</bdi> ملیار لە تەنیشت پایتەخت، پڕۆژەی ئاینۆ مێنا لە قەندەھار، و [[شارۆچکەی غازی ئەمانوڵڵا خان]] لە نزیک جەلال ئاباد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dcda.gov.af/ |سەردێڕ=DCDA {{!}} Welcome to our Official Website |بڵاوکەرەوە=dcda.gov.af |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.najeebzarab.af/town_main.php |سەردێڕ=Welcome to Ghazi Amanullah Khan Website |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=najeebzarab.af |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |سەردێڕ=Case study: Aino Mina |بڵاوکەرەوە=Designmena |یەکەم١= Oliver |دوایین١=Ephgrave |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> پڕۆژەی ھاوشێوەی گەشەپێدان ھەروەھا لە [[هیرات]]، [[مەزاری شەریف]]، و شارەکانی تر دەستیان پێکردووە.<ref>"[https://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html A Humane Afghan City?]" by Ann Marlowe. ''[[Forbes]]''. 2 September 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131231001216/http://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html | date=31 December 2013 }}.</ref> مەزەندە دەکرێت ساڵانە <bdi>٤٠٠،٠٠٠</bdi> کەس بێنە ناو بازاڕی کارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Michael Sprague |سەردێڕ=Afghanistan country profile |ناونیشان=https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1871/01%20Country%20Profile%20FINAL%20July%202016.pdf |وێبگە=USAID |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170501062352/https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1871/01%20Country%20Profile%20FINAL%20July%202016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> چەندین کۆمپانیای بچووک و کارگە لە ناوچە جیاوازەکانی وڵاتەکەدا دەستیان بە کارکردن کردووە، کە نەک تەنھا داھات بۆ حکوومەت دابین دەکەن بەڵکو ھەلی کاری نوێش دروست دەکەن. باشترکردنی ژینگەی کارکردن بووەتە ھۆی ئەوەی کە زیاتر لە <bdi>$١٫٥</bdi> ملیار وەبەرھێنان لە بواری [[پەیوەندییەکان|پەیوەندییەکان]] بکرێت و زیاتر لە <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> ھەلی کار لە ساڵی <bdi>٢٠٠٣</bdi>ەوە دروست بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth#Tab=Description |سەردێڕ=Economic growth |بڵاوکەرەوە=USAID Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082351/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> [[مافوورەی ئەفغانی]] جارێکی تر بەناوبانگ دەبێتەوە، کە ڕێگە بە زۆرێک لە فرۆشیارانی مافوورە لە سەرانسەری وڵاتەکەدا دەدات کرێکاری زیاتر دابمەزرێنن؛ لە <bdi>٢٠١٦-٢٠١٧</bdi>دا چوارەمین زۆرترین گرووپی ھەناردەکراوی کاڵاکان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://uk.reuters.com/article/us-afghanistan-carpets-idUKKBN1HI2VL|سەردێڕ=Sales of Afghanistan's renowned carpets unravel as war intensifies |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|دوایین١=Nickel |یەکەم١=Rod |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200612214646/https://uk.reuters.com/article/us-afghanistan-carpets-idUKKBN1HI2VL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> ئەفغانستان ئەندامە لە [[ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی|WTO]]، [[کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ هاوکاریی ناوچەیی|SAARC]]، [[ڕێکخراوی هاوکاریی ئابووری|ECO]]، و [[ڕێکخراوی هاوکاریی ئیسلامی|OIC]]. پێگەی چاودێری لە [[ڕێکخراوەی هاوکاریی شانگهای|SCO]]دا ھەیە. لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا، زۆرینەی ھاوردەکان لە ئێران، چین، پاکستان و کازاخستانەوە دێن، لە کاتێکدا <bdi>٨٤٪</bdi>ی ھەناردەکان بۆ پاکستان و ھیندستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/AFG/Year/LTST/TradeFlow/EXPIMP/Partner/by-country |سەردێڕ= Afghanistan trade balance, exports and imports by country 2019 |وێبگە=World Integrated Trade Solution |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لەوەتەی دەستبەسەرداگرتنی وڵاتەکە لەلایەن تاڵیبانەوە لە ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[سامانە بەستووەکانی ئەفغانستان|نزیکەی $٩ ملیار سامانەکانی بەستووە]] کە ھی [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان]]ن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban blames U.S. as 1 million Afghan kids face death by starvation |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-taliban-blames-us-as-1-million-kids-face-starvation/ |بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230712011202/https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-taliban-blames-us-as-1-million-kids-face-starvation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> و ڕێگری لە تاڵیبان کردووە بۆ دەستڕاگەیشتن بە ملیاران دۆلار کە لە ھەژمارەکانی بانکی ئەمریکادان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Is the United States Driving Afghanistan Toward Famine? |ناونیشان=https://messaging-custom-newsletters.nytimes.com/template/oakv2?campaign_id=30&emc=edit_int_20211029&instance_id=44044&nl=the-interpreter&productCode=INT&regi_id=57806557&segment_id=72971&te=1&uri=nyt%3A%2F%2Fnewsletter%2Fde4d3c8a-f805-5843-bf23-d2fd9a6bcf70&user_id=9aa4b6ac6a6bfa9626d966e353fed48b |ئیش=The Interpreter |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|یەکەم١=Max |دوایین١=Fisher |یەکەم٢=Amanda |دوایین٢=Taub |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230326032707/https://messaging-custom-newsletters.nytimes.com/template/oakv2?campaign_id=30&emc=edit_int_20211029&instance_id=44044&nl=the-interpreter&productCode=INT&regi_id=57806557&segment_id=72971&te=1&uri=nyt%3A%2F%2Fnewsletter%2Fde4d3c8a-f805-5843-bf23-d2fd9a6bcf70&user_id=9aa4b6ac6a6bfa9626d966e353fed48b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan's hunger crisis is a problem the U.S. can fix |ناونیشان=https://www.msnbc.com/opinion/afghanistan-s-hunger-crisis-problem-u-s-can-fix-n1283618 |بڵاوکەرەوە=[[MSNBC]] |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> مەزەندە دەکرێت کە بەرھەمی ناوخۆیی ئەفغانستان بە ڕێژەی <bdi>٢٠٪</bdi> دابەزیبێت دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات. دوای ئەمە، دوای چەندین مانگ لە کەوتنی ئازاد، ئابووری ئەفغانستان دەستی بە سەقامگیربوون کرد، وەک دەرەنجامێک بۆ کۆتوبەندەکانی تاڵیبان لەسەر ھاوردەی قاچاغ، سنووردارکردنی مامەڵە بانکییەکان، و [[یارمەتییەکانی دەرەوە بۆ ئەفغانستان|یارمەتییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]. لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، ئابووری ئەفغانستان دەستی بە بینینی نیشانەکانی بووژانەوە کرد. ئەمەش بەدوایدا ھات بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیر، ھەڵاوسانی نزم، کۆکردنەوەی داھاتی جێگیر، و بەرزبوونەوەی بازرگانی لە ھەناردەکردندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Two Years into Taliban Rule, New Shocks Weaken Afghan Economy |ناونیشان=https://www.usip.org/publications/2023/08/two-years-taliban-rule-new-shocks-weaken-afghan-economy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230811071034/https://www.usip.org/publications/2023/08/two-years-taliban-rule-new-shocks-weaken-afghan-economy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United States Institute of Peace}}</ref> لە سێیەمی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] بەرزبووەوە بۆ باشترین دراوی جیھان، کە زیاتر لە <bdi>٩٪</bdi> بەرزبووەوە بەرامبەر بە [[دۆلاری ئەمریکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Taliban Controls the World's Best Performing Currency This Quarter|ئیش=Bloomberg.com |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-09-25/taliban-controls-world-s-best-performing-currency-this-quarter |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> === کشتوکاڵ === [[File:Afghan Saffron.jpg|thumb|[[زەعفەران]]ـی ئەفغانی]] بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئەفغانستانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |سەردێڕ=Agriculture |بڵاوکەرەوە=USAID |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> و بە شێوەیەکی نەریتی زاڵ بووە بەسەر ئابووریدا، کە نزیکەی <bdi>٤٠٪</bdi>ی ھێزی کار لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا تێیدا کاریان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/unlocking-potential-of-agriculture-for-afghanistan-growth |سەردێڕ=Unlocking the Potential of Agriculture for Afghanistan's Growth|بڵاوکەرەوە=World Bank}}</ref> وڵاتەکە ناسراوە بە بەرھەمھێنانی [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]]، ترێ، قەیسی، کاڵەک، و چەندین میوەی تری تازە و وشک. ئەفغانستان ھەروەھا بووە گەورەترین بەرھەمھێنەری جیھان بۆ [[گراس|حەشیش]] لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-cannabis-idUSTRE62U0IC20100331|سەردێڕ=Afghanistan now world's top cannabis source: U.N. |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|دوایین=Burch |یەکەم=Jonathon}}</ref> بەڵام لە ئازاری <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، بەرھەمھێنانی حەشیش قەدەغە کرا بە فەرمانێک لەلایەن ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sultan |یەکەم=Abid |سەردێڕ=Taliban leader bans cannabis cultivation in Afghanistan |ناونیشان=https://www.trtworld.com/asia/taliban-leader-bans-cannabis-cultivation-in-afghanistan-66283 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Taliban leader bans cannabis cultivation in Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240701030117/https://www.trtworld.com/asia/taliban-leader-bans-cannabis-cultivation-in-afghanistan-66283}}</ref> [[زەعفەران]]، کە گرانترین بەھاراتە، لە ئەفغانستاندا دەڕوێت، بەتایبەتی لە [[پارێزگای هیرات]]. لە ساڵانی دواییدا، بەرھەمھێنانی زەعفەران بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە، کە دەسەڵاتداران و جوتیاران بەکاری دەھێنن بۆ ئەوەی ھەوڵبدەن جێگەی چاندنی خەشخاش بگرێتەوە. لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠١٢</bdi> و <bdi>٢٠١٩</bdi>، ئەو زەعفەرانەی کە لە ئەفغانستان دەچێنرا و بەرھەم دەھێنرا بەدوای یەکدا لەلایەن پەیمانگای نێودەوڵەتی تام و کواڵیتییەوە وەک باشترین لە جیھاندا پلەبەندی دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/1602281/world|سەردێڕ=Afghanistan's red gold 'saffron' termed world's best|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Arab News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/28053-afghan-saffron-worlds-best|سەردێڕ=Afghan Saffron, World's Best|وێبگە=TOLOnews}}</ref> بەرھەمھێنان گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> (<bdi>١٩،٤٦٩</bdi> کیلۆگرام لە زەعفەران)، و یەک کیلۆگرام لە ناوخۆدا لە نێوان <bdi>$٦٣٤</bdi> و <bdi>$١١٤٧</bdi> دەفرۆشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/25/c_138657013.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228193104/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/25/c_138657013.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Saffron production hits record high in Afghanistan|agency=Xinhua News Agency}}</ref> بەردەستبوونی پەمپی ئاوی دیزڵی ھەرزان کە لە چین و پاکستانەوە ھاوردە دەکران، و لە دەیەی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، ھەرزانیی وزەی خۆر بۆ پەمپکردنی ئاو، بووە ھۆی فراوانبوونی کشتوکاڵ و دانیشتووان لە بیابانەکانی باشووری ڕۆژئاوای ئەفغانستان لە پارێزگاکانی [[پارێزگای قەندەهار|قەندەھار]]، [[پارێزگای هێلمەند|ھێلمەند]] و [[پارێزگای نیمروز|نیمروز]] لە دەیەی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا. بیرەکان وردە وردە قووڵتر کراونەتەوە، بەڵام سەرچاوەکانی ئاو سنووردارن. خەشخاش (ئەفیون) بەرھەمە سەرەکییەکەیە، بەڵام تا ساڵی <bdi>٢٠٢٢</bdi>، لەژێر ھێرشی حکوومەتی نوێی تاڵیباندا بوو کە بۆ سەرکوتکردنی بەرھەمھێنانی ئەفیون، بە شێوەیەکی سیستماتیک پەمپکردنی ئاویان سەرکوت دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Bryan Denton |نووسەر٢=David Zucchino |نووسەر٣=Yaqoob Akbary |سەردێڕ=Green Energy Complicates the Taliban's New Battle Against Opium: The multibillion-dollar trade has survived previous bans. Now, the Taliban are going after solar-powered water pumps to try to dry up poppy crops in the middle of a national economic crisis. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/05/29/world/asia/afghanistan-opium-taliban.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Do not destroy the fields, but make the fields dry out.... We are committed to fulfilling the opium decree.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=David Mansfield |سەردێڕ=When the Water Runs Dry: What is to be done with the 1.5 million settlers in the deserts of southwest Afghanistan when their livelihoods fail? |ناونیشان=https://areu.org.af/when-the-water-runs-dry/ |وێبگە=areu.org.af |بڵاوکەرەوە=The Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529220041/https://areu.org.af/when-the-water-runs-dry/}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، چاندنی خەشخاش لە باشووری ئەفغانستان بە ڕێژەی زیاتر لە <bdi>٨٠٪</bdi> کەمبووەتەوە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی تاڵیبان بۆ ڕاگرتنی بەکارھێنانی بۆ ئەفیون. ئەمە کەمبوونەوەیەکی <bdi>٩٩٪</bdi>ی گەشەی ئەفیون لە پارێزگای ھێلمەند لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poppy Cultivation in South of Afghanistan Down by 80%: Report |پەڕە=١|ئیش=ToloNews |ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan-183684 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> لە تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، ڕاپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان نیشانیدا کە لە تەواوی ئەفغانستاندا، چاندنی خەشخاش بە ڕێژەی زیاتر لە <bdi>٩٥٪</bdi> دابەزیوە، کە لە پێگەی خۆی وەک گەورەترین بەرھەمھێنەری ئەفیون لە جیھاندا دوورخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghan opium poppy cultivation plunges by 95 percent under Taliban: UN |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/5/afghan-opium-poppy-cultivation-plunges-by-95-percent-under-taliban-un |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Opium cultivation declines by 95 per cent in Afghanistan: UN survey {{!}} UN News |ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2023/11/1143232 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United Nations}}</ref> === کانزاسازی === [[File:Lapis Lazuli from Afghanistan.jpg|thumb|بەردەکانی [[لازوورد]]]] سەرچاوە سروشتییەکانی وڵاتەکە بریتین لە: خەڵووز، مس، ئاسن، [[لیتیۆم]]، [[یۆرانیۆم]]، [[توخمە دەگمەنەکانی زەوی|توخمە دەگمەنەکان]]، [[کرۆمایت]]، زێڕ، [[زینک]]، [[تالک]]، [[بارایت]]، [[گۆگرد]]، قورقوشم، [[مەڕمەڕ]]، بەردە بەنرخەکان و [[بەردە نیمچە بەنرخەکان]]، غازی سروشتی، و نەوت.<ref name="peters2007">{{cite tech report |last=Peters |first=Steven G. |title=Preliminary Assessment of Non-Fuel Mineral Resources of Afghanistan, 2007 |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |publisher=USGS Afghanistan Project/[[US Geological Survey]]/Afghanistan Geological Survey |access-date=13 October 2011 |id=Fact Sheet 2007–3063 | date=October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727053445/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref><ref name="bgs" /> لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، بەرپرسانی ئەمریکا و حکوومەتی ئەفغانی مەزەندەیان کرد کە ئەو یەدەگە کانزاییانەی لە ساڵی <bdi>٢٠٠٧</bdi> لەلایەن [[ڕووپێوی جیۆلۆجی ئەمریکا]]وە دۆزرابوونەوە بەھایان لانیکەم {{nowrap|<bdi>$١</bdi> ترلیۆن}}ە.<ref name="bbcminerals">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghans say US team found huge potential mineral wealth |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/10311752 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130809125352/http://www.bbc.co.uk/news/10311752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> [[مایکل ئۆهانلۆن|مایکل ئی. ئۆھانلۆن]] لە [[پەیمانگای بروکینگز]] مەزەندەی کرد کە ئەگەر ئەفغانستان ساڵانە نزیکەی <bdi>$١٠</bdi> ملیار لە [[کانزاسازی لە ئەفغانستان|یەدەگە کانزاییەکانی]] بەدەست بھێنێت، [[بەرهەمی نەتەوەیی گشتی|بەرھەمی نەتەوەیی گشتی]] وڵاتەکە دوو ھێندە دەبێت و پارەدارکردنی درێژخایەن بۆ پێداویستییە سەرەکییەکان دابین دەکات.<ref>O'Hanlon, Michael E. [http://www.brookings.edu/opinions/2010/0616_afghanistan_minerals_ohanlon.aspx "Deposits Could Aid Ailing Afghanistan"] ({{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923172142/http://www.brookings.edu/opinions/2010/0616_afghanistan_minerals_ohanlon.aspx |date=23 September 2011 }}), [[The Brookings Institution]], 16 June 2010.</ref> [[ڕووپێوی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (USGS) لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>دا مەزەندەی کرد کە باکووری ئەفغانستان تێکڕا {{convert|<bdi>2.9</bdi>|e9oilbbl|e6m3|abbr=unit|order=flip}} لە [[نەوتی خاو]]، {{convert|<bdi>15.7</bdi>|e12cuft|abbr=unit|order=flip}} لە غازی سروشتی، و {{convert|<bdi>562</bdi>|e6USbbl|e9L|0|abbr=unit|order=flip}} لە [[شلەی غازی سروشتی]] ھەیە.<ref>{{cite tech report|last=Klett |first=T.R. |title=Assessment of Undiscovered Petroleum Resources of Northern Afghanistan, 2006 |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2006/3031/pdf/FS-3031.pdf |publisher=USGS-Afghanistan Ministry of Mines & Industry Joint Oil & Gas Resource Assessment Team |access-date=13 October 2011 | date=March 2006 |id=Fact Sheet 2006–3031|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727060903/http://pubs.usgs.gov/fs/2006/3031/pdf/FS-3031.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١١</bdi>دا، ئەفغانستان گرێبەستێکی گەڕان بەدوای نەوتدا لەگەڵ [[کۆمپانیای نیشتمانیی نەوتی چین]] (CNPC) واژۆ کرد بۆ پەرەپێدانی سێ کێڵگەی نەوت بەدرێژایی ڕووباری ئاموودەریا لە باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ph.news.yahoo.com/afghanistan-signs-7-bn-oil-deal-china-102107778.html |سەردێڕ=Afghanistan signs '$7 bn' oil deal with China |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233953/http://ph.news.yahoo.com/afghanistan-signs-7-bn-oil-deal-china-102107778.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> وڵاتەکە بڕێکی بەرچاو لە [[لیتیۆم]]، مس، زێڕ، خەڵووز، ئاسن، و [[کانزا|کانزاکانی]] تری ھەیە.<ref name=peters2007 /><ref name="bgs">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf#search='gold%20and%20copper%20discovered%20in%20afghanistan'|سەردێڕ=Minerals in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[British Geological Survey]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726155518/http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uvm.edu/ieds/node/568/ |سەردێڕ=Afghanistan's Mineral Fortune |بڵاوکەرەوە=Institute for Environmental Diplomacy and Security Report |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131212153853/http://www.uvm.edu/ieds/node/568 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> [[کاربۆناتیت]]ـی [[خانەشین]] لە پارێزگای ھێلمەند خاوەنی {{convert|<bdi>1000000</bdi>|t|lk=out}} لە [[توخمە دەگمەنەکانی زەوی|توخمە دەگمەنەکان]]ـە.<ref>{{cite tech report|last=Tucker |first=Ronald D. |title=Rare Earth Element Mineralogy, Geochemistry, and Preliminary Resource Assessment of the Khanneshin Carbonatite Complex, Helmand Province, Afghanistan |url=https://pubs.usgs.gov/of/2011/1207/pdf/ofr2011-1207.pdf |publisher=USGS |access-date=13 October 2011 |year=2011 |id=Open-File Report 2011–1207|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727062511/http://pubs.usgs.gov/of/2011/1207/pdf/ofr2011-1207.pdf |archive-date=27 July 2013}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠٠٧</bdi>دا، گرێبەستێکی بەکرێدانی <bdi>٣٠</bdi> ساڵە درا بە کۆمپانیای [[گرووپی میتالورجی چین|China Metallurgical Group]] بۆ کانی مس لە [[مێس ئاینەک|ئاینەک]] بە بڕی <bdi>$٣</bdi> ملیار،<ref>"[http://www.dailyfinance.com/2010/06/14/china-us-afghanistan-mineral-mining/ China, Not U.S., Likely to Benefit from Afghanistan's Mineral Riches]". ''Daily Finance''. 14 June 2010 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131231001630/http://www.dailyfinance.com/2010/06/14/china-us-afghanistan-mineral-mining/ |date=31 December 2013}}</ref> کە بووە گەورەترین وەبەرھێنانی بیانی و پڕۆژەی بازرگانی تایبەت لە مێژووی ئەفغانستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/asia/30mine.html |سەردێڕ=China Willing to Spend Big on Afghan Commerce |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110731145815/http://www.nytimes.com/2009/12/30/world/asia/30mine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> [[دەسەڵاتی پۆڵای هیندستان|Steel Authority of India]]ی سەر بە دەوڵەت مافی کانزاسازی بەدەستھێنا بۆ پەرەپێدانی یەدەگی گەورەی ئاسنی [[دەربەندی حاجیگەک|حاجیگەک]] لە ناوەڕاستی ئەفغانستان.<ref>"[http://www.businessweek.com/news/2011-12-06/indian-group-wins-rights-to-mine-in-afghanistan-s-hajigak.html Indian Group Wins Rights to Mine in Afghanistan's Hajigak]" ({{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131010060446/http://www.businessweek.com/news/2011-12-06/indian-group-wins-rights-to-mine-in-afghanistan-s-hajigak.html |date=10 October 2013}}). ''Businessweek''. 6 December 2011</ref> بەرپرسانی حکوومەت مەزەندە دەکەن کە <bdi>٣٠٪</bdi>ی یەدەگە کانزاییەکانی وڵاتەکە بەھایان لانیکەم {{nowrap|<bdi>$١</bdi> ترلیۆن}}ە.<ref name=bbcminerals /> یەکێک لە بەرپرسەکان ڕایگەیاند کە "ئەمە دەبێتە بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئەفغانستان" و یاداشتێکی پێنتاگۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەفغانستان دەتوانێت ببێتە "عەرەبستانی سعوودیی لیتیۆم".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Risen|یەکەم=James|بەستەری نووسەر=James Risen|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=U.S. Identifies Vast Riches of Minerals in Afghanistan|newspaper=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617204149/http://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> یەدەگی لیتیۆم کە بڕەکەی <bdi>٢١</bdi> ملیۆن تۆنە دەتوانێت بگاتە ئاستی یەدەگەکانی [[بۆلیڤیا]]، کە لە ئێستادا وەک ئەو وڵاتە سەیر دەکرێت کە زۆرترین یەدەگی لیتیۆمی ھەیە.<ref name="Hosp-2021">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hosp|یەکەم=Gerald|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: die konfliktreichen Bodenschätze|ناونیشان=https://www.nzz.ch/wirtschaft/afghanistan-die-konfliktreichen-bodenschaetze-ld.1642056|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Neue Zürcher Zeitung]]|زمان=de}}</ref> یەدەگە گەورەکانی تری بریتین لە [[بۆکسایت]] و [[کۆباڵت]].<ref name="Hosp-2021" /> دەستڕاگەیشتن بە [[توانای بایۆلۆژی|توانای بایۆلۆژی]] لە ئەفغانستان لە خوار تێکڕای جیھانییەوەیە. لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>دا، ئەفغانستان <bdi>٠٫٤٣</bdi> ھێکتاری جیھانی<ref name=footprintdata>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.footprintnetwork.org/#/countryTrends?cn=2&type=BCpc,EFCpc|سەردێڕ=Country Trends|بڵاوکەرەوە=Global Footprint Network|ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> توانای بایۆلۆژی ھەبوو بۆ ھەر کەسێک لە ناو خاکەکەیدا، کە زۆر کەمترە لە تێکڕای جیھانی کە <bdi>١٫٦</bdi> ھێکتاری جیھانییە بۆ ھەر کەسێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lin|یەکەم١=David|دوایین٢=Hanscom|یەکەم٢=Laurel|دوایین٣=Murthy|یەکەم٣=Adeline|دوایین٤=Galli|یەکەم٤=Alessandro|دوایین٥=Evans|یەکەم٥=Mikel|دوایین٦=Neill|یەکەم٦=Evan|دوایین٧=Mancini|یەکەم٧=MariaSerena|دوایین٨=Martindill|یەکەم٨=Jon|دوایین٩=Medouar|یەکەم٩=FatimeZahra|دوایین١٠=Huang|یەکەم١٠=Shiyu|دوایین١١=Wackernagel |یەکەم١١=Mathis|ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Ecological Footprint Accounting for Countries: Updates and Results of the National Footprint Accounts, 2012–2018|journal=Resources|بەرگ=٧|issue=3|پەڕە=٥٨|doi=10.3390/resources7030058|doi-access=free|bibcode=2018Resou...7...58L}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> ئەفغانستان <bdi>٠٫٧٣</bdi> ھێکتاری جیھانی توانای بایۆلۆژی بەکارھێناوە بۆ ھەر کەسێک—کە دەکاتە [[شوێنپێی ئیکۆلۆژی|شوێنپێی ئیکۆلۆژی]]ی بەکارھێنانیان. ئەمە بەو مانایە دێت کە ئەوان کەمێک کەمتر لە دوو ھێندەی ئەو توانای بایۆلۆژییە بەکاردەھێنن کە ئەفغانستان ھەیەتی. لە ئەنجامدا، ئەفغانستان لە کورتیھێنانی توانای بایۆلۆژیدایە.<ref name=footprintdata/> لە ئەیلوولی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، [[تاڵیبان]] گرێبەستی کانزاسازیی بە بەھای {{nowrap|<bdi>$٦٫٥</bdi> ملیار}} واژۆ کرد، بە مەبەستی دەرھێنانی زێڕ، ئاسن، قورقوشم، و زینک لە پارێزگاکانی ھیرات، غوور، لۆگەر، و تەخار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Taliban Sign Multibillion-Dollar Afghan Mining Deals |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/taliban-sign-multibillion-dollar-afghan-mining-deals/7249135.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Voice of America}}</ref> === وزە === [[File:Afghanistan electricity production.svg|thumb|دابینکردنی کارەبای ئەفغانستان (<bdi>١٩٨٠–٢٠١٩</bdi>)]] بەپێی [[بانکی نێونەتەوەیی|بانکی جیھانی]]، <bdi>٩٨٪</bdi>ی دانیشتووانی گوندەکان لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا دەستیان بە کارەبا دەگەیشت، کە ئەمەش بەرزبوونەوەیە لەچاو <bdi>٢٨٪</bdi>ی ساڵی <bdi>٢٠٠٨</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Access to electricity, rural (% of rural population) – Afghanistan {{!}} Data|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.RU.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=World Bank}}</ref> بە گشتی ژمارەکە دەگاتە <bdi>٩٨٫٧٪</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|سەردێڕ=Access to electricity (% of population) – Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]]}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>، ئەفغانستان <bdi>١،٤٠٠</bdi> [[مێگاوات]] کارەبا بەرھەم دەھێنێت، بەڵام ھێشتا زۆربەی کارەباکەی لە ڕێگەی ھێڵەکانی گواستنەوەی کارەباوە لە ئێران و دەوڵەتانی ئاسیای ناوەندییەوە ھاوردە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tolonews.com/business/afghanistan-has-capacity-produce-310000mw-power|سەردێڕ=Afghanistan Has Capacity To Produce 310,000MW Power|وێبگە=TOLOnews}}</ref> زۆربەی بەرھەمھێنانی کارەبا لە ڕێگەی [[هێزی ئاو|ھێزی ئاوەوەیە]]، کە یارمەتی دەدرێت بەو ڕووبار و چەمانەی کە لە شاخەکانەوە ھەڵدەقوڵێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|سەردێڕ=Afghanistan Resurrects its Largest Hydropower Plant Toward a Brighter Future|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421160657/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام کارەبا ھەمیشە جێگەی متمانە نییە و بڕانی کارەبا ڕوودەدات، تەنانەت لە کابولیشدا.<ref name="Afghanistan Analysts Network – English-2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/power-to-the-people-how-to-extend-afghans-access-to-electricity/|سەردێڕ=Power to the People: How to extend Afghans' access to electricity|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> لە ساڵانی دواییدا ژمارەیەکی زیاتر لە وێستگەکانی [[وزەی خۆر|خۆر]]، [[بایۆماس]] و با دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|سەردێڕ=The Power of Nature: How Renewable Energy is Changing Lives in Afghanistan|وێبگە=UNDP in Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html}}</ref> لە ئێستادا پڕۆژەی CASA-1000 لە ژێر پەرەپێداندایە کە کارەبا لە قرغیزستان و تاجیکستانەوە دەگوازێتەوە، ھەروەھا [[بۆری غازی تورکمانستان-ئەفغانستان-پاکستان-هیندستان|بۆری غازی تورکمانستان-ئەفغانستان-پاکستان-ھیندستان]] (TAPI).<ref name="Afghanistan Analysts Network – English-2015"/> کارەبا لەلایەن [[کۆمپانیای دا ئەفغانستان بڕێشنا شێرکەت|دا ئەفغانستان بڕێشنا شێرکەت]] (DABS، کۆمپانیای کارەبای ئەفغانستان)ـەوە بەڕێوەدەبرێت. بەنداوە گرنگەکان بریتین لە [[بەنداوی کەجەکی]]، [[بەنداوی دەهلە]]، و [[بەنداوی سەردە بەند]].<ref name="afghanistans.com-1"/> === گەشتیاری === [[File:Lake in Band-e Amir National Park, March 2008.jpg|thumb|[[پارکی نیشتمانیی بەند ئەمیر]]]] گەشتیاری پیشەسازییەکی بچووکە لە ئەفغانستان بەھۆی کێشەکانی ئاسایشەوە. سەرەڕای ئەوەش، نزیکەی <bdi>٢٠،٠٠٠</bdi> گەشتیاری بیانی ساڵانە سەردانی وڵاتەکە دەکەن تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually |سەردێڕ=20,000 foreign tourists visit Afghanistan annually |بڵاوکەرەوە=Pajhwok Afghan News (PAN) |editor=Navid Ahmad Barakzai |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123022923/http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually}}</ref> بەتایبەتی ناوچەیەکی گرنگ بۆ گەشتیاری ناوخۆیی و نێودەوڵەتی دۆڵی جوان و دڵڕفێنی [[بامیان]]ـە، کە دەریاچە، دۆڵ و شوێنەوارە مێژووییەکانی تێدایە، و ئەوەش یارمەتیدەربووە کە لە ناوچەیەکی ئارام و دوور لە چالاکییە یاخیبووەکاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/asia/coronavirus-shatters-tourism-hopes-in-afghanistan-s-bamyan-province-1.1011018|سەردێڕ=Coronavirus shatters tourism hopes in Afghanistan's Bamyan province|وێبگە=The National|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2017/09/03/more-200000-tourists-visit-bamyan-year|سەردێڕ=More than 200,000 tourists visit Bamyan this year|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|دوایین١=Basharat|یەکەم١=Hakim}}</ref> ژمارەیەکی کەمتر سەردانی ناوچەکانی وەک دۆڵی [[واخان]] دەکەن و گەشتی پێی تێدا دەکەن، کە یەکێکە لە دوورەدەستترین کۆمەڵگەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scmp.com/week-asia/society/article/2154951/where-instagramers-and-taliban-play-afghanistan|سەردێڕ=Where Instagramers and Taliban play|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=South China Morning Post}}</ref> لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە، ئەفغانستان وێستگەیەکی بەناوبانگ بوو لەسەر [[ڕێگەی هیپییەکان|ڕێگەی ھیپییەکان]]، کە سەرنجی زۆرێک لە ئەورووپی و ئەمریکییەکانی ڕادەکێشا. بە ھاتن لە ئێرانەوە، ڕێگاکە بە چەندین پارێزگا و شاری ئەفغانستاندا تێدەپەڕی لەوانە [[هیرات]]، [[قەندەهار]] و [[کابول]] پێش ئەوەی بپەڕێتەوە بۆ باکووری پاکستان، باکووری ھیندستان، و [[نیپاڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|سەردێڕ= Origins of the hippie trail|وێبگە= richardgregory.org.uk|ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |سەردێڕ=The hippie trail |وێبگە=richardgregory.org.uk |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm}}</ref> گەشتیاری لە ساڵی <bdi>١٩٧٧</bdi>دا گەیشتە لوتکە، یەک ساڵ پێش دەستپێکردنی ناسەقامگیری سیاسی و ململانێی چەکداری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=When Afghanistan was just a laid-back highlight on the hippie trail|یەکەم=Oliver|دوایین= Smith|وێبگە=[[The Daily Telegraph]]|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨}}{{cbignore}}</ref> [[File:Jam afghanistan ghorprovince islamic architecture.jpg|thumb|upright|[[منارەی جام]]، کە یەکێکە لە شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانیی [[یوونێسکۆ|یونێسکۆ]]]] شاری [[غەزنی]] مێژوو و شوێنەواری مێژوویی بەرچاوی ھەیە، و پێکەوە لەگەڵ شاری [[بامیان]] لە ساڵانی دواییدا وەک پایتەختی کولتووری ئیسلامی و پایتەختی کولتووری باشووری ئاسیا بەڕیز ھەڵبژێردراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/bamyan-first-ever-cultural-capital-of-south-asia-a-big-party-but-what-else/|سەردێڕ=Bamyan, First Ever Cultural Capital of South Asia: A big party, but what else?|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> شارەکانی [[هیرات]]، [[قەندەهار]]، [[بەڵخ]]، و [[زەرەنج]] ھەروەھا زۆر مێژوویین. [[منارەی جام]] لە دۆڵی [[ڕووباری هەریرود|ڕووباری ھەری]] یەکێکە لە شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانیی [[یوونێسکۆ|یونێسکۆ]]. عەبایەک کە دەوترێت [[محەممەد لە ئیسلامدا|پێغەمبەری ئیسلام محەممەد]] پۆشیویەتی لە [[مەزارگەی عەبا]] لە قەندەھار پارێزراوە، کە شارێکە لەلایەن [[ئەلێکساندەری مەزن]]ەوە دامەزراوە و یەکەم پایتەختی ئەفغانستان بووە. [[قەڵای ئەلێکساندەر]] لە شاری ڕۆژئاوای ھیرات لە ساڵانی دواییدا نۆژەن کراوەتەوە و سەرنجڕاکێشییەکی بەناوبانگە. لە باکووری وڵاتەکە [[مەزارگەی عەلی]] ھەیە، کە لەلایەن زۆر کەسەوە بڕوا وایە شوێنی ناشتنی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی]] بێت.{{sfn|Dupree|1997|page=115}} [[مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەفغانستان]] لە کابول میوانداری ژمارەیەکی زۆر لە شوێنەوارە دێرینەکانی بوودایی، یۆنانی [[باکتریا|باکتری]] و ئیسلامیی سەرەتایی دەکات؛ مۆزەخانەکە بەھۆی شەڕی ناوخۆوە زیانی زۆری بەرکەوت بەڵام لە سەرەتای ٢٠٠٠ەکانەوە بە ھێواشی نۆژەن دەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/travel/story/20200203-the-afghan-artefacts-that-survived-taliban-destruction|سەردێڕ=The Afghan artefacts that survived Taliban destruction|یەکەم=Ruchi|دوایین=Kumar|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[BBC Travel]]}}</ref> بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو، گەشتیاری لە ئەفغانستان پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینیوە لە دوای دەستبەسەرداگرتنی تاڵیبان. ھەوڵە چالاکەکانی تاڵیبان ھانی گەشتیاری دا کە زیاد بکات لە <bdi>٦٩١</bdi> گەشتیار لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>، بۆ <bdi>٢،٣٠٠</bdi> لە <bdi>٢٠٢٢</bdi>، بۆ <bdi>٥،٢٠٠</bdi> لە <bdi>٢٠٢٣</bdi>، و لەگەڵ ھەندێک خەمڵاندن لە نێوان <bdi>٧،٠٠٠</bdi> بۆ <bdi>١٠،٠٠٠</bdi> کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Taliban are working to woo tourists to Afghanistan |ناونیشان=https://apnews.com/article/afghanistan-taliban-tourism-women-7acb04bb78dd779e763a337790113cec |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Photos: Tourist numbers up in post-war Afghanistan |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/gallery/2024/4/2/tourist-numbers-up-in-post-war-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='A remarkable development': How Western tourism is on the rise in this controversial nation |ناونیشان=https://news.sky.com/story/a-remarkable-development-how-western-tourism-is-on-the-rise-in-afghanistan-13087329 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Sky News}}</ref> بەڵام ئەمە ھەڕەشەی لەسەرە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی - پارێزگای خۆراسان|دەوڵەتی ئیسلامی - پارێزگای خۆراسان]]، کە بەرپرسیارێتی ھێرشکردنە سەر گەشتیارانی گرتە ئەستۆ، وەک [[تەقەکردنی بامیان ٢٠٢٤|تەقەکردنەکەی بامیان لە ٢٠٢٤]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Attack on tourists rocks fledgling Afghanistan tourism sector |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240520-attack-on-tourists-rocks-fledgling-afghanistan-tourism-sector |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=France 24}}</ref> === گەیاندن === خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندی لە ئەفغانستان لەلایەن کۆمپانیاکانی [[ئەفغان تێلێکۆم]]، [[ئەفغان وایەرلێس]]، [[ئەتیسالات]]، [[گرووپی ئێن تی ئێن]]، و [[رۆشان (کۆمپانیا)|ڕۆشان]] دابین دەکرێن. وڵاتەکە [[مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئاسمانی خۆی بەکاردەھێنێت کە پێی دەوترێت [[ئەفغانست ١]]، کە خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، ئینتەرنێت، و تەلەڤیزیۆن بۆ ملیۆنان بەشداربوو دابین دەکات. تا ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi> دوای ساڵانێک لە شەڕی ناوخۆ، بواری پەیوەندییەکان وەک کەرتێکی نەبوو وابوو، بەڵام تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> گەشەی کردبوو بۆ پیشەسازییەکی <bdi>$٢</bdi> ملیاری، بە ھەبوونی <bdi>٢٢</bdi> ملیۆن بەشداربووی مۆبایل و <bdi>٥</bdi> ملیۆن بەکارھێنەری ئینتەرنێت. کەرتی پەیوەندییەکان لانیکەم <bdi>١٢٠،٠٠٠</bdi> کەس لە سەرتاسەری وڵاتدا کاریان تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|سەردێڕ=Connecting Afghanistan: The rise of technology in governance and society – The Embassy of Afghanistan in London|وێبگە=afghanistanembassy.org.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121125742/http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گواستنەوە === [[File:Françoise Foliot - Afghanistan 043.jpg|thumb|left|[[توونێلی سالەنگ]]]] بەھۆی جوگرافیای ئەفغانستانەوە، گواستنەوە لە نێوان بەشە جیاوازەکانی وڵاتەکەدا لە ڕووی مێژووییەوە قورس بووە. بڕبڕەی پشتی تۆڕی ڕێگاوبانی ئەفغانستان [[ڕێگای خێرای ١ (ئەفغانستان)|ڕێگای خێرای ١]]ـە، کە زۆرجار پێی دەوترێت "ڕێگای ئەڵقەیی"، کە درێژییەکەی دەگاتە {{convert|<bdi>2210</bdi>|km}} و پێنج شاری گەورە پێکەوە دەبەستێتەوە: کابول، غەزنی، قەندەھار، ھیرات و مەزاری شەریف،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|سەردێڕ=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|بڵاوکەرەوە=Afghanistan Analysts Network|نووسەر=Qayoom Suroush|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707120451/https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ لقی ڕێگاکان بۆ قوندوز و جەلال ئاباد و چەندین دەروازەی سنووری، لە کاتێکدا بە دەوری شاخەکانی ھیندووکوشدا دەسوڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=29bg7g1U6coC&pg=PA118|سەردێڕ=The Geography and Politics of Afghanistan|یەکەم=Ramamoorthy|دوایین=Gopalakrishnan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Concept Publishing Company}}</ref> ڕێگای ئەڵقەیی زۆر گرنگە بۆ بازرگانیی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی و ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|سەردێڕ=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> بەشێکی سەرەکی لە ڕێگای ئەڵقەیی [[توونێلی سالەنگ]]ـە، کە لە ساڵی <bdi>١٩٦٤</bdi> تەواو بووە، کە گەشتکردن بە ناو زنجیرەچیای ھیندووکوشدا ئاسان دەکات و باکوور و باشووری ئەفغانستان بەیەکەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cary Gladstone|سەردێڕ=Afghanistan Revisited|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aH_KCWVB6W0C&pg=PA122|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Nova Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠٣٣-٤٢١-٨|پەڕە=١٢٢}}</ref> ئەوە تاکە ڕێگای وشکانییە کە ئاسیای ناوەندی بە [[نیمچەکیشوەری هیندستان|نیمچەکیشوەری ھیندستان]]ەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idINIndia-46016020100209 |سەردێڕ=Afghan avalanches kill dozens, trap hundreds |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٠|ئیش=Reuters |دوایین=Azimy |یەکەم=Yousuf}}</ref> چەندین دەربەندی شاخاوی ڕێگە بە گەشتکردن دەدەن لە نێوان ھیندووکوش لە ناوچەکانی تردا. ڕووداوەکانی ھاتوچۆی مەترسیدار باون لەسەر ڕێگا و بانە خێراکانی ئەفغانستان، بەتایبەتی لەسەر ڕێگای [[ڕێگای خێرای کابول-قەندەهار|کابول-قەندەھار]] و [[ڕێگای کابول-جەلال ئاباد]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash |سەردێڕ=Afghan bus crash kills 45 |ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141105002154/http://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گەشتکردن بە پاس لە ئەفغانستان ھێشتا مەترسیدارە بەھۆی چالاکییە چەکدارییەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Driving in Afghanistan|ناونیشان=http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|وێبگە=Caravanistan|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160904001045/http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Ariana Afghan A310-300 F-GEMO.jpg|thumb|فڕۆکەیەکی جۆری [[ئێرباس ئەی ٣١٠]]ـی ھێڵی ئاسمانیی [[ئاریانا ئەفغان ئێرلاینز]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>]] گواستنەوەی ئاسمانی لە ئەفغانستان لەلایەن ھێڵی ئاسمانی نیشتمانییەوە دەکرێت کە [[ئاریانا ئەفغان ئێرلاینز]]ـە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=EU To Impose Ban on Afghan Planes |ناونیشان=http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |بڵاوکەرەوە=Airwise News |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=Kabul-based [[Safi Airways|Safi]] is the country's No. 2 airline after national carrier Ariana Afghan Airlines |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لەلایەن کۆمپانیای تایبەتی [[کام ئێر]]ەوە. ھێڵە ئاسمانییەکانی چەندین وڵات ھەروەھا گەشتی ئاسمانی بۆ ناوەوە و دەرەوەی وڵاتەکە دابین دەکەن. ئەمانە بریتین لە [[ئێر ئیندیا]]، [[ئیمارات (هێڵی ئاسمانی)|ئیمارات]]، [[گۆڵف ئێر]]، [[هێڵی ئاسمانیی ئاسمان|ئاسمان ئێرلاینز]]، [[هێڵە ئاسمانییە نێونەتەوەییەکانی پاکستان|پاکستانی ئێرلاینز]]، و [[هێڵە ئاسمانییەکانی تورکیا|تورکیش ئێرلاینز]]. وڵاتەکە چوار فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەیە: [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کابول]] (پێشتر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی حامید کارزای)، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی قەندەهار]]، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی هیرات]]، و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەزاری شەریف]]. بە لەبەرچاوگرتنی فڕۆکەخانە ناوخۆییەکانیش، <bdi>٤٣</bdi> فڕۆکەخانە ھەن.<ref name="Factbook"/> [[بنکەی ئاسمانیی بەگرام]] فڕۆکەخانەیەکی سەربازیی گەورەیە. وڵاتەکە سێ ھێڵی ئاسنی ھەیە: یەکێکیان، ھێڵێکی {{convert|<bdi>75</bdi>|km|adj=on}} لە [[مەزاری شەریف]]ـەوە بۆ [[پردی دۆستایەتیی ئەفغانستان و ئۆزبەکستان|سنووری ئۆزبەکستان]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|سەردێڕ=Hairatan to Mazar-i-Sharif railway – Railways of Afghanistan|وێبگە=andrewgrantham.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171224182253/http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێڵێکی درێژی {{convert|<bdi>10</bdi>|km|adj=on}} لە [[تۆرغوندی]]ـیەوە بۆ سنووری [[تورکمانستان]] (کە لەوێوە وەک بەشێک لە ھێڵی ئاسنی تورکمانستان بەردەوام دەبێت)؛ و ھێڵێکی کورت لە [[ئەقینە]]وە بەسەر سنووری تورکمانستاندا بۆ [[کێرکی]]، کە بڕیارە زیاتر بەناو ئەفغانستاندا درێژبکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|سەردێڕ=Afghan-Turkmenistan railroad inaugurated|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170512234058/http://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دوایین١=Salehai|یەکەم١=Zarghona}}</ref> ئەم ھێڵانە تەنھا بۆ بارھەڵگری بەکاردەھێنرێن و ھیچ خزمەتگوزارییەکی گەشتیاریان نییە. ھێڵێکی ئاسن لە نێوان [[خاف، ئێران|خاف]]ی ئێران و [[هیرات]]ی ڕۆژئاوای ئەفغانستان، کە بۆ ھەردوو بواری بارھەڵگری و گەشتیاری تەرخانکراوە، تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> لە قۆناغی دروستکردندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.azernews.az/region/135859.html |سەردێڕ=Khaf-Herat railroad to be launched in Iran soon |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە="Iran-Afghanistan railway networks through Khaf-Herat Railroad will be completed in the next few months," Yazdani said, according to Mehr news agency on 3 August |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928003514/https://www.azernews.az/region/135859.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|سەردێڕ=Iran Strongly Condemns Herat Railway Mine Blast|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Iran Front Page|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521080709/https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی {{convert|<bdi>125</bdi>|km}} لە ھێڵەکە دەکەوێتە دیوی ئەفغانستانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|سەردێڕ=Rail Linkup With Afghanistan by March 2018|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180922112855/https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaf-Herat railway |ناونیشان=http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/ |وێبگە=RaillyNews {{!}} Dailly Railway News in English |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171220114246/http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> خاوەندارێتیی ئۆتۆمبێلی تایبەت بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە لە سەرەتای ٢٠٠٠ەکانەوە. تەکسییەکان زەردن و پێکھاتوون لە ئۆتۆمبێل و [[ڕیکشای ئۆتۆماتیکی|ڕیکشای ئۆتۆماتیکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.jstage.jst.go.jp/article/eastsats/5/2/5_292/_pdf/-char/en |سەردێڕ=The Possibility of Introducing a Regular Bus System in Kandahar |دوایین١=Rahmat |یەکەم١=Mohibullah |دوایین٢=Mizokami |یەکەم٢=Shoshi |دوایین٣=Fujiwara |یەکەم٣=Akimasa |journal=Asian Transport Studies |بەرگ=٥|issue=2 |ساڵ=٢٠١٨|پەڕەکان=٢٩٢–٣٠٩}}</ref> لە ناوچە لادێیییەکانی ئەفغانستان، گوندنشینەکان زۆرجار گوێدرێژ، [[هێستر]] یان ئەسپ بەکاردەھێنن بۆ گواستنەوە یان ھەڵگرتنی کاڵا. وشترەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کۆچەرییەکانی کۆچییەوە بەکاردەھێنرێن.<ref name="Wahab-2007"/> پایسکل لە سەرتاسەری ئەفغانستاندا باوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2UEJDAAAQBAJ&pg=PA23 |سەردێڕ=Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding, 2 Volume Pack |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٤٦٦-٨|یەکەم١=Valerie |دوایین١=Porter |یەکەم٢=Lawrence |دوایین٢=Alderson |یەکەم٣=Stephen J.G. |دوایین٣=Hall |یەکەم٤=D. Phillip |دوایین٤=Sponenberg |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٦|پەڕە=٢٣|وتەگێڕانەوە=[Donkeys] are the primary means of transportation in the countryside (along with bicycles) and are sometimes described as the 'Jeeps' of Afghanistan — or even as the country's 'helicopters'.}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Further|ئەفغانییەکان}} [[File:Afghanistan ethnic groups 2005.jpg|thumb|upright=1.3|نەخشەیەکی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە سەردەمی شەڕی سارد کە ناوچە خێڵەکییە نەریتییەکانی ئەفغانستان نیشان دەدات. [[هۆزە پەشتونەکان]] گەورەترین کۆمەڵگەی خێڵەکیی جیھان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ag-afghanistan.de/files/glatzer/tribal_system.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ag-afghanistan.de/files/glatzer/tribal_system.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=The Pashtun Tribal System |دوایین١=Glatzer |یەکەم١=Bernt |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Concept Publishers |شوێن=New Delhi}}</ref>]] === دانیشتووان === ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان تا ساڵی <bdi>٢٠٢٤</bdi> بە <bdi>٣٥٫٧</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس خەمڵێندراوە لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری]]ـی ئەفغانستانەوە،<ref name="NSIA pop"/> لە کاتێکدا نەتەوە یەکگرتووەکان بە زیاتر لە <bdi>٤٢٫٠</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس مەزەندەی دەکات.<ref name="UN pop"/> لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi>دا کۆی دانیشتووان بە نزیکەی <bdi>١٥٫٥</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس ڕاپۆرت کرابوو.<ref>"[https://www.un.org/News/dh/latest/afghan/un-afghan-history.shtml United Nations and Afghanistan]". UN News Centre. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131031084259/https://www.un.org/News/dh/latest/afghan/un-afghan-history.shtml |date=31 October 2013 }}</ref> نزیکەی <bdi>٢٥٫٣٪</bdi> لە [[ناوچەی شارنشین|ناوچە شارنشینەکان]] دەژین، <bdi>٧٠٫٤٪</bdi> لە ناوچە لادێیییەکان دەژین، و <bdi>٤٫٣٪</bdi>ی ماوەش کۆچەرین.<ref name="NSIA pop"/> زیاتر لە <bdi>٣</bdi>{{nbsp}}ملیۆن ئەفغانی دیکە بە کاتی لە وڵاتانی دراوسێی [[ئەفغانییەکان لە پاکستان|پاکستان]] و [[ئەفغانییەکان لە ئێران|ئێران]] نیشتەجێن، کە زۆربەیان لەو دوو وڵاتە لەدایکبوون و گەورەبوون. لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا، ئەفغانستان گەورەترین وڵاتی بەرھەمھێنەری پەنابەر بوو لە جیھاندا، کە ئەم نازناوەی بۆ ماوەی <bdi>٣٢</bdi> ساڵ ھەڵگرتبوو. ڕێژەی گەشەی دانیشتووان لە ئێستادا <bdi>٢٫٣٧٪</bdi>ە،<ref name="Factbook"/> کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لە جیھاندا لە دەرەوەی ئەفریقا. پێشبینی دەکرێت ئەم ژمارەیەی دانیشتووان تا ساڵی <bdi>٢٠٥٠</bdi> بگاتە <bdi>٨٢</bdi>&nbsp;ملیۆن کەس ئەگەر ڕەوتەکانی ئێستای دانیشتووان بەردەوام بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx |سەردێڕ=Afghanistan&nbsp;– Population Reference Bureau |بڵاوکەرەوە=[[Population Reference Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131202224051/http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان بەردەوام زیادی دەکرد تا ساڵانی ھەشتاکان، کاتێک شەڕی ناوخۆیی بووە ھۆی ئەوەی ملیۆنان کەس ھەڵبێن بۆ وڵاتانی تری وەکو پاکستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghan Households in Iran: Profile and Impact |ناونیشان=http://www.unhcr.org/455835d92.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180223013910/https://www.unhcr.org/455835d92.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم١=Piyasiri |دوایین١=Wickramasekara |یەکەم٢=Jag |دوایین٢=Sehgal |یەکەم٣=Farhad |دوایین٣=Mehran |یەکەم٤=Ladan |دوایین٤=Noroozi |یەکەم٥=Saeid |دوایین٥=Eisazadeh |وێبگە=[[United Nations High Commissioner for Refugees]]}}</ref> لەو کاتەوە ملیۆنان کەس گەڕاونەتەوە و بارودۆخی شەڕ بەشداربووە لەوەی کە وڵاتەکە بەرزترین ڕێژەی منداڵبوونی ھەبێت لە دەرەوەی ئەفریقا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Is recent Afghanistan survey data suitable for fertility analysis? A regional investigation based on fertility inhibiting determinants|یەکەم١=Jamal Abdul|دوایین١=Nasir|یەکەم٢=Sohail|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٣=Syed Arif Ahmed|دوایین٣=Zaidi|یەکەم٤=Andleeb|دوایین٤=Rani|یەکەم٥=Hina|دوایین٥=Bano|یەکەم٦=Andrew|دوایین٦=Hinde|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|journal=PLOS ONE|بەرگ=١٤|issue=10|article-number=e0223111|doi=10.1371/journal.pone.0223111|pmid=٣١٦١٨٢٧٥|pmc=٦٧٩٥٤٨٩|bibcode=2019PLoSO..1423111N|doi-access=free}}</ref> چاودێری تەندروستی ئەفغانستان لە سەرەتای سەدەی نوێوە باشتر بووە، کە بووەتە ھۆی دابەزینی ڕێژەی مردنی کۆرپە و بەرزبوونەوەی تەمەنی پێشبینیکراو، ھەرچەندە ھێشتا کەمترین تەمەنی پێشبینیکراوی ھەیە لە ھەر وڵاتێک لە دەرەوەی ئەفریقا. ئەمە (لەگەڵ ھۆکارەکانی تری وەکو گەڕانەوەی پەنابەران) بووە ھۆی گەشەی خێرای دانیشتووان لە ٢٠٠٠ەکاندا کە تەنھا لەم دواییانەدا دەستی بە خاوبوونەوە کردووە. [[پێوەری جینی]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٨</bdi>دا <bdi>٢٧٫٨</bdi> بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |سەردێڕ=Gini Index |بڵاوکەرەوە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140511044958/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> ==== ڕێژەی منداڵبوون ==== [[تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون]] لە ئەفغانستان بۆ ساڵی <bdi>٢٠٢٤</bdi> بە <bdi>٤٫٤</bdi> خەمڵێندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison/|سەردێڕ=Total fertility rate Comparison – The World Factbook|وێبگە=www.cia.gov|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207000103/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠٢٢</bdi>دا <bdi>٤٫٥</bdi> بوو، کە نزیکەی دوو ھێندەی تێکڕای جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2022&start=1960&view=chart|سەردێڕ=World Bank Open Data|وێبگە=World Bank Open Data}}</ref> ئەم ڕێژەیە لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2022&locations=AF&start=1983&view=chart|سەردێڕ=World Bank Open Data|وێبگە=World Bank Open Data|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260722135807/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN%3Fend%3D2022%26locations%3DAF%26start%3D1983%26view%3Dchart|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|url-status=dead}}</ref> === شارنشینی === {{Main list|پێڕستی شارەکانی ئەفغانستان}} وەک خەمڵاندنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA)، <bdi>٢٦٪</bdi>ی دانیشتووان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا شارنشین بوون. ئەمە یەکێکە لە نزمترین ئاستەکان لە جیھاندا؛ لە ئاسیادا تەنھا لە [[کەمبۆدیا]]، [[نیپاڵ]] و [[سریلانکا]] بەرزترە. شارنشینی بە خێرایی زیادی کردووە، بەتایبەتی لە پایتەخت [[کابول]]، بەھۆی گەڕانەوەی پەنابەران لە پاکستان و ئێرانەوە دوای ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi>، ئاوارە ناوخۆیییەکان، و کۆچبەرانی لادێکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2015/03/20/can-cities-save-afghanistan/|سەردێڕ=Can Cities Save Afghanistan?|یەکەم=Ali|دوایین=Karimi|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> شارنشینی لە ئەفغانستان جیاوازە لە شارنشینیی ئاسایی بەوەی کە تەنھا لە چەند شارێکدا چڕبووەتەوە.<ref name="aljazeera.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/10/unraveling-afghan-art-carpet-weaving-201410917826901821.html|سەردێڕ=Unravelling the Afghan art of carpet weaving|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> کابول گەورەترین شارە، کە ژمارەی دانیشتووانەکەی <bdi>٥</bdi> ملیۆن کەسە.<ref name="NSIA pop"/> شارە گەورەکانی تر بە شێوەیەکی گشتی لە "ئەڵقە"ی دەوروبەری بەرزاییەکانی ناوەڕاستدا ھەڵکەوتوون، وەک [[قەندەهار]] لە باشوور، [[هیرات]] لە ڕۆژئاوا، [[مەزاری شەریف]] و [[قوندوز]] لە باکوور، و [[جەلال ئاباد]] لە ڕۆژھەڵات. === نەتەوە و زمانەکان === {{See also|ئەفغانییەکان}} [[File:US Army ethnolinguistic map of Afghanistan -- circa 2001-09.jpg|thumb|upright=1.3|نەخشەی نەتەوەیی-زمانیی ئەفغانستان (<bdi>٢٠٠١</bdi>)]] [[ئەفغانییەکان]] دابەش بوون بەسەر چەندین گرووپی [[نەتەوە|نەتەوەیی-زمانیدا]]. بەپێی داتای لێکۆڵینەوەکانی چەندین دامەزراوە لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا، [[پەشتون]]ەکان گەورەترین گرووپی نەتەوەیین، کە <bdi>٤٢٪</bdi> پێکدەھێنن، بەدوایدا [[تاجیکەکان]] دێن، کە <bdi>٢٧٪</bdi><ref name="Population Matters">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://afghanistan.unfpa.org/en/node/15230 |سەردێڕ=Population Matters |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816021136/https://afghanistan.unfpa.org/en/node/15230}}</ref><ref name="timesofindia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/afghanistans-ethnic-mosaic/articleshow/85552093.cms |سەردێڕ=Afghanistan's ethnic mosaic |وێبگە=[[The Times of India]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918062710/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/afghanistans-ethnic-mosaic/articleshow/85552093.cms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/1258799/afghanistan-share-of-population-by-ethnic-group/ |سەردێڕ=Distribution of Afghan population by ethnic group 2020|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref name="reliefweb.int"/>ی دانیشتووانی وڵاتەکە پێکدەھێنن. دوو گرووپە نەتەوەیییە گەورەکەی تر بریتین لە [[هەزارەکان]] و [[ئۆزبەک و تورکمان|ئۆزبەکەکان]]، کە ھەریەکەیان <bdi>٩٪</bdi> پێکدەھێنن. <bdi>١٠</bdi> گرووپی نەتەوەیی تریش بە فەرمی ناسراون و ھەموویان لە [[سروودی نیشتمانیی ئەفغانستان|سروودی نیشتمانیی ئەفغانستاندا]] ئاماژەیان پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/08/31/the-roots-of-afghanistans-tribal-tensions|سەردێڕ=The roots of Afghanistan's tribal tensions|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> [[زمانی دەری|دەری]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]] [[زمانی فەرمی|زمانە فەرمییەکان]]ـی ئەفغانستانن؛ [[دووزمانی]] زۆر باوە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution of Afghanistan|ناونیشان=https://www.mfa.gov.af/constitution/chapter-one-state.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Republic of Afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210829115048/https://www.mfa.gov.af/constitution/chapter-one-state.html}}</ref> زمانی دەری، کە وەک فارسیی ڕۆژھەڵاتیش ئاماژەی پێدەکرێت لەبەر ئەوەی شێوەزارێکە لە [[زمانی فارسی|فارسی]] و لەگەڵیدا لێک تێگەیشتنیان ھەیە (و زۆرجار لەلایەن ھەندێک لە ئەفغانییەکانەوە پێی دەوترێت '[[زمانی فارسی|فارسی]]' ھەروەک لە [[ئێران]]دا)، وەک [[زمانی تێگەیشتن|زمانی ھاوبەش]] (lingua franca) لە کابول و ھەروەھا لە بەشێکی زۆری باکوور و باکووری ڕۆژئاوای وڵاتەکەدا بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Article Sixteen of the 2004 Constitution of Afghanistan|ناونیشان=http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=Pashto and Dari are the official languages of the state. Uzbek, Turkmen, Baluchi, Pashai, Nuristani and Pamiri are – in addition to Pashto and Dari – the third official language in areas where the majority speaks them}}</ref> ئەو کەسانەی زمانی زگماکیان دەرییە، لە ھەر نەتەوەیەک بن، ھەندێک جار پێیان دەوترێت [[فارسیوان]]ەکان.<ref>The ''Encyc. Iranica'' makes clear in the article on Afghanistan&nbsp;— Ethnography that "The term Farsiwan also has the regional forms Parsiwan and Parsiban. In religion they are Imami Shia. In the literature they are often mistakenly referred to as Tajik." [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/afghanistan-COM_4803 Dupree, Louis (1982) "Afghanistan: (iv.) Ethnography", in ''Encyclopædia Iranica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027090802/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/afghanistan-COM_4803 |date=27 October 2021 }} Online Edition 2006.</ref> پەشتۆ زمانی زگماکیی [[پەشتون]]ەکانە، ھەرچەندە زۆرێکیان بە باشی دەری دەزانن و ھەندێک لەو کەسانەشی کە پەشتون نین بە باشی پەشتۆ دەزانن. سەرەڕای ئەوەی کە پەشتونەکان بۆ سەدان ساڵە لە سیاسەتی ئەفغانستاندا باڵادەستن، دەری وەک زمانی پەسەندکراو بۆ حکوومەت و بیرۆکراسی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|سەردێڕ=What will happen to Afghanistan's national languages?|یەکەم=Austin|دوایین=Bodetti|وێبگە=alaraby|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414230310/https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی کتابی زانیارییەکانی جیھانی CIA، فارسیی دەری لەلایەن <bdi>٧٨٪</bdi>ی خەڵکەوە قسەی پێدەکرێت ([[زمانی زگماکی|L1]] + [[زمانی دووەم|L2]]) و وەک زمانی ھاوبەش بەکاردێت، لە کاتێکدا پەشتۆ لەلایەن <bdi>٥٠٪</bdi>، [[زمانی ئۆزبەکی|ئۆزبەکی]] <bdi>١٠٪</bdi>، ئینگلیزی <bdi>٥٪</bdi>، [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] <bdi>٢٪</bdi>، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] <bdi>٢٪</bdi>، [[زمانەکانی پاشایی|پاشایی]] <bdi>١٪</bdi>، [[زمانەکانی نورستانی|نورستانی]] <bdi>١٪</bdi>، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] <bdi>١٪</bdi>، و [[زمانی بەلۆچی|بەلووچی]] <bdi>١٪</bdi> قسەی پێدەکرێت (خەمڵاندنی <bdi>٢٠٢١</bdi>). داتاکان نوێنەرایەتی ئەو زمانانە دەکەن کە زۆرترین قسەکەریان ھەیە؛ کۆی ڕێژەکان لە <bdi>١٠٠٪</bdi> تێدەپەڕێت لەبەر ئەوەی دووزمانیی زۆر لە وڵاتەکەدا ھەیە و ڕێگە دراوە بەشداربووان زیاتر لە یەک زمان ھەڵبژێرن. چەندین زمانی ناوچەیی بچووکتر ھەن، لەوانە ئۆزبەکی، تورکمانی، بەلۆچی، پاشایی، و نورستانی.<ref name="Factbook"/> سەبارەت بە زمانە بیانییەکان لە ناو خەڵکدا، زۆر کەس دەتوانن بە [[زمانی هیندوستانی|ھیندوستانی]] ([[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]-[[هیندی]]) قسە بکەن یان لێی تێبگەن، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ گەڕانەوەی [[ئەفغانییەکان لە پاکستان|پەنابەرە ئەفغانییەکان]] لە [[پاکستان]] و ھەروەھا بەناوبانگیی فیلمەکانی [[بۆلیوود]].<ref name="Afroz-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SjYUAgAAQBAJ|سەردێڕ=Afghanistan – Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture|یەکەم١=Nazes|دوایین١=Afroz|یەکەم٢=Moska|دوایین٢=Najib|یەکەم٣=Culture|دوایین٣=Smart!|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Kuperard|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٣٣-٦٨٠-١}}</ref> ئینگلیزیش لەلایەن بەشێک لە دانیشتووانەوە لێی تێدەگەندرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2018/12/2018_Afghan-Survey_fullReport-12.4.18.pdf |سەردێڕ= Afghanistan in 2018: A Survey of the Afghan People |نووسەر= Tabasum Akseer |بڵاوکەرەوە= The Asia Foundation |ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190807211241/https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2018/12/2018_Afghan-Survey_fullReport-12.4.18.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٩}} </ref> و لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەکانەوە بەناوبانگتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-34215293|سەردێڕ=Pakistan's confusing move to Urdu|یەکەم=M. Ilyas|دوایین=Khan|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ھەندێک لە ئەفغانییەکان ھێشتا توانای قسەکردنیان بە زمانی ڕووسی ماوە، کە [[داگیرکاریی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان|لە ماوەی ساڵانی هەشتاکاندا لە قوتابخانە حکومییەکان دەگوتراوە]].<ref name="Afroz-2013"/> === ئایین === {{Main|ئایین لە ئەفغانستان}} [[File:Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg|thumb|[[مزگەوتی شین (مەزاری شەریف)|مزگەوتی شین]] لە [[مەزاری شەریف]] گەورەترین مزگەوتە لە ئەفغانستان.]] CIA لە ساڵی <bdi>٢٠٠٩</bdi>دا خەمڵاندی کە <bdi>٩٩٫٧٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەفغانستان موسڵمانن<ref name="Factbook"/> و پێدەچێت زۆربەیان سەر بە مەزھەبی [[سوننە]]ی [[حەنەفی]] بن.<ref name="The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://swedishcommittee.org/afghanistan/religion|سەردێڕ=Religion in Afghanistan|وێبگە=The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)}}</ref> بەپێی [[ناوەندی توێژینەوەی پیو|سەنتەری توێژینەوەی پیو]]، تا <bdi>٩٠٪</bdi> لە مەزھەبی سوننەن، <bdi>٧٪</bdi> [[ئیسلامی شیعە|شیعەن]] و <bdi>٣٪</bdi>یش [[موسڵمانی بێ مەزهەب|موسڵمانی بێ مەزھەبن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|سەردێڕ=Chapter 1: Religious Affiliation|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٢|ئیش=The World's Muslims: Unity and Diversity|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گۆڕینی ئایین لە ئیسلامەوە قەدەغەیە و ڕووبەڕووی سزادان دەبێتەوە، کە ئەمەش ئازادیی ئایینی سنووردار دەکات.<ref name="m210">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=3.11. Individuals considered to have committed blasphemy and/or apostasy |وێبگە=European Union Agency for Asylum |ناونیشان=https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2024/311-individuals-considered-have-committed-blasphemy-andor-apostasy |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260516013322/https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2024/311-individuals-considered-have-committed-blasphemy-andor-apostasy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> [[سیخیزم لە ئەفغانستان|سیخەکان]] و [[هیندوویزم لە ئەفغانستان|ھیندووەکانی]] ئەفغانیش لە چەند شارێکی گەورەدا دەژین (وەک کابول، جەلال ئاباد، غەزنی، قەندەھار)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Majumder |یەکەم=Sanjoy |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |سەردێڕ=Sikhs struggle in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090222132753/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lavina Melwani |ناونیشان=http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |سەردێڕ=Hindus Abandon Afghanistan |ئیش=Hinduism Today |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070111080626/http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کە پەرستگاکانیشیان لەوێ ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.religion.info/2005/08/25/afghanistan-sikhs-rebuilding-gurdwaras/ |سەردێڕ=Afghanistan: Sikhs rebuilding gurdwaras |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٠٥|وێبگە=Religioscope}}</ref> بەپێی ئاژانسی [[دۆیچە ڤێلە]] لە ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، تەنھا <bdi>٢٥٠</bdi> کەسیان لە وڵاتەکەدا ماونەتەوە دوای ئەوەی <bdi>٦٧</bdi> کەسیان گواسترانەوە بۆ ھیندستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chabba |یەکەم=Seerat |سەردێڕ=Afghanistan: What does Taliban rule mean for Sikhs and Hindus? |ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistan-what-does-taliban-rule-mean-for-sikhs-and-hindus/a-59122249 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> پێشتر [[مێژووی جووەکان لە ئەفغانستان|کۆمەڵگەیەکی بچووکی جوو لە ئەفغانستان]] ھەبوون، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ھیرات و کابول دەژیان. بە تێپەڕبوونی ساڵەکان، ئەم کۆمەڵگە بچووکە ناچار بوون بەھۆی دەیان ساڵ شەڕ و چەوساندنەوەی ئایینییەوە وڵاتەکە بەجێبھێڵن. تا کۆتایی سەدەی بیستەم، نزیکەی تەواوی کۆمەڵگەکە کۆچیان کردبوو بۆ ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، جگە لە یەک حاڵەتی ناسراو، کە بریتی بوو لە [[زەبلۆن سیمینتۆڤ]] کە لە ھیرات لەدایکبووبوو. ئەو بۆ چەندین ساڵ مایەوە و وەک سەرپەرشتیاری تاکە کەنیسەی جووەکان کە مابووەوە کاری دەکرد. دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات بۆ جاری دووەم، ئەویش وڵاتەکەی بەرەو ئەمریکا جێھێشت. ژنێک کە ماوەیەکی کەم دوای ئەو وڵاتەکەی جێھێشتووە لەو کاتەوە وەک دوایین جووی ناو ئەفغانستان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39702-2005Jan26.html |سەردێڕ=Afghan Jew Becomes Country's One and Only |نووسەر=N.C. Aizenman |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110516090806/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39702-2005Jan26.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report |سەردێڕ=Last Jew in Afghanistan en route to US: report |ئیش=The New Arab |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909025955/https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Ben Zion Gad |سەردێڕ='Last Jew in Afghanistan' loses title to hidden Jewish family |ناونیشان=https://www.jpost.com/diaspora/not-the-last-jew-in-afghanistan-after-all-683879 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> [[مەسیحییەکان لە ئەفغانستان|مەسیحییە ئەفغانییەکان]]، کە ژمارەیان لە نێوان <bdi>٥٠٠</bdi> بۆ <bdi>٨،٠٠٠</bdi> کەسدایە، بەھۆی دژایەتییەکی توندی کۆمەڵایەتییەوە بە نھێنی باوەڕەکەیان پەیڕەو دەکەن، و ھیچ کەنیسەیەکی گشتی لە وڵاتەکەدا نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gebauer |یەکەم١=Matthias |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Christians in Afghanistan: A Community of Faith and Fear |ئیش=[[Der Spiegel]] |ناونیشان=http://www.spiegel.de/international/0,1518,408781,00.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120127030841/http://www.spiegel.de/international/0,1518,408781,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=((USSD Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor))|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=International Religious Freedom Report 2009 |ناونیشان=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091130031916/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> === پەروەردە === [[File:UNESCO Institute of Statistics Afghanistan Literacy Rate population plus15 1980-2018.png|thumb|upright=1.3|پەیمانگای ئاماری یونێسکۆ: ڕێژەی خوێندەواری لە ئەفغانستان لە ناو دانیشتووانی تەمەن <bdi>١٥</bdi> ساڵ و بەرەو سەرەوە (<bdi>١٩٨٠–٢٠١٨</bdi>)]] [[پەروەردە لە ئەفغانستان|پەروەردە لە ئەفغانستان]] لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردە (ئەفغانستان)|وەزارەتی پەروەردە]] و [[وەزارەتی خوێندنی باڵا (ئەفغانستان)|وەزارەتی خوێندنی باڵا]]وە سەرپەرشتی دەکرێت. زیاتر لە <bdi>١٦،٠٠٠</bdi> قوتابخانە لە وڵاتەکەدا ھەیە و نزیکەی <bdi>٩</bdi> ملیۆن قوتابیش ھەیە. لەم ژمارەیە، نزیکەی <bdi>٦٠٪</bdi> نێرن و <bdi>٤٠٪</bdi> مێینەن. بەڵام ڕژێمە نوێیەکە تا ئێستا ڕێگری لە مامۆستایان و قوتابیانی مێینە کردووە کە بگەڕێنەوە بۆ قوتابخانە ئامادەیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Girls excluded as Afghan secondary schools reopen|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58607816 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Blue|یەکەم١=Victor J.|دوایین٢=Zucchino|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=A Harsh New Reality for Afghan Women and Girls in Taliban-Run Schools|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/20/world/asia/afghan-girls-schools-taliban.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/20/world/asia/afghan-girls-schools-taliban.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}{{cbignore}}</ref> زیاتر لە <bdi>١٧٤،٠٠٠</bdi> خوێندکار لە [[پێڕستی زانکۆکانی ئەفغانستان|زانکۆ جیاوازەکانی سەرانسەری وڵاتەکەدا]] ناویان تۆمار کردووە. نزیکەی <bdi>٢١٪</bdi>ی ئەمانە مێینەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usaid.gov/afghanistan/education |سەردێڕ=Education |بڵاوکەرەوە=[[USAID]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181110231403/https://www.usaid.gov/afghanistan/education |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> وەزیری پێشووی پەروەردە [[غولام فارووق وەردەک]] ڕایگەیاندبوو کە پێویستە <bdi>٨،٠٠٠</bdi> قوتابخانە دروست بکرێت بۆ ئەو منداڵانەی کە لە [[خوێندنی فەرمی|فێربوونی فەرمی]] بێبەشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings |سەردێڕ=Wardak seeks $3b in aid for school buildings |بڵاوکەرەوە=Pajhwok Afghan News |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234222/http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|دوایین١=Adina |یەکەم١=Mohammad Sabir}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi> ڕێژەی خوێندەواری دانیشتووانی تەمەن <bdi>١٥</bdi> ساڵ و سەرووتر بریتی بوو لە <bdi>٤٣٫٠٢٪</bdi> (نێر <bdi>٥٥٫٤٨٪</bdi> و مێینە <bdi>٢٩٫٨١٪</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNESCO UIS: Afghanistan |ناونیشان=http://uis.unesco.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UNESCO}}</ref> باشترین زانکۆکانی ئەفغانستان بریتین لە [[زانکۆی ئەمریکیی ئەفغانستان]] (AUAF) کە بەدوایدا [[زانکۆی کابول]] (KU) دێت، کە ھەردووکیان لە کابولن. [[ئەکادیمیای نیشتمانیی سەربازیی ئەفغانستان]]، کە لەسەر شێوازی [[ئەکادیمیای سەربازیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە وێست پۆینت دروست کراوە، دامەزراوەیەکی گەشەپێدانی سەربازیی چوار ساڵە بوو کە تەرخان کرابوو بۆ پێگەیاندنی ئەفسەران بۆ [[هێزە چەکدارەکانی ئەفغانستان]]. [[زانکۆی بەرگریی ئەفغانی]] لە نزیک [[قەرغە]] لە کابول دروست کرابوو. زانکۆ گەورەکانی دەرەوەی کابول بریتین لە [[زانکۆی قەندەهار]] لە باشوور، [[زانکۆی هیرات]] لە باکووری ڕۆژئاوا، [[زانکۆی بەڵخ]] و [[زانکۆی قوندوز]] لە باکوور، [[زانکۆی نەنگەهار]] و [[زانکۆی خۆست]] لە ڕۆژھەڵات. دوای ئەوەی تاڵیبان لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> دەسەڵاتی گرتەوە دەست، ڕوون نەبوو کە تا چ ئاستێک پەروەردەی مێینەکان لە وڵاتەکەدا بەردەوام دەبێت. لە ئازاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>، دوای ئەوەی بۆ ماوەیەک داخرابوون، ڕاگەیەندرا کە بەم زووانە قۆناغی ئامادەیی دەکرێتەوە. بەڵام، کەمێک پێش کردنەوەیان، بڕیارەکە ھەڵوەشێنرایەوە و قوتابخانەکانی کچانی گەورەتر بە داخراوی مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban reverses decision, barring Afghan girls from attending school beyond 6th grade|بڵاوکەرەوە=[[NPR]]|ناونیشان=https://www.npr.org/2022/03/23/1088202759/taliban-afghanistan-girls-school |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> سەرەڕای قەدەغەکردنەکە، شەش پارێزگا، [[پارێزگای بەڵخ|بەڵخ]]، [[پارێزگای قوندوز|قوندوز]]، [[پارێزگای جەوزجان|جەوزجان]]، [[پارێزگای سەرپێڵ|سەرپێڵ]]، [[پارێزگای فاریاب|فاریاب]]، و [[پارێزگای دایکوندی|دایکوندی]]، ھێشتا ڕێگە بە کچان دەدەن لە پۆلی شەشەم و بەرەو سەرەوە بخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Afghanistan: Six provinces keep schools open for girls despite nationwide ban |ناونیشان=https://amu.tv/en/30372/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=AmuTV}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Neda Safi |یەکەم=Tooba |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Girls return to high school in some regions of Afghanistan |ناونیشان=https://genevasolutions.news/explorations/dispatches-from-women-in-afghanistan/girls-return-to-high-school-in-some-regions-of-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Geneva Solutions}}</ref> لە کانوونی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، نەتەوە یەکگرتووەکان لێکۆڵینەوەی دەکرد لەسەر ئەو بانگەشەیەی کە گوایە کچانی ئەفغانی لە ھەموو تەمەنەکان ڕێگەیان پێدراوە لە قوتابخانە ئایینییەکاندا بخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=UN is seeking to verify that Afghanistan's Taliban are letting girls study at religious schools |ناونیشان=https://www.seattletimes.com/nation-world/nation/un-is-seeking-to-verify-that-afghanistans-taliban-are-letting-girls-study-at-religious-schools/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Seattle Times}}</ref> تا تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، ھەندێک بەشی وڵاتەکە ڕێگە بە ژنان دەدەن بچنە قوتابخانە ئایینییەکان بۆ خوێندنی پزیشکیی ددان، پەرستاری، و بابەتەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Taliban seeks international aid for Afghanistan's reconstruction |ناونیشان=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3286955/taliban-seeks-international-aid-afghanistans-reconstruction |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=South China Morning Post |زمان=en}}</ref> === تەندروستی === [[File:Kabul Military Hospital - panoramio.jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی سەربازیی داوود خان]] لە کابول یەکێکە لە گەورەترین [[پێڕستی نەخۆشخانەکانی ئەفغانستان|نەخۆشخانەکانی]] ئەفغانستان.]] بەپێی [[پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی]]، ئەفغانستان [[پێرستی وڵاتان بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|لە ڕیزبەندی ١٥ەمین کەمترین وڵاتی گەشەسەندوودایە لە جیھاندا]]. تێکڕای [[پێرستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|تەمەنی پێشبینیکراو]] بە نزیکەی <bdi>٦٠</bdi> ساڵ دەخەمڵێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |سەردێڕ=Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO) |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170722191648/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="UNESCO-2016">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=UNESCO |سەردێڕ=Afghanistan |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://uis.unesco.org/en/country/af |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170623093810/http://uis.unesco.org/en/country/af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ڕێژەی [[مردنی دایکان]] لە وڵاتەکەدا بریتییە لە <bdi>٣٩٦</bdi> مردن لە ھەر <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> منداڵبوونی زیندوو و ڕێژەی [[مردنی کۆرپە]] بریتییە لە <bdi>٦٦</bdi><ref name="UNESCO-2016"/> بۆ <bdi>١١٢٫٨</bdi> مردن لە ھەر <bdi>١،٠٠٠</bdi> منداڵبوونی زیندوودا.<ref name="Factbook"/> [[وەزارەتی تەندروستیی گشتی (ئەفغانستان)|وەزارەتی تەندروستیی گشتی]] پلانی ھەبوو ڕێژەی مردنی کۆرپە کەم بکاتەوە بۆ <bdi>٤٠٠</bdi> لە ھەر <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> لەدایکبوونی زیندوو پێش ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>. وڵاتەکە زیاتر لە <bdi>٣،٠٠٠</bdi> [[مامان|مامانی]] ھەیە، کە ساڵانە <bdi>٣٠٠</bdi> بۆ <bdi>٤٠٠</bdi> مامانی دیکە مەشقیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |سەردێڕ=Childbirth and maternal health improve in Afghanistan |یەکەم=Tom A. |دوایین=Peter |newspaper=The Christian Science Monitor |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131231002243/http://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> زیاتر لە <bdi>١٠٠</bdi> [[نەخۆشخانەکانی ئەفغانستان|نەخۆشخانە لە ئەفغانستان ھەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|سەردێڕ=Afghanistan National Hospital Survey|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Afghan Ministry of Health|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807231748/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> کە پێشکەوتووترین چارەسەرەکان لە کابول بەردەستن. [[پەیمانگای پزیشکیی فەڕەنسی بۆ منداڵان]] و [[نەخۆشخانەی منداڵانی ئیندیرا گاندی]] لە کابول پێشەنگترین [[نەخۆشخانەی منداڵان|نەخۆشخانەکانی منداڵانن]] لە وڵاتەکەدا. ھەندێک لە نەخۆشخانە پێشەنگەکانی تری کابول بریتین لە [[نەخۆشخانەی جمهوریات]] و [[نەخۆشخانەی جینناح (کابول)|نەخۆشخانەی جینناح]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|سەردێڕ=Pakistan-funded Afghan Hospital Begins Operations|ئیش=VOA News|یەکەم=Ayaz|دوایین=Gul|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=It opens a new chapter in the friendship of the two countries... This is the second-largest hospital [in Afghanistan] built with your support that will serve the needy," Feroz told the gathering.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423111329/https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ھەموو ئەمانە، زۆرێک لە ئەفغانییەکان گەشت دەکەن بۆ پاکستان و ھیندستان بۆ وەرگرتنی چارەسەری پێشکەوتوو. لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>دا ڕاپۆرت کرابوو کە نزیکەی <bdi>٦٠٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەفغانستان لە دووری دوو کاتژمێر بەپێ ڕۆیشتن لە نزیکترین ناوەندی تەندروستییەوە دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health |سەردێڕ=Health |بڵاوکەرەوە=[[United States Agency for International Development]] (USAID) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082306/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ڕێژەی [[کەمئەندامی]] لە ئەفغانستان بەرزە بەھۆی دەیان ساڵ لە شەڕ و پێکدادان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Anne-Marie |دوایین=DiNardo |نووسەر٢=LPA/PIPOS |ناونیشان=http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040508140406/http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Empowering Afghanistan's Disabled Population&nbsp;– 31 March 2006 |بڵاوکەرەوە=[[USAID]] |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> لەم دواییانەدا ڕاپۆرت کراوە کە نزیکەی <bdi>٨٠،٠٠٠</bdi> کەس بەشێک لە جەستەیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Richard |دوایین=Norton-Taylor |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/feb/13/afghanistan |سەردێڕ=Afghanistan's refugee crisis 'ignored' |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|شوێن=London|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215150225/http://www.guardian.co.uk/world/2008/feb/13/afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 |سەردێڕ=Afghanistan: People living with disabilities call for integration |ئیش=The New Humanitarian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920142752/http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> ڕێکخراوە خێرخوازییە ناحکومییەکانی وەکو [[ڕزگارکردنی منداڵان]] و [[بەڵێنی مەحبووبە]] یارمەتی منداڵانی بێسەرپەرشت دەدەن بە ھاوکاری لەگەڵ دامەزراوە حکومییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Virginia |دوایین=Haussegger |سەردێڕ=Mahboba's Promise |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm |بڵاوکەرەوە=ABC News|شوێن=Australia |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726123857/http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> == کولتوور == [[File:CH-NB - Afghanistan, Kulm (Khulm, Kholm)- Menschen - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-21-110.jpg|thumb|خێزانێکی ئەفغانی لە نزیک [[خۆلم، ئەفغانستان|خۆلم]]، ساڵی <bdi>١٩٣٩</bdi> – زۆربەی ئەفغانییەکان سەر بە ھۆزەکانن.]] [[ئەفغانییەکان]] خاوەنی تایبەتمەندییە کولتوورییە ھاوبەشەکانن لەگەڵ ئەوانەی کە لە نێوان ناوچەکانی ئەفغانستاندا جیاوازن، کە ھەریەکەیان کولتووری تایبەت بە خۆیان ھەیە کە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ بەربەستە جوگرافییەکانی کە وڵاتەکە دابەش دەکەن.<ref name="Fisher-2002"/> خێزان کۆڵەکەی سەرەکیی کۆمەڵگەی ئەفغانییە و زۆرجار خێزانەکان لەلایەن [[پیاوسالاری|پیاوێکی بەتەمەنەوە]] سەرپەرشتی دەکرێن.<ref name="afghanistans.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm|سەردێڕ=Afghanistan Way of Life &#124; Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308140824/https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm}}</ref> لە ناوچەی باشوور و ڕۆژھەڵات، خەڵکەکە بەپێی [[کولتووری پەشتون]] دەژین بە پەیڕەوکردنی [[پەشتونوالی]] (ڕێبازی پەشتون).<ref>{{citation-attribution |{{cite encyclopedia |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/aftoc.html |title=Afghanistan: a country study |year=1998 |publisher=[[Library of Congress]], [[Federal Research Division]] |editor-last=Blood |editor-first=Peter R. |location=Washington, D.C. |oclc=904447770 |entry=Pashtun |entry-url=https://webharvest.gov/peth04/20041031011222/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037) |access-date=23 January 2021}}}}</ref> بنەما سەرەکییەکانی پەشتونوالی بریتین لە [[میوانداری|میوانداری (مێلمەستیا)]]، دابینکردنی [[پەناگە|پەناگە (نانەواتەی)]] بۆ ئەوانەی پەنا دەخوازن، و تۆڵەسەندنەوە بۆ ڕشتنی خوێن.{{sfn|Dupree|1997|page=126}} پەشتونەکان بە شێوەیەکی فراوان پەیوەندییان بە کولتووری ئاسیای ناوەندی و [[پانییەکانی ئێران|بانەکانی ئێرانەوە]] ھەیە. ئەفغانییەکانی تر لە ڕووی کولتوورییەوە لە ژێر کاریگەریی [[بەفارسیکردن|فارسی]] و [[گەلانی تورک|تورکی]]دان. ھەندێک لەو کەسانەی کە پەشتون نین و لە نزیک پەشتونەکان دەژین پەشتونوالیان وەرگرتووە لە پرۆسەیەکدا کە پێی دەوترێت [[بەپەشتونکردن]]، لە کاتێکدا ھەندێک پەشتون [[بەفارسیکردن|بەفارسی]] کراون. ئەوانەی لە <bdi>٣٠</bdi> ساڵی ڕابردوودا لە پاکستان و ئێران ژیاون زیاتر کەوتوونەتە ژێر کاریگەری کولتووری ئەو نەتەوە دراوسێیانە. خەڵکی ئەفغان بەوە ناسراون کە بە توندی ئایینین.<ref name="The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)"/> ئەفغانییەکان، بەتایبەتی پەشتونەکان، ناسراون بە ھاودەنگیی خێڵەکییان و ڕێزگرتنی زۆریان بۆ شەرەفی کەسی.{{sfn|Barfield|2012|page=59}} چەندین [[پێکھاتە نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان|ھۆزی ئەفغانی]] جیاواز ھەن، لەگەڵ نزیکەی <bdi>٢–٣</bdi>&nbsp;ملیۆن [[کۆچەرییەکان|کۆچەری]].<ref>"[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794 Afghanistan: Kuchi nomads seek a better deal]". [[The New Humanitarian|IRIN]] Asia. 18 February 2008. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110910205256/http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794 |date=10 September 2011}}</ref> کولتووری ئەفغانی بە قووڵی پەیوەستە بە [[کولتووری ئیسلامی|ئیسلامەوە]]،{{sfn|Barfield|2012|page=40–41}} بەڵام نەریتەکانی پێش ئیسلامیش ھێشتا بوونیان ھەیە.{{sfn|Dupree|1997|page=104}} [[هاوسەرگیریی منداڵان لە ئەفغانستان|ھاوسەرگیریی منداڵان]] باوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bahgam|یەکەم=S|نووسەر٢=Mukhatari|سەردێڕ=Study on Child Marriage in Afghanistan|journal=Medica Mondiale|ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=١–٢٠|ناونیشان=http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120506222217/http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٧</bdi>دا، [[ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ]] تەمەنی یاسایی ھاوسەرگیریی کچانی بە <bdi>١٦</bdi> ساڵ، یان <bdi>١٥</bdi> ساڵ بە ڕەزامەندیی باوک یان دادوەر وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan Has a Tougher Law on Child Marriage than Florida|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=In Afghanistan girls can marry at 16, or at 15 with permission from their father or a judge.|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725072232/https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەسەندترین جۆری ھاوسەرگیری لە کۆمەڵگەی ئەفغانیدا ھاوسەرگیرییە لەگەڵ [[ئامۆزا]]، و زۆرجار چاوەڕێ دەکرێت زاوا [[مارەیی]] بدات.{{sfn|Dupree|1997|page=122, 198}} [[File:Kuchi Village.jpg|thumb|خانوویەک کە خەڵکی ''کۆچی'' تێیدا دەژین لە [[پارێزگای نەنگەهار]]]] لە گوندەکاندا، خێزانەکان بەگشتی لە خانووی [[خشت|خشتی قوڕین]]دا دەژین، یان لە کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوون کە خانووەکانیان بە خشتی قوڕین یان [[دیواری بەردین|بەرد]] دروستکراون. گوندەکان بەگشتی سەرۆکێک (''مالیک'')، لێپرسراوێکی دابەشکردنی ئاو (''میرئاو'') و مامۆستایەکی ئایینی (''مەلا'')یان ھەیە. پیاوان بەزۆری لە کێڵگەکاندا کاردەکەن و لە کاتی دروێنەدا ژنانیش یارمەتییان دەدەن.<ref name="afghanistans.com"/> نزیکەی <bdi>١٥٪</bdi>ی دانیشتووان بە شێوەی [[کۆچەرییەکان|کۆچەری]] دەژین، کە لە ناوخۆدا پێیان دەوترێت ''[[کۆچییەکان|کۆچی]]''.<ref name="Fisher-2002"/> کاتێک کۆچەرییەکان بە گوندەکاندا تێدەپەڕن، زۆرجار پێداویستییەکانی وەک چا، گەنم و [[نەوتی سپی]] لە گوندنشینەکان دەکڕن؛ گوندنشینەکانیش لە بەرامبەردا [[خوری]] و شیر لە کۆچەرییەکان دەکڕن.<ref name="afghanistans.com"/> [[پۆشاکی ئەفغانی]] بۆ پیاوان و ژنان بە شێوەیەکی گشتی لە جۆرە جیاوازەکانی [[شەڵوار کامیز]] پێکدێت، بەتایبەتی ''[[پێراهان تونبان]]'' و ''[[خەت پەرتووگ]]''. ژنان بە شێوەیەکی ئاسایی ''[[چادر]]'' بەکاردەھێنن بۆ داپۆشینی سەریان؛ ھەندێک لە ژنان، بەتایبەتی لە کۆمەڵگە زۆر پارێزگارەکاندا، ''[[بورقە]]'' لەبەر دەکەن کە تەواوی جەستەیان دادەپۆشێت. ئەم پۆشاکە لەلایەن ھەندێک لە ژنانی کۆمەڵگەی پەشتونەوە لەبەر دەکرا زۆر پێش ئەوەی ئیسلام بێتە ناوچەکە، بەڵام [[تاڵیبان]] ئەم پۆشاکەی بەسەر ژناندا سەپاند کاتێک لە دەسەڵاتدا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z7ATBAAAQBAJ&pg=PA61|سەردێڕ=What Is Veiling?|یەکەم=Sahar|دوایین=Amer|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=UNC Press Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٩٦-١٧٧٦-٣}}</ref> پۆشاکێکی تری باو ''[[چەپان]]''ە کە وەک پاڵتۆ بەکاردێت. ''[[کەرەکول (کڵاو)|کەرەکول]]'' کڵاوێکە لە فەرووی جۆرە مەڕێکی تایبەتی ناوچەکە دروست دەکرێت. ئەم کڵاوە لەلایەن پاشاکانی پێشووی ئەفغانستانەوە پەسەند دەکرا و لە سەدەی بیست و یەکەمدا لە زۆربەی جیھاندا ناسرا کاتێک بەردەوام لەلایەن سەرۆک [[حامید کارزای]]ەوە لەبەر دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1956862.stm|سەردێڕ=Karzai heads for hat trouble|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> ''[[پاکول]]'' کڵاوێکی تری نەریتییە کە سەرچاوەکەی لەوپەڕی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەیە؛ بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن سەرکردەی چەکدارەکان [[ئەحمەد شا مەسعوود]]ەوە لەبەر دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghan-web.com/culture/clothes/|سەردێڕ=Traditional Afghan Clothes|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210813151029/https://www.afghan-web.com/culture/clothes/}}</ref> ''[[کڵاوی مەزاری]]'' سەرچاوەکەی لە باکووری ئەفغانستانەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voanews.com/extremism-watch/hats-proliferate-symbol-pashtun-protest-movement|سەردێڕ=Hats Proliferate as Symbol of Pashtun Protest Movement|بڵاوکەرەوە=Voice of America|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527134749/https://www.voanews.com/a/hats-symbol-pashtun-protest-movement/4335923.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> === تەلارسازی === {{Main|تەلارسازیی ئەفغانستان}} [[File:Kabul Skyline.jpg|thumb|upright=1.2|دیمەنی ئاسمانی کابول، کە ھەردوو بینای مێژوویی و ھاوچەرخ نیشان دەدات]] نەتەوەکە مێژوویەکی ئاڵۆزی ھەیە کە یان لە کولتوورەکانی ئێستایدا یان لە شێوەی زمان و شوێنەوارە جیاوازەکاندا ماوەتەوە. ئەفغانستان چەندین پاشماوەی ھەموو سەردەمەکانی تێدایە، لەوانە ستوپا، خانەقا، شوێنەوارەکان، پەرستگاکانی [[یۆنانی کۆن|یۆنانی]] و [[بوودیزم|بوودایی]]، و منارە ئیسلامییەکان. لە نێو ناسراوترینەکاندا [[مزگەوتی گەورەی هیرات]]، [[مزگەوتی شین (مەزاری شەریف)|مزگەوتی شین]]، [[منارەی جام]]، [[چهل زینە]]، قەڵای بۆست لە [[لەشکەرگا]]، و شاری کۆنی یۆنانی [[ئای-خانوم]] ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm|سەردێڕ=Afghanistan Art and Architecture &#124; Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307212319/https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm}}</ref> بەڵام، زۆرێک لە شوێنەوارە مێژووییەکانی لە سەردەمی مۆدێرندا بەھۆی شەڕە ناوخۆیییەکانەوە زیانیان بەرکەوتووە.<ref>G.V. Brandolini. ''Afghanistan [[cultural heritage]]''. Orizzonte terra, [[Bergamo]]. 2007. p. 64.</ref> دوو پەیکەرە بەناوبانگەکەی [[بووداکانی بامیان]] لەلایەن تاڵیبانەوە وێران کران، کە ئەوان وەک [[بتپەرستی|بتپەرستی]] دەیانبینین. بەو پێیەی ھیچ کۆلۆنیالیزمێک لە سەردەمی مۆدێرندا لە ئەفغانستان نەبووە، تەلارسازی شێوازی ئەورووپی دەگمەنە بەڵام بوونی ھەیە: کەوانەی سەرکەوتن لە [[پەغمان]] و [[کۆشکی دارولئەمان]] لە کابول بەم شێوازە لە ساڵانی <bdi>١٩٢٠</bdi> دروستکراون. تەلارسازیی ئەفغانی ھەروەھا کاریگەری [[تەلارسازیی هیندۆ-ئیسلامی|قووڵی لەسەر ھیندستان]] ھەبووە وەک لە شاری [[ئاگرا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ud-Din |یەکەم=Hameed |ساڵ=١٩٦٠|سەردێڕ=THE AFGHAN ARCHITECTURE OF INDIA: An historical study, 1451–1526 |journal=Rivista degli studi orientali |بەرگ=٣٥|پەڕەکان=١٤٩–١٥٥|jstor=41922907 |issn=0392-4866}}</ref> و گۆڕی شێر شا سوری، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سووری|ئیمپراتۆرێکی ئەفغانی ھیندستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medieval India the study of a civilization|یەکەم=Irfan|دوایین=Habib|پەڕە=٢٢٨|بڵاوکەرەوە=National Book Trust, India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٣٧-٥٢٥٥-٦|ساڵ=٢٠٠٧}}</ref> === ھونەر و دروستکردنی گۆزە === [[File:Traditional Afghan Embroidery Style.jpg|thumb|نەخشێکی نەریتیی [[چنینی دەستی|چنینی]] ئەفغانی]] [[مافوورەچنی|چنینی مافوورە]] پیشەیەکی کۆنە لە ئەفغانستان، و زۆرێک لەمانە ھێشتا بە [[دەستکرد|دەست]] لەلایەن خەڵکی خێڵەکی و کۆچەرییەکانەوە دروست دەکرێن.<ref name="aljazeera.com"/> مافوورە بۆ ھەزاران ساڵ لە ناوچەکەدا بەرھەم ھێنراوە و بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن ژنانەوە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://khorasanrugs.com/post/1033364869875/in-afghanistan-weaving-ancient-industry|سەردێڕ=In Afghanistan, weaving ancient industry back into global market|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|journal=The Christian Science Monitor}}</ref> ھەندێک لە پیشەوەران ھەستەکانیان لە ڕێگەی نەخشی مافوورەکانەوە دەردەبڕن؛ بۆ نموونە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]، "[[مافوورەی جەنگ]]"، کە جۆرێکە لە [[مافوورەی ئەفغانی]]، دروست کرا کە نەخشەکانی گوزارشتیان لەو ئازار و نەھامەتییە دەکرد کە جەنگەکە دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speri.dept.shef.ac.uk/2020/01/15/selling-war-commodifying-the-insecurity-of-afghan-women/|سەردێڕ=Selling war: commodifying the (in)security of Afghan women|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=SPERI}}</ref> ھەر پارێزگایەک تایبەتمەندی خۆی ھەیە لە دروستکردنی مافوورەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gounesco.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/|سەردێڕ=Weaving Culture through the Afghan rug|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210830215415/https://www.makeheritagefun.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/}}</ref> لە ھەندێک لە ناوچە تورک نشینەکانی باکووری ڕۆژئاوا، نرخی بووک و ڕێوڕەسمی ھاوسەرگیری بەپێی کارامەیی چنینی بووکەکە دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/rug-weavers-and-bride-prices-in-the-northwest-still-expensive-in-spite-of-government-and-taleban-rules/|سەردێڕ=Rug Weavers and Bride Prices in the Northwest: Still expensive in spite of government and Taleban rules|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> [[گۆزەکاری]] بۆ ھەزاران ساڵە لە ئەفغانستان دروست دەکرێت. گوندی [[ئیستالیف]]، لە باکووری کابول، بەتایبەتی ناوەندێکی سەرەکییە، کە ناسراوە بە گۆزە سەوز و پیرۆزەیییە تایبەتەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://seretandsons.org/giving-back|سەردێڕ=Giving Back – Seret and Sons|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414225824/http://seretandsons.org/giving-back|url-status=dead}}</ref> و شێوازی دروستکردنیان بۆ سەدان ساڵ وەک خۆی ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.khaama.com/the-potter-crafting-afghanistans-future-9899/|سەردێڕ=The Potter: Crafting Afghanistan's future|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Khaama Press News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/19/world/asia/afghanistan-istalif-pottery.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2016/08/19/world/asia/afghanistan-istalif-pottery.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|سەردێڕ=War and Pillaging Couldn't Break an Afghan Village, but a Tumbling Economy May|یەکەم=Kareem|دوایین=Fahim|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}{{cbignore}}</ref> بەشێکی زۆری بەردی ''[[لازوورد]]'' لە ناوچەی ئەفغانستانی ئێستا دەرھێنراوە کە لە [[پۆرسەلینی چینی]]دا وەک [[شینی کۆباڵت]] بەکارھێنراوە، دواتریش لە [[میزۆپۆتامیا]]ی کۆن و تورکیادا بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/style/article/how-the-color-blue-changed-art-forever/index.html|سەردێڕ=How the quest for the 'perfect blue' changed art forever|یەکەم=Isambard |دوایین=Wilkinson|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> خاکی ئەفغانستان مێژوویەکی دێرینی ھەیە لە ھونەردا، بەوەی کە کۆنترین بەکارھێنانی ناسراوی [[وێنەکێشان بە بۆیەی ڕۆنی|بۆیەی ڕۆنی]] لە جیھاندا لە تابلۆکانی ناو ئەشکەوتەکانی ئەو وڵاتەدا دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First-ever oil paintings found in Afghanistan |ناونیشان=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320110145/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World's Oldest Oil Paintings Found in Afghanistan |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080427021547/http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Fox News]]}}</ref> شێوازێکی ھونەری دیار کە لە ئەفغانستان و ڕۆژھەڵاتی پاکستان پەرەی سەند [[هونەری گەندهارا]]یە، کە لە تێکەڵبوونی ھونەری [[یۆنانی-ڕۆمانی]] و [[هونەری بوودایی]] لە نێوان سەدەکانی ١ەم و ٧ەمی زایینیدا بەرھەم ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/art/Gandhara-art |title=Gandhara art |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=22 August 2018}}</ref> سەردەمەکانی دواتر شاھیدی زیادبوونی بەکارھێنانی شێوازی [[وێنەکێشانی وردی فارسی]] بوون، کە [[کەمالەدین بیهزاد]] خەڵکی [[هیرات]] یەکێک بووە لە دیارترین ھونەرمەندەکانی ئەم بوارە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیموورییەکان]] و سەرەتای [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکان]]دا. لە ساڵانی <bdi>١٩٠٠</bdi>ەکانەوە، نەتەوەکە دەستی کرد بە بەکارھێنانی تەکنیکە ڕۆژئاوایییەکان لە ھونەردا. [[عەبدولغەفوور برێشنا]] وێنەکێشێکی دیاری ئەفغانی بوو خەڵکی کابول لە سەدەی بیستەمدا. === ئەدەبیات === [[ئەدەبیاتی فارسی|ئەدەبیاتی فارسیی کلاسیک]] و [[شیعری پەشتۆ]] بەشێکی بەنرخن لە کولتووری ئەفغانی. شیعر ھەمیشە یەکێک بووە لە کۆڵەکە پەروەردەیییە سەرەکییەکان لە ناوچەکەدا، تا ئەو ئاستەی کە تێکەڵ بە کولتوورەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again|سەردێڕ=FEATURE: In Western Afghanistan, an ancient love of poetry thrives again|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=UN News|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817083556/https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێک لە شێوازە شیعرییەکان پێی دەوترێت [[لەندەی (شیعر)|لەندەی]]. بابەتێکی باو لە فۆلکلۆر و ئەفسانەکانی ئەفغانیدا [[دێو (ئەفسانە)|دێوەکانن]]، کە بوونەوەری دڕندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kXnEDAAAQBAJ&pg=PA4|سەردێڕ=American Myths, Legends, and Tall Tales: An Encyclopedia of American Folklore [3 volumes]: An Encyclopedia of American Folklore (3 Volumes)|یەکەم١=Christopher R.|دوایین١=Fee|یەکەم٢=Jeffrey B.|دوایین٢=Webb|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٥٦٨-٨}}</ref> ڕۆژانی پێنجشەممە بە شێوەیەکی نەریتی "شەوی شیعر"ە لە شاری [[هیرات]] کاتێک پیاوان، ژنان و منداڵان کۆدەبنەوە و شیعری کۆن و نوێ دەخوێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan: 10 facts you may not know |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180304072803/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> سێ نووسەری تەسەووف وەک شانازییەکی نیشتمانیی ڕاستەقینە دادەنرێن (ھەرچەندە بە ھەمان شێوە لەلایەن ئێرانیشەوە خاوەندارێتییان دەکرێت)، ئەوانیش: [[خواجە عەبدوڵڵای ئەنساری]] خەڵکی ھیرات، کە عارف و کەسایەتییەکی [[سۆفیگەری|سۆفییە]] لە سەدەی <bdi>١١</bdi>ەمدا، [[سەنائیی غەزنەوی|سەنائی]] خەڵکی [[غەزنی]]، نووسەری شیعرە سۆفیگەرییەکان لە سەدەی <bdi>١٢</bdi>ەمدا، و لە کۆتاییدا، [[مەولانای ڕۆمی|مەولانا]] خەڵکی [[بەڵخ]]، لە سەدەی <bdi>١٣</bdi>ەمدا، کە بە گەورەترین شاعیری عارفی جیھانی ئیسلامی دادەنرێت. ئەدەبیاتی پەشتۆی ئەفغانی، ھەرچەندە لە سەدەی ڕابردوودا لە ڕووی چەندایەتییەوە گەشەیەکی بەرچاوی کردووە، بەڵام ھەمیشە مانا و گرنگییەکی ناوخۆیی ھەبووە، و ھەستی بە کاریگەریی ھەردوو ئەدەبیاتی فارسی و ئەدەبیاتە دراوسێکانی ھیندستان کردووە. ھەردوو ئەدەبیاتە سەرەکییەکە، لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەیەمەوە، کاریگەرییان بەو ژانر و بزووتنەوە و تایبەتمەندییە شێوازییانەوە دیارە کە لە ئەورووپاوە ھاتوون. [[خۆشحاڵ خانی خەتەک]] لە سەدەی <bdi>١٧</bdi>ەمدا وەک شاعیری نیشتمانی دادەنرێت. شاعیرە دیارەکانی تر بریتین لە [[ڕابیعەی بەڵخی]]، [[عەبدولڕەحمان جامی|جامی]]، [[ڕەحمان بابا]]، [[خەلیلولڵا خەلیلی]]، و [[پەروین پەژواک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |سەردێڕ=Classical Dari and Pashto Poets |بڵاوکەرەوە=Afghan-web.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140412113451/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> === مۆسیقا === [[File:Afghan rubab.jpg|thumb|left|[[روباب]]ـی ئەفغانی]] مۆسیقای کلاسیکی ئەفغانی پەیوەندی مێژوویی نزیکی لەگەڵ [[مۆسیقای کلاسیکی هیندی]] ھەیە و ھەمان زاراوەناسی و تیۆرییەکانی ھیندوستانی وەک [[ڕاگا]] بەکاردەھێنێت. ژانرەکانی ئەم شێوازە مۆسیقایە بریتین لە [[غەزەل]] (مۆسیقای شیعری) و ئامێرەکانی وەک [[تەبلە]]ی ھیندی، [[سیتار]] و [[هارمۆنیۆم]]، و ئامێرە ناوخۆیییەکانی وەک [[زێربەغەلی]]، ھەروەھا [[دایەرە]] و [[تەنبوور]] کە لە ئاسیای ناوەندی، قەوقاز و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش ناسراون. [[روباب|ڕوباب]] ئامێری نیشتمانیی وڵاتەکەیە و پێشەنگی ئامێری [[سەرۆد]]ـی ھیندییە. ھەندێک لە ھونەرمەندە بەناوبانگەکانی مۆسیقای کلاسیک بریتین لە [[محەممەد حوسێن سەراھەنگ|ئوستاد سەراھەنگ]] و [[عەبدولڕەحیم سەربان|سەربان]].<ref name="Songlines">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|سەردێڕ=Afghanistan – The Rough Guide to World Music|وێبگە=Songlines|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308143630/https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مۆسیقای پۆپ لە ساڵانی <bdi>١٩٥٠</bdi>ەکاندا لە ڕێگەی [[ڕادیۆی کابول]]ـەوە گەشەی کرد و کاریگەری لەسەر گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان ھەبوو. لەم کاتەدا ھونەرمەندانی مێینەش دەستیان بە دەرکەوتن کرد، کە یەکەمیان [[مەرمۆن پەروین]] بوو.<ref name="Songlines"/> لەوانەیە بەناوبانگترین ھونەرمەندی ئەم ژانرە [[ئەحمەد زاھیر]] بووبێت، کە چەندین ژانری تێکەڵ کرد و بەردەوامە لە ناوبانگ بۆ دەنگەکەی و تێکستە دەوڵەمەندەکانی بۆ ماوەیەکی زۆر دوای مردنی لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://daily.redbullmusicacademy.com/2016/06/ahmad-zahir-the-afghan-elvis|سەردێڕ=Ahmad Zahir: The Voice of Afghanistan|وێبگە=daily.redbullmusicacademy.com}}</ref><ref name="Songlines"/> مامۆستا دیارەکانی تری مۆسیقای نەریتی یان باوی ئەفغانی بریتین لە [[ناشناس (گۆرانیبێژ)|ناشناس]]، [[عوبەیدوڵڵا جان]]، [[مەهوەش]]، [[ئەحمەد وەلی (گۆرانیبێژ)|ئەحمەد وەلی]]، [[فەرهاد دەریا]]، و [[نەغمە (گۆرانیبێژ)|نەغمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |سەردێڕ=Artist Biographies |بڵاوکەرەوە=Afghanland.com |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> [[عەتەن]] سەمای نیشتمانیی ئەفغانستانە، کە سەمایەکی بەکۆمەڵە و بە شێوەیەکی باو لەلایەن ئەفغانییەکانەوە لە ھەموو پێکھاتەکان ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|سەردێڕ=Afghanistan's Traditional Dance-Attan|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414223632/https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەماکە وەک بەشێک لە ناسنامەی ئەفغانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan|سەردێڕ=Attan – the fascinating national dance of Afghanistan|وێبگە=Afghan Zariza|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308040731/https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan}}</ref> === میدیا و کات بەسەربردن === ئەفغانستان نزیکەی <bdi>٣٥٠</bdi> [[پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە ئەفغانستان|وێستگەی ڕادیۆیی]] و زیاتر لە <bdi>٢٠٠</bdi> کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ھەیە.<ref name=TOLO-2019>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Suspects Sentenced To Death For Killing Journalist in Kandahar|ناونیشان=https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|بڵاوکەرەوە=[[TOLOnews]]|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417161248/https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی ئەفغانستان]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٢٥</bdi> دامەزراوە، پەخشی گشتی دەوڵەتە. بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ١٩٧٠ەکاندا دەستیان بە پەخشکردن کرد و ئەمڕۆ چەندین کەناڵی تەلەڤیزیۆنی تایبەت ھەن وەک [[تۆلۆ (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی)|تۆلۆ]] و [[شەمشاد تی ڤی]]. یەکەم ڕۆژنامەی ئەفغانی لە ساڵی <bdi>١٨٧٣</bdi> بڵاوکرایەوە،{{sfn|Dupree|1997|page=405}} و ئەمڕۆ سەدان دەزگای چاپکراو بوونیان ھەیە.<ref name="TOLO-2019"/> لە ١٩٢٠ەکاندا، [[ڕادیۆی کابول]] پەخشی ڕادیۆیی ناوخۆیی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Monica Whitlock|سەردێڕ=Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OW1tAwAAQBAJ&pg=PA127|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٧٧٢٧-٧|پەڕە=١٢٧}}</ref> دەنگی ئەمریکا، بی بی سی، و [[ڕادیۆ فەردا|ڕادیۆ ئەورووپای ئازاد/ڕادیۆ ئازادی]] (RFE/RL) بە ھەردوو زمانە فەرمییەکەی ئەفغانستان پەخشی ڕادیۆیی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|سەردێڕ=Freedom of the Press 2016: Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Freedom House|ساڵ=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205122939/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆتوبەندەکانی سەر ڕۆژنامەگەری بەردەوام کەمکراونەتەوە و میدیای تایبەت فرەچەشن بووە لەوەتەی ساڵی <bdi>٢٠٠٢</bdi>ەوە، دوای زیاتر لە دوو دەیە لە کۆنترۆڵی توند. ئەفغانییەکان مێژوویەکی درێژیان ھەیە لە سەیرکردنی فیلمەکانی [[بۆلیوود]]ی ھیندی و گوێگرتن لە گۆرانییەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.himalmag.com/encounters-bollywood-kabul/|سەردێڕ=Encounters with Bollywood in Kabul|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=Himal Southasian}}</ref> دەوترێت کە ئەفغانستان یەکێکە لە گەورەترین بازاڕەکان بۆ پیشەسازی فیلمی ھیندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/panipat-irks-afghans-founding-father-portrayal-191210053601818.html|سەردێڕ=Bollywood's Panipat irks Afghans over founding father's portrayal|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> وێناکردنی باوی [[ئەفغانییەکان لە هیندستان]] (''کابولیوالا'' یان ''پەتانی'') ھەروەھا لە ھەندێک فیلمی بۆلیووددا لەلایەن ئەکتەرەکانەوە بەرجەستە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraphindia.com/entertainment/period-films-like-padmaavat-kesari-and-now-panipat-have-crassly-stereotyped-and-vilified-afghans/cid/1717346|سەردێڕ=Vilifying Afghans in Bollywood|وێبگە=The Telegraph|شوێن=India}}</ref> زۆرێک لە ئەستێرەکانی فیلمی بۆلیوود ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەفغانستان، لەوانە [[سەلمان خان]]، [[سەیف عەلی خان]]، [[عامر خان]]، [[فیرۆز خان]]، [[کادر خان]]، [[نەسیرەدین شا]]، [[زارین خان]]، [[سێلینا جەیتلی]]، و ژمارەیەکی تریش. چەندین فیلمی بۆلیوود لە ناو ئەفغانستاندا وێنە گیراون، لەوانە ''[[دارماتما]]''، ''[[خودا گەواح]]''، ''[[هەڵاتن لە تاڵیبان]]''، و ''[[کابول ئێکسپرێس]]''. === چێشتلێنان === [[File: Bread of Afghanistan in 2010.jpg|thumb|[[نانی ئەفغانی|نان]]، کە زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لە ئەفغانستان]] چێشتلێنانی ئەفغانی بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە بەرھەمە سەرەکییەکانی نەتەوەکە دەبەستێت، وەک گەنم، گەنمەشامی، [[جۆ]] و برنج. لەگەڵ ئەم خۆراکە سەرەکییانە میوە و سەوزەی ناوخۆیی ھەروەھا بەرھەمە شیرەمەنییەکانی وەک شیر، [[ماست]]، و [[کەشکی|کەشک]] ھەن. [[کابولی پڵاو]] [[خواردنی نیشتمانیی|خواردنی نیشتمانی]] ئەفغانستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|سەردێڕ=Everything You Need To Know About Afghan Food |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=foodrepublic |یەکەم=Tanveer |دوایین=Ali|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130213232915/https://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> تایبەتمەندییە چێشتلێنانەکانی نەتەوەکە ڕەنگدانەوەی فرەچەشنیی نەتەوەیی و جوگرافییەکەیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brittin|یەکەم=Helen|سەردێڕ=The Food and Culture Around the World Handbook|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prentice Hall|شوێن=Boston|پەڕەکان=٢٠–٢١}}</ref> ئەفغانستان ناسراوە بە [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]]، ترێ، و کاڵەکە شیرینەکانی کە کواڵیتییان بەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|سەردێڕ=Rare Heirloom Seeds – Baker Creek Heirloom Seeds|وێبگە=Baker Creek Heirloom Seeds|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304063844/http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> چا خواردنەوەیەکی دڵخوازە لە نێوان ئەفغانییەکاندا. ژەمە خواردنی ئاسایی ئەفغانی پێکدێت لە [[نانی ئەفغانی|نان]]، ماست، برنج، و گۆشت.<ref name="afghanistans.com"/> === پشووەکان و فیستیڤاڵەکان === [[File:هفت میوه.jpg|thumb|upright|''حەوت میوە'' (شەربەتی حەوت میوە)، کە بە شێوەیەکی باو لە کاتی نەورۆزدا دەخورێتەوە]] ساڵی نوێی فەرمیی ئەفغانستان بە [[نەورۆز]] دەست پێدەکات (کە لە ناوخۆدا بە "''نەورۆز''" ناسراوە)، کە نەریتێکی دێرینە و وەک ئاھەنگێکی [[زەردەشتی]] دەستی پێکرد لە ئێرانی ئێستادا، و ئاھەنگی ساڵانەی لەگەڵ چەندین وڵاتی تردا ھاوبەشە. ھەموو ساڵێک لە کاتی [[یەکسانبوونی بەهارە|یەکسانبوونی بەھارە]] ڕوودەدات. [[نەورۆز لە ئەفغانستان|لە ئەفغانستان]]، نەورۆز بە شێوەیەکی ئاسایی بە مۆسیقا و سەما ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت، ھەروەھا پاڵەوانێتییەکانی [[بوزکەشی]] تێدا ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/middle-east/afghanistan/festivals-and-events |سەردێڕ=Afghanistan Holidays and Festivals |وێبگە=iexplore.com |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414224027/https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/middle-east/afghanistan/festivals-and-events}}</ref> [[شەوی یەڵدا|یەڵدا]]، نەریتێکی تری کۆن کە لەسەر ئاستی نیشتمانی ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://en.mehrnews.com/news/112907/Yalda-Iranian-celebration-of-winter-solstice |دوایین=Rezaian |یەکەم=Lachin |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Yalda: Iranian celebration of winter solstice}}</ref> یادی خوداوەندی دێرین [[میترا]] دەکاتەوە و نیشانەی درێژترین شەوی ساڵە لە ئێوارەی [[وەرچەرخانی زستانە]] ({{transliteration|prs|Čilli-yi Zimistān}}؛ کە بەزۆری دەکەوێتە <bdi>٢٠</bdi> یان <bdi>٢١</bdi>ی کانوونی یەکەم)،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yonOicJi5BEC |سەردێڕ=No More "us" and "them": Classroom Lessons and Activities to Promote Peer Respect |دوایین=Roessing |یەکەم=Lesley |ڕێکەوت=٢٠١٢|پەڕە=٨٩|بڵاوکەرەوە=R&L Education |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٤٨-٨١٢-٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/local/la-me-adv-persian-winter-solstice-20131221-story.html |سەردێڕ=In ancient tradition, Iranians celebrate winter solstice |دوایین=Hamedy |یەکەم= Saba |newspaper=[[Los Angeles Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> کە لەو کاتەدا خێزانەکان پێکەوە کۆدەبنەوە بۆ خوێندنەوەی شیعر و خواردنی میوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ti24AwAAQBAJ |سەردێڕ=Religions of Iran: From Prehistory to the Present |دوایین=Foltz |یەکەم= Richard |بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ڕێکەوت=٢٠١٣|پەڕە=٢٩|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٣٠٧-٣|بەستەری نووسەر=Foltz, Richard}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alavi |یەکەم=Nasrin |ناونیشان=https://archive.org/details/weareiranpersian0000alav/page/134/mode/2up |سەردێڕ=We Are Iran: The Persian Blogs |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Soft Skull Press |پەڕە=١٣٥|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥١٩٢-٨٧١-٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> وەک وڵاتێکی زۆرینە موسڵمان، بۆنە و جەژنە ئیسلامییەکانی وەک [[ڕەمەزان]]، [[جەژنی ڕەمەزان|جەژنی ڕەمەزان]] و [[عاشوورا]] بە شێوەیەکی بەرفراوان ساڵانە لە ئەفغانستان ئاھەنگیان بۆ دەگێڕدرێت. جەژنی سیخی [[ڤایساکی]] لەلایەن کۆمەڵگەی سیخەکانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2013/04/11/sikhs-throng-temples-celebrate-vaisakhi|سەردێڕ=Sikhs throng temples to celebrate Vaisakhi|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٣|دوایین١=Mahbob|یەکەم١=Mahbob Shah}}</ref> و جەژنی ھیندووی [[دیوالی]] لەلایەن کۆمەڵگەی ھیندووەکانەوە ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/asia/afghan-hindus-and-sikhs-celebrate-diwali-without-pomp-and-splendour-amid-fear-1.668735|سەردێڕ=Afghan Hindus and Sikhs celebrate Diwali without 'pomp and splendour' amid fear|وێبگە=The National|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> [[ڕۆژی سەربەخۆییی ئەفغانستان|ڕۆژی سەربەخۆیی نیشتمانی]] لە <bdi>١٩</bdi>ی ئابدا ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت بۆ یادکردنەوەی [[پەیماننامەی ئینگلیزی-ئەفغانی ساڵی ١٩١٩]] و سەربەخۆیی تەواوەتی وڵاتەکە.<ref name="Factbook"/> چەندین ئاھەنگی نێودەوڵەتیش بە فەرمی لە ئەفغانستان بەڕێوەدەچن، وەک [[ڕۆژی کرێکاران]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=International Workers Day 2024: List of Countries that Celebrate Labor Day on 1st May, Check Here |ناونیشان=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/international-workers-day-1714484773-1 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Jagranjosh.com}}</ref> و [[ڕۆژی نێونەتەوەییی ژنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ellingwood |یەکەم=Anselma |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=International Women's Day: Afghan Women Endure Gender Apartheid |ناونیشان=https://feminist.org/news/international-womens-day-afghan-women-endure-gender-apartheid/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Feminist Majority Foundation}}</ref> ھەندێک لە فیستیڤاڵە ناوچەیییەکان بریتین لە [[نەورۆز#ئەفغانستان|فیستیڤاڵی گوڵی سوور]] (لە کاتی نەورۆزدا) لە [[مەزاری شەریف]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Nowruz celebration in Afghanistan |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/184697/Nowruz-celebration-in-Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|agency=Mehr News Agency}}</ref> و فیستیڤاڵی دامبۆرا لە [[پارێزگای بامیان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Traditional Dambora Musical Festival organized in Bamyan province |ناونیشان=https://www.khaama.com/traditional-dambora-musical-festival-organized-in-bamyan-province-05461/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=Khaama Press}}</ref> === وەرزش === {{Main|وەرزش لە ئەفغانستان}}[[File:Buzkashi game in Afghanistan.jpg|thumb|left|وەرزشی نیشتمانیی دێرینی ئەفغانستان، [[بوزکەشی]]]] وەرزش لە ئەفغانستان لەلایەن فیدراسیۆنی وەرزشی ئەفغانییەوە بەڕێوەدەبرێت. [[کەریکیت]] و تۆپی پێ دوو باوترین وەرزشن لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thehindu.com/sport/cricket/%E2%80%98Cricket-is-now-the-biggest-sport-in-Afghanistan%E2%80%99/article13994180.ece|سەردێڕ=Cricket is now the biggest sport in Afghanistan|ئیش=The Hindu|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|نووسەر=Uthra Ganesan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.topendsports.com/world/countries/afghanistan.htm|سەردێڕ=Sport in Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Top End Sports|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711025603/https://www.topendsports.com/world/countries/afghanistan.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیدراسیۆنی وەرزشی ئەفغانی برەو دەدات بە کریکێت، تۆپی پێ، باسکە، بالە، گۆڵف، [[تۆپی دەست]]، [[بۆکسێن]]، [[تایکواندۆ]]، [[بەرزکردنەوەی قورساییی ئۆڵۆمپی|بەرزکردنەوەی قورسایی]]، [[لەشجوانی]]، گۆڕەپان و مەیدان، [[خلیسکێنەی سەر سەهۆڵ|خلیسکێنە]]، [[بۆلینگ]]، [[سنووکەر]]، [[شەترەنج]]، و وەرزشەکانی تر. [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ئەفغانستان]] یەکەم نازناوی وەرزشیی بەکۆمەڵی لە [[یارییەکانی باشووری ئاسیای ٢٠١٠]]دا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/South-Asian-Games-Shooters-swimmers-shine-as-India-consolidate-dominance/articleshow/5540143.cms|سەردێڕ=South Asian Games: Shooters, swimmers shine as India consolidate dominance|newspaper=The Times of India|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190613093112/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/South-Asian-Games-Shooters-swimmers-shine-as-India-consolidate-dominance/articleshow/5540143.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi>دا، [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ٣ بە ٣ی ئەفغانستان|ھەڵبژاردەی باسکەی ٣ بە ٣]]ی وڵاتەکە میدالیای زێڕی لە [[باسکەی ٣ بە ٣ لە یارییەکانی کەنار دەریای ئاسیای ٢٠١٢|یارییەکانی کەنار دەریای ئاسیای ٢٠١٢]] بەدەستھێنا. لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا، [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەفغانستان|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی]] ئەفغانستان بەدوایدا ھات کاتێک [[پاڵەوانێتیی ساف]]ـی بردەوە.<ref name="SAFF2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lyse |یەکەم=Doucet |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24074786 |سەردێڕ=Precious moments of unity touch Afghans after football triumph |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130925172338/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24074786 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی کریکێتی ئەفغانستان]]، کە لە ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi> دامەزرا، [[جامی ئینتەرکۆنتینێنتالاتی ICC ٢٠٠٩-٢٠١٠|جامی ئینتەرکۆنتینێنتالاتی ICCی ٢٠٠٩-٢٠١٠]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |سەردێڕ=2009–10 Intercontinental Cup |وێبگە=CricketEurope |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130224153614/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٧</bdi>، <bdi>٢٠٠٩</bdi>، <bdi>٢٠١١</bdi> و <bdi>٢٠١٣</bdi>دا [[جامی بیست٢٠ی ACC]]ی بردەوە. تیمەکە بەشداری کرد لە [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠١٥|مۆندیالەکانی کریکێتی ٢٠١٥]]، [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠١٩|٢٠١٩]]، و [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://globalvoices.org/2015/02/20/afghanistan-makes-history-in-cricket-world-cup-despite-debut-loss-to-bangladesh/|سەردێڕ=Afghanistan Makes History in Cricket World Cup, Despite Debut Loss to Bangladesh|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528232428/https://globalvoices.org/2015/02/20/afghanistan-makes-history-in-cricket-world-cup-despite-debut-loss-to-bangladesh/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[دەستەی کریکێتی ئەفغانستان]] (ACB) دەزگای فەرمیی بەڕێوەبردنی وەرزشەکەیە و بارەگاکەی لە کابولە. [[یاریگای نێونەتەوەییی کریکێتی ئەلۆکۆزای کابول]] وەک یاریگای سەرەکیی کریکێتی نەتەوەکە کار دەکات. چەندین یاریگای تریش لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا ھەن، لەوانە [[یاریگای نێونەتەوەییی کریکێتی غازی ئەمانوڵڵا خان]] لە نزیک [[جەلال ئاباد]]. لە ناوخۆدا، کریکێت لە نێوان تیمەکانی پارێزگا جیاوازەکاندا یاری دەکرێت. [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەفغانستان]] لە ساڵی <bdi>١٩٤١</bdi>ەوە لە کێبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی [[تۆپی پێ]] بەشدارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=53|سەردێڕ=Statistics: Iran|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Team Melli|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191103153545/http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=53|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەڵبژاردەی نیشتمانی یارییە ناوخۆیییەکانی لە [[یاریگای غازی]] لە کابول ئەنجام دەدات، لە کاتێکدا [[تۆپی پێ لە ئەفغانستان]] لەلایەن [[فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفغانستان]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەڵبژاردەی نیشتمانی ھەرگیز بەشداری نەکردووە یان سەرنەکەوتووە بۆ [[جامی جیهانیی فیفا]] بەڵام لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا نازناوێکی نێودەوڵەتیی تۆپی پێی بردەوە.<ref name="SAFF2013"/> وڵاتەکە ھەروەھا ھەڵبژاردەیەکی نیشتمانیی ھەیە لە وەرزشی فووتساڵدا، کە جۆرێکی <bdi>٥</bdi>-بە-<bdi>٥</bdi> یاری تۆپی پێیە. وەرزشی نەریتی و نیشتمانیی ئەفغانستان [[بوزکەشی]]یە، کە بەتایبەتی لە باکووردا زۆر باوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/afghanistans-buzkashi-horses-prepare-for-the-game-of-courage/article22457652.ece|سەردێڕ=Afghanistan's buzkashi horses prepare for the game of courage|newspaper=The Hindu|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> ھاوشێوەی [[پۆلۆ]]یە، کە لەلایەن سوارچاکەکانەوە لە دوو تیمدا یاری دەکرێت، کە ھەریەکەیان ھەوڵ دەدات لاشەی بزنێک بگرێت و بیھێڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abi-Habib|یەکەم١=Maria|دوایین٢=Fazly|یەکەم٢=Walid|سەردێڕ=In Afghanistan's National Pastime, It's Better to Be a Hero Than a Goat|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703841904576256632384932122|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١١|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150526095017/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703841904576256632384932122|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[سەگی تازیی ئەفغانی]] (جۆرێک سەگی ڕاکەر) لە ئەفغانستانەوە سەریھەڵداوە و لە ڕاوکردنی [[ڕاوکردنی گورگ بە سەگ|گورگدا]] بەکاردەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Rory|دوایین=Stewart|بەستەری نووسەر=Rory Stewart|سەردێڕ=The Places in Between|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Nz_2AwAAQBAJ|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=HMH Books|ژپنک=٩٧٨-٠-١٥-٦٠٣٥٩٣-٤|پەڕە=١٠٠}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئەفغانستان|ئاسیا}} * {{Clear}} == تێبینییە ڕوونکردنەوەییەکان == {{Notelist|refs= <!-- {{Efn|name=fn1|The phoneme {{IPA|/f/}} ف occurs only in loanwords in Pashto, it tends to be replaced with {{IPA|/p/}} پ. {{IPA|[b]}} is also an allophone of {{IPA|/p/}} before voiced consonants; {{IPA|[v]}} is an allophone of {{IPA|/f/}} before voiced consonants in loanwords.}}--> }} == سەرچاوەکان == <ref>{{cite thesis |last1=Muhammad Khan |first1=Ashiq |title=THE LAST PHASE OF MUSLIM RULE IN MULTAN (1752–1818) |access-date=4 December 2021 |type=Thesis |publisher=University of Multan, MULTAN |url=http://prr.hec.gov.pk/jspui/handle/123456789/5209 |page=159 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204042026/http://prr.hec.gov.pk/jspui/handle/123456789/5209 |archive-date=4 December 2021 |year=1998 |issue=1}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=155}}{{sfn|Lee|2019|p=158}}{{sfn|Lee|2019|p=162}}{{sfn|Lee|2019|p=166}}{{sfn|Lee|2019|p=172}}{{sfn|Mehta|p=248}}<ref>{{Google books|id=NbUB_ACAR5QC|page=509|title=History of Islam}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=122–123}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Snedden |یەکەم١=Christopher |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s5KMCwAAQBAJ&q=durrani+capture+kashmir&pg=PA43 |سەردێڕ=Understanding Kashmir and Kashmiris |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٣٤٢-٧}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=149}}{{sfn|Lee|2019|p=176}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ingram |یەکەم١=Edward |ساڵ=١٩٨٠|سەردێڕ=Great Britain's Great Game: An Introduction |ناونیشان=http://pahar.in/wpfb-file/1980-great-britains-great-game-an-introduction-by-ingram-from-intl-hist-rev-v2-s-pdf/ |journal=The International History Review |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٠–١٧١|doi=10.1080/07075332.1980.9640210 |jstor=40105749 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816181410/http://pahar.in/wpfb-file/1980-great-britains-great-game-an-introduction-by-ingram-from-intl-hist-rev-v2-s-pdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Fr9cAgAAQBAJ&pg=PA11 In Defence of British India: Great Britain in the Middle East, 1775–1842] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170106130452/https://books.google.com/books?id=Fr9cAgAAQBAJ&pg=PA11|date=6 January 2017}} By Edward Ingram. Frank Cass & Co, London, 1984. {{ISBN|0714632465}}. p7-19</ref>{{sfn|Lee|2019|p=205}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Jonathan L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |سەردێڕ=The "Ancient Supremacy": Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901 |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٣٩٩-٣|پەڕە=٢٥٧}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=359-366}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Onley |یەکەم١=James |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Raj Reconsidered: British India's Informal Empire and Spheres of Influence in Asia and Africa |ناونیشان=https://socialsciences.exeter.ac.uk/iais/downloads/Onley_Raj_Reconsidered.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://socialsciences.exeter.ac.uk/iais/downloads/Onley_Raj_Reconsidered.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Routledge |id=Page 9 of URL/Page 52 |بەرگ=XL}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=376-383}} === ئاماژەکان === {{Reflist}} === سەرچاوە گشتی و ئاماژەپێکراوەکان === {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Advanced Study in the History of Modern India 1707–1813|دوایین=Mehta|یەکەم=Jaswant Lal|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٧٠٥-٥٤-٦|بڵاوکەرەوە=Sterling Publishers|ref={{sfnref|Mehta}}}} {{Refend}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Main|پێڕستی کتێبنامەکانی ئەفغانستان}} {{See also|پێڕستی کتێبنامەکانی مێژووی ئاسیای ناوەندی}} {{Refbegin}} {{Div col|content= * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barfield|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Afghanistan: A Cultural and Political History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tg45ygAACAAJ|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٥٤٤١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bleaney |یەکەم١=C. H. |دوایین٢=Gallego |یەکەم٢=María Ángeles |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=qCh41lAvg8oC}} |سەردێڕ=Afghanistan: a bibliography |بڵاوکەرەوە=BRILL |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٤٥٣٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Cox |editor-first=Michael |سەردێڕ=Afghanistan: Long War, Forgotten Peace |ژپنک=٩٧٨-١-٩١١٧١٢-٠٠-٨|ساڵ=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=LSE Press |ناونیشان=https://doi.org/10.31389/lsepress.afg}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dupree|یەکەم=Louis|بەستەری نووسەر=Louis Dupree (professor)|سەردێڕ=Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Oxford Pakistan Paperbacks|edition=2nd|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٦٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|دوایین=Ewans|یەکەم=Martin|بڵاوکەرەوە=Curzon Press|ڕێکەوت=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٠٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fowler |یەکەم=Corinne |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=o4IrhX7n66YC}} |سەردێڕ=Chasing Tales: Travel Writing, Journalism and the History of British Ideas About Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Rodopi |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٠-٢٢٦٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffiths |یەکەم=John C |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=M7nMtaXdAS8C}} |سەردێڕ=Afghanistan: a History of Conflict |بڵاوکەرەوە=Carlton Books |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢٢٢-٥٩٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Habibi |یەکەم=Abdul Hai |بەستەری نووسەر=Abdul Hai Habibi |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Afghanistan: An Abridged History |بڵاوکەرەوە=Fenestra Books |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٣٦-١٦٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamilton |یەکەم=Angus |سەردێڕ=Afghanistan |ساڵ=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=William Heinemann |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73258 |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hopkins |یەکەم=B.D. |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=FOMUAQAAIAAJ}} |سەردێڕ=The Making of Modern Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٥٤٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Robert |سەردێڕ=The Afghan Way of War: How and Why They Fight |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=lNuH5YQJr6UC}} |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٨٥٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malleson |یەکەم=George Bruce |بەستەری نووسەر=George Bruce Malleson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pqNGBEmHUd4C |سەردێڕ=History of Afghanistan, from the Earliest Period to the Outbreak of the War of 1878 |edition=Elibron Classic Replica |بڵاوکەرەوە=Adamant Media Corporation |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٢١-٧٢٧٨-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Olson |یەکەم=Gillia M |ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistan0000olso |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |سەردێڕ=Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Capstone Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٦٨-٢٦٨٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Omrani |یەکەم١=Bijan |دوایین٢=Leeming |یەکەم٢=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VVu_NwAACAAJ|سەردێڕ=Afghanistan: A Companion and Guide |بڵاوکەرەوە=Odyssey Publications |edition=2nd |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢١٧-٨١٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reddy |یەکەم=L.R. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NubtDf2T3cAC |سەردێڕ=Inside Afghanistan: End of the Taliban Era? |بڵاوکەرەوە=APH Publishing |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٦٤٨-٣١٩-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Runion |یەکەم=Meredith L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC |سەردێڕ=The History of Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣٧٩٨-٧}} }} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Library resources box}} * [https://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=AF پێشبینییە سەرەکییەکانی گەشەپێدان بۆ ئەفغانستان] لە [[دواڕۆژە نێونەتەوەیییەکان]]ەوە === حکوومەت === * [https://arg.gov.af/en/home کۆشکی سەرۆکایەتی (ئەرگ)] – ماڵپەڕی فەرمیی کۆشکی سەرۆکایەتیی ئەفغانستان * [https://aop.gov.af/en کاروباری کارگێڕی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260211000908/https://aop.gov.af/en |date=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ }} – ماڵپەڕی فەرمیی نووسینگەی کاروباری کارگێڕیی سەرۆک کۆماری ئەفغانستان * [https://ocs.gov.af/en/home سەرۆک وەزیران] – ماڵپەڕی فەرمیی سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان * [https://supremecourt.gov.af/en دادگای باڵا] – ماڵپەڕی فەرمیی دادگای باڵای ئەفغانستان * [https://nsia.gov.af ئامار و زانیاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110093636/https://nsia.gov.af/ |date=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }} – ماڵپەڕی فەرمیی دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری === مێژوو === * [https://cairo.mfa.gov.af/about-afghanistan/ دەربارەی ئەفغانستان] – لە باڵیۆزخانەی ئەفغانستان لە قاھیرە === نەخشەکان === * {{Wikiatlas}} * {{OSM relation|303427}} {{Subject bar|Afghanistan|Asia|Countries|auto=yes|voy=Afghanistan}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئەفغانستان|جوگرافیا|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Afghanistan}} [[پۆل:ئەفغانستان| ]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٧٠٩ لە ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی ئاسیا]] [[پۆل:ئیماراتەکان]] [[پۆل:پانییەکانی ئێران]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی]] [[پۆل:وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوی هاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ هاوکاریی ناوچەیی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتان و ناوچەکان کە زمانی پەشتۆ تێیاندا فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتان و ناوچەکان کە زمانی فارسی تێیاندا فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:دەوڵەتان و ناوچەکانی دامەزراو لە ١٧٠٩]] [[پۆل:تیۆکراسییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتە تۆتالیتارەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو]] [[پۆل:بانووی ئێرانی]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٠٩]] [[پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان]] q0lm34a262xhlhaxi2xdl9jbsk78jib 0 8457 1697307 1692137 2026-10-30T05:38:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697307 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = People's Democratic Republic of Algeria الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ '' ثاڨدودا ثازايريث ثاماڨدايث ثاغيرفانث'' | common_name = جەزائیر | | image_flag = Flag of Algeria.svg | flag_border = yes | image_coat = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg | symbol_type = [[Emblem of Algeria|Emblem]] | national_motto = {{lang|ar|بِالشَّعْبِ و لِلشَّعْبِ}}<br />{{transliteration|ar|Bi-sh-shaʿb wa li-sh-shaʿb}}<br />"By the people and for the people"<ref name="CONST-AR">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm|سەردێڕ=Constitution of Algeria, Art. 11|id=language: France and Arabic (government language); people of Algeria speak Arabic and Berber|بڵاوکەرەوە=El-mouradia.dz|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120718124116/http://www.el-mouradia.dz/arabe/symbole/textes/constitution96.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref><ref name="CONST-EN">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm|سەردێڕ=Constitution of Algeria; Art. 11|بڵاوکەرەوە=Apn-dz.org|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130725130249/http://www.apn-dz.org/apn/english/constitution96/titre_01.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> | national_anthem = {{lang|ar|قَسَمًا}}<br />''[[قەسەمەن|قەسەمەن]]''<br />"ئێمە پەیمان دەدەین"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:National anthem of Algeria, by the U.S. Navy Band.oga]]}}</div> | image_map = Algeria (centered orthographic projection).svg | map_width = 250px | image_map2 = | capital = [[جەزائیر (شار)|جەزائیر]] | coordinates = {{Coord|36|42|N|3|13|E|type:city_region:DZ}} | largest_city = capital | area_km2 = 2381741 | area_rank = 10th | area_sq_mi = 919595 | percent_water = | population_estimate = {{IncreaseNeutral}} 47,400,000<ref name=population>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://elwatan-dz.com/demographie-plus-de-47-millions-dalgeriens-dici-2025|سەردێڕ=Démographie: Plus de 47 millions d'Algériens d'ici 2025 |ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aït Saâda|یەکەم١=Farid|سەردێڕ=L'espérance de vie moyenne des Algériens est de 79,6 ans: Une qualité de vie nettement meilleure|ناونیشان=https://www.elmoudjahid.dz/fr/economie/l-esperance-de-vie-moyenne-des-algeriens-est-de-79-6-ans-une-qualite-de-vie-nettement-meilleure-220929|وێبگە=[[El Moudjahid]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|زمان=fr}}{{Dead link|date=January 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> | population_estimate_year = 2025 | population_estimate_rank = 32nd | population_census_year = | population_density_km2 = 19 | population_density_sq_mi = 49 | population_density_rank = 206th | GDP_PPP = {{increase}} $941.544 billion<ref name="IMFWEO.DZ">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.imf.org/en/Data-Explorer?datasetUrn=IMF.RES:WEO(9.0.0) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database (April 2026 Edition) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_rank = 39th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $19,677<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 100th | GDP_nominal = {{increase}} $317.173 billion<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_rank = 49th | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $6,628<ref name="IMFWEO.DZ" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 111th | Gini = 27.6 | Gini_year = 2011 | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|سەردێڕ=Distribution of Family Income&nbsp;– Gini Index|ئیش=[[The World Factbook]]|بڵاوکەرەوە=[[Central Intelligence Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070613005439/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DZ|سەردێڕ=GINI index (World Bank estimate)|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181118143415/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=DZ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI = 0.763 | HDI_year = 2023<!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]|زمان=en}}</ref> | HDI_rank = 96th | currency = [[دیناری جەزائیری]] | currency_code = DZD | time_zone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | calling_code = [[Telephone numbers in Algeria|+213]] | cctld = {{ublist |[[.dz]] |{{lang|ar|[[Internationalized country code top-level domain|.الجزائر]]}}|today=}} | religion_year = 2012 | established_event13 = [[Algerian War of Independence]] and the [[Provisional Government of the Algerian Republic|Provisional Government]] | established_date13 = 1 November 1954 – 19 March 1962 | established_event14 = [[Évian Accords|Independence]] | established_date14 = 5 July 1962 }} '''جەزائیر،''' بە فەرمی ''کۆماری دیموکراتیی خەڵکی جەزائیر''ی پێدەوترێت، وڵاتێکە لە [[ناوچەی مەغریب]] (نەوەک وڵاتی [[مەغریب]]) لە [[باکووری ئەفریقا]]. بە پانتایی یان [[ڕووبەر]]ی زیاتر لە ٢،٣٨١.٧٤١ [[کیلۆمەتری چوارگۆشە]] دەخەمڵێنرێت.<ref>/ælˈdʒɪəriə/ ⓘ al-JEER-ee-ə Arabic: الجزائر, romanised: al-Jazāʾir, pronounced [æl.d͡ʒæzæːʔɪr] ⓘ locally [(ɪ)ˈd͡ːzæːjɪr] Standard Algerian Berber: Dzayer, ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ, لزاير French: Algérie, [alʒeʁi]</ref> <ref>Arabic: الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية, romanised: al-Jumhūriyyah al-Jazāʾiriyyah ad-Dīmuqrāṭiyyah ash‑Shaʿbiyyah Standard Algerian Berber: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ثاڨدودا ثازايريث ثاماڨدايث ثاغيرفانث French: République algérienne démocratique et populaire, [ʁe.py.blik al.ʒe.ʁjɛn de.mɔ.kʁa.tik e pɔ.py.lɛʁ] Formerly also rendered as the Democratic and Popular Republic of Algeria in English, as seen on the 1981 Algiers Accords</ref> <ref>http://www.woatlas.com/country/algeria/</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260924181539/https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |url-status=dead}}</ref> <ref>https://cieffa.au.int/index.php/en/member-states/algeria</ref> بە گەورەترین وڵاتی کیشوەری [[ئەفریقا]] و دەیەم گەورەترین وڵاتی [[جیهان]] دادەنرێت. لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ [[تونس]] هاوجێیە؛ وە لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ [[لیبیا]]؛ لە باشووری ڕۆژهەڵات لەگەڵ وڵاتی [[نیجەر]]؛ لە باشووری ڕۆژئاوا لەگەڵ [[مالی]]، [[مۆریتانیا]] و [[سەحرای ڕۆژئاوا]]؛ وە لە ڕۆژئاوا لەگەڵ وڵاتی [[مەغریب]] هاوجێیە؛ هەروەها لە باکوورەوە لەگەڵ [[دەریای ناوەڕاست]]. بە دانیشتوانی زیاتر لە ٤٧ ملیۆن دەخەمڵێنرێت، وە جەزائیر دەیەم گەورەترین وڵاتە لە ئەفریقا، هەروەها پایتەختی وڵاتەکە و گەورەترین [[شار]] تێیدا، [[جەزائیر (شار)|شاری جەزائیر]]ە.<ref>https://user.iiasa.ac.at/~marek/fbook/04/geos/ag.html</ref> <ref>https://www.encyclopedia.com/places/africa/algerian-political-geography/algeria</ref> <ref>https://www.britannica.com/summary/Algeria</ref> خاکی جەزائیر بۆ هەزاران ساڵە گۆڕەپانی کولتوورە جیاواز و شارستانیەتە جیاوازەکان بووە، سەرەتا لەلایەن کۆمەڵگە ڕەسەنەکانی وەک [[گەلی ئەمازیغی|ئەمازیغییەکان]]وە ئاوەدان کراوە، لەوانەش [[نومیدییەکان]]، کە شانشینەکەیان بووە یەکێک لە سەرەتاییترین دەوڵەتە گەورەکانی جەزائیری ئێستا، هەروەها کاریگەرییەکانی مەسیححیە ڕەسەنەکانی [[لوبنان]] ناسراو بە [[فینیقی]]، هەروەها [[ڕۆمانی]]یەکان، یان [[ڤاندال]] و [[بیزەنتین]]ییەکان کە گشط ئەمانە کاریگەرییان لەسەر جەزائیر هەبووە. <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە سەدەی حەوتەمەوە بەدواوە لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئاینی [[ئیسلام]] و هاتنی [[هۆزە عەرەبەکان]]ی ئەو سەردەمە، وردە وردە دیمەنی زمانەوانی و ئایینی و کولتووری ناوچەکە گۆڕدرا، ئەمەش بەشدار بوو لە پەرەپێدانی ناسنامەیەکی جیاوازی جەزائیری-مۆدێرن کە لە ئێستادا ڕەگ و ڕیشەی لە هەردوو میراتی مێژوویی عەرەبی-ئیسلامی و میراتی مێژوویی ئەمازیغ و ئەوانی دیکەشدا هەیە.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> لە نێوان [[سەدەی هەشتەم]] و [[سەدەی پازدەهەم]]دا، جەزائیر لەلایەن یەک لە دوای یەکی بنەماڵە و هۆزە ئیسلامیی یان عەرەب یان هەردووکیانەوە بەڕێوەدەبرا کە بریتی بوون لە [[ڕوستامی]]، [[فاتیمی]]، [[زیرید]]، [[حەمادید]]، [[ئەلموحەد]] و [[زەیانی]]. لە ساڵی ١٥١٦دا، [[فەڕمانڕەوایەتی جێنشینی جەزائیر]] دامەزرا، وردە وردە وەک نیمچە دەوڵەتێکی تاڕادەیەکی زۆر سەربەخۆ بەڕێوەدەچوو بەهۆی ئەوەی کە پەیوەندییەکی ناوەکی و هاوبەشییەکی زۆری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]یدا هەبوو، وە زۆربەی ئەم هۆزانە ناوخۆیی بوون.<ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://algerianembassy.ug/history-of-algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Algeria</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>https://www.amb-algerie.vn/brief-historical-overview-of-algeria?l=en</ref> <ref>https://www.researchgate.net/publication/408249291_The_Great_Stages_of_Algerian_History_-_From_Prehistory_to_the_Contemporary_Nation</ref> دوای نزیکەی سێ سەدە وەک زلهێزێکی سەرەکی لە [[دەریای ناوەڕاست]]، وڵاتەکە لە ساڵی ١٨٣٠ لەلایەن [[فەرەنسا]]وە داگیرکرا وە لە ساڵی ١٨٤٨ بە فەرمی لکێندرا، ئەمەش لە کاتێکدا تا ساڵی ١٩٠٣ بە تەواوی داگیر نەکرا و جیگیر نەبوو. <ref>https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF00244586.pdf</ref> <ref>https://sahistory.org.za/place/algeria</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/French_conquest_of_Algeria</ref> <ref>https://gpe.wikipedia.org/wiki/French_Algeria</ref> تا ناوەڕاستی ساڵی ١٨٧٠، [[ڕەسەنەکانی جەزائیر]] تا یەک لەسەر سێ کەمیان کرد بەهۆی شەڕ و نەخۆشی و برسێتی، [[کۆلۆنیالیزمی فەرەنسا]] ڕووبەڕووی هەوڵی بەردەوامی نەتەوەکانی جەزائیر بووەوە، هەر لە هەوڵەکانی [[ئەمیر عەبدولقادر]] و [[ڕاپەڕینی مۆکرانی]]ەوە تا سەرهەڵدانی [[بزووتنەوە]] [[نەتەوەخوازیی|نەتەوەخوازەکان]] لە [[سەدەی بیستەم]]دا. [[کۆمەڵکوژی سێتیف و گوێلما]] لە ساڵی ١٩٤٥دا بووە هۆی جەنگی ناوخۆیی کە لە ساڵی ١٩٥٤دا بە سەرهەڵدانی جەنگی جەزائیر، جەنگەکان و ڕێژەیان گەیشتە گەیشتە لوتکە. <ref>https://kids.britannica.com/students/article/Algeria/272806</ref> <ref>https://yris.yira.org/column/a-short-examination-of-the-causes-of-the-1992-algerian-civil-war/</ref> <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/2000s_in_Algeria</ref> <ref>https://www.bbc.com/news/world-africa-14118852</ref> <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> جەزائیر لە ساڵی ١٩٦٢ سەربەخۆیی بەدەستهێنا. لە ڕووی کەش و هەواوە جەزائیر کەشوهەوایەکی نیمچە وشکی هەیە، کەشی [[بیابانی سەحرا]] زاڵە بەسەر زۆربەی خاکەکەیدا جگە لەوەی کە باکوری وڵاتەکە بەپیتە و شاخاوییە، کە وایکردووە زۆربەی دانیشتووانەکەی تێیدا بژین. <ref>https://academic.oup.com/edited-volume/34445/chapter/292270440</ref> <ref>https://www.ebsco.com/research-starters/political-science/france-recognizes-algerian-independence</ref> <ref>https://storymaps.arcgis.com/stories/ad356ec5ce164b2f8003bc7b120170ac</ref> <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> زمانە فەرمییەکانی جەزائیر [[زمانی عەرەبی]] و [[زمانی تەمەزیتین]] {نەوەک زمانی ئەمازیغیی، هەرچەندە لە لایەن ئەمازیغییەکانەوە بەکاردێت بەڵام ناوەکەی جیاوازە)، لە کاتێکدا لە ڕوویی فەرمییەوە، زۆرینەیەکی ڕەهای دانیشتووانەکەی بە [[شێوەزاری زمانی عەرەبیی جەزائیریی]] قسە دەکەن. لە ئێستادا بەکارهێنانی زمانی فەرەنسی بەردەوامە، بەتایبەتی لە میدیا و پەروەردە و هەندێک بابەتی بەڕێوەبردندا، بەڵام زمانی فەرمیی نییە. <ref>https://www.q-files.com/geography/africa/algeria</ref> <ref>https://gamma.app/docs/Introduction-to-Algeria-po2jxxmj36rgbrt</ref> == ناو و وشەناسی == شێوە جیاوازەکانی ناوی جەزائیر بە<ref>Proclamación de la República argelina Archived 28 February 2021 at the Wayback Machine, Journal officiel de la republique algerienne, 1st year, 1st issue, 1962, páge 5.</ref> <ref>Aps-dz. "ⵜⵉⵔⵣⵉ ⵜⵓⵏⵚⵉⴱⵜ ⵏ ⵓⵙⴻⵍⵡⴰⵢ ⵏ ⵜⴻⴱⴱⵓⵏ ⵖⴻⵔ ⴽⵓⵡⴰⵢⵜ: ⵜⴰⵙⴳⵓⵔⵉ ⵜⵓⵛⵔⵉⴽⵜ". Algeria Press Service. Archived from the original on 23 February 2022. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Ministère de l'Énergie | Algérie". www.energy.gov.dz. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>"Aseɣnew n GPRA ila iswi n useddukkel n Tegrawla akked usegrew n umɣiwan aɣelnaw". Algeria Press Service. Archived from the original on 15 August 2024. Retrieved 17 August 2024.</ref> <ref>The transcription of Tamazight in the Tifinagh alphabet is not codified</ref>: * '''عەرەبی''': ''الجزائر''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: al-Jazāʾir. * '''عەرەبی بە زاراوەی جەزائیریی''': ''دزاير''، [[ڕۆمانیزەکراو]]ە: dzāyer، *'''فەڕەنسی''': ''l'Algérie''. ناوی تەواوی وڵاتەکە بە فەرمی ''کۆماری دێموکراتیی خەڵکی جەزائیرە''، کە بە: *'''عەرەبی:''' الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية. *'''ڕۆمانیزەکراو''': al-Jumhūriyah al-Jazāʾiriyah ad-Dīmuqrāṭiyah ash-Shaʿbiyah. *'''بە فەڕەنسی''': République algérienne démocratique et populaire، abbr. *'''بە زمانی تەمەزیتین''': ⵜⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ ⵜⴰⵎⴰⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ، دەخوێنرێتەوە بە: Tagduda tazzayrit tamagdayt taɣerfant. [[File:Algerian diplomatic passport.svg|thumb|گوزەرنامەی دیپلۆماسیی جەزائیر لە ساڵی ٢٠١٣دا.]] ناوی جەزائیر لە شاری جەزائیرەوە وەرگیراوە، کە ناوی عەرەبییەکەی، ئەلجەزائیر (الجزائر، بە واتای "دوورگەکان")، ئاماژەیە بۆ ئەو دوورگە بچووکانە کە ڕۆژانێک لە کەناراوەکانی شارەکەدا بوون. [خودی ئەم زاراوەیە جۆرێکی کورتکراوەی جەزائر بانی مەزغاننا (جزائر بني مزغنة، "[[دوورگەکانی بانی مەزغانا]]") بووە، کە بە ناوی هۆزێکی بەربەری (ئەمازیغی) ناوخۆییەوە ناونراوە. شارەکە لە ساڵی ٩٥٠ لەلایەن ئەمیری [[سەنهاجە بەربەرەکان]]، [[بولوگینی کوڕی زیری]] لە شوێنی شاری کۆنی [[ئیکۆسیۆم]] دامەزراوە و دواتر ناوەکەی لە نووسراوەکانی جوگرافیناسە موسوڵمانەکانی ئەوێ وەک [[ئەلبەکری]]دا دەرکەوتووە. <ref>LLC, Forbidden Fruits (30 January 2013). iAfrica – Ancient History UNTOLD. Forbidden Fruit Books LLC. Archived from the original on 28 March 2024. Retrieved 8 November 2020</ref> <ref>Pierre 2025, p. 105-106.</ref> ==مێژوو== ===مێژوویی سەرەتایی (دێرین)=== کەلوپەلی بەردین لە [[عەین هانیچ]] (جەزائیر) بە کەلوپەلیی مێژوویی و شوێنەواری لە باکووری ئەفریقا دادەنرێت, کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیکەی ١.٨ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر.<ref>Sahnouni; et al. (14 December 2018). "1.9-million- and 2.4-million-year-old artifacts and stone tool–cutmarked bones from Ain Boucherit, Algeria". Science. 362 (6420): 1297–1301. Bibcode:2018Sci...362.1297S. doi:10.1126/science.aau0008. hdl:10072/383164. ISSN 0036-8075. PMID 30498166. S2CID 54166305. Archived from the original on 22 November 2021. Retrieved 22 November 2021.</ref> ئەو شوێنەوارە بەردیی و ئێسکە بڕاوەنەی کە کە لە نزیک شوێنێک بە ناوی [[عەین بوچێریت]] هەڵکەندراون، تەمەنیان بە ~١.٩ ملیۆن ساڵ مەزەندە دەکرێت، هەروەها [[شوێنەواری بەردی]]ی دیکەش دۆزراوەتەوە کە تەمەنیان دەگاتە ~2.4 ملیۆن ساڵ. [[File:The Tanzoumaitak cave painting in Tassili n'ajjer.jpg|thumb|هونەری بەردین لە بەرزایی کێوەکانی [[تاسسیلی ناجیر]] لە جەزائیر مێژووەکەی بۆ حەوت بۆ ١٠ هەزار ساڵ پێش ئێستا دیاریکراوە.]] <ref>Sahnouni; et al. (14 December 2018). "1.9-million- and 2.4-million-year-old artifacts and stone tool–cutmarked bones from Ain Boucherit, Algeria". Science. 362 (6420): 1297–1301. Bibcode:2018Sci...362.1297S. doi:10.1126/science.aau0008. hdl:10072/383164. ISSN 0036-8075. PMID 30498166. S2CID 54166305. Archived from the original on 22 November 2021. Retrieved 22 November 2021.</ref> هەر بۆیە لێکۆڵینەوەکانی سەردەم دەری دەخەن کە [[مرۆڤی سەرەتایی|مرۆڤە سەرەتاییەکان]] نێشتەجێی سنوورەکانی [[دەریای ناوەڕاست]] و باکوری ئەفریقا بوون زۆر زیاتر و زووتر لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، بەڵگەکان بەکارهێنان و بەرهەمهێنانی ئامێرە بەردییەکان دەردەدەخەن لە هەردوو باکور و [[خۆرهەڵاتی ئەفریقا]].<ref>Sahnouni, Mohamed; de Heinzelin, Jean. "The Site of Ain Hanech Revisited: New Investigations at this Lower Pleistocene Site in Northern Algeria" (PDF). Journal of Archaeological Science. Archived from the original (PDF) on 10 May 2013. Retrieved 14 January 2013.</ref> <ref>"Research at Ain Hanech, Algeria". Stoneageinstitute.org. Archived from the original on 12 July 2012. Retrieved 14 January 2013.</ref> لە کاتی گەشەسەندنی بەربەرەکان، [[کارتاژییەکان]]یش پەرەیان سەند و نیشتەجێبوونی بچووکیان لە درێژایی کەناراوەکانی باکووری ئەفریقادا دامەزراند؛ تا ساڵی ٦٠٠ی پێش زایین، فینیقییەکان لە کەناراوەکانی جەزائیردا هەبوون، وەک (ئیکۆسیۆم) لە جەزائیری پایتەختی ئێستا و (هیپۆ ڕیجیۆس) لە [[عەننایە]]ی ئێستا. ئەم نیشتەجێبوونانە هەم وەک شوێنی ژیان، بازاڕ و لەنگەرگا خزمەتیان دەکرد. کارتاژییەکان خۆیان لە داگیرکردنی هۆزە بەهێزەکانی بەربەر لە ناوخۆدا بەدوور گرت. لەبری ئەوە، سەرانەیان کۆدەکردەوە، سەرنجیان لەسەر بازرگانی بوو (بەتایبەت [[کانزاکان]])، و پەیوەندییەکی دۆستانەیان دەپاراست. بەربەرەکان لە ڕێگەی تۆڕە هۆزییەکانی خۆیانەوە لە بیابانی گەورەوە (بیابانی سەحرا)، کاڵا و کۆیلە و سوارچاکی کارامەیان بۆ دابین دەکردن. کلتووری کارتاژی کاریگەرییەکی بەهێزی لەسەر هۆزە بەربەرەکانی نزیک خۆی هەبوو، کە زۆرێک لە توخمەکانیان وەرگرت. لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە، لە ژێر سایەی [[بنەماڵەی ماگۆنی]]دا، کارتاژ هێرشبەرانەتر بوو، ئەمەش بەشێکی بەهۆی ڕکابەریی لەگەڵ [[یۆنانییەکان]]دا بوو، کە لە ساڵی ٥٨٠ی پێش زاییندا بووە هۆی دروستبوونی ململانێ لە سیستەر ([[سیسیلیا]]).<ref>Naylor 2015a, p. 25</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 26</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 26</ref> ===مێژوو لە سەدەکانی ناوەڕاست=== داگیرکردنی موسڵمانان بۆ سەر مەغریب لە نێوان ساڵانی ٦٤٧ بۆ ٧٠٩ ڕوویدا، ئەمەش بووە هۆی فراوانبوونی عەرەب و ئیسلامی بۆ باکووری ئەفریقا، کە دواتر لە نێوان خاکە کەنارییەکانی ژێر کۆنترۆڵی بیزەنتین و شانشینی و هۆزە سەربەخۆکانی بەربەر لە ناوخۆدا دابەشکرا.<ref>Ruedy 2005, p. 11.</ref> فەتحەکە لە سێ قۆناغی سەرەکیدا پەرەی سەند و لە کۆتاییدا زۆربەی ناوچەکەی خستە ژێر کۆنترۆڵی خەلافەتی ئومەویەکانەوە. یەکەم لەشکرکێشی (٦٤٧-٦٤٨) بە سەرۆکایەتی عەبدوڵڵای کوڕی سەعد لە سەردەمی خەلیفە عوسمان، ئێکسارکاتی کارتاجی کردە ئامانج. عەرەبەکان لە شەڕی سوفێتولادا شکستیان بە گریگۆری پاتریسی بیزەنتین هێنا و دەسەڵاتی بیزەنتینیان لە ئیفریقیە لاواز کرد.<ref>Abun-Nasr, Jamil M. (1987). A History of the Maghrib in the Islamic Period. Cambridge: Cambridge University Press. p. 26. ISBN 978-0-521-33767-0.</ref> بەڵام هەڵمەتەکە لە هەڵکوتانە سەری زیاتر نەبوو.دوای ماوەیەک شەڕی ناوخۆ لە جیهانی موسڵمانان، شەپۆلی دووەم لە دەوروبەری ساڵانی ٦٦٥-٦٨٩ دەستی پێکرد.<ref>Abun-Nasr 1987, p. 29</ref> <ref>Ruedy 2005, p. 11</ref> [[File:Statue of Dyhia in Khenchela (Algeria) (cropped).jpg|thumb|پەیکەری [[دەهییە]] کە شەڕکەرە موسوڵمانەکان ناویان ناوە بە [[کاهینە]]، قەشە و شاژنی [[شانشینی ئۆرێنس]]ی مەسیحی لە جەزائیر، کە جەنگی دژی داگیرکارییەکە بەرپاکرد.]] عوقبەی کوڕی نافی ڕۆڵێکی سەرەکی بینی: لە ساڵی ٦٧٠ شاری قەیروانی دامەزراند، کە بووە بنکەیەکی گەورەی ئیسلامی و ناوەندێکی ڕۆشنبیری. ئەو سەرکردایەتی هەڵمەتە گەورە مەبەستەکانی کرد لە قووڵایی ناوخۆی وڵات، بەپێی زانیارییەکان گەیشتە کەنارەکانی ئەتڵەسی، بەڵام ڕووبەڕووی بەرخۆدانی توندی هێزەکانی بیزەنتین و بەربەر بووەوە. هاوپەیمانییەک بە سەرۆکایەتی کوسەیلا سەرۆکی بەربەرەکان لە ساڵی ٦٨٣ لە شەڕی تەهودا ئۆقبایان دانا و کوشتیان. <ref>Abun-Nasr 1987, p. 29</ref> <ref>Abun-Nasr 1987, p. 30</ref> ===مێژووی سەردەمی نوێ (مۆدێرن)=== *'''مێژوویی مۆدێرنی سەرەتایی:''' دوای ڕووخانی [[شانشینی گرانادا]] لە ساڵی ١٤٩٢دا، جێگرییەتیی عوسمانیی جەزائیر لە کەناراوەکانی باکووری ئەفریقا لە سەردەمی ململانێ عوسمانی-[[هابسبۆرگییەکان]]ەوە لە [[سەدەی شانزەهەم]]دا سەری هەڵدا، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ زیادبوونی دەستدرێژیی [[ئیسپانی]] بۆ سەر شارە کەناراوییەکانی جەزائیر. ئەم جێگرییەتییە لە ساڵی ١٥١٦ لەلایەن برا دەریاوانەکانەوە، [[عروج بابرۆسا]] و [[خەیرەدین بابرۆسا]] دامەزرا، کە بە هاوکاریی خەڵکی خۆجێیی دژی فراوانخوازیی ئیسپانی دەستیان بەسەر جەزائیردا گرت و خاکی ناوبراویان خستە ژێر چاودێری و پاراستنی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە. سەرەڕای ئەوەی بە ناوی وەفادار بوون بۆ سوڵتانی عوسمانی، بەڵام جێگرییەتییەکە بە تێپەڕبوونی کات گەشەی کرد و بوو بە "دەوڵەتێکی ئیمپراتۆری"ی زۆر سەربەخۆ کە زیاتر لەلایەن [[یەنیچەرییەکان]]، سەرکردە دەریاوانەکان و ئەنجوومەنی دیوانەوە بەڕێوەدەبرا نەک ڕاستەوخۆ لەلایەن کارگێڕیی عوسمانییەوە.<ref>Ruedy 2005, p. 16</ref> <ref>Mikaberidze, Alexander (2011). Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1. ABC-CLIO. p. 847.</ref> <ref>Merouche 2007, p. 139, 186</ref> لە سەدەکانی دواتردا، دەسەڵات بە چەند سیستەمێکی حوکمڕانیدا گۆڕا: سەرەتا [[بەیلەربەییەکان]] کە لەلایەن [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبووڵ]]ەوە داری دەکران، پاشان پاشاکان و ئاغاکان، پێش ئەوەی [[سەردەمی دەیوەکان]] لە ساڵی ١٦٧١ـەوە دەست پێبکات. لە پراکتیزەدا، دەسەڵات زۆر جار لە لایەن [[ئۆدجاک]] ([[سوپای یەنیچەری]]) و تائیفەی سەرکردە دەریاوانەکانەوە بوو، لە کاتێکدا [[دەی]] لە ڕێگەی دانوستاندن لەگەڵ توێژە سەربازییە باڵاکانەوە حوکمی دەکرد. مێژوونووسان ئەم جێگرییەتییەیان بە "[[کۆماری سەربازی]]" وەسف کردووە، کە دامەزراوە کارگێڕییەکانی عوسمانی لەگەڵ نەریتە سیاسییە خۆجێییەکان تێکەڵ دەکات کە لە دەوڵەتە ناوەڕاستییەکانی باکووری ئەفریقاوە بۆی ماونەتەوە. <ref>Naylor 2015b, p. 439.</ref> <ref>Merouche 2007, p. 123</ref> *'''داگیرکاریی فەڕەنسا (١٨٣٠ - ١٩٦٢)''': سەڕەڕای ئەوەی فەرەنسییەکان جێگرییەتیی عوسمانیی جەزائیریان هەڵوەشاندەوە، بەڵام جۆرێکی سەرەتایی لە نەتەوەپەروەریی جەزائیر و هۆشیاریی دەوڵەتی پێشتر بوونی هەبوو. کاتێک فەرەنسییەکان هێرشیان کرد، هۆزە خۆجێییەکان سەرەڕای بەرەنگاربوونەوەیان دژی جێگرییەتییەکە،<ref>Naylor 2015b, p. 13.</ref> کۆبۆوە بۆ پشتگیریکردنی عوسمانییەکان. فەرەنسییەکان وردە وردە کۆنتڕۆڵی خۆیان فراوان کرد و لە ساڵی ١٨٣٧دا [[قەڵای قوستەنتینە]]یان گرت. لە ڕۆژاوای جەزائیردا، ئەمیر عەبدولقادر دەوڵەتێکی ڕاستەقینەی دامەزراند و سەرکردایەتیی بەرەنگاربوونەوەیەکی توندی دژی فەرەنسییەکان کرد، بەتایبەت لە شەڕی مەقتەع (١٨٣٥). دوای چەندین ساڵ لە جەنگ کە بە ڕێکارە دڕندانەکانی فەرەنسییەکان لەوانەش ڕازیا (هێرشی کتوپڕ) ناسرابوو، ناوبراو لە ساڵی ١٨٤٧دا خۆی بەدەستەوە دا.<ref>Naylor 2015a, p. 154. </ref><ref>Naylor 2015b, p. 14</ref> جەنگی جەزائیر یەکێک بوو گرنگترین خەباتە دژە-کۆلۆنیالیزمیەکانی جیهانی سێیەم. ئەم جەنگە سەرکەوتووبوو بەهۆی بەردەوامی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) لە بەدیهێنانی ئامانجە سەرەکییەکانی (وەک ئەوەی لە جاڕنامەی 1ی تشرینی دووەمی 1954 و [[کۆنگرەی صومام]] لە ساڵی 1956دا دیاری کرابوون)؛ و ڕاکێشانی سەرنجی نێودەوڵەتی بۆ لای خەبات لە پێناو "بوژاندنەوەی دەوڵەتی جەزائیردا". [[باڵی سەربازیی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN)]] کە بە [[سوپای ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)]] ناسراوە، توانی هەڕەشەیەکی ئەمنی قورس بۆ سەر فەرەنسا دروست بکات لە هەمان کاتدا کە ڕووبەڕووی ناکۆکیی قووڵی ناوخۆیی بووەوە و توانی تێیانپەڕێنێت.<ref>Naylor 2015a, p. 187.</ref> <ref>Bouamrane, Chikh; Jayjalī, Muḥammad (2009). L'Algérie coloniale par les textes (1830-1962) (in French). Editions ANEP. p. 75. ISBN 978-9947-21-443-5.</ref> <ref>Naylor 2015a, p. 187</ref> <ref>Bedjaoui (juriste).), Mohammed (1961). La révolution algérienne et le droit (in French). Éditions de l'Association internationale des juristes démocrates.</ref> [[File:Six chefs FLN - 1954.jpg|thumb|سەرکردە مێژووییە شەش کەسییەکەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN): [[ڕەباح بیتات]]، [[مستەفا بن بۆلائید]]، [[موراد دیدوش]]، [[محەممەد بۆدیان]]، [[کەریم بێلقاسم]] و [[لەربی بن مەهیدی]].]] کارەساتیی مرۆیی زۆر گەورە لەم جەنگەدا ڕوویدا. مێژوونووسان، وەک [[ئەلیستێر هۆرن]] و [[ڕایمۆند ئارۆن]]، دەڵێن کە ژمارەی ڕاستەقینەی کوژراوانی جەزائیر لە موسڵمانان زۆر زیاتر بوو لەو خەمڵاندنانەی کە لەلایەن بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) و فەرەنساوە بە فەرمی ڕاگەیەندراون، بەڵام لەو ملیۆنێک مردنە کەمتر بوو کە حکوومەتی جەزائیر دوای سەربەخۆیی بانگەشەی بۆ دەکرد. هۆرن ژمارەی قوربانییانی جەزائیر لە ماوەی هەشت ساڵدا بە نزیکەی ٧٠٠,٠٠٠ کەس خەمڵاند. جەنگەکە زیاتر لە ٢ ملیۆن جەزائیریی ئاوارە کرد.<ref>Horne, Alistair (1978). A Savage War of Peace. Viking Press. p. 538. ISBN 978-0-670-61964-1.</ref> <ref>Windrow, Martin (15 November 1997). The Algerian War 1954–62. Bloomsbury USA. p. 13. ISBN 1-85532-658-2.</ref> ژمارەی ئەو [[ئەورووپا|ئەورووپی]]یانەی کە ناسرابوون بە "پێ ڕەشەکان" (Pied-Noirs) کە لە جەزائیر هەڵاتن، لە نێوان ساڵانی ١٩٦٢ بۆ ١٩٦٤دا گەیشتە زیاتر لە ٩٠٠,٠٠٠ کەس. کۆچکردن بۆ خاکی سەرەکیی فەرەنسا دوای [[کۆمەڵکوژیی ئۆران]] لە ساڵی ١٩٦٢ خێرا بوو، کە تێیدا ژمارەیەکی زۆر لە ئەورووپییەکان وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بەرامبەر بە هێرشە تێرۆریستییەکانی ([[OAS]]) کوژران. خەمڵاندنەکان ئەوە دەرئەخەن کە لە نێوان ٣٠,٠٠٠ بۆ ١٥٠,٠٠٠ لە چەکدارە هاوکارەکانی فەرەنسا ([[هارکی]] - Harkis) و بنەماڵەکانیان لەلایەن [[بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN)]] یان لەلایەن خەڵکی تووڕەوە لە جەزائیر کوژراون، ئەمەش ببوە هۆی زەبری کۆمەڵایەتی و دەروونی لە سەرجەم قوربانییەکان بە بێ جیاوازی نەتەوە. <ref>Ussama Samir Makdisi; Paul A. Silverstein (2006). Memory and Violence in the Middle East and North Africa. Indiana University Press. p. 160. ISBN 978-0-253-34655-1. Archived from the original on 16 April 2017. Retrieved 12 August 2015.</ref> <ref>McDougall 2017, p. 231</ref> <ref>"French 'Reparation' for Algerians". BBC News. 6 December 2007. Archived from the original on 20 April 2010. Retrieved 16 November 2009.</ref> <ref>Ruedy 2005, p. 189-190.</ref> *'''سێ دەیە لە سەربەخۆیی(١٩٦٢-١٩٩١)''': یەکڕیزیی لاوازەکەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) دەستبەجێ دوای سەربەخۆیی تێکشکا، و بووە هۆی ململانێی دەسەڵات لە نێوان [[سەرۆکایەتی کاتیی حکوومەتی کۆماری جەزائیر (GPRA)]]، [[بن یوسف بن خەدە]]، ئەندامەکانی تری حکوومەت لەوانە [[ئایت ئەحمەد]]، [[ڕەباح بیتات]] و [[ئەحمەد بن بێلا]]. [[ئەحمەد بن بێلا]] پشتگیریی سوپای دەرەکیی ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)ـی هەبوو بە سەرکردایەتیی [[هواری بومێدیەن]] کە بەرەو شاری جەزائیر پێشڕەویی کرد. دوای خۆپیشاندانی بەکۆمەڵ کە لەلایەن [[یەکێتیی گشتیی کرێکارانی جەزائیر (UGTA)]]ـوە ڕێکخرابوون، پێشگیری لە جەنگی ناوخۆ کرا و بن بێلا لە ئەیلوولی ١٩٦٢دا دەسەڵاتی گرتە دەست. وڵاتە نوێیەکە ڕووبەڕووی ئاستەنگی زۆر گەورە بووەوە لە دووبارە بنیاتنانەوەی ئابوورییەکی تێکشکاو و دروستکردنەوەی ناسنامەیەکی نەتەوەییی یەکگرتوو.<ref>Naylor 2015a, p. 190-191</ref> <ref>Naylor 2015b, p. 24</ref> یەکەم سەرۆکی جەزائیر سەرکردەی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی (FLN) ئەحمەد بن بێلا بوو. ناکۆکییەکی خاکی کە بەهۆی داواکارییەکانی [[مەغریب]]ەوە بۆ سەر بەشێک لە ڕۆژئاوای جەزائیر دروست بوو، بووە هۆی هەڵگیرسانی "[[جەنگی لوولە]]" یان جەنگی خاکی لە ساڵی ١٩٦٣دا. بن بێلا لە ساڵی ١٩٦٥ لەلایەن [[هواری بومێدیەن]]ەوە، هاوپەیمانی پێشووی و وەزیری بەرگریی خۆی، ڕووخێنرا. لە سەردەمی بن بێلادا، حکوومەت زیاتر بەرەو [[سۆسیالیزم]] و [[تاکڕەوی]] هەنگاوی نابوو؛ بومێدیەنیش ئەم ڕێبازەی درێژە پێدا. بەڵام ناوبراو بۆ مانەوەی پشتئەستوور بوو بە سوپا و ڕۆڵی حیزبە ڕێگەپێدراوە تاقانەکەی بۆ ئاستێکی سیمبولی کەمکردەوە. ئەو کشتوکاڵی بە کۆمەڵ کرد ([[بە کۆمەڵکردنی کشتوکاڵ]]) و هەڵمەتێکی فراوانی بۆ [[پیشەسازی]] کردن دەستپێکرد. بنکەکانی دەرهێنانی نەوت نیشتمانی کران. ئەمەش سوودێکی زۆری بە سەرکردایەتی گەیاند، بەتایبەت دوای [[قەیرانی جیهانیی نەوت]] لە ساڵی ١٩٧٣.<ref>Evans, Martin (February 2024). "Sand War: The Cold War in North Africa". History Today. Vol. 74, no. 2. Retrieved 17 June 2026.</ref> جێگرەوەی بومێدیەن، [[شادلی بن جەدید]]، هەندێک چاکسازیی [[ئابووریی لیبراڵی]] هێنایە ئاراوە. ئەو سیاسەتی [[بەعەرەبکردن]]ی لە کۆمەڵگە و ژیانی گشتیی جەزائیردا پەرە پێدا. مامۆستایانی زمانی عەرەبی، کە لە وڵاتانی تری موسڵمانەوە هێنرابوون، [[بیری ئیسلامیی سوننەتی]]ان لە قوتابخانەکاندا بڵاو کردەوە و بنمیچی گەڕانەوە بۆ ئیسلامیان داکوتی." <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> ئابووریی جەزائیر زیاتر و زیاتر پشتی بە نەوت بەست، ئەمەش بووە هۆی سەختبوونی ژیان کاتێک نرخەکەی لە کاتی قەیرانی پڕبوونی بازار بە نەوت لە هەشتاکاندا دابەزی. قەیرانی ئابووریی بەهۆی دابەزینی نرخەکانی نەوتی جیهانییەوە بووە هۆی نائارامیی کۆمەڵایەتی لە جەزائیر لە دەیەی هەشتاکاندا؛ تا کۆتایی دەیەکە، بن جەدید [[سیستەمی فرەحیزبی]] پێشکەش کرد. حیزبە سیاسییەکان گەشەیان کرد، وەک [[بەرەی ڕزگاریی ئیسلامی (FIS)]]، کە هاوپەیمانییەکی فراوانی گروپە موسڵمانەکان بوو.<ref>Prochaska, David. "That Was Then, This Is Now: The Battle of Algiers and After". p. 141. Archived from the original on 25 July 2013. Retrieved 10 March 2012.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> *'''شەڕی ناوخۆ (١٩٩١-٢٠٠٢) و مێژووی دواتر''': لە کانوونی یەکەمی ١٩٩١دا، بەرەی ڕزگاریی ئیسلامی (FIS) توانی سەرکەوتنی گەورە بەدەستبهێنێت و دەست بەسەر گەڕی یەکەمی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکاندا بگرێت کە لە دوو گەڕ پێکهاتبون. لە ترس ئەوەی حکوومەتێکی ئیسلامی هەڵبژێردرێت، دەسەڵاتداران لە ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢دا دەوەستنە ناو پرۆسەکەوە و هەڵبژاردنەکانیان هەڵوەشاندەوە. بن جەدید دەستبەکاربوونی خۆی کێشایەوە و "ئەنجوومەنی باڵای دەوڵەت" دامەزرا بۆ ئەوەی وەکو سەرۆکایەتی کار بکات. ئەم ئەنجوومەنە بەرەی (FIS)ـی قەدەغە کرد، ئەمەش بووە هۆی هەڵگیرسانی ڕاپەڕینێکی چەکداریی ناوخۆیی لە نێوان باڵی سەربازیی بەرەکە، کە بریتی بوو لە "گرووپی چەکداری ئیسلامی (GIA)"، و هێزە چەکدارە نیشتمانییەکان، کە پێدەچێت زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەس لەو ململانێیەدا گیانیان لەدەست داوە. چەکدارە ئیسلامییەکان هەڵمەتێکی توندوتیژیان لە کۆمەڵکوژیی خەڵکی سڤیل ئەنجام دا. لە چەند قۆناغێکی جەنگەکەدا، دۆخی جەزائیر بوو بە جێگەی نیگەرانیی نێودەوڵەتی، بە دیاریکراوی لە کاتی [[قەیرانی فڕۆکەی هێڵی ئاسمانی فەرەنسی گەشتی ٨٩٦٩]]، کە رفاندنێک بوو لەلایەن گرووپی چەکداری ئیسلامییەوە ئەنجام درا. گرووپی چەکداری ئیسلامی لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٧دا ئاگربەستی ڕاگەیاند.<ref>"98 Die in One of Algerian Civil War's Worst Massacres. Archived 23 June 2017 at the Wayback Machine". The New York Times. 30 August 1997.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> لە ساڵی ١٩٩٩دا جەزائیر هەڵبژاردنی ئەنجام دا، کە لەلایەن چاودێرانی نێودەوڵەتی و زۆرینەی گروپە ئۆپۆزیسیۆنەکانەوە بە هەڵبژاردنێکی نادادپەروەر و لایەنگیر دادەنرا، و لەلایەن سەرۆک [[عەبدولعەزیز بوتەفلیقە]]وە بردراوەوە. ئەو کار بۆ گەڕاندنەوەی جێگیربوونی سیاسی بۆ وڵات کرد و دەستپێشخەرییەکی بە ناوی "ڕێککەوتنی مەدەنی" ڕاگەیاند، کە لە ڕێفراندۆمێکدا پەسەند کرا، و بە پێی ئەوە زۆرێک لە زیندانییە سیاسییەکان لێخۆشبوونیان بۆ دەرکرا، و چەندین هەزار ئەندامی گروپە چەکدارەکان لێخۆشبوونیان لە دادگاییکردن پێبەخشرا لە ژێر چەتری لێخۆشبوونێکی سنورداردا کە تا ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ کاری پێدەکرا. [[سوپای ڕزگاریی ئیسلامی (AIS)]] هەڵوەشایەوە و ڕێژەی توندوتیژیی چەکداران بە خێرایی دابەزی. [[گرووپی سەلەفی بۆ بانگەواز و جیهاد (GSPC)]]، کە گرووپێکی جیابووەوە بوو لە گرووپی چەکداری ئیسلامی، هەڵمەتێکی تێرۆریستی دژ بە حکوومەت درێژە پێدا. <ref>Freedom House. "Freedom in the World 2013: Algeria". Freedom House. Archived from the original on 2 February 2014. Retrieved 22 January 2014.</ref> <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010.</ref> بوتەفلیقە لە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی نیسانی ٢٠٠٤دا سەرلەنوێ هەڵبژێردرایەوە دوای ئەوەی بانگەشەی لەسەر بەرنامەی ئاشتەوایی نیشتمانی کرد. بەرنامەکە چاکسازیی ئابووری، دامەزراوەیی، سیاسی و کۆمەڵایەتی لەخۆ گرت بۆ مۆدێرنکردن و پێشکەوتنی وڵات، بەرزکردنەوەی ئاستی ژیان، و چارەسەرکردن و بەرەنگاربوونەوەی هۆکارەکانی دوورکەوتنەوە هۆکاری ئایدۆلۆژی و توندڕەوی. هەروەها دەستپێشخەرییەکی دووەمی لێخۆشبوونی تێدا بوو، کە بریتی بوو لە "[[چارتەری ئاشتی و ئاشتەوایی نیشتمانی]]"، کە لە ڕێفراندۆمێکدا لە ئەیلوولی ٢٠٠٥دا پەسەند کرا. چارتەرەکە لێخۆشبوونی پێشکەش بە زۆرینەی چەکدارە گەریللاکان و هێزە ئەمنییەکانی حکوومەت کرد. <ref>"Country Profile: Algeria". Foreign and Commonwealth Office. Archived from the original on 13 December 2010</ref> [[File:Arrêt du processus électoral de 1991 en Algérie.jpg|thumb| جەزائیر، ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٢. تانکەکانی سوپای نیشتمانیی گەلی (ANP) لە شەقامەکانی شاری جەزائیر، لە ڕۆژی دوای ڕاگەیاندنی کۆتاییهاتنی گەڕی دووەمی هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی ٢٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٩١.]] لە ٢ی نیسانی ٢٠١٩دا، بوتەفلیقە دەستی لە پۆستی سەرۆکایەتی کێشایەوە دوای خۆپیشاندانی بەکۆمەڵ دژی خۆپاڵاوتنەوەی بۆ خولی پێنجەمی سەرۆکایەتی.<ref>"Algeria parliament to meet on Tuesday to name interim president". Al Jazeera. 6 April 2019. Archived from the original on 7 April 2019. Retrieved 7 April 2019.</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا، [[عەبدولمەجید تەبون]] بوو بە سەرۆکی جەزائیر، دوای ئەوەی لە گەڕی یەکەمی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا بە بەرزترین ڕێژەی بایکۆت و ئامادەنەبوون لە مێژووی هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکانەوە لە دوای دەستپێکردنی [[دیموکراسی لە جەزائیر]] لە ساڵی ١٩٨٩وە. تەبون تۆمەتبار دەکرێت بەوەی نزیکە لە سوپا و دڵسۆزە بۆ سەرۆکەکەی پێشوو. تەبون ئەم تۆمەتانە ڕەت دەکاتەوە و بانگەشەی ئەوە دەکات کە تەبوون قوربانیی هەڵمەتێکی چەوساندنەوە و پشکنینی سیاسییە. هەروەها بە ڕەخنەگرەکانی وتووە کە لە ئابی ٢٠١٧دا بەهۆی دەوەشاندن و هاندانی باڵادەستانی تر کە ئێستا لە زینداندان، لە حکوومەت دوور خراوەتەوە و دەرکراوە. لە ئەیلوولی ٢٠٢٤دا، سەرۆک تەبون خولی دووەمی سەرۆکایەتی بردەوە بە بەدەستهێنانی ڕێژەیەکی زۆر و بێوێنەی ٨٤.٣ لەسەدی دەنگەکان، هەرچەندە دژبەرەکانی ئەنجامەکەیان بە ناپاکی و فێڵ ناو برد. <ref>"Algeria: Who is new president Abdelmadjid Tebboune?". The Africa Report.com. 17 December 2019. Archived from the original on 17 December 2021. Retrieved 17 December 2021.</ref> <ref>"Algeria court certifies President Tebboune's landslide re-election win". Al Jazeera.</ref> ==سەربازی و سوپا== سوپای جەزائیر پێکهاتووە لە [[سوپای نیشتمانیی گەلی (ANP)]]، [[هێزی دەریایی نیشتمانیی جەزائیر (MRA)]]، و [[هێزی ئاسمانیی جەزائیر (QJJ)]]، لەگەڵ هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی هەرێمی. سوپا جێنشینی ڕاستەقینەی سوپای ڕزگاریی نەتەوەیی (ALN)ـیە، کە باڵێکی سەربازیی بەرەی ڕزگاریی نەتەوەیی بوو کە لە لایەن هەندێک ڕەخنەگران بە نەتەوەپەرست ناودەبرێ، کە لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی جەزائیردا (١٩٥٤-١٩٦٢) دژی داگیرکاریی کۆلۆنیالیستیی فەرەنسا جەنگا. <ref>"Algeria". The World Factbook (2013 ed.). Central Intelligence Agency. Retrieved 24 December 2013.</ref> ==مافی مرۆڤ== جەزائیر لەلایەن [[ڕێکخراوی "فریدم هاوس"]]ـەوە کە لەلایەن حکوومەتی [[ئەمریکا]]وە پارەدار دەکرێت، لە سەرەتای دەستپێکردنی بڵاوکردنەوەی ئەو هەڵسەنگاندنانە لە ساڵی ١٩٧٢وە بە "ئازاد نەکراو" پۆلێن کراوە، بەبێ ئەو ساڵانەی کە بریتی بوون لە ١٩٨٩، ١٩٩٠ و ١٩٩١، کە لەو ساڵانەدا وڵاتەکە بە "تا ڕادەیەک ئازاد" ناوی هێنرابوو . لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا، [[چاودێری مافەکانی مرۆڤی ئەورووپا-دەریای سپی ناوەڕاست]] ڕاپۆرتێکی سەبارەت بە پێشێلکردنی ئازادیی ڕاگەیاندن لە جەزائیر بڵاو کردەوە. ڕاپۆرتەکە روونی کردەوە کە حکوومەتی جەزائیر سنوردارکردنی بەسەر ئازادیی رۆژنامەگەری، دەربڕین، و مافی خۆپیشاندان و کۆبوونەوەی ئاشتیانەدا سەپاندووە، هاوکات توندوتیژی لە چاودێریکردنی میدیاکان و وێبسایتەکاندا کردووە. بەهۆی ئەوەی کە ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان ڕەخنە لە حکوومەتی دەسەڵاتدار ده‌گرن، مۆڵەتی هەندێک لە دەزگا ڕاگەیاندنەکان هەڵدەوەشێنرێتەوە.<ref>"Freedom in the World". Freedom House. Archived from the original on 27 January 2013. Retrieved 19 January 2013.</ref> <ref>Monitor, Euro-Med (December 2016). "Algeria must stop crushing dissent by imprisoning journalists and activists". Euro-Mediterranean. Archived from the original on 2 February 2017. Retrieved 21 May 20</ref> سەندیکاکانی کرێکاران کە سەربخۆ و خودموختارن، ڕووبەڕووی هەراسانکردنی بەردەوامی حکوومەت دەبنەوە، بە شێوەیەک کە زۆرێک لە سەرکردەکانیان زیندانی کراون و خۆپیشاندانەکانیان سەرکوت کراون. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ژمارەیەک سەندیکا، کە زۆرێکیان تێوەگلاون لە خۆپیشاندانەکانی ٢٠١٠-٢٠١٢ی جەزائیر، تۆمارکردنیان لەلایەن حکوومەتەوە هەڵوەشێنراوەتەوە.<ref>Izouaouen, Noreddine (4 December 2017). "Algérie: Dissolution du Snateg, le secrétaire général conteste". Maghreb Emergent (in French). Archived from the original on 15 March 2018</ref> <ref>"Algérie: Les droits des travailleurs bafoués" (in French). Human Rights Watch. 27 May 2014. Archived from the original on 21 April 2017. Retrieved 15 March 2</ref> ==ئابووری== دراوی جەزائیر دینارە (DZD). ئابووریی وڵاتەکە هێشتا لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، کە ئەمەش میراتی مۆدێلی گەشەپێدانی سۆسیالستیی دوای سەربەخۆیی وڵاتەکەیە. لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا، ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٤ی بانکی جیهانی خاڵێکی وەرچەرخان بۆ جەزائیر تۆمار دەکات، کە تێیدا وڵاتەکە پەیوەندی بە یانەی هەڵبژاردەی وڵاتانی خاوەن داهاتی مامناوەندی سەرەوە دەکات. ئەم هەڵکشانە ئابوورییە، کە دەرئەنجامی ستراتیژێکی گەشەپێدانی=ێکی خێرایە، وڵاتەکە دەخاتە هەمان پۆلی هێزی وڵاتە تازەپێگەیشتووەکان وەک [[چین]]، [[بەڕازیل]] و [[تورکیا]]. <ref>"Banque mondiale: 6 pays d'Afrique dont 2 du maghreb à revenu intermédiaire supérieur". La Nouvelle Tribune (in French). 24 July 2024. Retrieved 30 July 2024</ref> <ref>"World Bank: Algeria's positioning improves in new classification of economies". Archived from the original on 30 July 2024. Retrieved 30 July 2024.</ref> <ref>"Algeria reclassification to upper middle income by World Bank". World Bank Blogs.</ref> [[File:GDP per capita development in Algeria.png|thumb| [[پێشکەوتنی بەرهەمی ناوخۆیی گشتی (GDP)]] بۆ هەر تاکێک لە جەزائیر.]] لە ساڵانی ڕابردوودا، حکوومەتی جەزائیر پڕۆسەی [[بەتاکیبکردن]] (پێدانی کەرتی تایبەت)ی پیشەسازییەکانی سەر بە دەوڵەتی ڕاگرت و سنوردارکردنی بەسەر هاوردەکردن و تێوەگلانی بیانی لە ئابوورییەکەیدا سەپاند. ئەم سنوردارکردنانە تازە دەستیان پێکردووە بەوەی وردە وردە هەڵبگیرێن، هەرچەندە پرسیارەکان سەبارەت بە خاوی لە فرەچەشنکردنی ئابووریی جەزائیر هێشتا بە هەڵواسراوی ماونەتەوە.<ref>Cilliers, Jakkie; Kwasi, Stellah (8 June 2023). "Stagnation or Growth? Algeria's development pathway to 2040". futures.issafrica.org. Retrieved 21 January 2025.</ref> <ref>"Algerian efforts to diversify the economy will be slow". Emerald Expert Briefings. 1 January 2023. doi:10.1108/OXAN-DB280723. ISSN 2633-304X.</ref> <ref>Alby, Stéphane (25 June 2024). "ALGERIA: POSITIVE SIGNS BUT MAJOR CHALLENGES". Eco Emerging (Q3 2024): 21–22 – via BNP Paribas.</ref> ==دانیشتووان== لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، ژمارەی دانیشتووانی جەزائیر نزیکەی ٤ ملیۆن کەس بوو. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ژمارەی دانیشتووانی جەزائیر بە مەزەندە گەیشتۆتە ٤٧.٤ ملیۆن کەس.<ref>"Algeria - Place Explorer - Data Commons". datacommons.org. Retrieved 10 November 2024.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Algeria|جەزائیر}} {{وڵاتەکانی ئەفریقا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{کۆمکاری عەرەبی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئەفریقا|جەزائیر|وڵاتەکان}} [[پۆل:جەزائیر]] [[پۆل:ئەندامانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی یەکێتیی ئەفریقا]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فەڕەنسی ئاخێو]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٢]] [[پۆل:نەتەوەکانی جی ١٥]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئۆپێک]] 64y72vteqa3m9qkwbbndxjvcnvgn3d2 0 8721 1696927 1543342 2026-10-29T13:38:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە) 1696927 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox musical artist |name = کریس دی بێرگ |image = Chrisde33.jpg |caption = |background = solo_singer |birth_name = Christopher John Davison |birth_date = {{birth date and age|df=yes|١٩٤٨|١٠|١٥}} |birth_place = [[پارێزگای سانتا فی]]، [[ئارجەنتین]] |origin = County Wexford، ئیرلەند |instrument = ڤۆکاڵ، گیتار، پیانۆ |genre = ڕۆک |occupation = مۆسیقازان، گۆرانیبێژ، گۆرانینووس |years_active = ١٩٧٤ تا ئێستا |label = [[A&M Records]], [[Ferryman Productions]], [[Edel Records]] |website = {{URL|cdeb.com}} }} '''کریس دی بێرگ''' (بە ئینگلیزی: ''Chris de Burgh'') گۆرانیبێژ و گۆرانینووسی بریتانیایی-ئیرلەندییە کە بە گۆرانیی «خانمە سوورپۆشەکە» (The Lady in Red) کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکراوەتەوە بەناوبانگە. لەدوای [[کۆڕەوی گەلی کورد]]، کریس لە ساڵی [[١٩٨٧]] کۆنسێرتێکی ھەبووە بە ناوی The Simple Truth (A Child Is Born): A Concert for Kurdish Refugees کە [[شڤان پەروەر]]یش بەشداریی تێدا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chrishigh.com/cdeb_simpletruth.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222161753/http://www.chrishigh.com/cdeb_simpletruth.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|شانشینی یەکگرتوو|ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Chris de Burgh}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانینووسانی بریتانی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی بریتانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئیری]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی ئیری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مۆسیقای جیھانی]] 57myvnuw5jo8e8gqkcytkobzmtc17m0 0 11198 1696978 1534191 2026-10-29T16:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1696978 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = کریستیان دێپۆرتزامپارک |ناوی تەواو = کریستیان دێپۆرتزامپارک |وێنە = |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٥ی ئایار]]ی [[١٩٤٤]] |شوێنی لەدایکبوون = [[مەغریب]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = فەڕەنسی-[[مەغریبی]] |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٩٤) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''کریستیان دێپۆرتزامپارک''' (بە [[ئینگلیسی]]: Christian de Portzamparc)، لەدایکبووی [[٥ی ئایار]]ی [[١٩٤٤]]، [[تەلارساز]]ی فەڕەنسی-مەغریبییە. کریستیان دێپۆرتزامپارک ساڵی [[١٩٩٤]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_de_Portzamparc| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Christian de Portzamparc}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] 4q9ro21x6qp1q79b0un0xttai081q3t 1697089 1696978 2026-10-29T20:02:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1697089 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = کریستیان دێپۆرتزامپارک |ناوی تەواو = کریستیان دێپۆرتزامپارک |وێنە = |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٥ی ئایار]]ی [[١٩٤٤]] |شوێنی لەدایکبوون = [[مەغریب]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = فەڕەنسی-[[مەغریبی]] |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٩٤) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''کریستیان دێپۆرتزامپارک''' (بە [[ئینگلیسی]]: Christian de Portzamparc)، لەدایکبووی [[٥ی ئایار]]ی [[١٩٤٤]]، [[تەلارساز]]ی فەڕەنسی-مەغریبییە. کریستیان دێپۆرتزامپارک ساڵی [[١٩٩٤]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Christian_de_Portzamparc| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Christian de Portzamparc}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:نژیاروانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] 5tg5w0vmjk3bau20pkpx7hjnbxtbiah 0 13382 1697348 1534603 2026-10-30T07:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1697348 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox Language |name=کوروونی |states= {{ئاڵا|ئێران}} |region=[[پارێزگای فارس]] |speakers= نادیار |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانەکانی ھیندوئێرانی|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانەکانی ئێرانی|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |fam6=[[زمانی کوردی|کوردی]] |fam7=[[کوردیی باشووری]] }} '''کوروونی''' یان '''کورانی''' ناوی [[شێوەزار]]ێکی [[زار]]ی [[کوردیی باشووری]]ی [[زمانی کوردی]]یە<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/fars-viii FĀRS viii. Dialects - Iranica].</ref> و لە [[پارێزگای فارس]]ی وڵاتی [[ئێران]] و لە نزیک [[کازروون]] و نێوان [[شیراز]] و [[سپیدان]] لە ناو ھۆزی کورانی قسەی پێ‌دەکرێ. ئەم ھۆزە لە لایەن [[کەریم خانی زەند]]وە لە کوردستانەوە کۆچ دراونە بۆ فارس لە ماوەی [[١٧٦٠]]دا.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/kuruni KURUNI - Iranica].</ref> ==ڕێزمان== ===کردارەکان=== *نیشانەی چاوگ: -ان، -ین، -ن ===ناوەکان=== *نیشانەی ناسراوی: -ەکە: چراغ (چرا) → چراغەکە (چرایەکە) *نیشانەی نەناسراوی: -ی: ملال (منداڵ) → ملالی (منداڵێ، منداڵێک) *نیشانەی کۆ: -ەل: سیف (apple) → سیفەلەکە (سێوەکان)<br> == وشەکان == {{multicol}} {| class="wikitable" style="font-size: 85%" !کورانی ![[زمانی کوردی|شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی]] |- |قەشەنگ |جوان (ن) |- |خین |خین، خوین (ک) |- |نان |نان |- |ئاوردن |ئاوردن (ل) |- |براکە |برا |- |ھاتن |ھاتن (ک، ن و ش) |- |گیرسن |گیرسن (ش) |- |تەریک |تەریک (ل) |- |دیەت |دۊیەت (ش)، دت (ل) |- |روز |رووژ (ش و ل) |- |کردن |کردن (ن و ش و ل) |- |دەر |دەری (ک) |- |مردن |مردن (ن و ش و ل) |- |خەر |خەر (ش و ل) |- |ھیلکە |ھێلکە (ن) |- |زیی |زەوی (ن) |- |چۆو |چەو (ش) |- |بۆبا، پڏەر |باب، پیاره (ن) |- |زەلگ |زەڵگ (ش) |- |خاش، خۆش |خاس، خۆش (ن) |- |کلک |کلک (ش) |- |ئاگر |ئاگر (ک، ش و ل) |- |مایی |ماسی (ک، ن و ش) |- |خوڤاردن |خواردن (ن و ش) |- |چینن |چین (ک) |- |خۆدا |خودا (ن) |- |ھوڤ |ھوو (ش) |- |} {{multicol-break}} {| class="wikitable" style="font-size: 85%" !کورانی ![[زمانی کوردی|شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی]] |- |گۆورا |گەورا (ش) |- |دەس |دەس (ش و ھ) |- |سەر |سەر (ک، ن، ش و ل) |- |دل |دل (ک) |- |ئەسپ، ماین |ئەسپ، ماین (ن و ش) |- |خانە، مال |خانی، مال (ک) |- |زوڤان |زوان (ش، ھ و ز) |- |خەنن |خەنین (ل) |- |پیاک |پیاگ (ن) |- |مانگ |مانگ (ک، ن و ش) |- |دالک |دالک (ش) |- |دەم |دەم (ن، ش و ھ) |- |نۆو |ناو (ن و ش) |- |شۆو |شەو (ن و ش) |- |ڤازکردن |ڤەکرن (ک) |- |جی |جی (ش) |- |خوڤەنن |خوەنن (ل) |- |ڤەتن |ڤتن (ل) |- |خۆرانن |خوراندن (ن) |- |خۆییشکە |خوەیشک (ش) |- |بیچک، کەم |بووچک، کەم (ن) |- |کۆر |کوڕ |- |بۆلند |بلند (ک) |- |سیان |سێ |- |ئۆو |ئاو (ن و ش) |- |ژن |ژن (ک، ن و ش) |- |دیەکە |دوێکە (ن) |- |} {{multicol-end}} ==ڕستەکان== {| class="wikitable" style="font-size: 95%" !کورانی ![[کوردیی ناوەندی]] |- |یْ چْیکە؟ |ئەمە چییە؟ |- |عەلی کورا چییە؟ |عەلی بۆ کوێ چووە؟ |- |ئی ئەسپەکە چەرمەگە. |ئەم ئەسپە چەرمگە. |- |ئْیژن روزی دە سات کار ئەکە. |ئێژن ڕۆژێ دە ساعەت کار ئەکا. |- |دۆ کەکا و دۆ خوییشکْ بیچْ دْرْم. |دوو کاک و خوەیشکی بچووکم هەس. |- |ئەگە یْی دەفە بْچیتانە ئۆ دیەکە مْیڤانی کیا لْ یادْتان ناچْ. |ئەگەر ڕایەک بچنە ئەو دێیە میواندارییەکەیانت لە یاد ناچێ. |- |کی بْ مْنی چْڕی؟ |کێ منی بانگ کرد؟ |- |} ==ئەمانەش ببینە== * [[لەکی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[زمانی کوردی]] ==پەراوێز== {{reflist}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:پارێزگای فارس]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای فارس]] mkmds4rbqrl6ups14qsrvn4p6ylany0 0 15156 1697063 1534346 2026-10-29T19:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1697063 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Roth, Claudia-0613.jpg|left|thumb|220px|کلاودیا ڕۆس له ساڵی ٢٠١٠]] '''کلاودیا بنێدیکتا ڕۆس'''، لە دایکبووی ١٥ی مەی ١٩٥٥ لە شاری ئۆلم، یەکێک لە ژنانی سیاسەتوانی وڵاتی ئاڵمان، ئەندامی حیزبی ژینگە پارێزی "یەکیەتی ٩٠/ سەوزەکان" و ھاوسەرۆکی ئەو حیزبەیە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەم لاوە. == ژیانی سیاسی == کلاودیا ڕۆس لە ساڵی ١٩٧١ بوو بە ئەندامی لاوانی دیمۆکرات(JD)، لە ساڵی ١٩٩٠ دا ئەو ڕێکخراوەی بە جێ ھێشت. لە ساڵی ١٩٨٧ بەولاوە، ئەو ئەزموونەی خەباتی ڕاگواست بۆ لای سەوزەکان. ناوبراو لە ٩ی مارسی ٢٠٠١ دا بۆ ھاوسەرۆکی یەکیەتی ٩٠/سەوزەکان ھەڵبژێردرا. == لینکی دەرەکی == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20191003095903/https://claudia-roth.de/ * [http://www.europarl.europa.eu/meps/en/1057/Claudia_ROTH.html European Parliament data] == ئەم وتارانەش ببینە == * [[حیزبە سیاسی‌یەکانی ئاڵمان]] * [[حیزبی یەکیەتی٩٠/سەوزەکان]] * [[لاوانی دیمۆکرات]] * [[پارلمانی ئاڵمان]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کلاودیا ڕۆس | ناونیشان = http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete17/biografien/R/roth_claudia.html | زمان = ئاڵمانی | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠١٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100914214228/http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete17/biografien/R/roth_claudia.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|سیاسەت|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:کلاودیا ڕۆس]] [[پۆل:حیزبی ی‏‏‏ە‏‏‏کیتی٩٠/س‏‏‏ە‏‏‏وزھ‌کانە]] isvu2t7agtn44jxa04oopgmuq8ouu4j 1697085 1697063 2026-10-29T20:01:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی بێسەرچاوە|ژکزی بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1697085 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Roth, Claudia-0613.jpg|left|thumb|220px|کلاودیا ڕۆس له ساڵی ٢٠١٠]] '''کلاودیا بنێدیکتا ڕۆس'''، لە دایکبووی ١٥ی مەی ١٩٥٥ لە شاری ئۆلم، یەکێک لە ژنانی سیاسەتوانی وڵاتی ئاڵمان، ئەندامی حیزبی ژینگە پارێزی "یەکیەتی ٩٠/ سەوزەکان" و ھاوسەرۆکی ئەو حیزبەیە لە ساڵی ٢٠٠٤ بەم لاوە. == ژیانی سیاسی == کلاودیا ڕۆس لە ساڵی ١٩٧١ بوو بە ئەندامی لاوانی دیمۆکرات(JD)، لە ساڵی ١٩٩٠ دا ئەو ڕێکخراوەی بە جێ ھێشت. لە ساڵی ١٩٨٧ بەولاوە، ئەو ئەزموونەی خەباتی ڕاگواست بۆ لای سەوزەکان. ناوبراو لە ٩ی مارسی ٢٠٠١ دا بۆ ھاوسەرۆکی یەکیەتی ٩٠/سەوزەکان ھەڵبژێردرا. == لینکی دەرەکی == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20191003095903/https://claudia-roth.de/ * [http://www.europarl.europa.eu/meps/en/1057/Claudia_ROTH.html European Parliament data] == ئەم وتارانەش ببینە == * [[حیزبە سیاسی‌یەکانی ئاڵمان]] * [[حیزبی یەکیەتی٩٠/سەوزەکان]] * [[لاوانی دیمۆکرات]] * [[پارلمانی ئاڵمان]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کلاودیا ڕۆس | ناونیشان = http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete17/biografien/R/roth_claudia.html | زمان = ئاڵمانی | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠١٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20100914214228/http://www.bundestag.de/bundestag/abgeordnete17/biografien/R/roth_claudia.html | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|سیاسەت|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:کلاودیا ڕۆس]] [[پۆل:حیزبی ی‏‏‏ە‏‏‏کیتی٩٠/س‏‏‏ە‏‏‏وزھ‌کانە]] eig9us1l7j42thp4gl2badknam4n9kw 0 18761 1696994 1534241 2026-10-29T16:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1696994 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریکێت''' (بە [[ئینگلیزی]]: Cricket)یارییەکی وەرشییە کە تێیدا [[تۆپ]] و داری تۆپ بەکاردێت. لەم یارییەدا دوو تیپی (١١)یاریزانی لە یاریگایەکدا یاری دەکەن. یارییەکە لەسەدەی ١٦ لە [[ئینگلتەرا]] سەریھەڵدا. لەئێستا یاری کریکێت خواستی زۆرە بەتایەبت لە [[ئینگلتەرا]]، [[ئۆسترالیا]]، [[ھیند]]، [[پاکستان]]، [[نیووزیلاند]]، [[بەنگلادیش]]، [[باشووری ئەفریقا]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|کریکێت}} {{پۆلی کۆمنز|Cricket}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:کریکێت]] [[پۆل:تیمە وەرزشیەکان]] d63nxm396w5sx8piwu34ys7ivnycrdi 1697139 1696994 2026-10-29T21:12:01Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697139 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریکێت''' (بە [[ئینگلیزی]]: Cricket)یارییەکی وەرشییە کە تێیدا [[تۆپ]] و داری تۆپ بەکاردێت. لەم یارییەدا دوو تیپی (١١)یاریزانی لە یاریگایەکدا یاری دەکەن. یارییەکە لەسەدەی ١٦ لە [[ئینگلتەرا]] سەریھەڵدا. لەئێستا یاری کریکێت خواستی زۆرە بەتایەبت لە [[ئینگلتەرا]]، [[ئۆسترالیا]]، [[ھیند]]، [[پاکستان]]، [[نیووزیلاند]]، [[بەنگلادیش]]، [[باشووری ئەفریقا]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|کریکێت}} {{پۆلی کۆمنز|Cricket}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:کریکێت]] [[پۆل:تیمە وەرزشیەکان]] [[پۆل:داھێنانە ئینگلیزییەکان]] 8emrqnofujr9c1qts11xxbesbig68my 0 19071 1697186 1547113 2026-10-29T22:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1697186 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کنێسێت''' ({{بە عیبری| הַכְּנֶסֶת}}) ئەنجومەنی یاسادانانی نیشتمانی [[ئیسرائیل]]ە کە لە یەک ژووردا. وەک لقی یاسادانانی حکوومەتی ئیسرائیل، کنێسێت ھەموو یاساکان دەردەکات، [[سەرۆک]] و [[سەرۆک وەزیران]] ھەڵدەبژێرێت (ھەرچەندە دووەمیان بە فەرمی لەلایەن سەرۆکوەزیرانەوە دیاری دەکرێت)، ئەنجومەنی وەزیران پەسەند دەکات و سەرپەرشتی کارەکانی [[حکوومەت]] دەکات. جگە لەوەش، کنێسێت کۆنتڕۆڵکەری دەوڵەت ھەڵدەبژێرێت. ھەروەھا دەسەڵاتی ھەڵگرتنی پارێزبەندی ئەندامانی ھەیە، و [[سەرۆککۆمار]] و کۆنتڕۆڵی [[دەوڵەت]] لە پۆستەکان دوور بخاتەوە و حکوومەت بەپێی لێسەندنەوەی متمانە ھەڵبوەشێنێتەوە و ھەڵوەشاندنەوەی و بانگەوازی ھەڵبژاردنی نوێ بکات. ھەروەھا سەرۆکوەزیران دەتوانێت کنێسێت ھەڵبوەشێنێتەوە؛ بەڵام تا تەواوبوونی ھەڵبژاردنەکان، کنێسێت دەسەڵات لە پێکھاتەی ئێستادا دەھێڵێتەوە. کنێسێت دەکەوێتە سەر گردی شێخ بەدر لە [[ئورشەلیم|قودسی ڕۆژاوا]]. دوایین کنێست لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ ھەڵبژێردرا. == مێژوو == کنێسێت بۆ یەکەمجار لە ١٤ی شوباتی ١٩٤٩ کۆبووەوە، دوای ھەڵبژاردنەکانی ٢٠ی کانوونی دووەم، بۆ ئەوەی جێگەی ئەنجومەنی کاتیی دەوڵەت بگرێتەوە کە وەک دەزگای یاسادانانی فەرمی [[ئیسرائیل]] کاری دەکرد لە ڕێکەوتی سەربەخۆیییەکەیەوە لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨. ھەروەھا جێگرەوەی [[ئەنجومەنی نوێنەران]] بوو کە وەک دەستەی نوێنەرایەتی کۆمەڵگەی [[جوولەکە]] لە سەردەمی [[ژێرفەرمانی]]دا کاری دەکرد. کۆمەڵگەی کنێسێت دەکەوێتە سەر گردێک لە [[ڕۆژاوای قودس]] لە ناوچەیەک کە پێش [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی عەرەب و ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٨ بە شێخ بەدر ناسرابوو، و ئێستا ناوی گڤعات ڕامە. تێچووی باڵەخانە سەرەکییەکە لەلایەن [[جەیمس دی ڕۆتشیڵد]]ەوە وەک دیارییەک بۆ دەوڵەتی ئیسرائیل لە وەسیەتنامەکەیدا دابینکرا و لە ساڵی ١٩٦٦ تەواو بوو. لەسەر زەوییەک دروست کراوە کە لە پاتریکخانەی [[ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی]]ی [[قودس]] بەکرێ گیراوە. بەدرێژایی ساڵان، زیادکراوی گەورە بۆ پێکھاتەکە کراوە، بەڵام لە ئاستەکانی خوارەوە و لە پشتی پێکھاتە سەرەکییەکەی ساڵی ١٩٦٦ دروستکراون بۆ ئەوەی شێوەی دەرەوەی باڵەخانە بنەڕەتییەکەی کۆبوونەوە تێکنەدەن. پێش دروستکردنی باڵەخانە ھەمیشەیییەکەی، کنێسێت لە باڵەخانەی ئاژانسی جوولەکە لە قودس، و باڵەخانەی سینەما کیسێم لە [[تێل ئەڤیڤ]] و باڵەخانەی فرۆمین لە قودس کۆدەبووەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201214154042/https://www.knesset.gov.il/lexicon/eng/beit_fromin_eng.htm</ref> == قەبارە == ژمارەی ئەندامانی کنێسێت ١٢٠ کەسە، بە لەبەرچاوگرتنی قەبارەی گەورەی کنێست. زۆرجار پرسی ئەندامێتی کنێست ھۆکارێک بووە بۆ پێشنیازەکانی چاکسازی. لە ساڵی ١٩٩٦ وەزیری دادی ئەوکات یۆسی بەیلین پشتیووانی لە دامەزراوەی شکستخواردووی یاسای بەناو «یاسای نەرویژ» کرد، کە داوا لە ئەندامانی کابینەی ڕاسپێردراو دەکرا دەست لە کورسییەکانیان لە کنێسێت بکێشنەوە و ڕێگە بە ئەندامانی دیکەی پارتەکان کورسییەکانیان بگرن. ئەو پۆستەی لەکاتی خزمەتکردن لە کابینەدا؛ ئەمەش دەبووە ھۆی ئەندامانی چالاکتری [[دەسەڵاتی یاسادانان]] بەشداری دانیشتنە ئاسایییەکان و کۆبوونەوەکانی لیژنەکان بکەن. ئەم یاسا پێشنیاز کراوە لەلایەن [[سیاسەتمەدار|سیاسەتمەدارانی]] دیکەشەوە پشتیوانی لێکرا، لەوانە [[بێنیامین نێتانیاھو|بنیامین ناتانیاھۆ]]. == ڕاپرسییەکان == ڕاپرسییەک کە لەلایەن پەیمانگای دیموکراسی ئیسرائیلەوە لە نیسان و ئایاری ٢٠١٤ ئەنجامدرا، دەری خست کە لەکاتێکدا زۆرینەی [[جوولەکە]] و [[عەرەب]] لە [[ئیسرائیل]] شانازی بەوەوە دەکەن کە ھاووڵاتی وڵاتەکەن، ھەردوو گرووپەکە متمانەیان بە حکوومەتی ئیسرائیل نییە، بە کنێسێتیشەوە. نزیکەی سێ لەسەر چواری ئیسرائیلییە بەشداربووەکان لە ڕاپرسییەکەدا وتیان کە گەندەڵی لە سەرکردایەتی سیاسی ئیسرائیلدا یان «بەربڵاوە یان تا ڕادەیەک بەربڵاوە». زۆرینەی عەرەب و جوولەکەکان متمانەیان بە [[سوپای ئیسرائیل]]، سەرۆکی ئیسرائیل، و دادگای باڵای ئیسرائیل ھەیە، بەڵام جوولەکە و عەرەبەکان ئاستی ھاوشێوەی بێمتمانەییان ڕاگەیاند، کە تێدا زیاتر لە سێیەکی ھەردوو گرووپەکە بانگەشەی ئەوەیان کرد کە متمانەیان بە کنێسێت ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jews and Arabs proud to be Israeli, distrust government|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/jews-and-arabs-proud-to-be-israeli-distrust-government/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200903084702/https://www.timesofisrael.com/jews-and-arabs-proud-to-be-israeli-distrust-government/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسرائیل|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|The Knesset}} {{بیرخستنەوەی ویکی|سەردێڕ=کنیست|زمان=عەرەبی|سەردان=١٨ی ٩ی ٢٠٢٤}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٩ لە ئیسرائیل]] [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی ئورشەلیم]] [[پۆل:پەرلەمانانی جیھان]] [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:پەرلەمانەکان بەپێی وڵات]] 2bx3lg51pvptj2jwjjbrlev5qd2gq5f 0 21116 1696966 1610377 2026-10-29T16:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1696966 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Christopher nolan.jpg|چەپ|200px|وێنۆک|کریستۆفەر نۆلان]] '''کریستۆفەر جۆناسان جەیمز نۆلان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Christopher nolan) (لەدایکبووی ٣٠ تەمموزی [[١٩٧٠]]) دەرھێنەرێکی فیلمی (ئەمریکی-بەریتانی) و سیناریۆ نووس و بەرھەمھێنەرە. یەکێک لە کارەکانی بریتییە لە فیلمی [[دەستپێک (فیلم)|دەستپێک]] (Inception). == فیلمەکانی == === دەرھێنان === {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan="2" | ساڵ ! rowspan="2" | ناو ! colspan="3" | هەروەها وەکو ! rowspan="2" | تێبینی |- ! width=75 | بەرھەمھێنەر ! width=75 | نووسەر ! width=75 | ھیتر |- style="text-align:center;" || ١٩٨٩ | style="text-align:left;"| ''Tarantella'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{n/a}} | کورتە فیلمی بڵاونەکراوە |- style="text-align:center;" || ١٩٩٥ | style="text-align:left;"| ''Larceny'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{n/a}} | کورتە فیلمی بڵاونەکراوە |- style="text-align:center;" || ١٩٩٧ | style="text-align:left;"| ''[[Doodlebug (film)|Doodlebug]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}}{{ref|Editor|[I]}}{{ref|Cinematographer|[II]}} | کورتە فیلم |- style="text-align:center;" || ١٩٩٨ | style="text-align:left;"| ''[[Following]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | {{Yes}}{{ref|Editor|[I]}}{{ref|Cinematographer|[II]}} | |- style="text-align:center;" || ٢٠٠٠ | style="text-align:left;"| ''[[Memento (film)|Memento]]'' | | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠٠٢ | style="text-align:left;"| ''[[Insomnia (2002 film)|Insomnia]]'' | | | | یاریدەدەری نووسەر<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://filmschoolrejects.com/opinions/insomnia-revisiting-the-christopher-nolan-movie-no-one-seems-to-remember.php|سەردێڕ=No Sleep: Revisiting the Christopher Nolan Movie No One Seems To Remember|بڵاوکەرەوە=Filmschoolrejects|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٦|یەکەم=Scott|دوایین=Beggs|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160310011252/http://filmschoolrejects.com/opinions/insomnia-revisiting-the-christopher-nolan-movie-no-one-seems-to-remember.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310011252/http://filmschoolrejects.com/opinions/insomnia-revisiting-the-christopher-nolan-movie-no-one-seems-to-remember.php |date=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> |- style="text-align:center;" || ٢٠٠٥ | style="text-align:left;"| ''[[Batman Begins]]'' | | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠٠٦ | style="text-align:left;"| شکۆمەندی ''[[The Prestige (film)|The Prestige]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠٠٨ | style="text-align:left;"| ''[[The Dark Knight (film)|The Dark Knight]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠١٠ | style="text-align:left;"| ''[[دەستپێک (فیلم)|دەستپێک]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠١٢ | style="text-align:left;"| ''[[The Dark Knight Rises]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" || ٢٠١٤ | style="text-align:left;"| ''[[Interstellar (film)|Interstellar]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |- style="text-align:center;" ||٢٠١٥ | style="text-align:left;"| ''[[Quay (film)|Quay]]'' | {{Yes}} | | {{Yes}}{{ref|Composer|[I]}}{{ref|Composer|[II]}}{{ref|Composer|[III]}} | دۆکیومێنتاری کورت |- style="text-align:center;" ||٢٠١٧ | style="text-align:left;"| ''[[Dunkirk (2017 film)|Dunkirk]]'' | {{Yes}} | {{Yes}} | | |} {{note|Editor|}} '''I''' وەکوو دەستکاریکەری فیلم<br/> {{note|Cinematographer|}} '''II''' وەک سینەماتۆگرافەر<br/> {{note|Composer|}} '''III''' وەکو ئاوازدانەری فیلم === کورتە فیلمەکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" style="width:33px;"| ساڵ ! rowspan="2" style="width:150px;"| فیلم ! colspan="7" | بەشداربوون وەک |- ! width=65 | [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] ! width=65 | [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرھەمھێنەر]] ! width=65 | [[سیناریۆنووس|نووسەر]] |- style="text-align:center;" || 1989 | style="text-align:left;"| ''Tarantella'' | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} |- style="text-align:center;" || 1996 | style="text-align:left;"| ''Larceny'' | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} |- style="text-align:center;" || 1997 | style="text-align:left;"| ''[[Doodlebug (film)|Doodlebug]]'' | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} | {{بەڵێ}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کالیفۆڕنیا|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Nolan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:دەرچووانی کۆلێجی زانکۆییی لەندەن]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئینگلیز]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئینگلیز]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێڵەنۆی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر]] [[پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب]] [[پۆل:کریستۆفەر نۆلان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]] [[پۆل:کۆچەرانی ئینگلیز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی سەندانس]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە ئێڵەنۆی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] 9alky9wrmgyce5a4hmr95zeywdoev5s 4 25122 1697203 1696617 2026-10-30T00:03:14Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1697203 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٨٠٨٣٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٣٩٢٣ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٥٦٢٣٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٥ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٩٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٤٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٣٢ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٥ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٨٤ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٦٧٣ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٦ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩٢٢ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٥٦٣ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧٠ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 8ajr9bfayonoqjox1br44mbzu5hrfaz 4 25128 1697204 1696618 2026-10-30T00:03:24Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1697204 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦٣٠٥ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٦ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧١٦٥ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٨٤٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١٣٥ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٥٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣١٨٤ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢٥١ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٣١١ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨٠١٣ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٥٢٦ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٤٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢٢٠ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٦٦ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٩٢٢ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٧٥٢ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٥٦٣ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٧٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٧٧ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١١٢٥ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٦ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٨ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٨٥١ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] r6dhh4kqd1r6erjhcn3uxjtqnyapoex 0 36121 1696969 1534168 2026-10-29T16:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1696969 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:CristobalColon.jpg|٢٥٠px|وێنۆک|وێنەی کۆڵۆمبس بە فڵچەی سپاستیانۆ دیل]] '''کریستۆفەر کۆڵۆمبس''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Christophorus Columbus؛ بە [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]]: Cristoforo Colombo؛ بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]: Cristóbal Colón؛ بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Christophe Colomb)، ([[٣١ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٤٥١]] - [[٢٠ی ئایار]]ی [[١٥٠٦]]). گەڕیدە و دۆزەرەوە و داگیرکەرێکی [[ئیتاڵی]] بەناوبانگ بوو، کە دۆزینەوەی [[جیھانی نوێ|جیھانە نوێیەکەی]] (ئەمریکا) دەدرێتە پاڵ. لە شاری [[جەنەوا|جێنوای]] [[ئیتاڵیا|ئیتاڵی]] لە دایکبووە و لە زانکۆی پاڤیا وانەکانی (بیرکاری و زانستی سروشتی و گەردوونناسی) خوێندووە. [[ئوقیانووسی ئاتلانتیک|زەریای ئەتڵەسی]] بڕی و گەیشتە دوورگەکانی کاری بی لە [[٢١ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٤٩٢]]دا، بەڵام دۆزینەوەی کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] لە گەشتی دووەمیدا بوو لە ساڵی [[١٤٩٨]] زایینیدا. ھەرچەندە ھەندێک شوێنەوار بەڵگەی بوونی پەیوەندی لە نێوان ھەردوو کیشوەری ئەورووپا و ئەمریکا دەردەخەن بەر لە دۆزینەوەی ئەو خاکە لەلایەن کۆڵۆمبسەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Columbus}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|مێژوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کاریبی]] [[پۆل:کریستۆفەر کۆڵومبس]] [[پۆل:دۆزەرەوە ئیتالییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٥٠٦]] bp0r6bfuz1m0d92y9nxg6e21dkn67nq 1697002 1696969 2026-10-29T17:02:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1697002 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:CristobalColon.jpg|٢٥٠px|وێنۆک|وێنەی کۆڵۆمبس بە فڵچەی سپاستیانۆ دیل]] '''کریستۆفەر کۆڵۆمبس''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Christophorus Columbus؛ بە [[زمانی ئیتاڵی|ئیتاڵی]]: Cristoforo Colombo؛ بە [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]]: Cristóbal Colón؛ بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Christophe Colomb)، ([[٣١ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٤٥١]] - [[٢٠ی ئایار]]ی [[١٥٠٦]]). گەڕیدە و دۆزەرەوە و داگیرکەرێکی [[ئیتاڵی]] بەناوبانگ بوو، کە دۆزینەوەی [[جیھانی نوێ|جیھانە نوێیەکەی]] (ئەمریکا) دەدرێتە پاڵ. لە شاری [[جەنەوا|جێنوای]] [[ئیتاڵیا|ئیتاڵی]] لە دایکبووە و لە زانکۆی پاڤیا وانەکانی (بیرکاری و زانستی سروشتی و گەردوونناسی) خوێندووە. [[ئوقیانووسی ئاتلانتیک|زەریای ئەتڵەسی]] بڕی و گەیشتە دوورگەکانی کاری بی لە [[٢١ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٤٩٢]]دا، بەڵام دۆزینەوەی کیشوەری [[ئەمریکای باکوور]] لە گەشتی دووەمیدا بوو لە ساڵی [[١٤٩٨]] زایینیدا. ھەرچەندە ھەندێک شوێنەوار بەڵگەی بوونی پەیوەندی لە نێوان ھەردوو کیشوەری ئەورووپا و ئەمریکا دەردەخەن بەر لە دۆزینەوەی ئەو خاکە لەلایەن کۆڵۆمبسەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Columbus}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|مێژوو|ئیتاڵیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کاریبی]] [[پۆل:کریستۆفەر کۆڵومبس]] [[پۆل:دۆزەرەوە ئیتالییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٥١]] [[پۆل:مردووانی ١٥٠٦]] lldlmm7d0jrh68tlxvylaaiv31ombvv 0 37533 1697074 1543258 2026-10-29T19:39:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1697074 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Comet-Hale-Bopp-29-03-1997 hires adj.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|لە وێنەکەدا کلکداری ھالێ بۆپ دەردەکەوێت کە لە ٢٩ مارتی ١٩٩٧ز لە کرواتیا.]] '''کلکدار''' تەنێکی بەستووی بچووکە کە بە دەوری [[کۆمەڵەی خۆر]]دا دەسوڕێتەوە و تەنیا لەو کاتانەش بە دیار دەکەوێت کە زۆر لە [[خۆر]]ەوە نزیک دەبێتەوە، ھەندێ جاریش دیار نابێت و دەچێتە تاریکییەوە. ھۆی ناونانیشی بە (کلکدار) دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی کە کلکی ھەیە. == جۆرەکانی کلکدار == '''کلکداری خوولاوە''' ئەو کلکدارانە لە دەوری [[خۆر]] دەخوولێنەوە و بە دووریەکی یەکجار زۆر لە دووری خۆر و بە ملیۆنان کیلۆمەتر دوورن دواتر نێزیک دەبنەوە لە [[خۆر]] و پێیدەگۆترێ سەردانکەری خوولاوە، وە '''کلکداری نەخوولاوە''' ئەوەیان یەکجار تێدەپیری بە ناو [[کۆمەڵەی خۆر]] دیارنیە کە دووبارە دەگەرێتەوە یاخوود نا. == سەرچاوەکان == * [https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Rosetta/Frequently_asked_questions جیاوازی نێوان کلکدار و هەسارەکان چیە] هەسارە و کلکداری رۆزیتا * [https://minorplanetcenter.net/ ناوەندی هەسارە لاوەکییەکان ٢٧ی نیسانی ٢٠٢١] هەسارە و کلکدار و نەیزەک ==بەستەری دەرەکیی== * [https://curlie.org/Science/Astronomy/Solar_System/Small_Bodies/Comets/ کلکدار] لە curlie * [https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/overview/?page=0&per_page=40&order=name+asc&search=&condition_1=102%3Aparent_id&condition_2=comet%3Abody_type%3Ailike کلکدار] لە گەڕانی کۆمەڵەی خۆر سەر بە دەزگایی ناسا {{کۆمەڵەی خۆر}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر}} {{پۆلی کۆمنز|Comets}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:کلکدارەکان|کلکدارەکان]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:تەنە ئاسمانییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]] [[پۆل:چەمکەکان لە زانستی گەردوونناسیدا]] [[پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون]] [[پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی]] [[پۆل:سەھۆڵ]] [[پۆل:سیستمی خۆری]] 0eqb6jcay3zds72l57odqsgt7e40yyt 0 39800 1697445 1620228 2026-10-30T11:24:49Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697445 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = city | name = سیدنی | state = nsw | image = Sydney skyline at dusk - Dec 2008.jpg<!-- Do not change this image to a collage. There is standing consensus against use of such images in this article. Please see the talk page archives for more information. --> | caption = [[خانووی ئۆپێرای سیدنی|خانەی ئۆپێرای سیدنی]] و سەنتەری بازرگانی شار لە شەقامی جێفرییەوە | latd = 33 | latm = 51 | lats = 54 | longd = 151 | longm = 12 | longs = 34 | pop = 4840600 | pop_year = 2014 | pop_footnotes = <ref name=ABSERP13>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Australian Bureau of Statistics]]|سەردێڕ=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2013–14: ESTIMATED RESIDENT POPULATION, States and Territories – Greater Capital City Statistical Areas (GCCSAs)|ناونیشان=http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150419232207/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419232207/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument |date=١٩ی نیسانی ٢٠١٥ }} ERP at 30 June 2014.</ref> | poprank = (١)ەم | density = 380 | density_footnotes = (2013)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Products/3218.0~2011-12~Main+Features~New+South+Wales?OpenDocument#PARALINK1|سەردێڕ=3218.0 – Regional Population Growth, Australia, 2012–13: New South Wales: Population Density|بڵاوکەرەوە=[[Australian Bureau of Statistics]]|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> | est = [[ڕۆژی نیشتیمانی ئوسترالیا|٢٦ی جانواری]] [[١٧٨٨]] | area = 12367.7 | area_footnotes = (GCCSA)<ref name=ABSGCCSAXLS>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/$File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement|سەردێڕ=Greater Sydney: Basic Community Profile|بڵاوکەرەوە=[[Australian Bureau of Statistics]]|ئیش=2011 Census Community Profiles|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٣|format=xls|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221107230439/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/%24File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | timezone = [[Australian Eastern Standard Time|AEST]] | utc = +10 | timezone-dst = [[Australian Eastern Daylight Time|AEDT]] | utc-dst = +١١ | dist1 = 877 | dir1 = NE | location1 = [[مێلبۆرن]] | dist2 = 923 | dir2 = S | location2 = [[بریزبێن]] | dist3 = 287 | dir3 = NE | location3 = [[کانبێرا]] | dist4 = 3936 | dir4 = E | location4 = [[پێرس]] | dist5 = 1404 | dir5 = E | location5 = [[ئەدێلاید]] | lga = [[Sydney#Government|various]] (38) | county = ناوچی کامبێرلەند | stategov = [[نیو ساوت وێلز|ناوچەی دەنگدانی نیو ساوت وێلز]] | fedgov = [[:File:Sydney divisions overview 2010.png|various]] (24) | maxtemp = 21.7 | maxtemp_footnotes = <ref name=metdata>{{BoM Aust stats|site_ref=cw_066062_All|site_name=Sydney (Observatory Hill)|accessdate=18 September 2015}}</ref> | mintemp = 13.8 | mintemp_footnotes = <ref name=metdata/> | rainfall = 1213 | rainfall_footnotes = <ref name=metdata/> | footnotes = '''Coordinates''':<ref>{{NSW GNR|id=TRlpoerXGH|title=Sydney|accessdate=28 February 2015}}</ref> }} '''سیدنی''' ({{بە ئینگلیزی|Sydney}}) سیدنی دەکەوێتە پارێزگای نیو ساوس وێڵزی [[ئوسترالیا]]، گەورەترین و کۆنترین شاری ئوسترالیایە. لە ساڵی ١٧٨٨ لەلایەن ئارسەر فیلیپەوە دامەزراوە کە فەرماندەی یەکەم کەشتیگەلی بەریتانیا بوو کە گەیشتە ئوسترالیا. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٥،٢٥٩،٧٦٤ کەسە، بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ یەکەم شوێنی نیشتەجێبوونی ئەورووپییە لە [[کیشوەری ئوسترالیا]]. ==ناوناسی== لە ساڵی ١٧٨٨دا، کاپتن [[ئارسەر فلیپ]]، یەکەم پارێزگاری نیو ساوس وێڵز، ناوی ئەو کەنداوۆچکەیەی کە یەکەم نیشتەجێبوونی بەریتانی لێ دامەزرا، ناونرا [[سیدنی کۆڤ]] بە ناوی وەزیری ناوخۆ [[تۆماس تاونشێند]]، یەکەم ڤیسکۆنت سیدنی.<ref name="Egan-1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Egan |یەکەم=Jack |سەردێڕ=Buried Alive, Sydney 1788–92 |بڵاوکەرەوە=Allen and Unwin |ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١٨٦٥٠٨١٣٨٨|پەڕەکان=١٠}}</ref> کەنداوۆچکەکە لە لایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکانەوە بە ''واران'' ناو دەبرا.<ref>Attenbrow (2010), p. 11</ref> فلیپ بیری لەوە کردەوە کە ناوی نیشتەجێبوونەکە بنێت [[ئالبیۆن]]، بەڵام ئەم ناوە ھەرگیز بە فەرمی بەکارنەھێنرا.<ref name="Egan-1999" /> تا ساڵی ١٧٩٠، فلیپ و بەرپرسانی دیکە بە بەردەوامی شارۆچکەکەیان بە «سیدنی» ناودەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://nla.gov.au/nla.obj-343658027/view?partId=nla.obj-343661652#page/n4/mode/1up |سەردێڕ=Historical Records of New South Wales |بەرگ=١ part ٢|پەڕەکان=٢٨٥, ٣٤٣, ٣٤٥, ٤٣٦, ٤٨٢, passim|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723112037/https://nla.gov.au/nla.obj-343658027/view?partId=nla.obj-343661652#page/n4/mode/1up |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سیدنی لە ساڵی ١٨٤٢دا وەک شار ڕای گەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Birch |یەکەم١=Alan |سەردێڕ=The Sydney Scene, 1788–1960 |دوایین٢=Macmillan |یەکەم٢=David S. |بڵاوکەرەوە=Hale and Iremonger |ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠٨٦٨٠٦٠١٧٨|edition=2nd |شوێن=Sydney |پەڕەکان=١٠٥–٠٦}}</ref> خێڵی [[کادیگال]]، کە خاکەکەیان بە درێژاییی کەناری باشووری [[پۆرت جاکسۆن]] لە [[سیدنی ھێدز|ساوس ھێد]]ەوە بۆ [[دارلینگ ھاربەر]] دەکشێت، خاوەنە نەریتییەکانی ئەو زەوییەن کە نیشتەجێبوونی بەریتانی لە سەرەتادا لێی دامەزرا، و بە خاکەکەیان دەڵێن ''گادی''. ناوەکانی خێڵە ڕەسەنەکان لە ناوچەی سیدنیدا زۆرجار بە زیادکردنی پاشگری «-گال» بۆ سەر ئەو وشەیەی کە ئاماژە بە ناوی خاکەکەیان، شوێنێکی تایبەت لە خاکەکەیاندا، سەرچاوەیەکی خۆراک، یان تۆتەم دەکات، دروست دەکران. سیدنیی گەورە خاکە نەریتییەکانی ٢٨ خێڵی ناسراوی ڕەسەن دەگرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Attenbrow |یەکەم=Val |سەردێڕ=Sydney's Aboriginal Past, investigating the archaeological and historical records |بڵاوکەرەوە=UNSW Press |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨١٧٤٢٢٣١١٦٧|edition=2nd |شوێن=Sydney |پەڕەکان=٢٢–٢٦}}</ref> ==کێشەکانی ژینگە و کەمکردنەوەی پیسبوون== ===کوالێتیی ھەوا=== [[File:Sydney_bushfire_smoke_on_George_St_(49197319478).jpg|thumb|[[شەقامی جۆرج، سیدنی|شەقامی جۆرج]] و دووکەڵی ئاگری دارستان لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩دا]] لەبەر ئەوەی [[گۆڕانی کەشوھەوا لە ئوسترالیا|گۆڕانی کەشوھەوا]]، [[دەردانی گازی گەرمخانەیی لە ئوسترالیا|دەردانی گازە گەرمخانەیییەکان]] و پیسبوون بوونەتە کێشەیەکی سەرەکی بۆ ئوسترالیا، لە ڕابردوودا ڕەخنە لە سیدنی گیراوە بەھۆی نەبوونی گرنگیپێدان بە کەمکردنەوەی پیسبوون و دەردانی گازەکان و پاراستنی [[کوالێتیی ئاو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smh.com.au/environment/water-issues/look-whos-polluting-sydney-waters-shame-20111022-1mdjr.html |سەردێڕ=Look who's polluting: Sydney Water's shame |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بڵاوکردنەوەی پلانی کوالێتیی ھەوای پایتەخت (MAQS) بووە ھۆی تێگەیشتنێکی بەرفراوانتر لە ھۆکارەکانی پیسبوون لە سیدنی، ئەمەش ڕێگەی بە حکوومەت دا وەڵامدانەوەی گونجاو ئامادە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/publications.nsf/0/5CBB690F207683B5CA256ECF000843DE/$File/11-98.pdf |سەردێڕ=Air Pollution in Sydney: An Update Briefing Paper |ڕێکەوت=ئابی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140623064945/http://parliament.nsw.gov.au/prod/parlment/publications.nsf/0/5CBB690F207683B5CA256ECF000843DE/$File/11-98.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[وەرزی ئاگری دارستانەکانی ئوسترالیا ٢٠١٩–٢٠٢٠]] کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دەرەوەی سیدنی دانا و بە شێوەیەکی بەرچاو کوالێتیی ھەوای کەم کردەوە، کە بووە ھۆی دروستبوونی تەمومژێکی دووکەڵاوی کە بۆ چەندین ڕۆژ مایەوە. [[کوالێتیی ھەوا]] لە ھەندێک ڕۆژدا ١١ ھێندەی ئاستی [[مەترسیدار]] بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.news.com.au/national/sydney-smoke-haze-reaches-11-times-the-hazardous-level/video/1d45b28f8c2459ee9ecfb9fee65fbbfe |سەردێڕ=Sydney smoke haze reaches 11 times the hazardous level |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/australia-news/gallery/2019/dec/10/sydneys-top-landmarks-smothered-in-smoke-in-pictures |سەردێڕ=Sydney smoke: bushfires haze smothers landmarks – in pictures |newspaper=The Guardian |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|دوایین١=Hromas |یەکەم١=Jessica}}</ref> کە لە ھی نیودەلھیش خراپتر بوو؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theaustralian.com.au/nation/temperature-inversion-traps-smoke-in-sydney/news-story/b6d804cc21eaaaf9b88ec6a448285be8 |سەردێڕ=Bushfire smoke makes Sydney air quality worse than Delhi |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ئەمەش لە لایەن براین ئۆلیڤەر، زانای نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەناسەدان لە [[زانکۆی تەکنەلۆژیی سیدنی]]، بە «کێشانی ٣٢ جگەرە» بەراورد کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.news.com.au/lifestyle/health/health-problems/sydney-fire-haze-equal-to-smoking-32-cigarettes/news-story/7ab680a39edd6d87ae76e35894f949f6 |سەردێڕ=Sydney fire haze equal to 'smoking 32 cigarettes' |newspaper=News |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لەبەر ئەوەی سیدنی بە دەوەن و دارستان دەورەدراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.smh.com.au/environment/climate-change/lessons-learnt-and-perhaps-forgotten-from-australia-s-worst-fires-20190108-p50qol.html |سەردێڕ=Lessons learnt (and perhaps forgotten) from Australia's 'worst fires' |ئیش=The Sydney Morning Herald |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئاگری دارستانەکان دەتوانن ناوچەکە لەناو [[دیاردە سروشتییەکان|دیاردەیەکی سروشتیدا]] گەمارۆ بدەن کە بە «ئەڵقەی ئاگر» ناودێر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-australia-bushfires-idUSKBN1YM2KN |سەردێڕ=Ring of fire: Australian state declares emergency as wildfires approach Sydney |ئیش=[[Reuters]] |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.wionews.com/photos/ring-of-fire-australian-declares-state-emergency-as-wildfires-approach-sydney-269117/#three-blazes-ringing-sydney-269110 |سەردێڕ=Ring of fire: Australian state declares emergency as wildfires approach Sydney |ئیش=[[WION]] |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.smh.com.au/national/ring-of-fire-surrounds-sydney-20191221-p53m53.html |سەردێڕ=Ring of fire surrounds Sydney |ئیش=Sydney Morning Herald |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/teenagers-arrested-as-ring-of-fire-surrounds-sydney-1.408598 |سەردێڕ=Teenagers arrested as ring of fire surrounds Sydney |ئیش=[[Irish Times]] |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mashable.com/article/sydney-blade-runner-smoke-photos-australia-bushfires |سەردێڕ=Blade Runner 2019: Smoke from terrifying 'ring of fire' turns Sydney's skies apocalypse red |ئیش=[[Mashable]] |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> شارەوانیی سیدنی بوو بە یەکەم ئەنجومەن لە ئوسترالیا کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا بڕوانامەی فەرمی وەک [[کاربۆن-بێلایەن]] بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.theage.com.au/news/National/Sydney-Water-to-become-carbon-neutral/2007/07/19/1184559926917.html |سەردێڕ=Sydney Water to become carbon neutral |ئیش=[[The Age]] |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.treehugger.com/corporate-responsibility/sydney-becomes-australias-first-carbon-neutral-government-body.html |سەردێڕ=Sydney Becomes Australia's First Carbon-Neutral Government Body |ئیش=treehugger.com |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> شارەکە دەردانی کاربۆنی ساڵی ٢٠٠٧ی خۆی بە ڕێژەی ٦٪ کەم کردووەتەوە و لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە دەردانی کاربۆنی لە باڵاخانەکانی شارەکەدا تا ٢٠٪ کەم کردووەتەوە.<ref name="SustainableSydney2030">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/vision/sustainable-sydney-2030/achievements |سەردێڕ=Achievements: City of Sydney |ئیش=cityofsydney.nsw.gov.au |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150122233602/http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/vision/sustainable-sydney-2030/achievements |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{cite press release |url=http://www.sydneymedia.com.au/4772-its-official-sydney-is-first-carbon-neutral-council/ |title=It's official, Sydney is first carbon neutral council |date=9 November 2011 |publisher=City of Sydney |access-date=3 February 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150203061048/http://www.sydneymedia.com.au/4772-its-official-sydney-is-first-carbon-neutral-council/ |archive-date=3 February 2015 }}</ref> بەرنامەی ''سیدنیی بەردەوام ٢٠٣٠'' ڕێبەرێکی بۆ کەمکردنەوەی وزە لە ماڵ و نووسینگەکاندا بە ڕێژەی ٣٠٪ پێشکەش کرد.<ref name="SustainableSydney2030" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.climatecontrolnews.com.au/news/building-owners-applaud-city-s-ambitious-master-plan |سەردێڕ=Building owners applaud city's ambitious master plan |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=climatecontrolnews.com.au |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> کەمکردنەوەی بەکارھێنانی وزە پسوولەکانی کارەبای بە بڕی ٣٠ ملیۆن دۆلار لە ساڵێکدا کەم کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/mar/18/sydney-businesses-cotton-on-climate-change-action-is-good-for-the-bottom-line |سەردێڕ=Sydney businesses cotton on: climate change action is good for the bottom line |ئیش=The Guardian (UK) |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> [[پانێڵی خۆری|پانێڵە خۆرییەکان]] لەسەر زۆرێک لە باڵاخانەکانی ناوەندی بازرگانیی شار (CBD) دانراون بۆ کەمکردنەوەی پیسبوونی کاربۆن بە بڕی نزیکەی ٣٠٠٠ تۆن لە ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://reneweconomy.com.au/2014/city-sydney-extends-solar-roll-historic-rocks-88330 |سەردێڕ=City of Sydney extends solar roll out to historic Rocks |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=RenewEconomy.com}}</ref> شارەکە خاوەنی «ستراتیژیی گەشەکردنی [[دارستانی شارستانی]]»یشە، کە تێیدا ئامانجییەتی بە شێوەیەکی ڕێکوپێک ڕووبەری [[درەختی سێبەر|پۆشینی درەختەکان]] لە شارەکەدا زیاد بکات لە ڕێگەی چاندنی بەردەوامی ئەو درەختانەی کە چڕیی گەڵاکانیان زۆرە بۆ دابینکردنی ھەوای پاکتر و دروستکردنی شێ لە کاتی کەشی گەرمدا، بەمەش پلەی گەرمیی شارەکە نزم دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0003/132249/Urban-Forest-Strategy-Adopted-Feb-2013.pdf |سەردێڕ=Urban Forest Strategy |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150404084414/http://www.cityofsydney.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0003/132249/Urban-Forest-Strategy-Adopted-Feb-2013.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سیدنی ھەروەھا بووەتە پێشەنگ لە پەرەپێدانی [[باڵاخانەی سەوز|باڵاخانە سەوزەکانی نووسینگە]] و سەپاندنی مەرجی کاراییی وزە لەسەر ھەموو پێشنیازەکانی دروستکردنی باڵاخانەکان. پڕۆژەی [[سێنتڕاڵ پارک، سیدنی|وەن سێنتڕاڵ پارک]] کە لە ساڵی ٢٠١٣دا تەواو بوو، نموونەیەکی ئەم جێبەجێکردنەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smh.com.au/environment/conservation/greenest-sydney-building-using-rainforest-timber-20110727-1hz71.html |سەردێڕ='Greenest' Sydney building using rainforest timber |ئیش=[[Sydney Morning Herald]] |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.centralparksydney.com/gardens/ |سەردێڕ=One Central Park Gardens |بڵاوکەرەوە=Frasers Property |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130923041440/http://www.centralparksydney.com/gardens/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.centralparksydney.com/architecture/ |سەردێڕ=Central Park Sydney – Architecture |بڵاوکەرەوە=Frasers Property |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131005163802/http://www.centralparksydney.com/architecture |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.afr.com/p/202020_vision/sydney_central_park_project_shows_IFwlwOc7VqwlXPkqUD85GN |سەردێڕ=Sydney Central Park project shows sustainable living |ئیش=[[The Australian Financial Review|Financial Review]] |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|دوایین١=Gliddon |یەکەم١=Josh}}</ref> ===پشتبەستن بە ئۆتۆمبێل=== [[File:Warringah Freeway2.jpg|thumb|[[قەرەباڵغیی ھاتوچۆ]] لەسەر [[شاڕێی وارینگا]]، [[میلسۆنز پۆینت]]]] شارەکانی ئوسترالیا لە زۆرترین ئەو شارانەی جیھانن کە [[پشتبەستن بە ئۆتۆمبێل|پشتیان بە ئۆتۆمبێل بەستووە]]، بە تایبەتی بە پێی پێوەرەکانی شارە جیھانییەکان، ھەرچەندە ڕێژەی سیدنی نزمترینە لە نێوان شارە گەورەکانی ئوسترالیادا کە ٦٦٪ە.<ref name="Charting Transport-2023">[https://chartingtransport.com/#mode Charting Transport], retrieved 27 October 2017</ref> سیدنی ھەروەھا [[دابەشکردنی شێوازی گواستنەوە|بەرزترین ڕێژەی بەکارھێنانی گواستنەوەی گشتیی]] لە نێوان شارەکانی ئوسترالیادا ھەیە کە ٢٧٪ە–کە بەراورد دەکرێت لەگەڵ شاری نیویۆرک، شەنگھای و بەرلین. سەرەڕای پلەبەرزەکەی وەک شارێکی ئوسترالی، سیدنی ئاستێکی نزمی لە خزمەتگوزارییەکانی گواستنەوەی گشتی ھەیە، لەگەڵ داڕشتەیەکی مێژوویی کەم-چڕ و [[پەرشوبڵاوی شارستانی|پەرشوبڵاوبوونی بەرچاوی شارستانی]]، بەمەش ئەگەری پشتبەستن بە ئۆتۆمبێل زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smh.com.au/comment/sydney-not-yet-a-true-global-city-20140412-zqtpy.html |سەردێڕ=Sydney not yet a true global city |ئیش=[[The Sydney Morning Herald]] |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.theaustralian.com.au/business/opinion/cbds-turning-into-no-car-zones-as-the-great-divide-grows/story-e6frg9jx-1226493122243 |سەردێڕ=CBDs turning into no-car zones as the great divide grows |ئیش=[[The Australian]] |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130513114748/http://www.theaustralian.com.au/business/opinion/cbds-turning-into-no-car-zones-as-the-great-divide-grows/story-e6frg9jx-1226493122243 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٣ |url-status=dead}}</ref> ستراتیژەکان جێبەجێ کراون بۆ کەمکردنەوەی پیسبوونی [[پیسبوونی ئۆتۆمبێل|ئۆتۆمبێلە تایبەتەکان]] لە ڕێگەی ھاندانی گواستنەوەی گشتییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.statetransit.info/bus-fleet/buses-and-the-environment |سەردێڕ=Buses and the Environment |ئیش=statetransit.info |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150203054323/http://www.statetransit.info/bus-fleet/buses-and-the-environment |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەستپێکردنی گەشەپێدانی نیشتەجێبوونی چڕیی بەرز و پێشکەشکردنی دەستەیەک لە ١٠ [[ئۆتۆمبێلی کارەبایی|ئۆتۆمبێلی کارەباییی]] نوێ، کە گەورەترین داواکاریی ئۆتۆمبێلی بێپیسبوونە لە ئوسترالیا.<ref>{{cite press release |url=http://www.sydneymedia.com.au/city-clears-the-way-on-pollution-free-car-fleet/ |title=City clears the way on pollution-free car fleet |publisher=City of Sydney |date=15 February 2013 |access-date=3 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130504082128/http://www.sydneymedia.com.au/city-clears-the-way-on-pollution-free-car-fleet/ |archive-date=4 May 2013 |url-status=dead }}</ref> ئۆتۆمبێلە کارەبایییەکان یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن و [[ئۆکسیدی نایترۆجین]] بەرھەم ناھێنن، کە بەشدارن لە گۆڕانی کەشوھەوادا.<ref name="ipcc">{{بیرخستنەوەی کتێب|ڕێکەوت=٢٠٢١|نووسەر=IPCC |سەردێڕ=Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |chapter=Global carbon and other biogeochemical cycles and feedbacks |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |شوێن=Cambridge, United Kingdom and New York, NY, US |chapter-url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_05.pdf |ناونیشان=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1}}</ref> [[پاسکیل سواری|گەشتەکانی پاسکیل سواری]] بە ڕێژەی ١١٣٪ لە سەرتاسەری ناوەندی شاری سیدنیدا لە ساڵانی ٢٠١٠–٢٠١٥دا زیاد بوو، کە لەو کاتەدا نزیکەی ٢٠٠٠ پاسکیل لە کاتژمێرەکانی قەرەباڵغیدا لە یەکتربڕە سەرەکییەکان لە ڕۆژانی ئاساییی ھەفتەدا تێدەپەڕین.<ref name="SustainableSydney2030" /> پەرەپێدانی گواستنەوە لە [[مێترۆی باکوور و ڕۆژاوای سیدنی|باکووری ڕۆژاوا]] و ڕۆژھەڵاتی شارەکەدا بە مەبەستی ھاندانی بەکارھێنانی سیستمی گواستنەوەی گشتیی ڕووبەرفراوان داڕێژراون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://en.wikipedia.org/wiki/Sydney ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{شارەکانی ئوسترالیا}} {{تووڵی دەروازە|ئوسترالیا|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Sydney}} [[پۆل:شارەکانی ئۆسترالیا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٨٨ لە ئۆسترالیا]] [[پۆل:سیدنی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٨]] [[پۆل:شارەکانی ئوقیانووسیا]] [[پۆل:شارە کەناراویەکانی ئوسترالیا]] [[پۆل:شارە بەندەرییەکانی ئوسترالیا]] t7zuvcptqmczzbprmoucprsnf8zjvdb 0 39834 1697137 1692309 2026-10-29T21:09:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697137 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{نوێکردنەوە|نوێکراوەتەوە=٢٠١٤}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }}{{Short description|شارە-وڵاتی کۆنی مێزۆپۆتامیا}}{{Infobox historic site|name=ئوور|native_names={{langx|sux|{{cuneiform|4|𒋀𒀕𒆠}}}}|location=[[تەل (شوێنەوارناسی)|تەل]] ئەلموقەیەر، [[پارێزگای زیقار]]، عێراق|region=[[مێزۆپۆتامیا]]، [[ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست]]|type=نیشتەجێبوون|built=دەوروبەری ٣٨٠٠ پ.ز|abandoned=پاش ٥٠٠ پ.ز|epochs=[[سەردەمی عوبێد]] بۆ [[سەردەمی ئاسن]]|cultures=[[سومەر]]ی|excavations=1853–1854، 1922–1934، 2015-تا ئێستا|archaeologists=[[جون جۆرج تیلۆر]], [[لێنۆرد وولی|چارڵز لێنۆرد وولی]], ئیلیزابێس سی ستۆن, پۆل زیمانسکی, ئادلھاید ئۆتۆ {{Infobox UNESCO World Heritage Site | child = yes | official_name = شارە شوێنەوارییەکەی اور | part_of = [[ئەحواری باشووری عێراق]] | type = تێکەڵ | criteria = (iii)(v)(ix)(x) | ID = 1481-006 | year = 2016 | area = {{convert|71|ha|sqmi|abbr=on}} | buffer_zone = {{convert|317|ha|sqmi|abbr=on}} }}}} '''ئوور''' شارێکی کۆنی بەناوبانگی [[سۆمەر]]ییەکان بوو، ئێستا شوێنەوارەکەی بەناوی تل مەقیر ناسراوە لە وڵاتی عێڕاق. ١٦ کیلۆمەتر لە خوار شاری ناصڕیەوەیە لە ٨٠٠٠ ساڵ پێش ئێستادا درووستکراوە شوورەیەکی بە دەوردا هەیە کەلەلایەن ئوورنموەوە درووستکراوە وە گەلێک شتی بەنرخی تێدا دۆزراوەتەوە کەبە گەنجینەیەکی مەزن دادەنرێت لە ژیانی ئەوسای [[مێزۆپۆتامیا]]دا،کە سەرەتای مێژوو پیشان دەدات وەک :گۆڕستانی شاهانە و دیوارە مەزنەکەی نبوخەزنەسر و هەروەها پەیکەری ئی جیش سرکال و چەندین شتی تر.<ref name="Zettler, R.L 1998">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Treasures from the Royal Tombs of Ur|ساڵ=١٩٩٨|editor1-last=Zettler|editor1-first=R. L.|بڵاوکەرەوە=[[University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology]]|editor2-last=Horne|editor2-first=L.}}</ref><ref name="Westenholz">{{بیرخستنەوە|نووسەر=Joan Goodnick Westenholz|سەردێڕ=Royal Cities of the Biblical World|ساڵ=١٩٩٦|chapter=Ur – Capital of Sumer|شوێن=Jerusalem|بڵاوکەرەوە=[[Bible Lands Museum]]|ژپنک=٩٦٥-٧٠٢٧-٠١-٢}}</ref> [[خواوەند|خواوەندی]] سەرەکیی شارەکە خواوەندی مانگ ناننا (لە زمانیدا [[سین (ئەفسانە)|سین]] لە [[زمانی ئەکەدی|ئەکادیدا]]) [[پەڕگە:Urimki_inscription.jpg|وێنۆک|ناو {{lang|sux-Latn|URIM₅^KI}} بۆ «وڵاتی اور» لەسەر مۆری پاشا [[ئور نەمۆ|ئور-نامو]] ]] بوو، و ناوی شارەکە لە UNUG^KIوە وەرگیراوە، بە واتای وشەیی «نشینگەگەی (ناننا)».<ref name="Meek" /> شوێنەوارەکە بە پاشماوە چاککراوەکانی زێگوراتی اور دیاری کراوە، کە ستایشی ناننەی تێدابووە و لە ساڵانی ١٩٣٠کاندا هەڵکۆڵراوە. پەرستگاکە لە سەدەی بیست و یەکەمی پێش زایین، لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئور نەمۆ|ئور-نامو]] دروستکراوە و لە سەدەی شەشەمی پێش زایین لەلایەن [[نەبو نید|نەبۆ نیدەوە]]، کە دواین پاشای [[بابل]] بوو، سەرلەنوێ دروستکرایەوە.<ref name="Zettler, R.L 19982">R. L. Zettler, L. Horne, "Treasures from the Royal Tombs of Ur", University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, 1998 {{ISBN|978-0924171550}}</ref> لە ساڵانی ڕابردوودا، شاری گەشتیاریی اور، کە ناوچەیەکی مێژوویی و گەشتیاریی سەردەمییە، لە تەنیشت شوێنەوارەکە پەرەی پێدراوە بۆ پێشوازی لە گەشتیاران و حاجییان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kawach |یەکەم=Nadim |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.agbi.com/tourism/2025/09/iraq-revives-old-sumerian-town-for-tourism/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=AGBI |زمان=en-US |سەردێڕ=عێراق شارە کۆنەکەی سومەر بۆ گەشتیاری نوێ دەکاتەوە |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251208190722/https://www.agbi.com/tourism/2025/09/iraq-revives-old-sumerian-town-for-tourism/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Atti|یەکەم=Mohammed Kadhim|دوایین٢=Azhari|یەکەم٢=Timour|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=عێراق هیوادارە بە کلیسا نوێیەکەی لە اوری کۆندا حاجییە ڕاکێشێت|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iraq-hopes-lure-christian-pilgrims-with-new-church-ancient-ur-2024-03-10/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=رۆیتەرز}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links|d=Q5699|c=Category:Ur|n=no|b=no|v=no|voy=no|s=no|m=no|mw=no|species=no}} * [https://www.penn.museum/sites/expedition/city-of-the-moon/ شارە گیانلەبەرەکەی مانگ، هەڵکۆڵینە نوێیەکان لە اور – مۆزەخانەی پێن – ٢٠١٧] * [http://sumerianshakespeare.com/117701/index.html لێکۆڵینەوەیەکی گۆڕە شاهانەییەکانی اور، لەگەڵ هەڵبژاردەیەکی هەموانەیی لە وێنەی کوالێتی بەرز کە وردەکاری گەنجینە دۆزراوەکانی ناو گۆڕەکان دەڕوونکەنەوە] * [http://www.mesopotamia.co.uk/tombs/explore/exp_set.html هەندێک لە گۆڕە شاهانەییەکان بگەڕێ]، ماڵپەڕی مێزۆپۆتامیا لە مۆزەخانەی بەریتانی * [http://www.museum.upenn.edu/new/exhibits/ur/index.shtml گەنجینەکانی گۆڕە شاهانەییەکانی اور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217150512/http://www.museum.upenn.edu/new/exhibits/ur/index.shtml|date=2008-12-17}} * [https://web.archive.org/web/20250326210707/http://www.ur-online.org/ مۆزەخانەی بەریتانی و مۆزەخانەی پێن شوێنەواری اور – راپۆرتی مەیدانی تێدایە] * [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=40&letter=U ''ئینسایکڵۆپیدیای جوولەکە'':] اور * [https://web.archive.org/web/20090326004326/http://cojs.org/cojswiki/Woolley%E2%80%99s_Ur_Revisited%2C_Richard_L._Zettler%2C_BAR_10:05%2C_Sep/Oct_1984. دووبارە گەڕانەوە بۆ اوری وولی، ریچارد ئێڵ. زێتڵەر، بار ١٠:٠٥، ئەیلوول/تشرینی یەکەمی ١٩٨٤.] * [http://www.sas.upenn.edu/aamw/resources/fieldwork/#Ur%20%28Iraq%29 هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکانی اوری مۆزەخانەی زانکۆی پێنسیلڤانیا] * [https://www.nytimes.com/2009/10/27/science/27ur.html لە اور، مردنی ڕێوڕەسمی کە هیچ نەبوون جگە لە ئارام] لەسەر ''[[نیویۆرک تایمز]]'' == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ur}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ژیاننامە|مێژوو|عێراق|جوگرافیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارە کۆنەکان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:پارێزگای زیقار]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ھەزارەی ٤ی پ.ز]] [[پۆل:ئوور]] 7w8msr4qzlr1jqww23qwkq1dxo9ebeu 0 40813 1697187 1648826 2026-10-29T22:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697187 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کنەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کنک}}<br>{{lang-en| Knak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.67028| 44.36236}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کنەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.67028| 44.36236 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کنەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] 3rsijnidojaiui6h6ubkiu2v5tvs91b 0 40821 1697423 1648783 2026-10-30T10:38:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697423 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونەسیخوڕ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کونةسیخور}}<br>{{lang-en| Kunasikhur}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69293| 44.32796}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونەسیخوڕ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69293| 44.32796 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونەسیخوڕ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرێشمە]] لە [[قەزای خەلیفان]] لە [[ئیدارەی سۆران|ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی خەلیفان]] krby87loevjfghmejfl3vr9vruousij 0 41463 1697045 1549406 2026-10-29T19:35:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1697045 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کشکشێ'''، '''نیسک''' یا ( به‌ ئینگلیزی Larynx )، ئه‌ندامی به‌رهه‌م هێنانی ده‌نگه‌و به‌شێکه‌ له‌ بۆری هه‌ناسه‌، که‌ له‌ نێوان به‌شی خوارووی قوڕگ ( ئه‌وک ) و نایدا جێگیر بووه‌. کشکشێ له‌ [[ده‌نگه‌ژێ]]کان و 9 دانه‌ کڕکڕاگە‌ پێکهاتووه‌: * [[کرۆژنه‌ی تیرۆئید|کڕکڕاگەی ثایرۆید]] *[[کریکویید|کرایکۆید (cricoid)]] *[[ئه‌پی گه‌لووت|زمانەی زوڕنایی (epiglottis)]] *[[جووت کرۆژنه‌ی ئارتینۆیید|جووت کڕکڕاگەی ئارتینۆیید]] *[[جووت کرۆژنه‌ی کورتیکوولیت|جووت کڕکڕاگەی کورتیکوولیت]] *[[جووت کرۆژنه‌ی کونیفۆرم|جووت کڕکڕاگەی کونیفۆرم]] == وێنه‌ خانه‌ == <center> <gallery> Image:Illu bronchi lungs.jpg|برۆنشه‌کان، دره‌ختی برۆنشی، و [[سی (ئەندام)|سییه‌کان]] Image:Illu larynx.jpg|دیمه‌نێک له‌ کشکشێ Image:Gray951.png|دیمه‌نێکی ئانترۆله‌تراڵی له‌ به‌ندۆکه‌کانی کشکشێ. Image:Gray953.png|دیمه‌نێکی ساجیتاڵ له‌ کشکشێ. Image:Gray954.png|دیمه‌نێکی کڕۆناڵ له‌ کشکشێ. Image:Gray955.png|زارکی کشکشێ له‌ دواوه‌. Image:Gray956.png|دیمه‌نێکی لارینگۆسکۆپیک له‌ کشکشێ. Image:Gray994.png|دیمه‌نێکی ساجیتاڵ له‌ ده‌م، کشکشێ. </gallery> </center> == پێوه‌ند به‌ ده‌ره‌وه‌ == * [https://web.archive.org/web/20170406180830/http://www.entusa.com/larynx_videos.htm ماڵپه‌ڕێک له‌ وێنه‌] {{پۆلی کۆمنز|Larynx}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:گەرووی مرۆڤ]] [[پۆل:دەنگی مرۆڤ]] [[پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)]] [[پۆل:کۆئەندامی ھەناسە]] [[پۆل:سەر و ملی مرۆڤ]] n69fuarpde6glnd8s7y3bcx58d8rner 0 41989 1697413 1549356 2026-10-30T10:37:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1697413 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Tawnyowl03.jpg|250px|چه‌پ|وێنۆک|'''کوند''']] [[پەڕگە:Eastern Screetch-Owl.jpg|250px|چه‌پ|وێنۆک|]] '''''کوند''''' : ''کوندەبوو، کونه بوو، کوندەبەبوو، بایەقۆش، بادەقۆش، بوو، بو، بوم، کوندەبەبی، کەپوو، کەڵکەڵەوانی، بایەقوش، باوەقوش '' ( بەفارسی: ''جغد'' )، ( بە لاتین:''Strigiformes'')، ( بە عەرەبی: ''بومیات'' ) تۆرەمە باڵندەیەکی ڕاوکەرن، ھێزی بیسایی و بینایی زۆر بەھێزیان ھەیە، لە ھەموو شوێنێکی جیھاندا بێجگە جەمسەری باشوور دەژین. ئەم باڵندانە زۆرتر شەوگەڕن و ڕاوەمشک دەکەن. لە قەڵشتی دار و کەلاواندا ھێلانە دەکەن. ھێلکەی کوند لە چەن ڕۆژدا پێ دەگا و جوچکەی سەرھەڵدێنێ. ئەم باڵندانە بە ڕۆژ خۆیان ھاوڕەنگی دەوروبەریان دەکەن تا بە ئاسوودەیی وچان بدەن. لە وڵاتی ئێمەدا پتر لە ١١ جۆر کوند بەدی دەکرێ، کە بریتین لە: * [[کوندە پشیلە]] * [[کوندە ڕۆماڵ]] * [[کوندە زێڕە]] * [[کوندە زێوە]] * [[کوندە سپی]] * [[کوندە شەخسە]] * [[کوندە شەخسەی خاڵخاڵ]] * [[کوندە گایە]] * [[کوندە قوتە]] * [[تاق تاق]] * [[تاق تاقی بۆر]] == بینایی و بیسایی == چاوەکانی کوند گەورە و بەرەوپێشە، بەم ھۆیەوە دەتوانێ روانینی دووچاوی ھەبێ و دووری و نزیکی مەوداکان ببینێ. چاوی کوند زۆر ھەستیارە و لەبەر گەورەیی دەتوانێ تەنانەت لە تاریکیشدا ببینێت. چاوەکانی کوند بە کاسولکەەو چەسپاون و ناتونێ بیانگێڕێ، ھەر بۆیە سەروملی دەگێڕێ. ھێزی بیسایی لە کوندا بەھێز و ھەستیارە. == سەرچاوەکان == *[[فەرھەنگی باڵندە]]، ئەحمەد بەحری *ویکیپێدیای فارسی {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران|باڵندەکان|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Strigiformes}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کوندەکان]] qvzfbt9xpf4n36o7x0jf4bqgz8ddxfx 0 42285 1697281 1407463 2026-10-30T04:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697281 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردانی ڕووسیا |image = [[File:Ermakov. № 6997. Kurd in the Russian service. 557.jpg|Ermakov. № 6997. Kurd in the Russian service. 557|250px]] |population = ٦٣.٨١٨ (٢٠١٠)<ref name="census">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|ئیش=Demoscope|بڵاوکەرەوە=Demoscope|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |popplace = [[کەبەرۆڤسک]]، [[کڕاسنۆدار]]، [[کورسک]]<ref name=journal>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Relations With Russia Deteriorate As Kurds Protest|ناونیشان=http://www.russiajournal.com/node/1503|ئیش=The Russia Journal|بڵاوکەرەوە=The Russia Journal|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160126125838/http://www.russiajournal.com/node/1503|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126125838/http://www.russiajournal.com/node/1503 |date=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }}</ref> <br>١٠.٠٠٠ لە [[مۆسکۆ]] (١٩٩٥)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Kurds remain caught in the "Transcaucasian Triangle"|ناونیشان=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=6139&tx_ttnews%5BbackPid%5D=217|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٢|newspaper=jamestown.org|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ١٩٩٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160129234657/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=6139&tx_ttnews%5BbackPid%5D=217|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |languages = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]<ref name=eki>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurds|ناونیشان=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|ئیش=Institute of Estonia (EKI)|بڵاوکەرەوە=Institute of Estonia (EKI)|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> |religions = [[ئیسلام]]، [[ئێزیدی]]<ref name=religion>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan: between U.S. and Iraq|ناونیشان=http://www.georgiatimes.info/en/analysis/70146.html|ئیش=Georgiatimes|بڵاوکەرەوە=Georgiatimes|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160127103807/http://www.georgiatimes.info/en/analysis/70146.html#|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} '''کوردانی ڕووسیا''' ({{بە ڕووسی|Российские курды}}) مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی [[ڕووسیا]]ن و لە بنەچەدا کوردن. ڕووسیا بۆ ماوەیەکی درێژ پەیوەندیەکی گەرمەگوڕی لەگەڵ کوردەکاندا هێشتەوە لە سەروبەری سەرەتای سەدەی ١٩دا. مەرامی سەرەکی ئیمپڕاتۆریەتی ڕووسی لەمەدا بۆ دڵنیابوون لە بێلایەن مانەوەی کوردەکان بوو لە شەڕەکانی دژی وڵاتی فارس و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. لە سەرەتای سەدەی ١٩دا، کوردەکان نیشتەجێبوون لە [[باشووری قەوقاز]] لە کاتێکدا باشووری قەوقاز بەشێبوو لە ئیمپڕاتۆرییەتی ڕووسی. لە سەدەی ٢٠دا، کوردەکان دەچەوسێنرانەوە و لەناودەبران لەلایان تورک و فارسەکانەوە، بەرودۆخێک کە وای لە کوردەکان کرد بچن بۆ ڕووسیا. لە [[جەنگی ڕووسی-فارس (١٤٠٨-١٤١٣)|١٤٠٨-١٤١٣]] و سەرلەنوێ لە [[جەنگی ڕووسی-فارس (١٨٢٦-١٨٢٨)|١٨٢٦-١٨٢٨]]، کە ئیمپڕاتۆریەتی ڕووسی و ئیمپڕاتۆریەتی فارس لە جەنگدابوون، دەسەڵاتدارانی ڕووسی ڕێگەیان بە کوردەکان دا لە ڕووسیا و [[ئەرمەنستان]] نیشتەجێبن. لە سەروبەری [[جەنگی کریمیا]] و [[جەنگی ڕووسی-تورکی (١٨٧٧-١٨٧٨)]]دا. کوردان کۆچیانکرد بۆ ڕووسیا و ئەرمەنستان. بەپێی [[سەرژمێری ئیمپراتۆریەتی ڕووسی|سەرژمێری ڕووسی ١٨٩٧]]، ٩٩.٩٠٠ کورد لە ئیمپڕتۆریەتی ڕووسیدا دەژیان. لە [[سەرژمێری ڕووسیا (٢٠٠٢)|٢٠٠٢]]دا، ١٩.٦٠٠ کوردی موسوڵمان و ٣١.٣٠٠ کوردی ئێزیدی لە ڕووسیا ژیاون. [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] هەوڵی بەدەستهێنانی مۆڵەتی پاراستن وەک پەنابەرێکی سیاسی لە ڕووسیا دا لە ١٩٩٨دا. ==دانیشتوانی کورد لە ڕووسیا== {| class="wikitable" |- ! ساڵ !! دانیشتووان !! تێبینی |- | ١٨٩٧ || ٩٩،٩٠٠<ref name="kurdsinussr"/> || لە هەموو [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]دا |- | ١٩٢٦ || ١٧٨ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php?reg=2|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> |- | ١٩٣٩ || ٣٨٧ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=1|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |- | ١٩٥٩ || ٨٥٥ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=1|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |- | ١٩٧٠ || ١،٠١٥ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=1|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |- | ١٩٧٩ || ١،٦٣١ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=1|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |- | ١٩٨٩|| ٤،٧٢٤ || لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|کۆماری سۆشیالیستی کۆنفیدڕاسیۆنیی ڕووسیای سۆڤێت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=1|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> |- | ٢٠٠٢|| ٥٠،٨٨٠ ||<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=4. National composition of population and citizenship: 4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian|ناونیشان=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110719233704/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || |- | ٢٠١٠ || ٦٣،٨١٨<ref name="census"/> || |} {| class="wikitable sortable" ![[بەشە فیدڕالەکانی ڕووسیا|بەشە فیدڕالەکان]] !کوردەکان (٢٠٠٢ سەرژمێری)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Composition of Population for Regions of the Russian Federation|ناونیشان=http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11|بڵاوکەرەوە=perepis2002.ru|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|زمان=Russian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130421072430/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=11|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |{{flag|Krasnodar Krai}}|| 9.463 |- |{{flag|Adygea}}|| 3.687 |- |{{flag|Stavropol Krai}}|| 3.676 |- |{{flag|Saratov Oblast}}|| 3.210 |- |{{flag|Nizhny Novgorod Oblast}}|| 3.158 |- |{{flag|Yaroslavl Oblast}}|| 2.754 |- |{{flag|Moscow}}|| 2.338 |- |{{flag|Rostov Oblast}}|| 2.193 |- |{{flag|Novosibirsk Oblast}}|| 2.099 |- |{{flag|Tambov Oblast}}|| 1.712 |- |{{flag|Volgograd Oblast}}|| 1.544 |- |{{flag|Sverdlovsk Oblast}}|| 1.152 |- |{{flag|Oryol Oblast}}|| 953 |- |{{flag|Moscow Oblast}}|| 788 |- |{{flag|Tula Oblast}}|| 786 |- |{{flag|Kursk Oblast}}|| 761 |- |{{flag|Bashkortostan}}|| 755 |- |{{flag|Lipetsk Oblast}}|| 717 |- |{{flag|Samara Oblast}}|| 700 |- |{{flag|Voronezh Oblast}}|| 645 |- |{{flag|Kaliningrad Oblast}}|| 549 |- |{{flag|Tyumen Oblast}}|| 414 |- |{{flag|Saint Petersburg}}|| 384 |- |{{flag|Chelyabinsk Oblast}}|| 362 |- |{{flag|Belgorod Oblast}}|| 342 |- |{{flag|Irkutsk Oblast}}|| 325 |- |{{flag|Kabardino-Balkaria}}|| 306 |- |{{flag|Tver Oblast}}|| 290 |- |{{flag|Kurgan Oblast}}|| 271 |- |{{flag|Krasnoyarsk Krai}}|| 268 |- |{{flag|Omsk Oblast}}|| 257 |- |{{flag|Ivanovo Oblast}}|| 239 |- |{{flag|Kostroma Oblast}}|| 207 |- |{{flag|Ulyanovsk Oblast}}|| 206 |- |{{flag|Kalmykia}}|| 202 |- |{{flag|Vladimir Oblast}}|| 195 |- |{{flag|Primorsky Krai}}|| 188 |- |{{flag|Orenburg Oblast}}|| 185 |- |{{flag|Ryazan Oblast}}|| 167 |- |{{flag|Kemerovo Oblast}}|| 162 |- |{{flag|Bryansk Oblast}}|| 139 |- |{{flag|Penza Oblast}}|| 139 |- |{{flag|Tomsk Oblast}}|| 139 |- |{{flag|Kaluga Oblast}}|| 138 |- |{{flag|Astrakhan Oblast}}|| 120 |- |{{flag|Tatarstan}}|| 104 |- |{{flag|North Ossetia-Alania}}|| 103 |- |{{flag|Karachay-Cherkessia}}|| 98 |- |{{flag|Leningrad Oblast}}|| 97 |- |{{flag|Udmurtia}}|| 86 |- |{{flag|Mordovia}}|| 76 |- |{{flag|Smolensk Oblast}}|| 71 |- |{{flag|Kirov Oblast}}|| 70 |- |{{flag|Perm Krai}}|| 61 |- |{{flag|Vologda Oblast}}|| 56 |- |{{flag|Dagestan}}|| 54 |- |{{flag|Chuvashia}}|| 53 |- |{{flag|Sakha Republic}}|| 53 |- |{{flag|Altai Krai}}|| 51 |- |{{flag|Murmansk Oblast}}|| 47 |- |{{flag|Novgorod Oblast}}|| 44 |- |{{flag|Kamchatka Krai}}|| 40 |- |{{flag|Amur Oblast}}|| 38 |- |{{flag|Arkhangelsk Oblast}}|| 35 |- |{{flag|Pskov Oblast}}|| 24 |- |{{flag|Buryatia}}|| 23 |- |{{flag|Komi}}|| 18 |- |{{flag|Khakassia}}|| 16 |- |{{flag|Chechnya}}|| 12 |- |{{flag|Karelia}}|| 11 |- |{{flag|Ingushetia}}|| 9 |- |{{flag|Jewish Autonomous Oblast}}|| 9 |- |{{flag|Khabarovsk Krai}}|| 9 |- |{{flag|Sakhalin Oblast}}|| 8 |- |{{flag|Chita Oblast}}|| 6 |- |{{flag|Tuva}}|| 3 |- |{{flag|Mari El}}|| 2 |- |{{flag|Altai Republic}}|| 1 |- |{{flag|Magadan Oblast}}|| 1 |- |} == کەسانی ناسراو == *[[زارا (گۆرانیبێژی ڕووسی)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|کوردستان}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕووسیا]] rw2ej1nwm7g93l4c431dh4hozpw9i0r 0 42614 1697130 1692043 2026-10-29T20:42:47Z Bilalinfo 57400 1697130 wikitext text/x-wiki {{Short description|پشوویەکی ساڵانەیە کە لە ٣١ی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەدەچێت}}{{Infobox holiday|holiday_name=ھالۆوین|type=مەسیحی|image=Jack-o'-Lantern 2003-10-31.jpg|caption=نەخشاندن و نمایشکردنی نەریتێکی هالۆوین|official_name=|nickname={{plainlist| - ھالۆوین - ئۆڵھالۆوین - شەوی ھەموو پیرۆزەکان - ئێوارەی ھەموو پیرۆزەکان}}|observedby=[[مەسیحییەتی ڕۆژاوا|مەسیحییە ڕۆژاوایییەکان]] و زۆرێک لە ناومەسیحییەکان لە سەرانسەری جیھاندا <ref name=Fasting />|significance=ڕۆژی یەکەمی ئۆڵھالۆوتاید<ref name="Worcester2020">{{cite web |title=ھالۆوین |url=https://www.cofe-worcester.org.uk/halloween |publisher=[[Anglican Diocese of Worcester]] |access-date=2 November 2023 |language=en |date=20 October 2020 |quote=the word Halloween means 'holy evening' and comes from All Hallow's Eve? Traditionally it is the fast day before the feast days of All Saints (1 Nov) and All Souls (2 Nov) which are opportunities to celebrate the saints and remember those who have departed this life. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102114824/https://www.cofe-worcester.org.uk/halloween |archive-date=2 November 2023 |url-status=live}}</ref><ref name="Surrey2014"/>|date=٣١ی تشرینی یەکەم|celebrations=تریک ئۆر تریتێنگ، ئاهەنگەکانی پۆشاکی ھالۆوین، دروستکردنی جاک ئۆ لەنتێرن، داگیرساندنی [[ئاگر]]، فاڵگرتنەوە، سەردانیکردنی شوێنی ترسناک|duration=١ ڕۆژ|observances=[[مەراسیمی دێڕ]]،<ref name=Service>{{cite book|chapter=Service for All Hallows' Eve |title=کتێبی خزمەتگوزارییە ناوبەناویکان ٢٠٠٣ |page=[{{google books|3FZGE2CAdfUC|page=108|plainurl=yes}} 108] | publisher=Church Publishing, Inc.|quote=This service may be used on the evening of October 31, known as All Hallows' Eve. Suitable festivities and entertainments may take place before or after this service, and a visit may be made to a cemetery or burial place.|year=2004|isbn=978-0-89869-409-3 }}</ref> [[نوێژی مەسیحییەت|نوێژکردن]]،<ref name=Prayer>{{cite book|title=کتێبی نوێژی خێزانی ئەنگلیکان|author=Anne E. Kitch|url=https://books.google.com/books?id=idekF-9uIAIC&q=prayer+for+all+hallows+eve+Anglican&pg=PA148|publisher=Church Publishing, Inc.|quote=All Hallow's Eve, which later became known as Halloween, is celebrated on the night before All Saints' Day, November 1. Use this simple prayer service in conjunction with Halloween festivities to mark the Christian roots of this festival.|year=2004|access-date=31 October 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170125175435/https://books.google.com/books?id=idekF-9uIAIC&pg=PA148&dq=prayer+for+all+hallows+eve+Anglican|archive-date=25 January 2017|isbn=978-0-8192-2565-8}}</ref> [[ڕۆژووگرتن]]،<ref name=Fasting/> [[شەونخۆنی]]<ref name=Vigil>{{cite book|title=ڕێنمایی پلاندانانی لیتورجی پۆلیست|url=https://books.google.com/books?id=34_o1HJOrzoC&pg=PA251|publisher=[[Paulist Press]]|quote=Rather than compete, liturgy planners would do well to consider ways of including children in the celebration of these vigil Masses. For example, children might be encouraged to wear Halloween costumes representing their [[patron saint]] or their favorite saint, clearly adding a new level of meaning to the Halloween celebrations and the celebration of All Saints' Day.|year=2006|access-date=31 October 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031175805/https://books.google.com/books?id=34_o1HJOrzoC&pg=PA251|archive-date=31 October 2017|isbn=978-0-8091-4414-3}}</ref>|relatedto=ساوین، ھۆپ-توو-نا، کالان گایاف، ئالانتاید، ڕۆژی مردووەکان، ڕۆژی ھەموو پیرۆزەکان، ڕۆژی سانت مارتن، ڕۆژی چاکسازی، شەوی ئاژاوە (''[[cf.|بەراورد بکە]]''.&nbsp; شەونخۆنی)|longtype=[[مەسیحییەت|مەسیحی]]، کلتووری|frequency=ساڵانە}} '''ھاڵۆوین''' ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Halloween) جەژنێکی کۆمەڵایەتییە کە لە [[جیھانی ڕۆژاوایی|جیھانی ڕۆژاوا]]دا بەرز ڕادەگیرێت و ھەموو ساڵ لە ٣١ی تشرینی یەکەم (٣١ی ئۆکتۆبەر - ٩ی ئابان) خەڵک جلوبەرگی سەیر و سەمەرە لەبەردەکەن و دێنە سەرشەقام و کۆڵانەکان و خۆشی دەکەن، منداڵان بە تورەگەیەکی نەخشدار ماڵ وە ماڵی گەڕەک دەکەن و [[شیرینی]] و دیاری کۆدەکەنەوە.<ref>http://books.google.com/books?id=YVgJAAAAIAAJ&q=Hallowe'en+contraction&dq=Hallowe'en+contraction&hl=en&ei=Y6i8TtXJOcargwe2lN28Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CD8Q6AEwBDgK {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170125161603/https://books.google.com/books?id=YVgJAAAAIAAJ&q=Hallowe%27en+contraction&dq=Hallowe%27en+contraction&hl=en&ei=Y6i8TtXJOcargwe2lN28Bw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CD8Q6AEwBDgK |date=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }}</ref> زۆرێک لە شارەزایانی بواری چاند (فەرھەنگ) لە [[ئەورووپا]] و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] باوەڕیان وایە کە بە پێچەوانەی [[مەسیحی|فەلەکانە]] کە ئەم جەژنە بە جەژنێکی ئایینی دەزانن، ھاڵۆوین ھەر وەک جەژنی خەرمان ھەڵگرتنەوەی کوردەواری وایە کە تا ڕادەیەک لەگەڵ بیروباوەڕی [[مەسیحییەت ]]تێکەڵکراوە.<ref>http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/halloween_1.shtml {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170218003832/http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/halloween_1.shtml |date=١٨ی شوباتی ٢٠١٧ }}</ref> ئەکادیمییەکانی تر دەڵێن ھالۆوین بە شێوەیەکی سەربەخۆ وەک جەژنێکی [[مەسیحیەت|مەسیحی]] دەستی پێکردووە، کە ئێوارەی پێش ڕۆژی ھەموو پیرۆزکان بووە.<ref name="FoleyO'Donnell2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=O'Donnell|یەکەم١=Hugh|سەردێڕ=خەڵات یان فێڵ؟ ھالۆوین لە جihanێکی بەجیھانیبوودا|دوایین٢=Foley|یەکەم٢=Malcolm|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[وەشانخانەی زانایانی کامبریج]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٣٨-٠٢٦٥-٩|پەڕەکان=٩١–٩٢|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Hutton (1996, 363) identifies Rhys as a key figure who, along with another Oxbridge academic, James Frazer, romanticised the notion of Samhain and exaggerated its influence on Halloween. Hutton argues that Rhys had no substantiated documentary evidence for claiming that Halloween was the Celtic new year, but inferred it from contemporary folklore in Wales and Ireland. Moreover, he argues that Rhys: "thought that [he] was vindicated when he paid a subsequent visit to the Isle of Man and found its people sometimes called 31 October New Year's Night (''Hog-unnaa'') and practised customs which were usually associated with 31 December. In fact the flimsy nature of all this evidence ought to have been apparent from the start. The divinatory and purificatory rituals on 31 October could be explained by a connection to the most eerie of Christian feasts (All Saints) or by the fact that they ushered in the most dreaded of seasons. The many "Hog-unnaa" customs were also widely practised on the conventional New Year's Eve, and Rhys was uncomfortably aware that they might simply have been transferred, in recent years, from then Hallowe'en, to increase merriment and fundraising on the latter. He got round this problem by asserting that in his opinion (based upon no evidence at all) the transfer had been the other way round." ... Hutton points out that Rhy's unsubstantiated notions were further popularised by Frazer who used them to support an idea of his own, that Samhain, as well as being the origin of Halloween, had also been a pagan Celtic feast of the dead—a notion used to account for the element of ghosts, witches and other unworldly spirits commonly featured within Halloween. ... Halloween's preoccupation with the netherworld and with the supernatural owes more to the Christian festival of All Saints or All Souls, rather than vice versa.}}</ref><ref>- {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Moser |یەکەم=Stefan |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=http://search.salzburg.com/display/SNZ41-2922809130.10.2010 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140317122059/http://search.salzburg.com/display/SNZ41-2922809130.10.2010 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٧|زمان=de |وتەگێڕانەوە=Die Kelten haben gar nichts mit Halloween zu tun", entkräftet Stefan Moser, Direktor des Keltenmuseums Hallein, einen weit verbreiteten Mythos. Moser sieht die Ursprünge von Halloween insgesamt in einem christlichen Brauch, nicht in einem keltischen. |سەردێڕ=هیچ 'فێڵ یان خەڵاتێک' لای کێلتەکانی سالزبۆرگ نییە |بڵاوکەرەوە=Salzburger Nachrichten}} - {{بیرخستنەوە|دوایین١=Döring |یەکەم١=Alois |سەردێڕ=ساوین – ھالۆوین – ھەموو قەدیسەکان |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=FDP Emden |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Die lückenhaften religionsgeschichtlichen Überlieferungen, die auf die Neuzeit begrenzte historische Dimension der Halloween-Kultausprägung, vor allem auch die Halloween-Metaphorik legen nahe, daß wir umdenken müssen: Halloween geht nicht auf das heidnische Samhain zurück, sondern steht in Bezug zum christlichen Totengedenkfest Allerheiligen/ Allerseelen. |دوایین٢=Bolinius |یەکەم٢=Erich}} - {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hörandner|یەکەم=Editha|سەردێڕ=ھالۆوین لە شتاپەرمارک و شوێنەکانی تر|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٢٥٨-٨٨٨٩-٣|پەڕەکان=٨, ١٢, ٣٠|زمان=de|وتەگێڕانەوە=Der Wunsch nach einer Tradition, deren Anfänge sich in grauer Vorzeit verlieren, ist bei Dachleuten wie laien gleichmäßig verbreitet. ... Abgesehen von Irrtümern wie die Herleitung des Fests in ungebrochener Tradition ("seit 2000 Jahren") ist eine mangelnde vertrautheit mit der heimischen Folklore festzustellen. Allerheiligen war lange vor der Halloween invasion ein wichtiger Brauchtermin und ist das ncoh heute. ... So wie viele heimische Bräuche generell als fruchtbarkeitsbringend und dämonenaustreibend interpretiert werden, was trottz aller Aufklärungsarbeit nicht auszurotten ist, begegnet uns Halloween als ...heidnisches Fest. Aber es wird nicht als solches inszeniert.}} - {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Döring |یەکەم=Volkskundler Alois |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان=http://www.wdr.de/themen/freizeit/brauchtum/halloween_10/interview_doering.jhtml?rubrikenstyle=freizeit |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110614110611/http://www.wdr.de/themen/freizeit/brauchtum/halloween_10/interview_doering.jhtml?rubrikenstyle=freizeit |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|زمان=de |وتەگێڕانەوە=Dr. Alois Döring ist wissenschaftlicher Referent für Volkskunde beim LVR-Institut für Landeskunde und Regionalgeschichte Bonn. Er schrieb zahlreiche Bücher über Bräuche im Rheinland, darunter das Nachschlagewerk "Rheinische Bräuche durch das Jahr". Darin widerspricht Döring der These, Halloween sei ursprünglich ein keltisch-heidnisches Totenfest. Vielmehr stamme Halloween von den britischen Inseln, der Begriff leite sich ab von "All Hallows eve", Abend vor Allerheiligen. Irische Einwanderer hätten das Fest nach Amerika gebracht, so Döring, von wo aus es als "amerikanischer" Brauch nach Europa zurückkehrte. |سەردێڕ=شیرینی یان تاڵی – شتی کۆن؟ ئایا ھالۆوین بەسەرچووە؟ |بڵاوکەرەوە=[[وەستدۆیچە ڕوندفونک]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/halloween_1.shtml |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211028184759/https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/halloween_1.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en |وتەگێڕانەوە=However, there are supporters of the view that Hallowe'en, as the eve of All Saints' Day, originated entirely independently of Samhain and some question the existence of a specific pan-Celtic religious festival which took place on 31st October/1st November. |سەردێڕ=ئێوارەی ھەموو قەدیسەکان |بڵاوکەرەوە=[[دامەزراوەی پەخشی بریتانی]] |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی سەدان ساڵ ئاھەنگگێڕان لە [[ئیرلەندا]] و [[سکۆتلەند]]، کۆچبەرانی [[ئێرلەندییەکان|ئایرلەندی]] و سکۆتلەندی زۆرێک لە نەریتەکانی ھالۆوینیان لە سەدەی ١٩دا برد بۆ [[ئەمریکای باکوور]]،<ref name="Brunvand, Jan 2006. p.749">Brunvand, Jan (editor). ''American Folklore: An Encyclopedia''. Routledge, 2006. p.749</ref> و پاشان لە ڕێگەی کاریگەریی ئامریکاوە نەریتە جۆراوجۆرەکانی ھالۆوین لە کۆتایی سەدەی ٢٠ و سەرەتای سەدەی ٢١دا بۆ وڵاتانی تر بڵاوبووەوە.<ref name="Colavito, Jason 2007. pp.151">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Colavito|یەکەم=Jason|سەردێڕ=ناسینەوەی ترس: زانست، زانیاری و گەشەسەندنی چەشنی ترسناک|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[مەکفارلاند و کۆمپانی|مەکفارلاند]]|پەڕەکان=١٥١–١٥٢}}</ref> == ڕەگ و ڕیشە == پەیڤی «ھاڵۆوین» لە [[زمانی ئینگلیزیی ناوین|ئینگلیزیی ناوینەوە]] ھاتووە کە «halowen» بووە، لە [[ئینگلیزیی کۆن|ئینگلیزیی کۆنیش‌دا]] «hālig» بووە بە واتای «[[پیرۆز]]»، و وەکو ھاومانای وشەی «سانت (پیرۆز)» بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hallow |زمان=en |سەردێڕ=hallow |بڵاوکەرەوە=[[مێریام-وێبستەر]]}}</ref><ref name="WilsonFischer2005">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Wilson|یەکەم١=Douglas|سەردێڕ=Omnibus II: Church Fathers Through the Reformation|دوایین٢=Fischer|یەکەم٢=Ty|بڵاوکەرەوە=Veritas Press|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١٩٣٢١٦٨٤٤٠|پەڕە=١٠١|وتەگێڕانەوە=The word "hallow" means "saint," in that "hallow" is just an alternative form of the word "holy" ("hallowed be Thy name").}}</ref><ref name="DiehlDonnelly2001">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Diehl|یەکەم١=Daniel|سەردێڕ=Medieval Celebrations: How to Plan Holidays, Weddings, and Feasts with Recipes, Customs, Costumes, Decorations, Songs, Dances, and Games|دوایین٢=Donnelly|یەکەم٢=Mark|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Stackpole Books|ژپنک=٩٧٨-٠٨١١٧٢٨٦٦٩|پەڕە=١٣|وتەگێڕانەوە=The word hallow was simply another word for saint.}}</ref> وشەی «Halloween» یان «Hallowe'en» لە زمانی سکۆتلەندی ھاتووە بۆ «All Hallows' Eve»:<ref>{{Cite OED|Halloween}}</ref> وشەی {{lang|sco|even}} واژەیەکی سکۆتلەندییە بۆ 'eve' یان 'ئێوارە'؛<ref name="Contraction">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Thomson|یەکەم١=Thomas|ناونیشان=https://archive.org/details/ahistoryscottis00annagoog|سەردێڕ=A History of the Scottish People from the Earliest Times: From the Union of the kingdoms, 1706, to the present time|دوایین٢=Annandale|یەکەم٢=Charles|بڵاوکەرەوە=[[بلاکی و کوڕەکەی]]|ساڵ=١٨٩٦|وتەگێڕانەوە=Of the stated rustic festivals peculiar to Scotland the most important was Hallowe'en, a contraction for All-hallow Evening, or the evening of All-Saints Day, the annual return of which was a season for joy and festivity.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}}</ref> کە کورتقراوەتەوە بۆ {{lang|sco|e'en}} یان {{lang|sco|een}}؛<ref>{{Cite encyclopedia|dictionary=[[فەرهەنگی نیشتمانیی سکۆتلەندی]] (1700–)|id=snd8629|volume=III =|title=E'EN, Een|year=1952|url=https://dsl.ac.uk/entry/snd/snd8629}}</ref> بەم شێوەیە ''(All) Hallow(s) E(v)en'' بوو بە ''Halloween''. چەمکێک کە ھاوواتای 'All Hallows Eve' بووە و لە ئینگلیزیی کۆندا سەلمێنراوە.<ref name="oed">{{Cite OED|All Hallows' Eve|quote={{Em|ealra halgena mæsseæfen}}}}</ref> کەواتە، ناوەکە ڕەگ و ڕیشەی لە [[مەسیحیەت|مەسیحیەتدا]] ھەیە،<ref>''The A to Z of Anglicanism'' (Colin Buchanan), [[سکارکراو پرێس]], p. 8</ref> و بە واتای 'ئێوارەی پیرۆزییەکان' دێت.<ref name="Luck1998">{{cite encyclopedia|last=Luck|first=Steve|title=All Saints' Day|encyclopedia=ئەنسايکلۆپیدیای ئەمریکان دیسک|page=22|year=1998|publisher=[[وەشانخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]]|language=en|isbn=978-0-19-521465-9|url=https://archive.org/details/americandeskency00oxfo/page/22/mode/2up?q=halloween}}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Halloween}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/halloween_1.shtml «مێژوویەکی کورتی ھالۆوین»] لەلایەن [[بی بی سی|بی-بی-سی]] * [https://www.liturgicalartsjournal.com/2019/09/all-hallows-eve-halloween-in.html «شەوی ھەموو پیرۆزییەکان (ھالۆوین) لە پەڕتووکە ڕێوڕەسمییە نەریتییەکانی پێش ساڵی ١٩٥٥»] لەلایەن گوڤاری ھونەرەکانی ڕێوڕەسمی * [http://www.history.com/topics/halloween «مێژووی ھالۆوین»] لەلایەن کەناڵی مێژوو {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:چاندی ئیری]] [[پۆل:چاندی سکۆتلاندی]] [[پۆل:ھاڵۆوین]] 11dgn3k48sqwbe98htvqsjqn97pzh99 0 42976 1697234 1372642 2026-10-30T01:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1697234 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Mohamed Morsi-05-2013.jpg|thumb|محەممەد مورسی]] '''کودەتای سەربازی ٢٠١٣ی میسر''' کودەتایەک بوو لەڕۆژی ٣ی تەمموزی ٢٠١٣ لەدژی [[ئیخوان موسلمین]] ئەنجامدرا کەلەئەنجامدا یەکەم سەرۆککۆماری میسر بەھەڵبژاردن [[محەممەد مورسی]] لەپۆستی سەرۆککۆماری میسر لابرا وە دەستەبەریشکرا<ref>[http://rudaw.net/sorani/world/04072013- "مورسی دەستەبەرکرا و عەدلی مەنسوور کرا بەسەرۆکی کاتی - ڕووداو"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809150412/http://rudaw.net/sorani/world/04072013- |date= ٩ی ئابی ٢٠٢٠ }}</ref> و لەجێگای ئەو و بەشێوەیەکی کاتی سەرۆکی دادگای باڵا [[عەدلی مەنسوور]] کرا بەسەرۆککۆماری میسر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://xendan.org/dreja.aspx?=hewal&jmara=58575&Jor=3 |سەردێڕ="عەدلی مەنسوور بووە سەرۆکی کاتی و سوێندی خوارد - خەندان" |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151023230827/http://xendan.org/dreja.aspx?=hewal&jmara=58575&Jor=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەیاننامەی ئەم کودەتا سەربازییە لەلایەن کەسایەتی سەربازی و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارییەکانی میسر و وەزیری بەرگری [[عەبدولفەتاح سیسی]],<ref>[http://rudaw.net/sorani/world/030720135 "کودەتا کرا لەلایەن سیسی"]</ref> لەدوای ھێنانە خوارەوەی مورسی دەنگۆی دادگایی کردنی لەگەڵ دارودەستەکەی ھاتەئاراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://xendan.org/dreja.aspx?=hewal&jmara=58599&Jor=3 |سەردێڕ="مورسی و دارودە‌ستە‌کە‌ی دادگایی دە‌کرێن" |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160310162615/http://www.xendan.org/dreja.aspx?=hewal&jmara=58599&Jor=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == میدیا == === داخستنی کەناڵەکان === لەلایەن ھێزەکانی پۆلیس و سەربازی ئەو کەناڵانەی پشتگیری [[محەممەد مورسی]]یان یان پەخشی ڕاستەوخۆی خۆپشاناندەکانی پشتیوانی لەمورسیان دەکرد داخران یەکێک لەو کەناڵانە کەناڵی جەزیرەی میسر (ڕاسەوخۆ) بوو<ref>[http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/75646/Egypt/Politics-/Egyptian-security-cracks-down-on-AlJazeera-Mubashe.aspx "داخستنی جەزیرە"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815194851/http://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/64/75646/Egypt/Politics-/Egyptian-security-cracks-down-on-AlJazeera-Mubashe.aspx |date=١٥ی ئابی ٢٠١٦ }}</ref> وە ھەروەھا کەناڵی میسر ٢٥ داخرا کە ئیخوان موسلیمنین خاوەنیەتی.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137412240752156.html"داخستنی کەناڵی میسر ٢٥"]</ref> == ھەڵوێستە دەرەکییەکان == '''ھیومان ڕایت وۆچ (رێکخراوەی چاودێری مافی مرۆڤ)''':چەندین [[ژن]] [[دەستدرێژیی سێکسی]]یان کراوەتە سەر لە [[گۆڕەپانی تەحریر]] ی میسر<ref>[http://www.aljazeera.com/news/africa/2013/07/20137312315973608.html "دەستدرێژیی سێکسی کراوەتە سەر ژنان لە تەحریر"]</ref> وە تیایاندا ٤٣ ژنە چالاکوان دەستدرێژیی سێکسیان کراوەتەسەر<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-2352202/Anti-Morsi-protests-Tourists-warned-travelling-Egypt-seven-people-killed.html "٤٣ چالاکوانی ژن دەستدرێژیی سێکسیان کراوەتە سەر"]</ref> '''سوریا''': بەشار ئەسەدی سەرۆکی سوریا وتی "بە‌شار ئە‌سە‌د، ئیخوان موسلمینی میسری بە نانە‌وە‌ی فیتنە و ئاژاوە‌و دووبە‌رە‌کی لە جیھانی عە‌رە‌بیدا تۆمە‌تبار کرد و رایگە‌یاند: ھە‌ر ئە‌وان بوون لە ساڵی حە‌فتاکان یە‌کە‌م چە‌مکی تایە‌فی و پرۆژە‌ی دووبە‌رە‌کییان لە سوریا پێشنیاز کرد." '''ئەمریکا''': وتە‌بێژی وە‌زارە‌تی دە‌رە‌وە‌ی ئە‌مریکا ئاشکرایکرد، حکومە‌تی واشنتۆن پشتیوانی ھیچ لایە‌نێکی میسر ناکات و پشتیوانیی خۆی بۆ نارە‌زایی ئاشتیانە لە‌و وڵاتە دوپات دە‌کاتە‌وە. '''تونس''':بەدووری دەزانین ھاوشێوەی میسر لە تونس ڕووبدات '''ئاڵمانیا''': وە‌زیری دە‌رە‌وە‌ی [[ئاڵمانیا]] نیگە‌رانی وڵاتە‌کە‌ی پیشاندا لە‌بە‌رامبە‌ر لە‌سە‌رکار لابردنی مورسی لە پۆستی دە‌سە‌ڵات و رایگە‌یاند، بە لابردنی مورسی "شکستێکی گە‌ورە بە‌سە‌ر پرۆسە‌ی دیموکراسیدا دێت لە‌میسر" '''تورکیا''': سەرۆکوەزیرانی تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕایگەیاند: گرنگ نییە لە کوێ بن...کودەتا خراپە، کودەتا بە ڕوونی دوژمنی دیموکراسییە، ئەوانەی پشت بە دەمانچەی دەستیان دەبەستن، ئەوانەی پشت بە دەسەڵاتی میدیا دەبەستن ناتوانن دیموکراسی بنیات بنێن. ..دیموکراسی تەنها لە سندوقی دەنگدان دەتوانرێت بنیات بنرێت." ھەریەکە لە [[ئیمارات]] و [[سوریا]] و [[سعودیە]] و چەند وڵاتێکی دیکەی کەنداوی عەرەبی پاڵپشتییان لەم کودەتا سەربازییە کرد. == سەرچاوە == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|2013 coup d'état in Egypt}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|زانستی سیاسەت}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:کودەتای ٢٠١٣ی میسر]] [[پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)]] [[پۆل:میسر لە ٢٠١٣]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان لە میسر]] kf8s76ycgaqzt5ql7iz6oz634brx5an 4 90420 1697206 1696620 2026-10-30T00:04:38Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1697206 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٢ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٠ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٩٥ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٦٧ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> g72cye7r7el40qyb6xaat89efwshvm8 4 90421 1697207 1696621 2026-10-30T00:04:48Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1697207 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٣٥٨ || ٦٦ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٥٢ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٣٢ || ٩٩ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٥٠ || ٠ || ٠ || ٧٥٩ || ١٠٨ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٣ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٣ || ٩٠٢ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٦ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣١٤ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٢٩٥ || ١٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨١ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢١٣ || ١٢٤ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٨٦ || ٢٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١١١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٦٧ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> efe4wxyysit2bq3hijdg4kq8pedc0qb 0 90793 1697236 1549369 2026-10-30T01:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1697236 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} کورت لەڤین (Kurt Zadek Lewin) (١٨٩٠-١٩٤٧) زانایەکی دەروونناسیی ئەڵمانی – ئەمریکاییە. لەڤین ساڵی ١٩٣٣ ئەڵمانیای نازیستەکانی جێھێشت و پەنای بۆ ئەمەریکا برد. ساڵانی ١٩٣٥-١٩٤٥ لە State University of Iowa Child Welfare Station وەک پرۆفیسۆر کاری کرد و تیۆریی [[کایەی دەروونناسانە|«کایەی دەروونناسانە» Force-field analysis]] ی داڕشت. ساڵی ١٩٤٤ لە MIT - Massachusetts Institute of Technology لەتەک ھاوکارانیدا بنگەیەکیان دامەزراند بۆ تۆژینەوە دەربارەی [[جۆشی گرووپ|«جۆشی گرووپ» Group Dynamics]]. ڕاگواستەیەکی ناوداری لەڤین ھەیە دەڵێ: «چ نییە لە تیۆرییەکی باش کردەکیتر بێت» ’’nothing is as practical as a good theory’’ مەبەستیش دوو لایەنەیە: ھەم تیۆریی باش دەبێتە پیشمەرج بۆ پراکتیکی باش، ھەم ئەو تیۆرییە باشە کە کردەکییە یان ئاڕاستەیەکی کردەکی ھەیە. لەڤین لە پەنجاکانەوە ھەتا حەفتاکانی سەدەی بیستەم کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سەر تۆژینەوە لە ڕشتەی دەروونناسی و دەروونناسیی گرووپدا. تیۆرییەکانی لەڤین لە بواری سازمانگەری، ڕێبەرایتی و ھەروەھا گەشەی کارمەنداندا نەخشیان پەیدا کرد. <ref>[http://www.psykologiguiden.se/www/pages/?Lookup=Lewin Psykologilexikon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305035656/http://www.psykologiguiden.se/www/pages/?Lookup=Lewin |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> ==سەرچاوە== [https://web.archive.org/web/20140811060547/http://www.ne.se/kurt-lewin Nationalencyklopedin] [https://web.archive.org/web/20160305035656/http://www.psykologiguiden.se/www/pages/?Lookup=Lewin Psykologilexikon] [http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri.pdf «سازمانگەری»] == پەراوێز == <references/> ==بەستەری دەرەکی== [https://web.archive.org/web/20170710094914/http://www.kurtlewininstitute.nl/ Kurt Lewin Institute] {{پۆلی کۆمنز|Kurt Lewin}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|جەنگی جیھانیی یەکەم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەروونناسی|فەلسەفە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:جووە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی جوو]] t2q7gkbsh3z54f675lque9emqub0o28 0 99322 1696999 1546317 2026-10-29T16:40:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1696999 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Skeletal pelvis-pubis.svg|thumb|left|400px|ئێسکەکانی لەگەنە: ١. [[سێبەندە]] ٢. [[ئێسکی کەلەکە|کەلەکە]] ٣. [[کڵۆک]] ٤. [[شەرم ئێسک]] ٥. [[لکانگەی شەرم]] ٦. [[کاسە کڵۆک]] ٧. کونی ئۆبتوراتۆر ٨. [[کلێجە]] ]] [[Image: Gray341.png |thumb|left|300px|جومگەی کزیەی چەپ]] [[Image: Gray237.png |thumb|left|300px|پلانی بەئێسک بوونی کزیە]] '''کزیە''' ({{بە ئینگلیزی|Hip bone}}) ئێسکێکی چوارگۆشی ناڕێکە کە لە ناوەڕاستەوە نەختێک گێڕاوە. دوو دانە لەم ئێسکە لە لەشی مرۆڤدا ھەیە؛ یەکێک لە لای چەپ و ئەوی تر لەلای ڕاست کە پێکەوە جەم دەبن و پشتێنەی لەگەنە پێک دەھێنن. کزیە لە پێکەوەلکانی سێ ئێسکی دەورانی [[تۆل|تۆلی]] پێک دێت، واتە: # ئێسکی باڵی کزیە یا [[ئێسکی کەلەکە|کەلەکە]] # ئێسکی [[کڵۆک]] # ئێسکی [[شەرم ئێسک]] ئەم سێ بەشە لە [[کاسە کڵۆک]] دا یەک دەگرن، ئەم یەک گرتنە لە مناڵاندا [[کرۆژنە|کرۆژنەییە]] و لە گەورەکاندا دەبێتە [[ئێسک]]. کۆبوونەوەی دوو کزیە، سێبەندە و کلێجە بۆشایێک پێک دێنێ کە لەگەنەی پێ دەڵێن. ئێسکی ڕان بە ڕووکاری دەر و ژێری لەگەنەوە بەند دەبێت. == وێنەخانە == <gallery> Gray235.png|کزیەی ڕاست، دیوی دەرەوە. Gray236.png|کزیەی ڕاست، دیوی ناوەوە. Pelvic girdle illustration.svg|پشتێنەی لەگەنە </gallery> == وتاری پێوەندیدار == * [[ئێسکی کەلەکە|کەلەکە]] * [[شەرم ئێسک]] * [[کڵۆک]] * [[سێبەندە]] * [[لەگەنە]] == سەرچاوە == [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=10343531 ویکیپیدیای فارسی] {{پۆلی کۆمنز|Hip bone}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:کۆئەندامی ئێسکبەندی]] [[پۆل:لەگەنە]] [[پۆل:ئێسکەکانی ئەندامی خوارەوە]] ad06eyfe0l867rk9vfjytt34hi5yjb5 0 99327 1697173 1546338 2026-10-29T22:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1697173 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[Image:Skeletpelvis-pubis.jpg|thumb|left|400px|ئێسکەکانی لەگەنە: ١. [[سێبەندە]] ٢. [[کەلەکە]] ٣. [[کڵۆک]] ٤. [[شەرم ئێسک]] ٥. [[لکانگەی شەرم]] ٦. [[کاسە کڵۆک]] ٧. کونی ئۆبتوراتۆر ٨. '''کلێجە''' ]] [[Image:Gray100.png|thumb|left|300px|کلێجە]] '''کلێجە''' یان '''کلێنچکە‏''' ({{بە ئینگلیزی|Coccyx}}) ئێسکێکی سێگۆشە، دەکەوێتە بەشی ئاخری بڕبڕاگە لە ژێر سێبەندەدا، لە ٣-٤ مۆرە پێک ھاتووە کە پێک لکاون. ئەم ئێسکە بەشێکە لە ئێسکی لەگەنە. کلێجە بە بچووکی، نەبوونی کەوانە و کاناڵ لە دیکەی مۆرەکانی بڕبڕاگە جیا دەکرێتەوە. == وێنەخانە == <gallery> File:Illu vertebral column.svg|<!--Vertebral column. --> File:Gray 111 - Vertebral column-coloured.png|<!--Vertebral column. --> File:Gray404.png|<!--Left Levator ani from within. --> File:Gray1228.png|<!--Median sagittal section of male pelvis. --> File:Gray1230.png|<!--Median sagittal section of female pelvis. --> </gallery> == وتاری پێوەندیدار == * [[بڕبڕاگە]] * [[کزیە]] * [[سێبەندە]] * [[لەگەنە]] == سەرچاوەکان == * [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11202049 ویکی فارسی] * کتێبی «آناتومی و فیزیولوژی پایە» - دکتر حمیدرضا طھماسب پور {{پۆلی کۆمنز|Coccyx}} {{شریتی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئێسکەکانی سینگ]] risg4a7e1nxo20cyi5zzo8w63fpuven 0 102116 1697274 1407455 2026-10-30T04:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697274 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=March 2013}} {{Infobox ethnic group |group = کوردە تورکمانستانییەکان |image = |population = ٦٠٩٧ (%٠،١)<br>(سەرژمێری ١٩٩٥)<ref name=turkmenistan>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году.|ناونیشان=http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html|ئیش=asgabat.net|بڵاوکەرەوە=asgabat.net|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130313015500/http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٣ی ئازاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br>٥٠٠٠٠<br>(خەمڵاندن)<ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, "The Kurds in the Soviet Union", in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), The Kurds: A Contemporary Overview (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Turkmenistan (50,000)</ref> |popplace = [[عەشقاباد]]، [[بەیرامەلی]]، فرجیزا، کەرەکالا، [[ماری (تورکمانستان)|ماری]] و نزیک [[ڕووباری ئەتریک]] و [[کپەداغ]].<ref name=eki.ee>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurds|ناونیشان=http://www.eki.ee/books/redbook/kurds.shtml|بڵاوکەرەوە=Eesti Keele Instituut|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|ساڵ=١٩٩٤|ناونیشان=http://books.google.dk/books?id=CquTz6ps5YgC&pg=PA409&lpg=PA409&dq=&source=bl&ots=DwAM7ocZ6l&sig=GCsSYLem50tE2Fd86JKaeBJXmg8&hl=da&sa=X&ei=jpu7UO3LOOqw0QWq94CQAg&ved=0CEgQ6AEwAw#v=onepage&q=%20&f=false|نووسەر=James Stuart Olson|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|پەڕە=٤٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Kurds: A Contemporary Overview|ساڵ=١٩٩٢|ناونیشان=http://books.google.dk/books?id=DkI1u4ta5w4C&pg=RA1-PA163&lpg=RA1-PA163&dq=&&source=bl&ots=Qx8pS-4qXp&sig=17iWhhEcE9tp5WsuPSNhLw--SnY&hl=da&sa=X&ei=ttW7UKvKCajD0QWP8oC4Bg&ved=0CE0Q6AEwAw#v=onepage&q&f=false|نووسەر=Philip G. Kreyenbroek,Stefan Sperl|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|پەڕە=١٦٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds: Third Edition|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨ ١ ٨٥٠٤٣ ٤١٦ ٠|ناونیشان=http://books.google.dk/books?id=dgDi9qFT41oC&pg=PA491&lpg=PA491&dq=&source=bl&ots=CaA9d3XcJO&sig=4uJl31XuV4bCFV4PNtsgUKTROWQ&hl=en&sa=X&ei=c-G8UN26C43itQbb0YDoDA&redir_esc=y#v=onepage&q=&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|پەڕە=٤٩١}}</ref> |languages = [[زمانی کوردی|کوردی]], [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]], [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] |religions = [[ئایینی مەسیحییەت|مەسیحییەت]], [[سوننە|موسوڵمانی سوننە]], [[شیعە|موسوڵمانی شیعە]] و [[ئێزیدی]]<ref name="religion">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook|ساڵ=١٩٨٤|ناونیشان=http://books.google.dk/books?id=WKrN10g4whAC&pg=PA117&dq=&hl=da&sa=X&ei=h6C7UPzULqnW0QXK7YDgDw&ved=0CDMQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false|نووسەر=Ronald Wixman|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|پەڕە=١١٧}}</ref><ref name="news">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TURKMENISTAN: Baptists raided and Jehovah's Witnesses reject presidential portraits|ناونیشان=http://wwrn.org/articles/554/?&place=central-asia&section=church-state|بڵاوکەرەوە=Worldwide Religious News|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٤}}</ref> }} مەبەست لە '''کوردەکان لە تورکمانستان''' ئەو کۆمەڵەیەیە کە لە لەدایکبوو یان نیشتەجێی تورکمانستانن و لە بنەچەدا کوردن. لە سەدەی ١٧دا، [[شا عەبباسی یەکەمی سەفەوی]] و [[نادر شای ئەفشاری]] گەلەهۆزێکی کوردی نیشتەجێکرد لەسەر سنووری نێوان تورکمانستان و ئێران. کوردی زیاتر هاتنە تورکمانستان لە سەدەی ١٩دا بۆ دۆزینەوەی خاکی داگیرنەکراو و خۆڕایی و دەربازبوون لە قاتوقڕی. دوای هەڵوەشاندنەوەی [[کوردستانی سوور]]، گەلێ کورد ڕاگوێزران بۆ تورکمانستان. [[جۆزێف ستالین|ستالین]] گەلێ کوردی ڕاگواست لە[[قەوقاز]]ەوە بۆ تورکمانستان لە ١٩٣٧ و دووبارە لە ١٩٤٤دا. لە ١٩٨٠کانەوە، کوردەکانی تورکمانستان کەوتونەتە بەر پڕۆگرامی تێکەڵکردن و تواندنەوە کە لەلایەن حکومەتەوە کۆمەکدەکرێ. لە سەردەمی [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]], کوردەکان خاوەنی ڕۆژنامە و خوێندنگەی خۆیانبوون، بەڵام لە سەربەخۆیی تورکمانستانەوە، [[سفرمراد نیازف]]، سەرۆکی تورکمانستان،زۆربەی زۆری ئەو خوێندنگانەی داخستووە کە تورکمانی نین. زۆرینەی کوردە تورکمانستانییەکان موسوڵمانی سوننەن، لەگەڵ کەمینەیەکی موسوڵمانی شیعەش بوونیان هەیە. کوردە مەسیحی، شیعە، و ئێزیدییەکان توشی چەڵەمە هاتوون چونکە ناتوانن پڕاکتیزەی ئاینییان بکەن نە شێوەیەکی ئازاد. زۆربەی ئەو نەخشانەی کە کوردەکانی خۆراسان نیشاندەدەن وایدەردەخەن کە کوردەکانی تورکمانستانیش بەشێکن لەوان و بەهۆی جیاکردنەوەی سنوورەوە دابڕاون لە یەکتری. ==دانیشتوان== {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! دانیشتوان ! تێبینی |- | ١٩٢٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php?reg=7|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ٢،٣٠٨ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٣٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=7|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ١،٩٥٤ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٥٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=12|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ٢،٢٦٣ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٧٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=14|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ٢،٩٣٣ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٧٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=14|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ٣،٥٢١ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=14|بڵاوکەرەوە=Demoscope.ru|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Russian}}</ref> || ٤،٣٨٧ || لە [[کۆماری سۆشیالیستی سۆڤێتی تورکمان]] |- | ١٩٩٥<ref name="turkmenistan"/> || ٦،٠٩٧ (%٠،١) || لە [[تورکمانستان]] |- |} == سەرچاوەکان == <references/> {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکمانستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:کوردەکان لە تورکمانستان]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] jxipe8msukdo0ev89iat7yq4pltnpl5 0 102184 1696918 1673259 2026-10-29T13:36:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1696918 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Yhaplotree.svg|وێنۆک|کرۆمۆسۆمی Y مرۆڤی نێر]] [[پەڕگە:Albero Y-DNA.svg|وێنۆک|Albero Y-DNA]] له [[بۆماوەزانی]] مرۆڤی دا '''ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y ''' نوێترین پێشینەی هاوبەشی (ن. پ. ه) سەرجەم مرۆڤەکان لە لایەن باوکەوەیە (بەو مانایە کە ئەگەر تەنیا لە درێژایی ئاراستەی باوک دا لە داری بنەماڵەیی بگەڕێینەوە ڕابردوو ، نوێترین پێشینەی هاوبەشی خاڵێکە کە تەواوی ئەو ئاڕاستانە دەگەنەوە یەکتری) . '''ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y ''' ڕەنگە لە نێوان ۲۳۷،۰۰۰ و ٥٨۱،۰۰۰ ساڵ بەر لە ئێستا ژیانی کردبێ و ھاوتای نێری [[حەوای میتۆکۆندێریایی]] بووە. حەوای میتۆکۆندێریایی پێ دەچێ ۲۰۰،۰۰۰ ساڵ بەر لە ئێستا ژیابێ.<ref> [http://www.thegeneticgenealogist.com/2007/07/20/mitochondrial-eve-and-y-chromosomal-adam/ حەوای میتۆکۆندێریایی و ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y] ڕەچەڵەک ناسی ژێنێتیک</ref> لە تێڕوانینی زانستیەوە ، پێویست ناکا ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y و حەوای میتۆکۆندێریایی لە یەک کات یان لە یەک شوێن ژیابن. [[File:World Map of Y-DNA Haplogroups.png|thumb|نەخشەی جیھانی کرۆمۆسۆمی وای ھاپلۆگرووپس]] == بە مانای وشه == ناوی ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y لە [[ئادەم|باوکە ئادەم]] کە لە کتێبە پیرۆزەکان و لە ئایینه ئیبراهیمیەکان ناوی براوە وەرگیراوە. هەڵبەت ئەوە تەنیا هاوناویەکی مێتافۆریانەیه. ئەو ناو نانە لەاونەیە ببێتە هۆکاری ئەو بیرکردنەوە هەڵەیە کە ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y تەنیا نێرینەی زیندووی سەردەمی خۆی بووه ، بەڵام لە راستی دا ئەو لە گەڵ خەڵکانێکی زۆری (ژن و پیاو) هاوکات و هاوسەردەم بووه<ref>http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0960982295002247</ref> هەڵبەت هیچ کام لە پیاوانی هاوسەردەمی ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y توانای وەدی هێنانی ئاڕاستەیەکی نەپچراوی ڕاستەوخۆ تەنیا لە لای باوکەوە بۆ خەڵکانی ئەورۆیان نەبووه. کرۆمۆسۆمی Y لەو ناوەدا ئاماژە بەو بابەتە دەکات کە ئەو [[کرۆمۆسۆم]] ه یا کرۆمۆسۆمی تایبەتی (Y) تەنیا لە لای باوکەوە بۆ مناڵەکان دەگوازرێتەوە. == سەردەمەکەی == ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y به جەخت کردن لەسەر لێکۆڵینەوەکانی ئاماژەکەری بۆماوەزانی پێ دەچێ لە نێوان٦۰،۰۰۰ و ٩۰،۰۰۰ ساڵ بەر لە ئێستا ژیابێ بە ورد بوونەوە و لێ کۆڵینەوەی دی ئێن ئێی کرۆمۆسۆمی Y لە پیاوانی سەرتاسەری جیهان، بۆماوەزان سپێنسێر وێڵز بەو ئەنجامە گەیشت کە کۆی مرۆڤه زیندوەکان لە لای باوکەوە لە کەسێکن کە دەوری ٦۰،۰۰۰ ساڵ پێش ئێستا لە [[ئەفریقا]] ژیاوه.<ref name="journeyofman">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان= http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1212_021213_journeyofman.html |سەردێڕ= Documentary Redraws Humans' Family Tree |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ |archive-url= https://web.archive.org/web/20021222062034/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1212_021213_journeyofman.html |url-status= dead}}</ref> ئەو هەروەها دەڵێ کە: «زۆریک لە باستان ناسەکان ئەوەیان قەبووڵ نیە و باوەڕیان وایە کە''مێژووی بەردین'' نیشان دەدا کە شەپۆلی یەکەمی کۆچی مرۆڤ لە ئەفریقا دەوروبەری ۱۰۰٫۰۰۰ ساڵ پێش ئێسا ڕووی داوه». سەردەمی نوێتر نوێترین پێشینەی هاوبەشی باوکی بە نسبەت نوێترین پێشینەی هاوبەشی دایکی ،سەر بەو بابەتەیە کە بڵاووبونەوەی ئاماری ئەگەری ئەوەی کە پیاوێک [[سەردەمی بەردین|سەردەمی بەرد]] مناڵێ پەیدا ببێ بەرانبەر بە ژنانی ئەو سەردەمە زیاتر بووه. لە حالێ دا کە ژنانی باروەر کەم و زۆر چانسێکی هاوتایان هەبوە بۆ پەیدا کردنی ڕێژەیەکی دیاریکراو لە مناڵ ،چانسی پیاوانی باروەر زۆر جیاواز بووه، هەندێ هیچ مناڵیان بپەیدا نەبووە و هەندێکیش مناڵانێکی زۆریان لە چەندەها ژن بە پەیدا بووە. هەروەها سەرنج بدەن کە ئادەمی کرۆمۆسۆمی y دەگۆڕێ، نوێترین پێشینەی هاوبەشی کۆی مرۆڤەکانی ئەمڕۆیی نوێترین پێشینەی هاوبەشی کۆی مرۆڤەکانی گشت سەردەمە کۆنەکان نەبووه و لە داهاتوو دا لەوانەیە یەکێ لە نەوەکانی ئەو ببێتە نوێترین پێشینەی هاوبەشی ئەو مرۆڤانەی کەوا هەن. بۆ نموونە ئەگەر گشت مناڵەکانی یەکێ لەو ئاڕاستانەی کەوا لە وێنەکەدا نیشان دراوە لە ناو بچن ، نوێترین پێشینەی هاوبەشی خەڵکانی سەر زەوی دەگۆڕدرێ. == بابەتە پەیوەندی دارەکان == * [[کرۆمۆسۆم]] == سەرچاوەکان == * [http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1212_021213_journeyofman.html بەڵگە نامەیەک کە داری بنەماڵەیی مرۆڤ دووبارە دەکێشێتەوە ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021222062034/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/12/1212_021213_journeyofman.html |date=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢ }} (لە نەشناڵ جیۆگرافیک)'' * [https://web.archive.org/web/20100301133928/http://www.veoh.com/collection/AgriculturalNews/watch/v415763FER9hC4c ڕازەکانی دی ئێن ئێی -- گەڕان بۆ ئادەم] (لە نەشناڵ جیۆگرافیک) ئاگادار بن کە بۆ سەیرکردنی ئەم ڤیدیۆیە ئێوە دەبێ Veoh دابەزێنن. * [https://web.archive.org/web/20140921071442/http://www.chartsgraphsdiagrams.com/evolution/mitochondrial-eve.html ھێلکاریەکانی حەوای میتۆکۆندێریایی و ئادەمی کرۆمۆسۆمی Y ] * [http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/292/5519/1151 سەرچاوە ئەفریقایەکانی مرۆڤی مۆدێرن لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا] * [//www.genome.gov/11007628// ڕێکخراوی لێکۆڵینەوەی جێنۆمی مرۆڤ] {{reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Y chromosomes}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کرۆمۆسۆم]] [[پۆل:دی ئێن ئەی]] q3grzueha8kgdojv2naadqtos5ja0j3 0 102254 1697284 1407467 2026-10-30T04:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ڕووسیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697284 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردە گورجستانییەکان |image =[[File:Kurd Man.png|200px]] [[File:Kurd Woman.png|150px]] |poptime = {{nts|20,843}} <small>(سەرژمێری ٢٠٠٢)</small>.<ref name="unhcr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Human Rights situation of the Yezidi minority in the Transcaucasus|ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/485fa2342.pdf|ئیش=United Nations High Commissioner for Refugees|بڵاوکەرەوە=United Nations High Commissioner for Refugees|پەڕە=١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic Groups of Georgia: Census 2002 (Total/Percentage)|ناونیشان=http://www.ecmicaucasus.org/upload/stats/Census%202002.pdf|ئیش=EcmiCausasus|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131101191250/http://www.ecmicaucasus.org/upload/stats/Census%202002.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br>{{Pct |20843 | 4371535| 2 }} |popplace = [[پارێزگای باتومی|باتومی]]، [[پارێزگای مسختی|مسختی]]، [[پارێزگای جاواختی|جاواختی]]، [[هەرێمی ئاجارستان|ئاجارستان]]،<ref name="unhcr" /> [[پارێزگای روستاوی|روستاوی]]،<ref name="report"/> و [[ئەبخازیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethno-demographic history of Abkhazia, 1886 - 1989|ناونیشان=http://abkhazworld.com/Pdf/d.muller.pdf|بڵاوکەرەوە=Abkhaz World|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> |langs = [[زمانی کوردی|کوردی]],<ref name="prayer"/> [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]<ref name="book1"/> |rels = [[شیعە|ئیسلامی شیعە]]<ref name="prayer"/><br>[[بێدین]]<ref name="prayer"/><br>[[ئێزیدی]]<ref name="prayer"/> }} لە سەدەی ٢٠دا، گەلێ هەڵهاتن لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]ەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] لەدەست چەوساندنەوەی ئاینی. لە گورجستان، کوردەکان خۆشگوزەرانتربوون وەک لە [[کوردەکان لە تورکیا]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|کوردەکان لە ئێران]] و تووشی هیچ چەوساندنەوەیەک نەهاتن لە گورجستان، بەڵام گەڕاندنەوەی ناوی کوردیی خێزانییان هەوڵێکی زیاتریدەوێ بەپێی چالاکێکی مەدەنی کورد لە گورجستان. کوردەکان خوێندنگە، پەرتوکی خوێندن، و چاپەمەنی خۆیانیان هەیە لە گورجستان. وێژە لەنێویاندا نەما لە سەرەتای ١٩٩٠کاندا. بەپێی ڕاپۆرتی ١٩٩٨ی [[کۆمیساریای بەرزی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران]]، دەوروبەری %٨٠ی دانیشتوانی کوردی گورجستان [[ئێزیدی]]ن. کوردەکانی گورجستان لەڕووی ڕامیارییەوە بێلایەنن، لەگەڵ ئەوەشدا لە ١٩٩٩دا، خۆپێشاندانێکی گەورەیان ئەنجامدا لە تبلیس، کە تیایدا داوای ئازادکردی دامەزرێنەری [[پارتی کرێکارانی کوردستان]]، [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]]یان دەکرد. کوردەکانی گورجستان ئێستا [[ئەلفوبێی سیرلیک]] بەکاردێنن. زووتر لە ١٩٢٠کاندا، [[ئەلفوبێی لاتینی]]یان بەکاردێنا. ==مێژوو== یەکەمین کوردەکان هاتن بۆ گورجستان لە سەردەمی دەسەڵاتی [[پادشا جۆرجیی سێهەمی گورجستان]] لە سەدەی ١٢دا. هۆزگەلێکی کورد پەیدابوون لە گورجستان لە سەدەی ١٦دا لە [[شاری متسختا]]. لە سەدەی ١٨دا، کوردەکان گەیشتنە تبلیس، لە سەردەمی [[هێرکلیس خانی دووەمی گورجستان|هێرکلیس خان]]ی [[شانشینی کاخیتی]] لە سەروبەری ئازادبوونی کوردەکان لە تورکیا. کە ڕووسیا و ئێران [[ڕێکەوتننامەی تورکمانچای]]یان واژۆکرد لە ١٨٢٨دا، کوردەکان هەلی کارکردنیان لە گورجستان بەدەستهێنا. زۆربەی کوردەکانی [[وان]] و [[قەرس]] نەفیکران بۆ گورجستان لە ١٩١٨دا، دوای ئەوەی کە تورکیا سەرکوتیکردن لە ڕووی ڕامیاری و ئاینییەوە. هەروەها کوردەکانی گورجستان بوونە قوربانی پاکتاوەکانی ستالین لە ١٩٤٤دا. لە نێوان ١٩٧٩ و ١٩٨٩دا، دانیشتوانی کورد لە گورجستان زیادیکرد بە ڕێژەی %٣٠. کاتێ گورجستان سەربەخۆبوو، دانیشتوانی کورد لە گورجستان کەمیکرد. ==ئایین== لە ساڵی ١٩٨٩ زۆربەی کوردەکان پابەند بوون بە ئایینی [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدییەوە]]. [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدییەکان]] لە [[گورجستان]] وەک نەتەوەیی کورد ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=მრავალეთნიკური საქართველო (მოკლე ცნობარი) - საქართველოს ქურთები |ناونیشان=http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-00000-00---off-0civil2--00-1----0-10-0---0---0prompt-10---4-------0-1l--10-ka-50---20-about---00-3-1-00-0-0-01-1-0utfZz-8-00&a=d&cl=CL1.32&d=HASH0141a49d695b1b00adf0e9b0.5 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=The National Parliamentary Library of Georgia |زمان=ka |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191226023913/http://www.nplg.gov.ge/gsdl/cgi-bin/library.exe?e=d-00000-00---off-0civil2--00-1----0-10-0---0---0prompt-10---4-------0-1l--10-ka-50---20-about---00-3-1-00-0-0-01-1-0utfZz-8-00&a=d&cl=CL1.32&d=HASH0141a49d695b1b00adf0e9b0.5 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ژمارەی دانیشتوانی ئێزیدی لە [[گورجستان]] لە ساڵانی نەوەدەکانەوە بەرەو کەمبوونەوە دەچێت، ئەمەش زیاتر بەهۆی کۆچی ئابوورییەوە بۆ [[ڕووسیا|ڕووسیای]] دراوسێ و [[ئەورووپای ڕۆژاوا]] و [[ئەمریکای باکوور]].  بەپێی سەرژمێرییەک کە لە ساڵی ١٩٨٩ ئەنجامدراوە، زیاتر لە ٣٠ هەزار [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]] لە [[گورجستان]] هەبووە؛  بەڵام بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٢ تەنها نزیکەی ١٨ هەزار [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]] لە [[گورجستان]] ماونەتەوە.  ئەمڕۆ ژمارەیان نزیکەی ١٢ هەزار کەسە (بەپێی نەتەوە، نزیکەی ٨٥٠٠ بەپێی ئایین) بەپێی دوایین سەرژمێری نیشتمانی، لەنێویاندا پەنابەرانی ئەم دواییەی [[شنگال|شەنگال]] لە [[عێراق]]، کە دوای [[کۆمەڵکوژیی ئێزدییەکان لەلایەن داعش]] بەرەو [[گورجستان]] هەڵھاتن.<ref name="temple">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://dfwatch.net/yazidi-temple-third-in-the-world-opened-in-tbilisi-36650|سەردێڕ=Yazidi temple, third in the world, opened in Tbilisi|ئیش=DFWatch|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٤|سەردێڕ=Yazidis in Tbilisi call on the world to stop ISIS|ناونیشان=http://dfwatch.net/yazidis-in-tbilisi-call-on-the-world-to-stop-isis-76971-30719|ئیش=Democracy & Freedom Watch}}</ref><ref name="EA.de">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="The Yezidis of Georgia – On the Verge of Extinction?" von Jenny Thomsen|ناونیشان=http://www.ezidische-akademie.de/de/menschenrechte/40-menschenrechte/69-the-yezidis-of-georgia-on-the-verge-of-extinction.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180204001336/http://www.ezidische-akademie.de/de/menschenrechte/40-menschenrechte/69-the-yezidis-of-georgia-on-the-verge-of-extinction.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ==لەیەکچوون لە نێوان کورد و گورجییەکاندا== ==سەرچاوەکان== <references/> {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|کوردستان}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی گورجستان]] [[پۆل:کوردەکانی جۆرجیا]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] 4tlbdcmhbloaknzahvrwzfdvafyewrv 0 103067 1697294 1625631 2026-10-30T04:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697294 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{داتابۆکس | وێنە = کوردستان موکریانی وێنە.jpg}} '''کوردستان موکریانی''' (١٩٤٧ له [[ھەولێر]]) زمانناس و نووسەر و چالاکوانی مافی ژنان و ھۆنراوە نووسێکی کوردە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=kewan|سەردێڕ=زمانی كوردی (مۆرفۆلۆژیا)ـی دكتۆره‌ كوردستان موكریانی بڵاوبووه‌وه‌|ناونیشان=https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/7032-2018-10-24-05-33-02|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.hawler.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811064039/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-19-07/item/7032-2018-10-24-05-33-02|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کچی [[گیوی موکریانی|گیوی موکریانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کوردستان موکریانی بۆ یەکەمجار باسی خۆشەویستی خۆی و عەبدوڵڵا پەشێو دەکات.|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200920198|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == ژیان == لە ھەولێر ھاتووەتە دونیا و خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی و دواناوەندی ھەر لە ھەولێر تەواو کردووە. لە دوای وەرگرتنی بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە بەشی زمانی کوردی زانکۆی [[بەغدا]] وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AL-MADA Daily Newspaper...جريدة المدى|ناونیشان=https://almadapaper.net/sub/02-593/p17.htm|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=almadapaper.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811062404/https://almadapaper.net/sub/02-593/p17.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ تەواوکردنی خوێندنی باڵای ڕووی لە [[مۆسکۆ]] کردووە و لە ساڵی ١٩٧٧دا بڕوانامەی دکتۆرا لە زانستی فیلۆلۆژی لە ئینستیتیوتی ڕۆژھەڵاتناسی سەر بە ئەکادیمیای سۆڤیەت وەرگرتووە و ھەر لە ھەمان ساڵدا گەڕاوەتەوە وڵات و لە زانکۆی سلێمانیدا دامەزراوە. ساڵانی ١٩٧٨ ھەتا ١٩٨٢ سەرۆکایەتی بەشی زمانی کوردی لە [[زانکۆی سلێمانی]] و دواتر زانکۆی سەلاحەدینی پێ سپێرراوە. لە ١٩٨٢ ھەتا ١٩٨٧ لە بەغدا لە دەزگای ڕۆشنبیری و بڵاوکردنەوەی کوردی سەر بە وەزارەتی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندن دامەزراوە. لەوێ لە گۆڤارەکانی «بەیان» و «ڕۆشنبیری نوێ» بەشداری کردووە. ساڵی ١٩٩١ ڕووی کردووەتە وڵاتی [[ھۆڵەندا]] و وەک شارەزا و ھەڵسەنگێنەر لە سەنتەری وەرگێڕاندا کاری کردووە. ساڵی ١٩٩٩ لە دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراسدا سەرپەرشتی ئامادەکردن و سەر لە نوێ نووسینەوە و چاپکردنی «فەرھەنگی کوردستان»ی کردووە. ساڵی ٢٠٠٠ بووە بە ئەندامی کارای کارگێڕی [[ئەکادیمیای کوردی|کۆڕی زانیاری کوردستان]] و لە ساڵی ٢٠٠٦ بوو بە سەرۆکی ئەو کۆڕە. لە ٢٠٠١ەوە سەرنووسەری گۆڤاری «شاووشکا»یە، کە گۆڤارێکی ڕۆشنبیری وەرزییە بۆ ئافرەتان و لە ٢٠٠٢ دا «سەنتەری شاووشکا بۆ چالاکی ڕۆشنبیری» دامەزراندووە. لە ٢٠٠٧ بە سکرتێری یەکێتی ئافرەتانی کوردستان ھەڵبژێرراوە.<ref>http://kurdistan-mukriyani.com/biography.htm{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistan-mukriyani.com/biography.htm |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == بەرھەمەکان == [[پەڕگە:د. کوردستان موکریانی 1.jpg|وێنۆک|کوردستان موکریانی لە بەغدا]] * فەرھەنگی ڕووسی-کوردی (لەگەڵ ی. کێدایتینە)، مۆسکۆ، ١٩٧٧ * ئافرەت لە ھۆنراوەی کوردیدا، سلێمانی ١٩٧٨ * ڕێزمانی کوردی بۆ پۆلی یەکەمی بەشی زمانی کوردی سەر بە زانکۆکانی عیراق (بە ھاوکاری نەسرین فەخری)، ھەولێر، ١٩٨٢ * وەرگێڕانی لە ڕووسیەوە بۆ کوردی کتێبی «ڕێزمانی زمانی کوردی: بە کەرەستەی دیالێکتی کورمانجی و سۆرانی»ی [[قەناتی کوردۆ]]، چاپخانەی الأدیب البغدادی، ١٩٨٤ * سینتاکسی ڕستەی تێکەڵ، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر، ٢٠٠٤ * زمانی كوردی (مۆرفۆلۆژیا)، ٢٠١٨<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:مافی ژنان]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەوانانی کورد]] n1tsaj4q1ysef6irpcyixpv834xd9tk 0 105032 1697297 1366994 2026-10-30T04:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697297 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی وڵات |ناو_فەرمی=کوردستانی سوور |ئاڵا_وێنە=Kurdistan Communist Socialist Republic.png |پایتەخت=[[لاچین]] |زمانەکان_فەرمی=[[کوردی]] |زمانەکان_ناوچەیی=[[زمانی ئازەربایجانی]] |ڕەگەز_گرووپەکان=[[کورد]]، [[ئازەربایجانییەکان|ئازەری]] |جۆری_دەسەڵات=یەکەی ئیداریی سەر بە کۆماری سۆسیالیستی ئازەربایجان، [[یەکێتیی سۆڤیەت]] |دراو=[[ڕەبڵی ڕووسی]] |established=١٩٢٣ |ناو_خۆماڵی=Kurdistana Sor |نەخشە_وێنە=نەخشەی کوردستانی سوور.png|نەخشە_سەردێڕ=ئیدارەی کوردستانی سوور}} '''کوردستانی سوور''' ({{بە کوردیی باکووری|Kurdistana Sor}}، {{بە ئازەربایجانی|Qizil Kurdistan}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170202035348/http://www.azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بە ڕووسی|Красный Курдистан}}) وەک یەکەیەکی بەڕێوەبەرایەتیی کوردی لە [[کۆماری سۆسیالیستی سۆڤیەتی ئازەربایجان]] لە ساڵی ١٩٢٣ تا ١٩٢٩ دادەنرێت؛ زمانی سەرەکی کوردی زاراوەی [[کرمانجی]] بوو، و ناوەندەکەشی شاری [[لاچین]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About: Kurdistan uezd|ناونیشان=https://dbpedia.org/describe/?uri=http://dbpedia.org/resource/Kurdistan_uezd|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=dbpedia.org}}</ref> لە ٣٠ی ئایار تا ٢٣ی تەممووزی ١٩٣٠ '''ئۆکروگی کوردستان''' بۆ ماوەیەکی کورت شوێنی گرتەوە. == مێژوو == ئەو ناوچەیە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی کوردستانی گەورە. بەگوێرەی نەخشەی ئێستا دەکەوێتە نێوان ئازەربایجان و ئەرمەنستان کە تاوەکو ئێستاش کێشەیەکی زۆری لەسەرە. شەڕێکی گەورە لەسەر ئەم ناوچەیە لە ساڵانی ھەشتاکان بۆ نەوەدەکان لە نێوان [[ئازەربایجان]] و [[ئەرمەنستان]] دروست بوو کە ھەر یەکێک لەم وڵاتانە خۆی بە خاوەنی دادەنێت، لەم شەڕەدا زیاتر لە ٣٠ ھەزار سەرباز لە ھەردوولا کوژرا. بە گوێرەی سەرژمێری ساڵی ١٩٢٦ لەلایەن یەکێتی سۆڤیەتەوە ژمارەی دانیشتووانی کوردستانی سوور ٥١٫٢٠٠ بووە. ڕێژەی دانیشتووانی کورد ٧٣٬٧٪ بووە و ڕێژەی ٢٦٬٣٪ ئازەربایجانی بووە. دوای ئەم سەرژمێرییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7857 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004234100/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7857 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131004234100/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=7857 |date= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref><ref>http://www.scribd.com/doc/16800029/Kurdistana-SorKIZIL-Kurdistan</ref> == ژیاندنەوە == {{وتاری سەرەکی|کۆماری کوردیی لاچین}} لە ساڵانی ١٩٩١‒١٩٩٢ ھەندێک چالاکی بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی کوردستانی سوور لەژێر ناوی '''کۆماری کوردیی لاچین''' ھاتە ئاراوە، بەڵام سەری نەگرت. [[وەکیل مستەفایێڤ]] کەسێک بوو کە لە ئەو سەردەمەدا لەلایەن [[ڕووسیا]] و [[ئەرمەنستان]]ەوە بۆ دووبارە دامەزراندنی کوردستانی سوور دەستنیشان کرابوو.{{ژێدەر پێویستە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئازەربایجان|جوگرافیا}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٩٢٩]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢٣]] [[پۆل:یوزدەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] m5dyy9ap8s1tdhp5u3gvmn6far3vc9x 0 105871 1697265 1407448 2026-10-30T04:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئازەربایجان-کۆلکە) 1697265 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردەکان لە ئازەربایجان |image = |image_caption = |poptime = ٦٬١٠٠<ref name=azerbaijan>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population of Azerbaijan by ethnic groups|ناونیشان=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml|ئیش=azstat.org|بڵاوکەرەوە=azstat.org|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120207012257/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/AP_1.shtml|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}١٥٠٬٠٠٠–١٨٠٬٠٠٠<ref name="coucileu">'[http://assembly.coe.int/Main.asp?link=/Documents/WorkingDocs/Doc06/EDOC11006.htm The cultural situation of the Kurds]</ref><ref name="Vanly">Ismet Chériff Vanly, “The Kurds in the Soviet Union”, in: Philip G. Kreyenbroek & S. Sperl (eds.), The Kurds: A Contemporary Overview (London: Routledge, 1992). pg 164: Table based on 1990 estimates: Azerbaijan (180,000), Armenia (50,000), Georgia (40,000), Kazakhistan (30,000), Kyrghizistan (20,000), Uzbekistan (10,000), Tajikistan (3,000), Turkmenistan (50,000), Siberia (35,000), Krasnodar (20,000), Other (12,000), Total 450,000</ref> (٠٬١٪<ref name=azerbaijan/>) |popplace = |langs = |rels = [[شیعە]]<ref name="sakharov"/> }} شەپۆلی نیشتەجێبوونی کوردەکان لە ئازەربایجان لە سەدەی نۆوە دەستیپێکردووە و لە چەندەھا کاتی جیاوازدا ڕویداوە. لە سەدەی دەدا شاری [[گەنجە]] و دەوروبەری لەلایەن [[میرنشینی شەدادی]]ەوە بەڕێوەبراوە کە میرنشینێکی بە بنەچە کوردییە، و بنەماڵەکەشی بە بەھێزترین بنەماڵەی باشوری [[قەوقاز]] بوون، وە دواتر سنووری قەڵەمڕەویان فراوانکردووە و [[ئەرمەنستان]]ی ئێستایان لەژێردەستا بووە. == مێژوو == کورد یەکێکە لە گەلانی دێرینى کۆماری ئازەربایجان، هەرێمەکانى شێروان و شەماخى و ئاران و شارێکى وەک [[گەنجە]] سەردەمانێک (سەدەى ٩ تا ١١ زایینى) پێتەختى میرنشینى شەدادى بووە. شاعیرێکە گەورەى زمانى فارسی ([[نیزامیی گەنجەوی|نیزامى گەنجەوى]]) کوردیکى خانەدانى میرانى گەنجە بووە و بە دیوانەکەى ([[لەیلا و مەجنوون|لەیل و مەجنوون]]) ناسراوە کە گەوهەرێکى گەشاوەى ئەدەبی کلاسیکى مرۆڤایەتیە.. . [[شەرەفخانی بەدلیسی|شەڕەفخانى بەدلیسی]] لە شەڕەفنامەدا باس لە کوردانى قەرەباخ و قەفقاسیا دەکات کە ژمارەیان دەگەیشتە ٢٤ هۆز و زۆربەیان بە مەزهەب شیعە بوون و لایەنگرى دەوڵەتى سەفەوى بوون. بەڵام جەنگى عوسمانى و [[سەفەوییەکان|سەفەویی]] دواى شەڕی چاڵدێران -١٥١٤ و جەنگى دووسەدساڵەى نێوان ئێران و رووس سەدەى ١٨ و ١٩ زایینى، کوردى دووچارى راگوێزران و دەربەدەرى بەردەوام کرد. بەگوێرەى سەرچاوەکانى مێژوو [[گۆران (تیرە)|گۆران]] و پازۆکى و شادی (شادلو) سێ هۆزى کاریگەرى ناوچەکە بوون.  زۆرینەى کوردى ئازەربێجان لە سەر مەزهەبی شیعەن و بە شێوەزارى [[کوردیی باکووری|کورمانجى]] دەئاخێون. لە سەدەى بیستەمدا، پاش درووستبوونى کۆمارى سؤفیەتى ئازەربێجان و زاڵبوونى تۆڕانیزم لە دامودەزگا فەرمیەکان و پەیڕەکردنى بەردەوامى سیاسەتى بەتورککردنەوە ئێستا بوونى کورد لەژێر گوشاری توندی چەوساندنەوەى نەتەوەیی و تاواندنەوەدایە و ژمارەکەیان لە کەمبووندایە. بەشێوەیەک ئەگەر کوردێک  پێداگری لەسەر ناسنامەی نەتەوەیی خۆی بکات، پەراوێز دەخرێت و ناتوانێت لەلایەن حکومەتەوە کارى بەدەست کەوێت. کوردى کۆماری ئازەربایجان زیاتر لە رۆژئاواى ناوچەی [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ|ناگۆرنۆ-قەرەباخ]] لە کەلباجار و [[لاچین]] و مینکەند، [[زەنگلان]] و زەرداوا دەژین و بەشێکى تریان لە نەخچەوان (دەوروبەری سەدەرەک و تەیواز)ن لە هۆزى جەلالی و میلانن. دوای شەڕی قەرەباخ ١٩٩٢، کورد کەوتە نێو دوو بەرداشی شەڕانگێز، ئەرمەنە نەتەوە پەرستەکان و ئازەریە تۆڕانیەکان. ناچار ناوچەکانى خۆیان بەجێهێشت و پەنایان بردە بەر شارەکانى دیکەی ئازەربایجان . == دانیشتووانى کورد و سیاسەتى ئاسیمیلە == سەبارەت بە ژمارەی دانیشتوانی کورد بە گوێرەى سەرچاوەکان:<ref> Cornell, Svante E. Small Nations and Great Powers: A Study of Ethnopolitical Conflict in the Caucasus. Richmond, Surrey,, GBR: Curzon Press Limited, 2000 pg 21:The Kurdish population is also substanial, according to some sources over 10 percent of the population; in the south there is a substantial community of Iranian ethnic group, of Talysh, possible some 200000-400000 people. </ref> "ئاماری کورد زۆرە، هەندێک بە نزیکەی ١٠% دانیشتوانی وڵات هەژماریان کردووە". و نزیکەى دوو سەد هەزار کورد هەببون  کەچى لە ئامارە فەرمییەکاندا تەنیا باس لە  ١٢ هەزار کورد دەکرا کە لەم وڵاتەدا دەژین؛ هۆکاری ئەمەش ئەوەیە کە لە دوای ساڵی ١٩٣٠ سەرچاوەکانی حکومەت وردە وردە ناوى کوردیان بە ئازەری تۆمارکردووە. ئەم خشتەیەى خوارەوە سەرژمێرى کوردە لە لاچین پیشان دەدات کە ژمارەیان بەردەوام لە کەمبووندا بووە. {| class="wikitable" !۱۹۲۶<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1926 года. Национальный состав населения по регионам республик СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_26.php?reg=2275|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65BNvAVO7?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_26.php?reg=2275|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۳ فوریه ۲۰۱۲|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۳۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1939 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=5|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65BNw58Wb?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۳ فوریه ۲۰۱۲|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۵۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1959 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=11|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65BNxMgUg?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_59.php?reg=11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۳ فوریه ۲۰۱۲|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۷۰<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1970 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=7|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65BNyqKHA?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_70.php?reg=7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۳ فوریه ۲۰۱۲|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۷۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1979 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=7|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/61Dmp8Oa9?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_79.php?reg=7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۲۶ اوت ۲۰۱۱|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۸۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/61DmrClqp?url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۲۶ اوت ۲۰۱۱|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|بڵاوکەرەوە=«Демоскоп»|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۱۹۹۹<ref name="Перепись1999">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 года)publisher="Демоскоп"|ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit05.php|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/61Dmq7bcg?url=http://demoscope.ru/weekly/2004/0183/analit05.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۲۶ اوت ۲۰۱۱|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> !۲۰۰۹<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic composition of Azerbaijan: 2009 census|ناونیشان=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/65Bh6vFLe?url=http://pop-stat.mashke.org/azerbaijan-ethnic2009.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=۳ فوریه ۲۰۱۲|ڕێکەوتی سەردان=۱۹ اکتبر ۲۰۱۳|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |۴۱٬۱۹۳ |۶٬۰۰۵ |۱٬۴۸۷ |۵٬۴۸۸ |۵٬۶۷۶ |۱۲٬۲۲۶ |۱۳٬۱۰۰ |۶٬۱۰۰ |} == کوردستانى سوور(١٩٢٣-١٩٢٩) == لە سەردەمى لینین و بە راسپاردەى دەوڵەتى تازە دامەزراوى کۆمۆنیستى ، کوردانی لاچین (نێوان قەرەباخ و ئەرمەنستان)، لە ساڵی ١٩٢٣ ئەم ناوچەیەیان لە ژێر ناوی کۆمارى ئۆتۆنۆمی ([[کوردستانی سوور]]) ڕاگەیاند، تا ساڵى ١٩٢٩ درێژەى کێشا بەڵام لە ئەنجامی سیاسەتى کۆمۆنیستەکانی سۆڤیەت و فشارى باقرۆف و ئازەریە تۆڕانیەکان، کۆمارەکە هەڵوەشێنراوە. دواى ساڵى ١٩٩٢ و رووخانى [[کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ترانسقەوقاز|کۆمارى سۆڤییەت]]  هەوڵیک لەلایەن کوردانى لاچین درا بۆ دووبارە نوژەنکردنەوەى کۆمارى [[کوردستانی سوور|کوردستانى سوور]] بەڵام ئاگرى شەڕی [[ناگۆرنۆ-قەرەباغ]] نێوان ئازەرى و ئەرمەن ئەم هەوڵانەى کردن بە زووخاڵ. [[پەڕگە:Red kurdistan 1923 1929.png|وێنۆک|نەخشەى کوردستانى سوور (بە رەنگى سەوز)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کوردە دابڕاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurds in Azerbaijan}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] l3gp52jt0lvpw48hgbgw9rghaasknmk 0 108316 1697240 1534536 2026-10-30T01:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1697240 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ژمارەیەک ڕووبار وەکوو کاندیدی کورتترین ڕووبارەکانی عالەم ناسراون. لەم ناوەدا چەمێک کە لە [[کانی بڵ]]ەوە سەرچاوە دەگرێ و درێژیی ١٥ مەترە کورتترینیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووداو؛ کانی بڵ تووشی قەیران دەبێ | ناونیشان = http://rudaw.net/sorani/kurdistan/0707201418 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٤ی ئابی ٢٠١٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20140826114754/http://rudaw.net/sorani/kurdistan/0707201418 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٦ی ئابی ٢٠١٤ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کانی بڵ]] یەکێک لە پڕئاوترین کانییەکانی [[کوردستان]]ە. لێرەدا ژمارەیەک لەم کوڵەچەمانە دەنووسرێن: ==ئاسیا== * چەمی [[کانی بڵ]] لە [[ئێران]]. ==ئەمریکا== * [[ڕووباری ڕۆ]] لە [[ویلایەتە یەکگرتوەکان]]دا بە درێژیی ٦١ مەتر ==ئەورووپا== * [[چەمی ئۆمبلا]] لە [[کرواتیا]]دا بە درێژیی ٣٠ مەتر ==سەرچاوە== * United States Geological Survey. "United States Geological Survey Topographic Map". TopoQuest. Retrieved April 4, 2011. The maps include river mile (RM) markers for the entire length of the Klamath and Link Rivers. The markers begin at the mouth of the Klamath on the Pacific Ocean, and the Link flows from between markers 255 and 254 to marker 253. The relevant map quadrangle is Klamath Falls. {{پەراوێزەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ڕووبارەکان]] rx4skrfw4aspvazx94y5glhqjcdvax6 0 114069 1697335 1559020 2026-10-30T07:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697335 wikitext text/x-wiki {{Short description|کوردانی پەیڕەوی ئایینی مەسیحییەت}} {{Infobox religious group | group = کوردە مەسیحییەکان<br>{{nobold|کوردە مەسیحییەکان}} | image = | image_caption = | population = | founder = | regions = [[کوردستان]] و [[دیاسپۆرای کوردی]] | tablehdr = | religions = [[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیکیزم]]، [[کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژهەڵات|ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژهەڵات]]، [[پرۆتێستانتیزم]] | scriptures = [[ئینجیل]] | languages = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانەکانی زازا-گۆرانی|زازا–گۆرانی]] }} '''کوردە مەسیحییەکان''' (بە کورمانجی: Kurdên Xirîstiyan) ئاماژەیە بۆ ئەو [[کورد|کوردانەی]] پەیڕەوی [[مەسیحییەت]] دەکەن. <ref>Seker, Can (2006). "Zerdeştî û Ezdayetî". Amida Kurd.</ref> هەندێک لە کوردەکان لە مێژوودا پەیڕەوی مەسیحییەتیان کردووە و بە مەسیحی ماونەتەوە کاتێک زۆربەی کوردەکان [[بڵاوبوونەوەی ئیسلام لە نێوان کوردان|گۆڕدران بۆ ئیسلام]]، بەڵام زۆرینەی مەسیحییە کوردەکانی سەردەم [[گۆڕینی ئایین|کۆنڤێرتن]]. <ref>Kennedy, Hugh N. (2004). The Prophet and the age of the Caliphates. Pearson-Longman.</ref> لە ڕووی مێژووییەوە، ئەو کوردانەی بوونەتە مەسیحی لە پاشخانە جیاوازەکانەوە هاتبوون، لەوانە [[ئایینە ئێرانییە کۆنەکان]]، [[زەردەشتی]]، [[ئیسلام]]، و [[ئێزیدی]]. == مێژوو == لە سەدەی ١٠ی زایینیدا، میرێکی کورد بە ناوی [[ئیبن دەحاک]]، کە خاوەنی قەڵای جەعفەری بوو، لە ئیسلامەوە گۆڕدرا بۆ [[کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژهەڵات|مەسیحییەتی ئۆرسۆدۆکس]] و لە بەرامبەردا بیزەنتییەکان زەوی و قەڵایەکیان پێبەخشی. <ref>Vasilyev, A. (1902). Vizantija i araby. Vol. II. p. 220.</ref> لە ساڵی ٩٢٧ی زایینی، خۆی و خێزانەکەی لە کاتی هێرشێکی سامال ئەلدۆلەفی لەسێدارە دران. <ref>Robinson, Paul F. (2003). Just War in Comparative Perspective. p. 162.</ref> لە کۆتایی سەدەی ١١ و سەرەتای سەدەی ١٢ی زایینیدا، کوردە مەسیحییەکان کەمینەیەکی سوپای شاری قەڵای [[شەیزەر]]یان لە نزیک حەما لە سووریا پێکدەهێنا. <ref>David Nicolle, Christa Hook (1994). Saracen Faris, 1050-1250 AD. Osprey Publishing.</ref> بنەماڵەی [[زەکاریان-مخارگێردزێلی]]، کە خانەدانێکی ئەرمەنی–گورجی بوون و ڕەچەڵەکیان [[کورد]] بوو، لە سەدەی ١٣ی زایینیدا فەرمانڕەوایی بەشەکانی باکووری [[بەرزاییەکانی ئەرمەنستان]]یان دەکرد. <ref>Minorsky, Vladimir (1953). Studies in Caucasian History. p. 102.</ref> [[مارکۆ پۆلۆ]] لە کتێبەکەیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە کەمینەیەک لە ئەو کوردانەی لە ناوچە شاخاوییەکانی [[مووسڵ]] نیشتەجێ بوون مەسیحی بوون. <ref>Polo, Marco. The Travels of Marco Polo. Chapter 5.</ref> لە سەدەی ١٧دا، مژدەدەرانی کارمەلیت و یەسووعییەکان ڕوویان لە ناوچە ئێزیدییەکان کرد بۆ گۆڕینی ئایینیان بۆ مەسیحییەت. <ref>Collective and State Violence in Turkey (2020). pp. 405-406.</ref> لە سەدەی ١٩دا، حکومەتی عوسمانی دەستی کرد بە مژدەدەری ئیسلامی بۆ ئێزیدییەکان وەک کاردانەوەیەک بەرامبەر مژدەدەرە مەسیحییەکان. <ref>Encyclopedia of the Ottoman Empire (2009). p. 602.</ref> == کوردە مەسیحییەکانی هاوچەرخ == کەنیسەی "کوردزمان"ی مەسیح لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠٠ لە [[هەولێر]] دامەزرا، و لقەکانی لە پارێزگاکانی [[سلێمانی]] و [[دهۆک]] هەیە. <ref>Revival Times (2007). "Kurdish Church in Iraq".</ref> بەپێی وتەی گۆڕاوانی ئایینی، مەزندە دەکرێت لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە نزیکەی ٥٠٠ گەنجی کوردی موسڵمان لە سەرانسەری کوردستان بووبێتنە مەسیحی. <ref>IRIN News (2007). "Threaten to kill Christian converts in north".</ref> دوای [[هەڵوەشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت]]، شەپۆلێکی گۆڕینی ئایینی کورد بۆ مەسیحییەت ڕوویدا، بەتایبەتی لە وڵاتی [[ئەرمینیا]] کە نزیکەی ٣،٦٠٠ ئێزیدی تا ساڵی ٢٠١٩ بوونەتە [[مەسیحی]]. <ref>Statistics of Armenia (2019). Population by Religious Belief.</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دوای تێکشکانی داعش، نزیکەی ٨٠-١٠٠ کورد لە شاری [[کۆبانی]] بوونە مەسیحی و یەکەم کەنیسەیان لەو شارە کردەوە. <ref>Reuters (2019). "Christianity grows in Syrian town once besieged by Islamic State".</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[ئایین لە کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{شریتی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق|تورکیا|کوردستان}} {{عێراق-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردە مەسیحییەکان]] [[پۆل:مەسیحییەت لە کوردستان]] [[پۆل:گرووپە مەسیحییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مەسیحییە کوردەکان]] pwjd4dxyix115np75x65d2n03ealxrp 4 117863 1697079 1693441 2026-10-29T19:52:20Z حوسێن 42516 /* Hawk و goshawk و buzzard */ بەشی نوێ 1697079 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت. :::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟) :::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.) :::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت). :::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت. :::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.'' [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Intensity == چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت ::The intensity of the music was too much for the neighbors. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەهێزی؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Fast-growing == ''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&f=0&d=2&d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە. ::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ ::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Burgundy == شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Variety == لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Cedar یان Cedrus == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Endemism و Endemic == چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Glide == بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Sap == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Nectar == ئەی ئەمەیان؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Temperate == بۆ نموونە، temperate forest دەبێ بە چی؟ ''دارستانی فێنک'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Hawk و goshawk و buzzard == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] سڵاو! یارمەتیی ئێوەم پێویستە تا ناوی گەلێک باڵندە لە ویکیپیدیا یەکلایی بکەین. ڕاستە کە Hawk ھەر بە ''باز'' وەردەگێڕدرێ، بەڵام ئەگەر لە ئەو باڵندانە بنۆڕین کە hawk لە ناویان دا ھەیە؛ دەبینین کە تەنیا جۆرێکیش لە کوردستان دا ناژی! [https://en.wikipedia.org/wiki/Accipiter ئێرە] و [https://en.wikipedia.org/wiki/Buteo ئەوێ] ببینن. کورد باڵندەیەکی نەدیبێ و نەیناسیبێ، چۆن ناوی بۆ دەبێ؟ بە ڕای من ''باز'' دەبێ goshawk بێ، لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا وا ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/baz#:~:text=noun-,goshawk] ھەروەھا، نازانم buzzard چییە و نازانم دەبێ چی بۆ دابنێین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٥٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) aucnh98sp1dd26gplm7h3td10883va1 1697095 1697079 2026-10-29T20:06:03Z Pirehelokan 5097 /* Hawk و goshawk و buzzard */ 1697095 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئەمە وا وتت ناو نییە ئاوەڵناوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لەمە دڵنیا نیم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ڕاستە خۆڕسک بە واتای 'سروشتی'' دێت، بەڵام شتێک کە بە سروشتی لە شوێنێک بڕوێت ئەوە native/خۆڕسکیشە ـیشە بەو شوێنە، و لە هەر شوێنی دیکە دەستکردە لە زۆر حاڵەتدا، و بەم شێوەیە ''خۆڕسک'' زۆرجار واتای وشەی ''ڕەسەن'' دەگەیەنێت، کە ڕاستەوخۆ واتای ئەو شوێنە دەدات کە بۆ یەکەمجار تێیدا بە سروشتی بڵاوبووە (بە بێ گرنگیدان بە سنووری وڵاتان کە مرۆڤ بۆ مرۆڤ درووستی کردوون ئەگەر ناوی وڵات بەکارنەهاتبێت، و ئەگەر ناوی وڵات بەکارهاتبوو ئەوا ئەو وڵاتە ''ڕەسەنە'' کە سەرەتا لێیەوە تەشەنەی کرد). هەرچەندە دواتر بە شوێنی دیکەشدا بڵاوبووبێت بە سروشتی، تەنها یەکەم شوێن بە native/ڕەسەن دادەنرێت. وشەی native واتای دیاریکراوی هەیە لە ئینگلیزیدا کە دەکرێت هیچ وشەیەک ڕاستەوخۆ لە کوردیدا ئەو واتایەی نەبێت، بە پێی بەستێن (context) دەکرێت ''خۆڕسک''، ''ڕەسەن''، و/یان ''خۆجێ'' ڕاست بێت. :::::::- ئەم درەختە خۆجێیە لە ژاپۆن و گابۆن. (واتا لەم دوو شوێنە هەیە، بەڵام خۆجێ واتای سرووشتی/ڕەسەن دەدات؟) :::::::- ئەم درەختە ڕەسەنە بە ژاپۆن و گابۆن. (ئەم ڕستەیە ناکرێت ڕاست بێت چونکە ئەم دوو وڵاتە زۆر لێک دوورن و ئەگەری زۆر کەمە هەیە ڕووەکێک ڕەسەن بێت بەم دوو وڵاتە، و ‌هیچ وڵاتی دی نا (وشەی ''ڕەسەن'' ئەم واتایە زیاد دەکات چونکە هەر شوێنی دیکە باس نەکرابێت واتا ڕەسەن نییە)، بەبێ دەستێوەردانی مرۆڤ. خۆ ئەگەر هندستان و پاکستان بڵێت ئەکرێت چونکە هاوسنوورن.) :::::::- ئەم درەختە خۆڕسکە لە ژاپۆن و گابۆن. (کێشەی نییە ڕستەکە و واتا بە سرووشتی لەم دوو وڵاتە هەیە، بەڵام ئەشکرێت بە سرووشتی لە چەندین شوێنی دیکەش هەبێت). :::::::وشەی بووم ئێستا بە تەنها بەکارنایەت لە زۆر شوێن، زیاتر لە وشەی بومەلەرزە و بەروبووم ماوەتەوە (fossil word)، و پێم وانییە درووست بێت. :::::::بە گشتی دەکەوێتە سەر بەستێن لەو ڕستەی دەتەوێت ''ڕەسەن'' درووستترە یان ''خۆڕسک''. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١٧:١٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: ''مەڵبەندی، مەڵبەندخواز.'' [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] نازانم. نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٣١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە فەرھەنگی وێنەداری گیاندارانی کەمال جەلال غەریب شەیتانۆکەی ڕووت و شەیتانۆکەی باخچە ھاتووە بۆ slug. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Intensity == چی بۆ ئەمە باشە؟ توندیەتی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:١٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تین، گوڕ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمە زیاتر بۆ گەرما باشە بو نموونه لێرەدا ناگونجێت ::The intensity of the music was too much for the neighbors. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەهێزی؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٨:٠٤، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە ھەر یانی strength. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ڕاست دەکەی، بەڵام intensity هاوواتای strengthە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٢٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Fast-growing == ''زووڕەس'' چۆنە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :'''''ڕەس-''''' کامە چاوگە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%DA%95%DB%95%D8%B3%DB%8C%D9%86&f=0 ڕەسین]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::ئەگەر وا بێ '''''زووڕسک''''' باشترە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::من زووڕەسم بە لاوە جوانترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٢٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''زووڕەس'' خۆی ھەیە، [https://lex.vejin.net/ck/search?t=زووڕەس&f=0&d=2&d=1 ببینن]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::پێشنیارەکەی کاک چالاک ڕەنگە چاکتر بێ، ئەو لە [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86#:~:text=%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-,%DA%95%D9%88%D9%88%D8%A7%D9%86%20%D9%88%20%D9%87%DB%95%DA%B5%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86 ''ڕسکان''] دایڕشتووە کە بە مانای ''ڕوان'' دێ. وەکوو ''خۆڕسک'' دروست بووە. ::::::خۆڕسک = ئەوەی بە خۆ دەڕسکێ/دەڕوێ ::::::زووڕسک = ئەوەی زوو دەڕسکێ/دەڕوێ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ وایە ''زووگەیشتن'' و ''زووڕسکان'' جیاوازن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٥:١٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Burgundy == شەرابی؟ ھەناری؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٥٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Variety == لە ڕوەکناسی دا variety لەخوار species (جۆر) و subspecies (ژێرجۆر)ەوەیە، چیی پێ ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٢٧، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] چەشن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Cedar یان Cedrus == ئەمە بە کوردی ناوی ھەیە؟ عەرەب ''أرز'' (بە ڕێنووسی کوردی: ''ئەرز'') بە ئەمە دەڵێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٢٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Endemism و Endemic == چی بۆ ئەمانە چاکن؟ بۆ نموونە دەڵێن کە Lemurs are endemic to the island of Madagascar، ئەمە یانی لێموورەکان تەنیا لە دوورگەی ماداگاسکار دا ھەن. ئەمە لە خۆجێ (native)یە جیایە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:١١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Glide == بۆ نموونە، flying squirrel does not fly, it glides، دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٥٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Sap == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Nectar == ئەی ئەمەیان؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] شیلە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Temperate == بۆ نموونە، temperate forest دەبێ بە چی؟ ''دارستانی فێنک'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == Hawk و goshawk و buzzard == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] و @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] سڵاو! یارمەتیی ئێوەم پێویستە تا ناوی گەلێک باڵندە لە ویکیپیدیا یەکلایی بکەین. ڕاستە کە Hawk ھەر بە ''باز'' وەردەگێڕدرێ، بەڵام ئەگەر لە ئەو باڵندانە بنۆڕین کە hawk لە ناویان دا ھەیە؛ دەبینین کە تەنیا جۆرێکیش لە کوردستان دا ناژی! [https://en.wikipedia.org/wiki/Accipiter ئێرە] و [https://en.wikipedia.org/wiki/Buteo ئەوێ] ببینن. کورد باڵندەیەکی نەدیبێ و نەیناسیبێ، چۆن ناوی بۆ دەبێ؟ بە ڕای من ''باز'' دەبێ goshawk بێ، لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا وا ھاتووە.[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/baz#:~:text=noun-,goshawk] ھەروەھا، نازانم buzzard چییە و نازانم دەبێ چی بۆ دابنێین. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٥٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) :من زانیاریی وردم لەسەر پۆلێنی ئەم مەلانە نیە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٦، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) lc0m1ygmpjfk9mmypcnhrzhpurua89r 0 118578 1697182 1549380 2026-10-29T22:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1697182 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:Hamsun bldsa HA0341.jpg|وێنۆک|کنوت هەمسون]] '''کنوت ھمسۆن''' (ماوەی ژیان ٤ی ئابی ١٨٥٩ تاکوو ١٩ی شووباتی ١٩٥٢). کنوت بەڕەچەڵەک نەرویژییە و یەکێکە لەمەزنترین نووسەرەکانی جیھان لە سەدەی بیستەمدا،ژیانی منداڵی زۆر بەنەھامەتی بردۆتە سەر، دوای ئەوەی لە [[ئەمریکا]] کاری جۆراوجۆری کردووە بۆ پەیداکردنی بژێوی ژیانی دووچاری نەخۆشی بووە و گەڕاوەتەوە بۆ وڵاتەکەی خۆی دوای ئەوەی چاکبۆتەوە دووبارە ڕۆشتۆتەوە بۆ ویلایەتەیەکگرتوەکانی ئەمریکا و ئاشنایەتیەکی تەواوی لەگەڵ ژیانی ئەمریکادا پەیداکردووە. کنوت ھەمسۆن ساڵی ١٨٨٩ کتێبێکی بڵاوکردۆتەوە بەناوی ژیانی ڕۆشنبیری لەئەمریکای سەردەم، لەساڵی ١٨٩٠ ووتارێکی لەژێر ناونیشانی ژیانێکی بێئاگا لەڕوح بڵاوکردۆتەوە و بەتوندی ھێرشی کردۆتە سەر واژەواژی ژیانی مادی ئەمریکا، لە زۆربەی شارەکانی نەرویج موحازەرەی لەسەر ژیانی مادی ئەمریکا وتۆتەوە و بە دژ بە مرۆڤ و دژ سروشت وەسفی کردووە و دیموکراسی ئەمریکای بە ساختە ناوبردووە، ساڵی ١٨٩٠ چیرۆکی پرسێتی بڵاوکردۆتەوە و ناوبانگێکی جیھانی بەربڵاوی لەڕێگای ئەم کتێبەوە دەرکردووە، لەم چیرۆکەدا ئیدانەی شارستانیەتی مادی دەکات و بەپیسکەری ژیانی مرۆڤایەتی ناوی دەبات. کنووت ھەمسون زیاتر لەجارێک بەتوندی دووچاری نەخۆشی ئەعساب بۆتەوە و لەکۆتایی ژیانیشدا ئەم نەخۆشیە بەتەواوەتی تێکی داوە بەجۆرێک تەنانەت کۆنتڕۆڵی بەسەر ھەڵسوکەوت و قسەکردنی خۆیشیدا نەماوە، بەردەوام شانازی بەوەوە کردووە کە خەڵکی لادێیە و لەھەموو نووسینەکانیشیدا باسی لە ڕۆمانسیەتی کشتوکاڵی کردووە و بەباشتری زانیوە لە واژەواژی شارستانیەتی نوێ، لەساڵی ١٩٢٠ خەڵاتی نۆبڵی بۆ ئاداب وەرگرتووە. لەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانی دووەم کنووت ھمسۆن لەبەر ئەوەی لەلایانگرانی ھیتلەر بووە حوکم دراوە و خراوەتە نەخۆشخانەی دەرونیەوە، لەکۆتایی ژیانیشیدا لەگۆشەگیریدا ژیانی بەسەربردووە و خەڵکیش وەکو ناپاکی نیشتیمانی سەیریان کردووە، لە ١٩ی شووباتی ساڵی ١٩٥٢ کۆچی دوایی کردووە. ==سەرچاوە== *[https://ar.wikipedia.org/wiki/كنوت_همسون ویکیپیدیای عەرەبی] {{پۆلی کۆمنز|Knut Hamsun}} {{شریتی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:نووسەرە مۆدێرنەکان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:پەندکراوەکانی نەرویژ]] q4uw7x9grtsmgxag4a5rl76nhfv8jik 0 119402 1697177 1546331 2026-10-29T22:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1697177 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Prince Metternich by Lawrence.jpeg|وێنۆک|کلیمنس مترنیچ]] '''شا کلیمنس فینزڵ مترنیچ''' (ماوەی ژیان:١٥ی ئایاری ١٧٧٣ تاکوو ١١ی ١١ی حوزەیرانی ١٨٥٩) ، [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدار]] و پیاوی [[نەمسا|دەوڵەتی نەمسا]] بووە و لەگرنگترین کەسایەتیەکانی سەدەی نۆزدەھەم بووە، لە ١٥ مایۆی ساڵی [[١٧٧٣]] لەناوەڕاستی ڕۆژئاوای [[ئەڵمانیا]] لەدایک بووە، ساڵی ١٧٨٧ مێتەرنیش لەزانکۆی ستراسبۆرگی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] دەستی بەخوێندن کردووە، بەڵام دوای ھەڵگیرسانی [[شۆڕشی فەڕەنسا|شۆڕشی فەرەنسا]] لە ساڵی [[١٧٨٩]] ناچار بووە واز لەخوێندن بھێنێت و فەرەنسای بەجێھێشتووە. مێتەرنیش ساڵی ١٧٩٢ لەڕیزی حکومەتی نەمسا ئیشی کردووە، دوای ئەوەی دوو ساڵ لە [[ئینگلتەرا]] ماوەتەوە ڕۆشتووە بۆ [[ڤیێنا]] و ساڵی ١٧٩٥ ھاوسەرگیری لەگەڵ کۆنتیس ئیلیانوور فۆن مێتەرنیش کردووە کە کچی ڕاوێژکارێکی پێشووی ئیمپراتۆریەتی پێشووی نەمسا بووە ھەر بۆیە وەکو [[باڵیۆز]] لە شوێنێکی باڵا لەنەمسا دامەزراوە، ساڵی ١٨٠٣ وەکو باڵیۆز لە [[بەرلین]] دامەزراوە و دواتر [[ناپۆلیۆن بۆناپارت|ناپلیۆن]] داوای لێکردووە وەکو باڵیۆزی نەمسا بڕوا بۆ [[پاریس]] و لە ساڵی ١٨٠٦ لە پاریس دامەزراوە. ساڵی ١٨٠٩ دوای ھەڵگیرسانی جەنگی نێوان نەمسا و فەڕەنسا مێتەرنیش دەستگیرکراوە و خراوەتە زیندانەوە وەکو تۆڵەسەندنەوەیەک لە نەمسا کە دوو کارمەندی فەرەنسای دەستبەسەر کردبوو، کاتێک کە ناپلیۆن ڤێیەنای داگیرکرد بەرامبەر بە ئازاد کردنی دوو کارمەندە فەرەنسیەکە ئەویشیان ئازاد کردووە، لە ساڵی ١٨٠٩ لەلایەن ئیمپراتۆرەوە کراوە بە وەزیری دەروەی نەمسا و تاکو ساڵی ١٨٤٨ لەم پۆستە بەردەوام بووە. دوای دۆڕاندنی ناپلیۆن ناوی مێتەرنیش وەکو [[ئەستێرە]] درەوشاوەتەوە، لە ساڵی ١٨١٣ نازناوی [[شا]] و کۆنتی لێنراوە، لەماوەی ٣٠ ساڵدا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە سیاسەتی [[ئەورووپا|ئەورووپادا]] و [[مێژووناس|مێژوو نووسانیش]] ماوەی ساڵی ١٨١٥ بۆ ساڵی ١٨٤٨ یان ناو ناوە بە ناوی سەردەمی مێتەرنیش، بە دانەری بنەماکانی کاری سیاسی دادەنرێت کە زلھێزەکانی ئەورووپا لەدوای کەوتنی ناپلیۆن بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ پەیڕەویان کردووە. کلیمنس فۆن مێتەرنیش لە ١١ یۆنیۆی ساڵی ١٨٥٩ لەڤیێنا کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوە == * [//ar.wikipedia.org/wiki/كليمنس_فون_مترنيش ویکی عەرەبی] {{پۆلی کۆمنز|Prince Klemens Wenzel von Metternich}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|مێژوو|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٣]] [[پۆل:مردووانی ١٨٥٩]] [[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی بێخوایی]] iyxnjlbi84w6kmw4ffg2iywwgn81sbv 0 119650 1697055 1546318 2026-10-29T19:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1697055 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کلارا زێتکین''' (ئیسنیەر ٥ی تەممووزی [[١٨٥٧]] - ٢٠ی حوزەیرانی [[١٩٣٣]]) [[سیاسەتمەدار|سیاسەتمەدارێکی]] ئەڵمانی چەپڕەو بووە و داکۆکی لە مافەکانی ئافرەت کردووە، وەکو [[مامۆستا]] لەقوتابخانەکانی ناوەندی وانەی وتۆتەوە، لەساڵی ١٨٧٥ەوە و لەسەردەمی بسمارک لەپێشەنگی ئەو ئافرەتانە بووە کە لەپێناو ئازادییە گشتیەکانی ئافرەتاندا تێکۆشاوە و بەشداریکردووە لە بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاری سیاسی و کۆمەڵایەتی سەدان کڕێکاری ئافرەتی ئەڵمانی. کلارا زێتکین بەھۆی ئەوەی لەلایەن پۆلیسەوە ڕاوەدوونراوە، ساڵی ١٨٧٨ ھەڵھاتووە بۆ زوریخ ، تاکو ساڵی ١٩١٧ ئەندامێکی چالاکی حزبی دیموکراسی یەکگرتوی ئەڵمانیا بووە، دواتر چۆتە نێو باڵی چەپی حزبی دیموکراتی یەکگرتووی بێلایانی ئەڵمانیا، ساڵی ١٨٩١ ڕۆژنامەی ھاوسەنگی دامەزراندووە، ھەروەھا یەکگرتووی سەبارتاکۆسییەی دامەزراندووە کە کورتکراوەی سبارتاکۆسی ئازادکەری کۆیلەکان بووە. ساڵی ١٩١٠ پێشنیاری بۆ سکرتاریەتی نێودەوڵەتی ئافرەتانی یەکگرتوو کردووە لە [[٨ی مارس|٨ی مارسی]] ھەموو ساڵێک ئاھەنگ بۆ ئافرەتە تێکۆشەرەکان بگێڕدرێت، لە ساڵی ١٩٣٢ ئەو کاتە کە ئەندامی پەرلەمانی ئەڵمانیا بووە، وتارێکی پێشکەشکردووە کە دواتر بۆتە بەڵگەیەکی مێژوویی، لەو وتارەیدا داوای لەگەلی [[ئەڵمانیا]] کردووە دژایەتی فاشیەت بکەن. وەکو ڕێزلێنانێک بۆ کلارا زێتکین [[ئاڵمانیای ڕۆژھەڵات|ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] وێنەکەیان لەسەر دراوەکەیان داناوە. لە [[٢٠ی حوزەیران|٢٠ی حوزەیرانی]] ساڵی ١٩٣٣ کۆچی دوایی کردووە. == سەرچاوە == * ویکیپیدیای عەرەبی. {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ئەڵمانیا|سۆشیالیزم|سیاسەت|ڕووسیا|فەڕەنسا|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Clara Zetkin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:نووسەرانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:نووسەرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانی]] [[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] c8gsx8ouhad4q4ybdbcqy1s52f27n13 1 120535 1697381 1481756 2026-10-30T09:59:23Z حوسێن 42516 /* گواستن */ بەشی نوێ 1697381 wikitext text/x-wiki نازانم ناوی ئەم وتارە بنێین چی؟ ئایا کەسێک دەزانێ ناوە کوردییەکەی ئەم گیانلەبەرە چیە؟ یان لانیکەم ئایا بۆ وشەی '''سەمەندەر''' وشەیەکی بەرامبەرمان لە کوردیدا (سۆرانی) هەیە؟ چون بڕوا ناکەم '''قۆڕی''' و '''سەمەندەر''' یەک شت بن!! [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٩:٥٦، ٨ی نیسانی ٢٠١٥ (UTC) :لە ویکیفەرهەنگدا بۆ بەرامبەری salamander [https://ku.wiktionary.org/wiki/salamander ئەمانە] نووسراوە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٩:٥٨، ٨ی نیسانی ٢٠١٥ (UTC) ::دەیگوێزمەوە بۆ خەجخەجۆکە. بە کرمانجی بە newt ئەڵێن خەجخەجۆکە. لێرە لە [https://ku.wiktionary.org/wiki/xecxecok ویکیفەرھەنگ] دوو مەتەڵی کرمانجیش دەربارەی نووسراوە. خەجخەجۆکە یا newt ئەگەرچی لە بنەماڵەیەکی سەمەندەرەکانە بە ناوی [[en:Salamandridae]]، بەڵام تایبەتی ناوچەگەلی کوردەوارییە. ئەم جۆرە سەمەندەرە چەندین ناوی ھەیە لە ناوچە جۆراوجۆرەکان: مەریوان: بڵقەوەرە (یانی بڵقەخۆرە)، لە موکریان: بووکەکانیلە، ھەروەھا حاجی باریک. لە ھەمانە بۆرینەدا ھەژار نووسیویە جۆرێ قورواق، جۆرێ مارمیلکە کە لە ئاگردا ناسووتێ. دیارە مەبەستی سەمەندەرە کە لە ئەفسانەکاندا ھەیە کە لە ئاگردا ناسوووتێ. بووسەعید ئەڵێ: من مرغ به یک شعله کبابم بگذار/کین آتش را سمندری می‌باید. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٥:١٨، ٤ی ئایاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=639866 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032521/http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF بۆ http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032512/http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%25D8%25AE%25D8%25B7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B6-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B9%25D9%2584%25D8%25AA-%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B2%25DB%258C%25D8%25B3%25D8%25AA%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587 بۆ http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032513/https://www.irna.ir/news/82577211/%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25B4%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B1%25D9%258A-1230-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586 بۆ https://www.irna.ir/news/82577211/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%8A-1230-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٠، ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998183 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032521/http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF بۆ http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٧، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1312495 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032512/http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%25D8%25AE%25D8%25B7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B6-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B9%25D9%2584%25D8%25AA-%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B2%25DB%258C%25D8%25B3%25D8%25AA%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587 بۆ http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەلەمەندەری کوردستانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481755 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210613002110/https://www.speciesconservation.org/case-studies-projects/kurdistan-spotted-newt/805 بۆ http://www.speciesconservation.org/case-studies-projects/kurdistan-spotted-newt/805 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == گواستن == سڵاو، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]! بۆچی ناوی ئەم وتارەت بۆ ''سەلەمەندەری کوردستانی'' گواستووە؟ لە کاتێک دا کورد ناوی تایبەتی بۆ ئەم گیانلەبەرە ھەیە، چ پێویست دەکا ناوە ئینگلیزییەکە وەربگێڕی؟ لە ئینگلیزیش دا سەلەمەندەر ھەیە ناوی تایبەتی ھەیە و ھەر بە ئەوە بانگ دەکرێ، وەک [[:en:Hellbender]] یان [[:en:Mudpuppy]]. ''بووکەکانیلە'' چاکترە و لە وێبگەی biodiversityش دا ''بووکەکانی'' ھاتووە.[https://biodiversity.krd/ku/species/11] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٥٩، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) suyz8gpr27s8b2lvk6j3vn3kbskxujx 1697382 1697381 2026-10-30T10:00:30Z حوسێن 42516 1697382 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == نازانم ناوی ئەم وتارە بنێین چی؟ ئایا کەسێک دەزانێ ناوە کوردییەکەی ئەم گیانلەبەرە چیە؟ یان لانیکەم ئایا بۆ وشەی '''سەمەندەر''' وشەیەکی بەرامبەرمان لە کوردیدا (سۆرانی) هەیە؟ چون بڕوا ناکەم '''قۆڕی''' و '''سەمەندەر''' یەک شت بن!! [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٩:٥٦، ٨ی نیسانی ٢٠١٥ (UTC) :لە ویکیفەرهەنگدا بۆ بەرامبەری salamander [https://ku.wiktionary.org/wiki/salamander ئەمانە] نووسراوە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٩:٥٨، ٨ی نیسانی ٢٠١٥ (UTC) ::دەیگوێزمەوە بۆ خەجخەجۆکە. بە کرمانجی بە newt ئەڵێن خەجخەجۆکە. لێرە لە [https://ku.wiktionary.org/wiki/xecxecok ویکیفەرھەنگ] دوو مەتەڵی کرمانجیش دەربارەی نووسراوە. خەجخەجۆکە یا newt ئەگەرچی لە بنەماڵەیەکی سەمەندەرەکانە بە ناوی [[en:Salamandridae]]، بەڵام تایبەتی ناوچەگەلی کوردەوارییە. ئەم جۆرە سەمەندەرە چەندین ناوی ھەیە لە ناوچە جۆراوجۆرەکان: مەریوان: بڵقەوەرە (یانی بڵقەخۆرە)، لە موکریان: بووکەکانیلە، ھەروەھا حاجی باریک. لە ھەمانە بۆرینەدا ھەژار نووسیویە جۆرێ قورواق، جۆرێ مارمیلکە کە لە ئاگردا ناسووتێ. دیارە مەبەستی سەمەندەرە کە لە ئەفسانەکاندا ھەیە کە لە ئاگردا ناسوووتێ. بووسەعید ئەڵێ: من مرغ به یک شعله کبابم بگذار/کین آتش را سمندری می‌باید. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٥:١٨، ٤ی ئایاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=639866 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032521/http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF بۆ http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032512/http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%25D8%25AE%25D8%25B7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B6-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B9%25D9%2584%25D8%25AA-%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B2%25DB%258C%25D8%25B3%25D8%25AA%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587 بۆ http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032513/https://www.irna.ir/news/82577211/%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25B4%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B1%25D9%258A-1230-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D9%2583%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25D9%2586 بۆ https://www.irna.ir/news/82577211/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%8A-1230-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%83%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٠، ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998183 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032521/http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF بۆ http://www.iribnews.ir/fa/news/2442991/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-57-%D8%AD%D9%84%D9%82%D9%87-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AF زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٥٧، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بووکە کانیلە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1312495 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190621032512/http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%25D8%25AE%25D8%25B7%25D8%25B1-%25D8%25A7%25D9%2586%25D9%2582%25D8%25B1%25D8%25A7%25D8%25B6-%25D8%25B3%25D9%2585%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1-%25D8%25AE%25D8%25A7%25D9%2584-%25D8%25B2%25D8%25B1%25D8%25AF-%25D8%25B3%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25B4%25D8%25AA-%25D8%25B9%25D9%2584%25D8%25AA-%25D8%25AA%25D8%25AE%25D8%25B1%25DB%258C%25D8%25A8-%25D8%25B2%25DB%258C%25D8%25B3%25D8%25AA%25DA%25AF%25D8%25A7%25D9%2587 بۆ http://www.ghatreh.com/news/nn39733801/%D8%AE%D8%B7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B6-%D8%B3%D9%85%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D8%B1%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D8%AA%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%A8-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەلەمەندەری کوردستانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481755 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210613002110/https://www.speciesconservation.org/case-studies-projects/kurdistan-spotted-newt/805 بۆ http://www.speciesconservation.org/case-studies-projects/kurdistan-spotted-newt/805 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == گواستن == سڵاو، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]! بۆچی ناوی ئەم وتارەت بۆ ''سەلەمەندەری کوردستانی'' گواستووە؟ لە کاتێک دا کورد ناوی تایبەتی بۆ ئەم گیانلەبەرە ھەیە، چ پێویست دەکا ناوە ئینگلیزییەکە وەربگێڕی؟ لە ئینگلیزیش دا سەلەمەندەر ھەیە ناوی تایبەتی ھەیە و ھەر بە ئەوە بانگ دەکرێ، وەک [[:en:Hellbender]] یان [[:en:Mudpuppy]]. ''بووکەکانیلە'' چاکترە و لە وێبگەی biodiversityش دا ''بووکەکانی'' ھاتووە.[https://biodiversity.krd/ku/species/11] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٩:٥٩، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) aj6vclgx38pvyqpvk0kpm1lial725pw 0 122236 1697300 1582045 2026-10-30T04:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1697300 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وێبگەیەکی بەرھەمی ژێرنووسکراوی کوردی}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox website | name = کوردسینەما | logo = Kurdcinema LOGO.png | logo_size = 200px | logo_alt = لۆگۆی کوردسینەما | url = https://kurdcinama.com | commercial = | type = وێبگەی پەخشی نایاسایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://arshif.snurmedia.com/all-details.aspx?jimare=4307 |سەردێڕ=کوردسینەما یەکەمین ماڵپەڕی کوردییە فیلم بە ژێرنووسی کوردی بڵاودەکاتەوە |ئیش=سنور میدیا |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210803152136/http://arshif.snurmedia.com/all-details.aspx?jimare=4307 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | registration = ئارەزوومەندانەیە | language = [[زمانی کوردی|کوردی]] | author = بڕیار بورھان * | revenue = ڕێکلامەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://azhans.krd/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%DA%98%D8%A7/ |سەردێڕ=کوردسینەما لە بەسەرکردنەوەیەکی ئاژانسدا |ئیش=ئاژانس |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210803152137/http://azhans.krd/%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%85%D8%A7-%D9%84%DB%95-%D8%A8%DB%95%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%DA%98%D8%A7/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * | alexa = {{Steady}} ٤٢ لە [[عێراق]] ({{as of|٢٠٢١|٨|٣|alt=ئابی ٢٠٢١}})<ref name="alexa">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alexa.com/siteinfo/kurdcinama.com |سەردێڕ=زانیاری وێبگەی kurdcinama.com |ئیش=[[ئەلێکسا ئینتەرنێت|ئەلێکسا]] |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210807164909/https://www.alexa.com/siteinfo/kurdcinama.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * | launch_date = {{Start date and age|df=yes|٢٠١٣|٥|٢٦}} * | current_status = چالاک * | content_license = بێ مۆڵەت (بێجگە لە چەند فیلمێکی کوردی) }} '''کوردسینەما''' وێبگەیەکی کوردییە کە تایبەتە بە فیلم و زنجیرەکان بە ژێرنووسی کوردی، ھاوکات گرنگی بە ھەواڵ و زانیاری تایبەت بە سینەما و ئەستێرەکانی ئەو بوارە دەدات. کوردسینەما لە ڕۆژی ٢٦ی ئایاری ٢٠١٣ لەلایەن بڕیار بورھانەوە دامەزراوە. ئەو فیلمە بیانیانەی لە کوردسینەما بڵاودەکرێنەوە، لە دەرەوەی پاراستنی [[مافی لەبەرگرتنەوە]]ی بەرهەمهێنەرانی فیلمەکانن. == ڕیزبەندی ئەلێکسا == وێبگەکە لە ڕیزی جیھانیدا و بەپێی ئامارەکانی [[ئەلێکسا ئینتەرنێت|ماڵپەڕی ئەلێکسا]] لە پلەی #٣٨٬٣٥١ دێت، و لە ناوخۆی عێراقیش لە پلەی #١٩ دێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alexa.com/siteinfo/kurdcinama.com |سەردێڕ=kurdcinama.com Competitive Analysis, Marketing Mix and Traffic—Alexa |زمان=ئینگلیزی |بڵاوکەرەوە=www.alexa.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200325134709/https://www.alexa.com/siteinfo/kurdcinama.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>، وە ھەروەھا لەسەر ئاستی کوردستانیش لە پلەی ٥ ھەمدایە بەپێێ دواین ڕیزبەندی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.kurdcinama.com}} *[http://www.awene.com/2016/08/11/19717/ ماڵپەرێک بەفیلمەکانی بینەرانی کورد دەگەڕێنێتەوە بۆ سینەما] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160903020939/http://www.awene.com/2016/08/11/19717/ |date= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }} *[http://www.snurmedia.com/all-details.aspx?jimare=4307 سنور میدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151026053825/http://snurmedia.com/all-details.aspx?jimare=4307 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ }} *[https://web.archive.org/web/20170407192330/http://sulyon.com/Drejey-hawal.aspx?id=9368&LinkID=25 یەکەمین ماڵپەڕی کوردییە فیلم بە ژێرنووسی کوردی بڵاودەکاتەوە] <!--- بەستەری دەرەکی لەمە زیاتر دامەنێ، بەشی بەستەرە دەرەکییەکان بنکەدراوەی بەستەری پەیوەندیدار نین و ئەو بەستەرانەی کە دانراون بەسن ---> {{تووڵی دەروازە|فیلم|کوردستان|ئینتەرنێت|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|زمانی کوردی|فیلم|ئەنیمەیشن|کارتۆن|ئەنیمێ و مانگا|ھۆڵیوود|بۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکان]] [[پۆل:وێبگە کوردییەکان]] 0jd5jqtaytxytbkcn7r6ybk5jqt27t6 0 122908 1696993 1534231 2026-10-29T16:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1696993 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |image = |imagesize = | name = ڕادهاکریشنا جاگارلاموودی | birth_date = ١٠ی نۆڤەمبری ١٩٧٨ | birth_place = {{flag|India}} | occupation = دەرهێنەر | years_active = ٢٠٠٨ تا ئێستا | awards = [[خەلاتی ناندی]]<br/>[[خەڵاتی فیلم فەیر ساوت]] }} '''ڕادهاکریشنا جاگارلاموودی''' بە [[زمانی تێلووگوو]] :(రాధాకృష్ణ జాగర్లముడి) هەروەها بە '''کریش''' ناسراوە، دەرهێنەرێکی [[هیندستان|هیندی]]ە بەتایبەت لەسینەمای تێلووگوو و لە دایک بووی ١٠ی نۆڤەمبری ١٩٧٨ە. ئەو یەکەم فیلمی خۆی بە ناوی گامیام، لە ساڵی ٢٠٠٨ دا دەرهێناو، بە فیلمی ڤێدام لە ٢٠١٠ دا درێژەی بە کارەکانی دا. هەردوو فیلمەکە لایەنگرێکی زۆریان پەیدا کرد و بەم فیلمانە گەیشت بە خەلاتی باشترین دەرهێنەر لە [[خەڵاتی ناندی]] و [[خەلاتی فیلم فەیر ساوت]]. لە ساڵی ٢٠١٥ دا فیلمی [[جەبار گەڕایەوە (فیلم)|جەبار گەڕایەوە]]ی دەرهێنا کە تەماشاگەرێکی زۆری هەبوو و ناوبانگێکی زۆری دەرکرد، ئەم فیلمە لە دژی سیستەمی گەندەڵی وڵاتی هیند درووست کراوە و [[ئاکشای کومار]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە. ==سەرچاوە== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Krish_(director) ویکی ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Radha Krishna Jagarlamudi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ھیندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور]] 8fjbh4bkqcm60fvwz75pwtd0wd7rvkj 0 122919 1696929 1546302 2026-10-29T13:38:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696929 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = Chris Pratt کریس پڕات | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | وێنە = Chris Pratt - Guardians of the Galaxy premiere - July 2014.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = کریس لە ساڵی ٢٠١٤ | ناوی کاتی لەدایکبوون = کریستۆفەر مایکڵ پڕات | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٢١ی تەممووز|٢١ی تەمموزی]] [[١٩٧٩]] | شوێنی لەدایکبوون = [[ڤیرجینیا]]، [[مینیسۆتا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = دواناوەندی لەیک ستیڤنس | پیشە = [[ئەکتەر]] | ساڵانی چالاکی = 2000--ئێستا | ناسراو_بە_ھۆی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | ھاوسەر = ئانا فاریس (٢٠٠٨-ئێستا) | یار = | منداڵەکان = ١ |خەڵاتەکان = خاوەنی ٢ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] (١٩٩٣)، (١٩٩٤)}} '''کریستۆفەر مایکڵ "کریس" پڕات '''ئەکتەرێکی ئەمەریکیە. کریس بەهۆی زنجیرە تەلەڤزیۆنەکای وەک (Everwood) و (Parks & Recreation).سەرەتای ڕۆڵگێرانی لە فیلمی Wanted (٢٠٠٨) ، (Moneyball - ٢٠٠٨) . (The 5 year Engagement) (٢٠١٢) ، (Zero Dark Thirty - ٢٠١٢)،دواتریش ڕۆڵی سەرەکی دەنگی بینی لە ئەنیمەیشنی (Lego Movie) لەساڵی ٢٠١٤ ، و لەهەمان ساڵیشدا ڕۆلی (پیتەر کویڵ)ی بینی لە فیلمێکی کۆمپانیای ماڕڤڵ بەناوی (Guardians of The Galaxy) کە بووە مایەی سەرنجی ڕەخنەگران.لەساڵی ٢٠١٥شدا بەشداری فیلمی [[جیهانی جۆراسیک]] -Jurassic Worldی کرد و سەرکەوتووانە ڕۆڵی ئۆون گرەیدی گێرا ، جگە لەمەش داهاتی فیلمەکە گەیشتە ١ بلیۆن دۆلاری ئەمەریکی. == ژیانی تایبەتی == پرات لەساڵی ٢٠٠٧ لەنێوەندی دەرهێنانی فیلمی (Take me Home Tonight)دا بە ئەکتەر (ئانا فاریس) شاد بوو ، و دواتر لەکۆتاکانی ٢٠٠٨ هاوسەرگیریان ئەنجام دا.لەئێستادا لە گردەکانی [[ھۆلیوود|هۆلیوود]] لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنجلس]]،کالیفۆڕنیادا دەژین، کوڕێکیشیان هەیە بەناوی (جاک) کە لە ئوگەستی ٢٠١٢ لەدایکبووە. پرات لەسەر ئاینی [[مەسیحییەت|مەسیحیەتە]]  ، کە ئەوەشی درکاند بەوە گەڕآیەوە سەر باوەڕبوون بە [[خودا|خوا]] ، داوی ئەوەی خۆی و هاوسەرەکەی نزایەکی زۆریان کردبوو تاکو منداڵەکەیان بەسەلامەتی لەدایک ببێت و دواتر ئەمەش روویدا. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەرژەنتین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|ھونەرەکان|کۆمیک|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Pratt}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خێزانی کێنیدی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شۆرتی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 23jh3587dgfpwcpirgtdqdkvpdqq9ik 0 123452 1696875 1696697 2026-10-29T12:06:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696875 wikitext text/x-wiki {{Infobox company |name=Capcom Co., Ltd<br />株式会社カプコン |logo=[[File:Capcom logo.svg|220px]] |type=[[کۆمپانیای گشتی|گشتی]] |traded_as= |foundation={{start date and age|1979|05|30}} |established={{start date and age|1983|06|11}} |location= [[چوکۆ، ئۆساکا|چۆ-کو]]، [[ئۆساکا]]، [[ژاپۆن]]<br/>[[سان مەتێیۆ کاونتی، کالیفۆڕنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |industry=[[بەرهەمهێنانی یارییەکانی ڤیدۆیی|یارییەکانی ڤیدۆیی]]، ئینتەرتێیمەنت |revenue = ٢٣٩.٦ ملیۆن $ {{بەرزبوونەوە}} <small>(٢٠١٤)</small> |net_income = ٢٦.٨ ملیۆن $ {{بەرزبوونەوە}} <small>(٢٠١٤)</small> |num_employees= ٢.٦٠١ <small>(٢٠١٤)</small> |key_people= کێنزۆ تسوجینۆتۆ ([[Chairman]] and [[Chief executive officer|CEO]]) <br> هاروهیرۆ تسوجینۆتۆ ([[President]] and [[Chief operating officer|COO]]) <br> هیرۆشی تۆبیساوا (Director in charge of Overseas Business) <br> کاتسوهیکۆ ئیچی (Head of [[R&D]] Management Group) |products=[[پێرسێتی یارییەکانی کاپکەم|تەواوی پێرسێتی یارییەکان]] |homepage=[http://www.capcom.com/ ماڵپەڕی فەرمی] }} '''کاپکۆم''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 株式会社カプコン)، گەشەپێدەر و بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکانە لە [[ژاپۆن]]. ژمارەیەک فرەنچایزی یاری دروستکردووە کە چەندین ملیۆن فرۆشراون، مێگا مان خۆی وەک ماسکۆتی فەرمی کۆمپانیاکە کاردەکات. لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراوە، بووەتە کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتی و کۆمپانیاکانی لقەکانی لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا|ڕۆژهەڵاتی ئاسیا]] (هۆنگ کۆنگ)، [[ئەورووپا|ئەوروپا]] (لەندەن، ئینگلتەرا) و [[ئەمریکای باکوور]] (سانفرانسیسکۆ، کالیفۆرنیا) هەیە.<ref name="ign25th">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pc.ign.com/articles/881/881137p1.html |سەردێڕ=Capcom Marks 25th Anniversary |نووسەر=Ocampo, Jason |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ئیش=[[ئای جی ئێن|IGN]] |بڵاوکەرەوە=IGN Entertainment, Inc |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091004235215/http://pc.ign.com/articles/881/881137p1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> ==مێژوو== پێشتر کۆمپانیای کاپکۆم و کۆمپانیای ئایریم لە ٣٠ی ئایاری ١٩٧٩ لەلایەن کێنزۆ تسوجیمۆتۆ دامەزراوە، کە هێشتا سەرۆکی کۆمپانیای ئایریم بووە. هاوکات لە هەردوو کۆمپانیاکەدا کاری کردووە تا لە ساڵی ١٩٨٣ کۆمپانیای یەکەمی بەجێهێشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.capcom.co.jp/ir/company/history.html|سەردێڕ=カプコンの歴史 {{!}} 会社情報 {{!}} 株式会社カプコン |script-title=ja:会社情報 カプコンの歴史 |زمان=ja |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Capcom Co., Ltd |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100305061106/http://www.capcom.co.jp/ir/company/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> ئەو [[کۆمپانیا]] ڕەسەنانەی کە لقی ژاپۆنی کاپکۆمیان دروستکرد بریتی بوون لە (ئایریم). و کۆمپانیای لقەکەی کۆمپانیای ژاپۆن کەپسول کۆمپیوتەرز، کە هەردووکیان تەرخان بوون بۆ دروستکردن و دابەشکردنی ئامێری یاری ئەلیکترۆنی. ئەم دوو کۆمپانیایە لە ئەیلوولی ١٩٨١ ناویان گۆڕدرا بۆ کۆمپانیای سانبی. لە ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٣، تسوجیمۆتۆ کۆمپانیای کاپکۆمی دامەزراند. بە مەبەستی دەستبەسەرداگرتنی بەشی فرۆشتنی ناوخۆیی.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Capcom: A Captive Audience |magazine=[[The Games Machine]] |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ١٩٨٩|issue=19 (June 1989) |پەڕەکان=٢٤–٥|ناونیشان=https://archive.org/details/the-games-machine-19/page/n23/mode/2up}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٨٩ کۆمپانیای کاپکۆم لەگەڵ کۆمپانیای سانبی یەکگرت و لە ئەنجامدا لقی ئێستای ژاپۆنی دروست بوو. ناوی کاپکۆم ئاوێتەیەکی بڕاوە لە "کۆمپیوتەری کەپسول"، زاراوەیەک کە کۆمپانیاکە بۆ ئەو [[ئامراز|ئامێرە]] ئارکێدانەی کە تەنها لە ساڵانی سەرەتایی خۆیدا دروستی دەکرد، داڕێژراوە، کە بۆ ئەوە دروستکراوە کە خۆیان لە [[کۆمپیوتەر]]ە کەسییەکان جیا بکەنەوە کە خەریک بوو بەربڵاوتر ببنەوە. "کاپسول" ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە چۆن کاپکۆم نەرمەکاڵای یارییەکانی بە "کەپسولێک کە تا لێواری پڕ بووە لە خۆشی یاریکردن"، هەروەها ئاماژەیە بۆ خواستی کۆمپانیاکە بۆ پاراستنی خاوەندارێتی فیکری خۆی بە توێکڵێکی دەرەوەی ڕەق، ڕێگریکردن لە کۆپی نایاسایی و تەقلیدی کەمتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yin-Poole|یەکەم=Wesley|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Movie director says Capcom copied his monster for Resident Evil Village boss fight|ناونیشان=https://www.eurogamer.net/articles/2021-05-10-movie-director-says-capcom-copied-his-propellerhead-monster-for-resident-evil-village-boss-fight|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Eurogamer|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Capcom ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Capcom] {{کاپکم}} {{پۆلی کۆمنز|Capcom}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن|کۆمپانیا}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن جۆیستیک]] g4qcwue9k0n255m7dlwbtccui89g0v5 0 123811 1696921 1483389 2026-10-29T13:37:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1696921 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = كريت (Kriti) | native_name = {{nobold|Κρήτη}} | native_name_link = زمانی یۆنانی | native_name_lang = el | sobriquet = <!-- or |nickname= --> | image_name = Island of Crete, Greece.JPG | image_size = | image_caption = [[NASA]] photograph of Crete | image_alt = Island of Crete, Greece | map_image = Kriti in Greece.svg | map_alt = | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|35|12.6|N|24|54.6|E|region:GR-M_scale:5000000|display=inline,title}} | etymology = | location = ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست | archipelago = | waterbody = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 8450 | area_footnotes = | rank = 88 | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 2456 | elevation_footnotes = | highest_mount = [[Mount Ida (Crete)|Mount Ida]] (Psiloritis) | country = {{Flag|Greece}} | country_admin_divisions_title = [[Administrative regions of Greece|Region]] | country_admin_divisions = [[#Administration|Crete]] | country_capital = [[Heraklion]] | country_largest_city = هێراکلیۆن | country_largest_city_population = 144,442<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CensusHub2|ناونیشان=https://ec.europa.eu/CensusHub2/intermediate.do|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=ec.europa.eu}}</ref> | demonym = [[wikt:Cretan|Cretan]], archaic ''[[wikt:Cretian|Cretian]]'' | population = 624,408 | population_as_of = 2021 | population_footnotes = <ref name="2021census">{{cite press release |title=Census 2021 GR|url=https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719155252/https://elstat-outsourcers.statistics.gr/Census2022_GR.pdf |archive-date=2022-07-19 |url-status=live|publisher=[[Hellenic Statistical Authority]]|date=2022-07-19|access-date=2022-09-12}}</ref> | population_rank = 73 | population_rank_max = | density_km2 = 74.9 | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Greeks]];<br/>historically, [[Minoan civilisation|Minoans]],<br/>[[Eteocretan language|Eteocretans]],<br/> Cydonians and [[Pelasgians]] | timezone1 = GMT +3 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | additional_info = [[Human Development Index|HDI]] (2022) '''0.882'''<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref><br/>{{color|#090|very high}} · [[List of Greek regions by Human Development Index|3rd of 13]] | website = | iso_code = GR-M }} [[file:GreeceCrete.png|thumb|left|upright|دووركه كريت]] '''کریت''' (بە [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]]: Κρήτη''')''' گەورەترین [[دوورگە]]ی [[یۆنان]] و پێنجەمین دوورگەی گەورەی [[دەریای ناوین|دەریای ناوینە]]وه ٨٨هەمین گەورەترین دوورگەی جیهانە. ڕووبەری خاکەکەی ٨٬٤٥٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٦٢٣٬٦٦٦ کەسە. ناوەندەکەی شاری [[ئیراکلیو]]. کریت و دوورگە و دوورگە بچووکەکانی دەوروبەری هەرێمی کریت (بە یۆنانی: Περιφέρεια Κρήτης) پێکدەهێنن، کە باشووریترین یەکە لە ١٣ یەکە ئیدارییە ئاست بەرزەکانی یۆنان، و پێنجەم زۆرترین دانیشتوانی ناوچەکانی یۆنانیە. پایتەخت و گەورەترین شارەکەی بریتییە لە هێراکلیۆن کە دەکەوێتە کەناری باکووری دوورگەکە. تا ساڵی ٢٠٢١ ژمارەی دانیشتوانی ناوچەکە ٦٢٤٤٠٨ کەس بووە.دۆدیکانەکان لە باکووری ڕۆژهەڵاتی کریت هەڵکەوتوون، لە کاتێکدا سیکلادەکان لە باکوورەوە هەڵکەوتوون و بە دەریای کریت جیا دەکرێنەوە. ==ناو== سەرەتاییترین ئاماژەکان بۆ دوورگەی کریت لە دەقەکانی شاری ماری سوریاوە هاتووە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٨ی پێش زایین، کە دوورگەکە بە کاپتارا ناودەبرێت.<ref>Stephanie Lynn Budin, ''The Ancient Greeks: An Introduction'' (New York: Oxford UP, 2004), 42.</ref> ئەمەش دواتر لە تۆمارەکانی ئاشووری نوێ و کتێبی پیرۆزدا (کافتۆر) دووبارە دەبێتەوە. لە زمانی میسری کۆن بە Keftiu یان kftı͗w ناسرابوو، ئەمەش بە توندی پێشنیاری ناوێکی هاوشێوەی مینۆیی بۆ دوورگەکە دەکات.<ref>O. Dickinson, ''The Aegean Bronze Age'' (Cambridge, UK: Cambridge UP, 1994), 241–244.</ref> ناوی ئێستای کریت بۆ یەکەمجار لە سەدەی ١٥ی پێش زایین لە دەقەکانی یۆنانی میسینیدا، کە بە هێڵی B نووسراوە، لە ڕێگەی وشەکانی ke-re-te 𐀐𐀩𐀳، *Krētes؛ دواتر یۆنانی: Κρῆτες [krɛ.tes]، فرەیی Κρής [krɛːs])<nowiki></ref></nowiki> and ''ke-re-si-jo'' {{lang|gmy-Linb|𐀐𐀩𐀯𐀍}}, *''Krēsijos''; later Greek: {{lang|grc|Κρήσιος}} {{IPA|grc|krέːsios|}},<ref> و ke-re-si-jo 𐀐𐀩𐀯𐀍، *Krēsijos؛ دواتر یۆنانی: Κρήσιος [krέːsios]،<nowiki><ref>Found on the </nowiki>[[PY Ta 641]] and PY Ta 709 tablets.</ref> 'کریتی').<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Linear B word ''ke-re-si-ji'' |وێبگە=Palaeolexicon |ناونیشان=http://www.palaeolexicon.com/ShowWord.aspx?Id=16779}}</ref>In [[Ancient Greek]], the name Crete ({{lang|grc|Κρήτη}}) first appears in [[Homer]]'s ''[[Odyssey]]''.<ref>Book 14, line 199; Henry George Liddell, Robert Scott, ''A Greek–English Lexicon''</ref> لە زمانی یۆنانی کۆن دا، ناوی کریت (Κρήτη) بۆ یەکەمجار لە ئۆدیسێی هۆمەردا هاتووە.<ref>Edwin L. Brown, "Linear A on Trojan Spindlewhorls, Luvian-Based ϜΑΝΑΞ at Cnossus", in ''Qui miscuit utile dulci: Festschrift Essays for Paul Lachlan MacKendrick'', eds. Gareth Schmeling & Jon D. Mikalson (Wauconda, Ill.: Bolchazy-Carducci, 1998), 62.</ref> ئیتیمۆلۆژیای نادیارە. پێشنیارێک لە وشەیەکی گریمانەیی لووی *کورساتاوە وەریگرتووە (بەراوردی کورسوار 'دوورگە'، کورساتار 'بڕین، بڕین' بکە). پێشنیارێکی دیکە پێشنیاری ئەوە دەکات کە لە وشەی یۆنانی کۆن "κραταιή" (krataie̅) وەرگیراوە، بە واتای بەهێز یان بەهێز، ئیستدلالەکە ئەوەیە کە کریت بەهێزترین تالاسۆکراسی بووە لە سەردەمی کۆندا. ==سەرچاوەکان== {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Crete}} {{شریتی دەروازە|یۆنان|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گەشتیاری لە یۆنان]] [[پۆل:دوورگەکانی یۆنان]] [[پۆل:ناوچەکانی کۆماری ڤێنیز]] rs4t6b9kol0jaecyx0r4n0wk56f3w6a 0 123893 1697168 1433284 2026-10-29T22:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1697168 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی |ناو = کلینت ئیستوود<br />Clint Eastwood|ناوی_خۆماڵی = |زمانی_ناوی_خۆماڵی = |وێنە = ClintEastwoodSept10TIFF.jpg|قەبارەی وێنە = 250px|جێگری_وێنە = |سەردێری وێنە = |ناوی کاتی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٣١ی مایۆ]]ی [[١٩٣٠]]|شوێنی لەدایکبوون = [[سان فڕانسیسکۆ]]، [[کالیفۆڕنیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]|ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |نەتەوە = |ناوەکانی تر = |نەژاد = |شارومەندێتی = |ڕادەی خوێندەواری = |پیشە = [[ئەکتەر]] , [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] ,[[بەرھەمھێنەر]]|ساڵانی چالاکی = ١٩٥٤ - تا ئێستا|ناسراو_بە_ھۆی = |کارە_دیارەکان = |شێواز = |کاریگەر_بووە = |کاریگەری_بووە = |ھاوسەر = دینا ئیستوود (١٩٩٦ -٢٠١٤)|یار = |منداڵەکان = |خەڵاتەکان = خاوەنی ٤ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]] (١٩٩٢)، (٢٠٠٤)|ئایین=[[بێخوایی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Clint Eastwood – Celebrity Atheist List|ناونیشان=https://www.celebatheists.com/wiki/Clint_Eastwood|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.celebatheists.com}}</ref>}}'''کلینت ئیستوود '''(لەدایکبووی ٣١ی مایۆی ١٩٣٠) ئەکتەر و دەرھێنەر و ئاوازدانەری ئەمەریکیە. کلینت توانیویەتی دووجار خەڵاتی ئۆسکار بباتەوە: جارێک وەک دەرھێنەر بۆ فیلمی (Unforgiven) لەساڵی ١٩٩٢، و ھەروەھا وەک بەرھەمھێنەر بۆ فیلمی (Million Dolar Baby) لەساڵی ٢٠٠٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Clint Eastwood movie box office results|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=clinteastwood.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}</ref> ئیستوود خاوەنی زۆرترین فیلمی کاوبۆییە، ھەروەھا بەناوبانگترین ڕۆڵی لە سیانەی فیلمی (دۆلار) بووە، کە دەنگدانەوەیەکی تایبەتی ھەبوو بۆ ئەم ئەکتەرە. == ژیانی سەرەتایی == ئیستوود لە سان فڕانسیسکۆ، کالیفۆڕنیا لەدایکبووە، ئیستوود بە ڕەگەز ئێرلەندیە، ھەروەھا کاتێ لەدایکبووە بە سامسۆن بانگ کراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کێشی کاتی لەدایکبوونی کە ١١ پاوەند بوو. == ژیانی پیشەگەری == ئیستوود لە چەندەھا فیلمی دەرکەوتووە لەوەتەی ساڵانی ١٩٥٠ەکان<ref name="McGilligan52">[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 52</ref><ref name="McGilligan60">[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 60</ref><ref>[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 62</ref><ref name="McGilligan63">[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 63</ref><ref>[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 80</ref>، لەوانە سیانەی دۆلار (Dolar's Triology) لەساڵانی ١٩٦٤ بۆ ١٩٦٦، (Dirty Harry) لەساڵی ١٩٧٢. ھەڵاتن لە ئەلکەتراز لەساڵی ١٩٧٩. ھەروەھا ئستوود وەکو دەرھێنەریش چەندەھا فیلمی مەزنی دەرھێناوە لەوانە (Space Cowboys)، (Mystic River) و ھەروەھا فیلمی (American Sniper) کە دواتر پاڵێوراو کرا بۆ نۆ خەڵاتی ئۆسکار، و توانی دانەیەکیش بباتەوە. == ژیانی تایبەتی == ئیستوود لەساڵی ١٩٥٣ ھاوسەرگیری لەگەڵ ماگی جۆنسن کردووە<ref name="McG53">[[Clint Eastwood#McGilligan|McGilligan]], p. 53</ref>، دواتر لەساڵی ١٩٨٤ جیا بوونەتەوە. دوو منداڵیان ھەیە. دواتر لەساڵی ١٩٩٦ دینا ڕیوزی مارە کرد، و لەویش منداڵێکیان ھەیە. ئەو ئیستا لە کالیفۆڕنیا دەژی لەگەڵ خێزانەکەی.[[سکۆت ئیستوود]] کوڕی بچووکیەتی و لەئێستاشدا کلینت یارمەتیدەری بووە لە زۆربەی کارە ھونەریەکانی. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" !ساڵ !فیلم !ڕۆڵ !تێبینییەکان |- | rowspan="4" |١٩٥٥ |''Revenge of the Creature'' |تەکنیکاری تاقیگە جێنینگس |باسنەکراو |- |''Francis in the Navy'' |جۆنێسی | |- |''Lady Godiva of Coventry'' |سەکسۆکی یەکەم | rowspan="5" |باسنەکراو |- |''Tarantula'' |سەرۆکەکە |- | rowspan="4" |١٩٥٦ |''Never Say Goodbye'' |ویڵ |- |''Star in the Dust'' |تۆم |- |''Away All Boats'' |دکتۆری دەریایی |- |''The First Traveling Saleslady'' |لت. جاک رایس | |- |١٩٥٧ |''Escapade in Japan'' |دەمبۆ پایلۆت |باسنەکراو |- | rowspan="2" |١٩٥٨ |''Lafayette Escadrille'' |جۆرج مۆسیلی | |- |''Ambush at Cimarron Pass'' |کیس ویلیامس | |- |١٩٦٤ |''A Fistful of Dollars'' |جۆ | |- |١٩٦٥ |''For a Few Dollars More'' |مانکۆ | |- |١٩٦٦ |''The Good, the Bad and the Ugly'' |بڵۆندی | |- |١٩٦٧ |''The Witches'' |کاڕلۆن/ چارڵی | |- | rowspan="3" |١٩٦٨ |''Hang 'Em High'' |جێد کووپەر | |- |''Coogan's Bluff'' |واڵت کووگان | |- |''Where Eagles Dare'' |لت. شافەر | |- |١٩٦٩ |''Paint Your Wagon'' |پاردنەر | |- | rowspan="2" |١٩٧٠ |''Two Mules for Sister Sara'' |ھۆگان | |- |''Kelly's Heroes'' |پڤت. کێڵی | |- | rowspan="3" |١٩٧١ |''The Beguiled'' |جۆن مکبەرنی | |- |''Dirty Harry'' |ھاری کالاھان | |- |''Play Misty for Me'' |دەیڤد کارڤەر | |- |١٩٧٢ |''Joe Kidd'' |جۆ کید | |- | rowspan="3" |١٩٧٣ |''High Plains Drifter'' |کەسە نامۆکە | |- |''Breezy'' |پیاوی قەڵەباڵغییەکە لە پیێر |باسنەکراو؛ دەرکەوتنی تایبەتی |- |''Magnum Force'' |ھاری کالاھان | |- |١٩٧٤ |''Thunderbolt and Lightfoot'' |جۆن دۆھێرتی | |- |١٩٧٥ |''The Eiger Sanction'' |جۆناسان ھێملۆک | |- | rowspan="2" |١٩٧٦ |''The Outlaw Josey Wales'' |جۆسی وەیلس | |- |''The Enforcer'' |ھاری کالاھان | |- |١٩٧٧ |''The Gauntlet'' |بێن شۆکلی | |- |١٩٧٨ |''Every Which Way but Loose'' |فیلۆ بێدۆ | |- |١٩٧٩ |[[ھەڵاتن لە ئەلکەتراز]] |فرانک مۆرس | |- | rowspan="2" |١٩٨٠ |''Bronco Billy'' |برۆنکۆ بیلی مککۆی | |- |''Any Which Way You Can'' |فیلۆ بێدۆ | |- | rowspan="2" |١٩٨٢ |''Firefox'' |میچێل گانت | |- |''Honkytonk Man'' |رێد ستۆڤال | |- |١٩٨٣ |''Sudden Impact'' |ھاری کالاھان | |- | rowspan="2" |١٩٨٤ |''Tightrope'' |وێس بلۆک | |- |''City Heat'' |لت. سپیر | |- |١٩٨٥ |''Pale Rider'' |پریچەر | |- |١٩٨٦ |''Heartbreak Ridge'' |گەنەری سگت. تۆماس 'گەنی' ھایوەی | |- |١٩٨٨ |''The Dead Pool'' |ھاری کالاھان | |- |١٩٨٩ |''Pink Cadillac'' |تۆماس نۆواک | |- | rowspan="2" |١٩٩٠ |''White Hunter Black Heart'' |جۆن ویلسۆن | |- |''The Rookie'' |نیک پۆلۆڤسکی | |- |١٩٩٢ |''Unforgiven'' |ویلیام 'ویل' مەنی | |- | rowspan="2" |١٩٩٣ |''In the Line of Fire'' |فرانک ھۆریگان | |- |''A Perfect World'' |رێد گارنێت | |- | rowspan="2" |١٩٩٥ |''The Bridges of Madison County'' |ڕۆبێرت کینکەید | |- |''Casper'' |خۆی |باسنەکراو؛ دەرکەوتنی تایبەتی |- |١٩٩٧ |''Absolute Power'' |لوسەر ویتنی | |- |١٩٩٩ |''True Crime'' |ستیڤ ئێڤەرنێت | |- |٢٠٠٠ |''Space Cowboys'' |فرانک کۆرڤن | |- |٢٠٠٢ |''Blood Work'' |تێری مککالێب | |- |٢٠٠٤ |''Million Dollar Baby'' |فرانکی دەن | |- |٢٠٠٨ |''Gran Torino'' |واڵت کۆوالسکی | |- |٢٠١١ |''Kurosawa's Way'' |خۆی | |- |٢٠١٢ |''Trouble with the Curve'' |گەس لۆبێل | |- |٢٠١٤ |[[نیشانەشکێنی ئەمریکی (فیلم)]] |ڕۆیشتووی کڵێسا |دەرکەوتنی تایبەتی باسنەکراو |- |٢٠١٧ |''Sad Hill Unearthed''^[٦] | | |- |٢٠١٨ |''The Mule'' |ئێرل ستۆن | |} == خەڵاتەکان == {| class="wikitable floatcenter" style="max-width: 26em;" |+ Academy Awards |- ! ساڵ!! خەڵات!! فیلم!! ئەنجام |- | rowspan="3"|١٩٩٢ || [[Academy Award for Best Director|باشترین دەرھێنەر]] || ''[[Unforgiven]]'' || {{Won}} |- | [[Academy Award for Best Picture|باشترین فیلمی ساڵ]] || ''Unforgiven'' || {{Won}} |- | [[Academy Award for Best Actor|باشترین ئەکتەر]] || ''Unforgiven'' || {{nom}} |- | ١٩٩٤ || colspan="2"|[[Irving G. Thalberg Memorial Award]] || {{Won}} |- | rowspan="2"|٢٠٠٣ || باشترین دەرھێنەر || ''[[Mystic River (film)|Mystic River]]'' || {{nom}} |- | باشترین فیلمی ساڵ || ''Mystic River'' || {{nom}} |- | rowspan="3"|٢٠٠٤ || باشترین دەرھێنەر || ''[[Million Dollar Baby]]'' || {{Won}} |- | باشترین فیلمی ساڵ || ''Million Dollar Baby'' || {{Won}} |- | باشترین ئەکتەر || ''Million Dollar Baby'' || {{nom}} |- | rowspan="2"|٢٠٠٦ || باشترین دەرھێنەر || ''[[Letters from Iwo Jima]]'' || {{nom}} |- | باشترین فیلمی ساڵ || ''Letters from Iwo Jima'' || {{nom}} |- |٢٠١٥ |باشترین فیلمی ساڵ |American Sniper |پالێوراو بۆ باشترین دەرھێنەری فیلم |} == سەرچاوە == <references />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|ئیسپانیا|فیلم|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Clint Eastwood}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنەر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بێدینەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:فڕۆکەوانانی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:میوزیکژەنەکانی سان فرانسیسکۆ]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مۆسیقاژەنانی پیاوی ئەمریکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]] [[پۆل:براوەی باشترین دەرهێنەری گۆڵدن گڵۆب]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی سەدەی ٢١ەمی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی تۆماری فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:وەبەرھێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی نێری تۆماری فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی خاوەنی چێشتخانەن]] [[پۆل:براوەی باشترین دەرھێنەری گۆڵدن گڵۆب]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەر-سیاسەتمەدارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] rcigluq36bky9drbctmbz4idqrclkau 0 124246 1696964 1546311 2026-10-29T16:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696964 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کریستۆفەر ئالێن لۆید '''(لەدایکبووی ٢٢ی ئۆکتۆبەری ١٩٣٨) ئەکتەرێکی ئەمەریکیە ، ناسراوە بەهۆی ڕۆڵبینی دکتۆر ئێمێت بڕاون لە سیانەی فیلمی (Back to The Future).لۆید توانیویەتی [[خەڵاتی ئێمی|خەڵاتێکی ئێمی]] بباتەوە. [[پەڕگە:Christopher_Lloyd_HS_yearbook.jpg|چەپ|thumb|لۆید لەساڵی ١٩٥٨.]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Christopher Lloyd}}{{wikiquote}} * {{IMDb name|502}} * {{IBDB name|80508}} * {{Iobdb name|5595}} * {{TCMdb name|115116%7C0}} * {{Amg name|42805}} * {{Discogs artist|Christopher Lloyd (3)}} {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیدیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ڕۆحی سەربەخۆ بۆ باشترین ئەکتەری پشتگیریکاری پیاو]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی شانۆی نەیبەرھود پلەیھاوس]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە زنجیرەدراما]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری پاڵپشتەوە لە زنجیرەیەکی کۆمیدیا]] 998ovaqt8y40m11al2fabpm9l8psfkc 0 126008 1697271 1604642 2026-10-30T04:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697271 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |Group =Kurds in Germany{{ھن}}<small> |image =[[پەڕگە:Roj_emblem.svg|وێنۆک]] |popplace = ١،٠٠٠،٠٠٠ </small>'''~١٪ لە ڕێژەی دانیشتووان'''</small> |langs = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] |rels = زۆرینە: [[سوننە|ئیسلامی سوننە]]{{ھن}}کەمینە: [[عەلەوی]]، [[شیعە]]، [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[یارسان]]، [[شەبەک (ئایین)|شەبەک]]، [[مەسیحیەت]]، [[جوو]] |related = }} '''کوردانی ئەڵمانیا''' (بە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]: Kurden im deutschsprachigen Raum) دانیشتووان یان ھاووڵاتییانی [[ئەڵمانیا]]ن کە بنەچەیەکی تەواو یان بەشێکی [[کورد|کوردی]]یان ھەیە. کۆمەڵگەیەکی گەورەی کوردی لە ئەڵمانیا ھەیە. ژمارەی ئەو کوردانەی لە ئەڵمانیا دەژین نەزانراوە. زۆرێک لە خەمڵاندنەکان وای بۆ دەچن کە ژمارەکە لە مەودای ملیۆندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.heise.de/tp/features/Geschenk-an-Erdogan-Kurdisches-Kulturfestival-verboten-4155967.html|سەردێڕ=Geschenk an Erdogan? Kurdisches Kulturfestival verboten|بڵاوکەرەوە=heise.de|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref name="welt.de">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.welt.de/politik/deutschland/article133154325/Diese-Gruppen-leben-ihren-Hass-in-Deutschland-aus.html|سەردێڕ=Islamisten und Kurden: Brutale Gruppen in Deutschland - WELT|وێبگە=DIE WELT|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|دوایین١=Peters|یەکەم١=Freia}}</ref><ref name="auto">https://kurdische-gemeinde.de/zahl-der-kurden-in-deutschland-sprunghaft-angestiegen/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180824132304/https://kurdische-gemeinde.de/zahl-der-kurden-in-deutschland-sprunghaft-angestiegen/ |date=24 August 2018 }} This source says that the Kurdish population in Germany increased to 1.15 million in 2015.</ref> لە شوباتی ٢٠٠٠دا، [[کابینەی ئەڵمانیا|حکوومەتی فیدراڵیی ئەڵمانیا]] (دی بوندێسڕێگیرونگ) خەمڵاندی کە نزیکەی ٥٠٠،٠٠٠ کورد لەو کاتەدا لە ئەڵمانیا ژیاون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deutscher Bundestag: ETWA 500.000 KURDEN LEBEN IN DEUTSCHLAND (ANTWORT) |ناونیشان=https://webarchiv.bundestag.de/archive/2008/0213/aktuell/hib/2000/2000_054/0005408.html |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=webarchiv.bundestag.de}}</ref> == مێژووی کۆچی کورد لە ئەڵمانیا == === ١٩١٩ و ١٩٢٠ === یەکەم کوردەکان لە ساڵی ١٩١٩ کۆچیان کرد بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]] و ساڵانی دواتر زۆربەیان بە ھۆکاری دیپلۆماسی پەیوەست بە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و دواتر [[تورکیا]] ھاتبوون. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=sagt |یەکەم=Valentin |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.migazin.de/2020/01/23/chronologie-100-jahre-kurdische-einwanderung-nach-deutschland/|سەردێڕ=100 Jahre kurdische Einwanderung nach Deutschland |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|زمان=de}}</ref> === ١٩٦١-١٩٧٣ (شەپۆلی یەکەم) === شەپۆلی یەکەمی کرێکارە کۆچبەرە کوردەکان لە تورکیاوە دوای ئەوە ھات کە ئەڵمانیا و تورکیا پەیماننامەیەکی ئابوورییان واژوو کرد کە ڕێگەی بە ھاووڵاتیانی تورک (زۆربەی پیاوان) دا بە ناوی ''گاستەربەیتەر'' (کرێکاری میوان) لە تشرینی یەکەمی ١٩٦١ کۆچ بکەن بۆ [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا|ئەڵمانیای ڕۆژاوا.]] ئەم کۆچکردنە بە فەرمی لە ساڵی ١٩٧٣ وەستا ١٩٨٠ و ٢.١ ملیۆن لە ساڵی ١٩٩٨). [[دانیشتووانی کورد|ڕێژەی کورد لەم ڕەوەندە کۆچبەرەدا]] نادیارە بەڵام پێشبینی دەکرێت لە سەدان ھەزاردا بێت. <ref name=":0"/> === ١٩٨٠-٢٠٠٣ (شەپۆلی دووەم) === [[چەوساندنەوەی کورد|ستەمی کورد لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو]] لەژێر دەسەڵاتی [[ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێران]] کە ئەوکاتە تازە پێکھاتبوو و دواتر [[شەڕی ئێران و عێراق]] (١٩٨٠–١٩٨٨) شەپۆلی دووەمی کۆچی کوردانی بۆ ئەڵمانیا و وڵاتانی دیکە دەستپێکرد. ئەم شەپۆلە دووەمە تەنھا لە دوای [[شەڕی کەنداو|جەنگی کەنداو]] (١٩٩٠–١٩٩١) و دواتر [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق]] لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکاوە]] (٢٠٠٣) زیادی کرد. <ref name=":0"/> === ٢٠١١–٢٠٢٥ (شەپۆلی سێیەم) === لە سەرەتای [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆییی سووریاوە]] لە ساڵی ٢٠١١ەوە، زۆرێک لەو پەنابەرە سووریانەی کە ھاتوونەتە ئەڵمانیا کورد بوون. [[شەڕی دژ بە داعش|شەڕی دواتر دژی داعش]] شەپۆلێکی کۆچبەرانی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانیشی]] دروست کرد. <ref name=":0"/> == باندەکان == بەپێی دەسەڵاتدارانی [[ئەڵمانیا]] لە ٢٠١٣. ڕۆژنامە سویسرییەکانی [[بلیک]] و [[نۆیێ زورخەر زایتونگ]] بانگەشەی ئەوەیان کرد کە باند/یانەی ماتۆڕسکیلی کوردیی «سۆندامێ»، کە بەناو بۆ [[کوردستان]]ێکی سەربەخۆ «دەجەنگێت»، لە شتووتگارت پێکھێنرا، و لە ٢٠١٥دا، نزیکەی ١،٠٠٠ ئەندامی لە ئەڵمانیا و [[سویسرا]] ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Blick|سەردێڕ="Der Auftritt ist sehr aggressiv": Wie gefährlich sind die Kurden-Rocker Sondame?|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.blick.ch/news/schweiz/zuerich/der-auftritt-ist-sehr-aggressiv-wie-gefaehrlich-sind-die-kurden-rocker-sondame-id3722772.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Baumgartner|یەکەم=Fabian|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Rivalisierende Banden in Zürich: Machtkampf zwischen kurdischen "Brüdern" und Rockern|ناونیشان=https://www.nzz.ch/zuerich/machtkampf-zwischen-kurdischen-brueder-und-rockern-1.18543192|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ئیش=Neue Zürcher Zeitung}}</ref> گرووپەکە زۆر ناسراو نییە و بوونی جێی مشتومڕە. یانەی ماتۆڕسکیل و باندە کوردییەکانی دیکە مێدیان ئیمپایەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=MEYER|یەکەم=MEHMET ATA und OLIVER|سەردێڕ="Median Empire": Kurden-Rocker drohen den Hells Angels|ناونیشان=http://www.express.de/koeln/-median-empire--kurden-rocker-drohen-den-hells-angels-3671464|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170909011847/http://www.express.de/koeln/-median-empire--kurden-rocker-drohen-den-hells-angels-3671464|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ڕێد لێژیۆن لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rocker-Info.net|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Stuttgarter Kurden drohen weiter den United Tribuns|ناونیشان=https://www.rocker-info.net/stuttgarter-kurden-drohen-weiter-den-united-tribuns/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200113143826/https://www.rocker-info.net/stuttgarter-kurden-drohen-weiter-den-united-tribuns/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Germany|ئیش=[[Stuttgarter Zeitung]]|سەردێڕ=Red Legion - aktuelle Themen, Nachrichten & Bilder|ناونیشان=http://www.stuttgarter-zeitung.de/thema/Red_Legion|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260210144845/https://www.stuttgarter-zeitung.de/thema/Red_Legion|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="auto1" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=German motorcycle gang joins Isis fight|ناونیشان=https://www.thelocal.de/20141017/german-motorcycle-gang-joins-kurds-against-isis|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=thelocal.de}}</ref> == ئەمەش ببینە == * [[کۆنفیدراسیۆنی کۆمەڵە کوردستانییەکان لە ئەڵمانیا]] (کۆن-مەد) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|کوردستان|کۆمەڵگا|ئێران|عێراق|تورکیا|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish people in Germany}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کوردانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:ئەڵمانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] so39ko3u5im26d0zdx3fhb79oiq3qyq 0 126190 1697414 1630679 2026-10-30T10:37:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1697414 wikitext text/x-wiki '''کوندە''' [[دەفر]]ێکی چەرمینە، لە پێستی خۆشەکراوی [[بزن]]، [[مەڕ]]، [[بەران]]، یان [[مانگا]] دروست دەکرێت، کە لاشەکەی لە ملەوە بە ساغی، بێئەوەی پێستەکەی پارچە کرابێ، دەرھێنراوە، بەخڕی دەیگروون و دەریدێنن، شوێنی دەست و قاچەکانی دەدوورنەوە و پارچە دارێکیشی پێوە دەدوورن، بۆ ئەوەی ئاو یا دۆی لێ نەچێت، کوندە بۆ تێکردنی [[ئاو]] و [[دۆ]] بەکاردێت. گەر بێت و پێستەکە ھی کار یان بەرخ بێت، ئەوا پێی دەڵێن «ھیزە» کە بۆ ھەڵگرتنی [[ڕۆن]] و [[کەرە]] بەکاردێت.<ref>[http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf بەدەم ڕێگاوە گوڵچنین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111151845/http://gorran.net/userfiles/file/Nawshirwan%20mustafa/1-1.pdf |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} - کتێبی یەکەم، [[نەوشیروان مستەفا ئەمین]]، چاپی یەکەم - ٢٠١٢.</ref><ref>«[http://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011011014275123209&amplng=1 کوندە]{{بەستەری مردوو|url=http://kurdipedia.org/default.aspx?q=2011011014275123209&amplng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}»، [[کوردیپێدیا]]، ئاداری ٢٠١٦.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Waterskin}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|چاند|خۆراک}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دەفرەکان]] [[پۆل:بوتڵەکان]] 2htm68fuuz554tbmerbo6yiaqpzeb4z 2 129680 1697080 1666658 2026-10-29T19:54:54Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1697080 wikitext text/x-wiki *ئەم ھەژمارە لە ۲۰۱٦ کارەکانی گرووپێکی تێلێگرامی دەگواستەوە بۆ ویکیپیدیا؛ پڕۆژەکە بەو شێوەیەی چاوەڕوان دەکرا باش نەچووە پێش. *ئەم ھەژمارە لە ۲۰۲٦ەوە ھەر بە دەست یەک کەسە کە دروستکەرەکەیەتی. *دروستکەری ئەم ھەژمارە لە گرووپێکی تێلێگرامی بەو ناوەوە '''قوتابخانە (وەرگێڕان)''' فێری نووسین لە ویکیپیدیا بوو. * دروستکەری ئەم ھەژمارە بە ھەژمارێکی دیکەش بەشداری کردووە لە ویکیپیدیا و بە چەند ھۆکار حەز ناکات چ دی بە ھەژمارەکەی پێشووی چالاک بێت. *ناوی ئەم ھەژمارە بەم شێوەیە دەمێنێتەوە؛ بەڵام لە ۲۰۲٦ەوە واژووەکەی ناوێکی خوازراوە. sxjo63thxxyofq6pa3r7p847sar9i9b 0 129789 1697415 1549354 2026-10-30T10:37:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697415 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئز}} }} [[پەڕگە:Kwnda Papw.jpg|وێنۆک|بەرگی وەرگێڕانی کوردی]] '''کوندەپەپووی کوێر''' ({{بە فارسی|بوف کور}}، {{بە ئینگلیزی|The Blind Owl}}) ڕۆمانێکە لەلایەن [[سادق ھیدایەت]]ەوە نووسراوە و لە ساڵی ١٩٣٦ بڵاوکراوەتەوە. ڕۆمانەکە ڕۆمانێکی سوریالییە و ڕۆمانەکە گێڕانەوەیەکی تاکبێژی پچڕپچڕی کەسێکە لە دۆخێکی ڕۆحیی ماندوودا؛ کەسێک کە ڕۆحی بریندارە و بەردەوام لە ئازاردا دەژی؛ لەو ئازارانەی ھەروەک خۆی دەڵێت: "ناتوانی لەلای کەس باسی بکەیت"! ئەوەی خوێ دەکاتە برینی ئەم پیاوەوە؛ بینینی چاوانی ئەفسوناویی کچێکە لە ئێوارەیەکی مانگی گوڵاندا… ئەم چاوانە؛ ژیانی کاراکتەرەکە سەرەوژێر ھەڵدەگێڕێتەوە.{{ژێدەر پێویستە}} == چیڕۆکی ڕۆمانەکە == {{وتەی تایبەت|لە ژیاندا زامگەلێک ھەیە، کە وەک خۆرە، بە ھێوری و لە تاریکیدا ڕۆح دەخوات و دەیتاشێت. ناکرێ لەلای کەس باسی ئەم زام و ئازارانە بکەیت، چونکە ھەموو کەس بەپێی عادەت ئەم ئازارە بڕواپێنەکراوە بە ڕووداو و پێشھاتی سەیرو دەگمەن دەزانێ و ئەگەر کەسێک بیڵێت یان بینووسێت خەڵک بەپێی بۆچوونی باو و بۆچوونی خۆیان ھەوڵ دەدەن بە بزەیەکی پڕ لەگومان و گاڵتەجاری وەریبگرن. چما مرۆڤ ھێشتا چارە و دەرمانێکی بۆ ئەم زام و ئازارانە نەدیوەتەوە و تاکە ھەتوانیش فەرامۆشی بە شەراب و خەوی تریاک و ماددەی سڕکەرە|30px|30px|یەکەمین پەڕەگرافی ڕۆمانەکە}} بەشی یەکەمی چیڕۆکەکە کە بێژەرێکی بێ ناو دەیگێڕێتەوە، بریتییە لە خەونێک، بەڵام خەونێکی نائاسایی. تێیدا بێژەر لە ڕۆژێکی ئاساییدا لە درزی تاقی ژوورەکەی، لە پشت کووپەیەک شەڕابی حەوت ساڵەوە چاوی بە دیمەنێک دەکەوێت، لەو دیمەنەدا کچێکی جوان بەسەر جۆگەیەکدا نەویوەتەوە و گوڵێکی نیلۆفەر پێشکەش بە پیاوێکی قەمبووری ئەوپەڕ جۆگاکە دەکات. بێژەر عاشق و شەیدای ئەو کچە نیلۆفەر بەدەستەوە دەبێت و لێی دەبێتە ژنی خەون و خۆزگە دوور و درێژەکانی و وەک مرۆڤێکی خەیاڵیی و فریشتەیەکی ئاسمانی باسی دەکات. فریشتەیەک کە دواتر دێتە ژوورەکەی و بێ ھیچ قسە و گفتوگۆیەک لەسەر قەرەوێڵەکەی ڕادەکشێت و ھەر لەوێش دەمرێت. ئەوسا کابرا، کە لە ھەموو ھەوڵێک بۆ ژیاندنەوەی نائومێد دەبێ، لە ئەنجامدا بۆ ئەوەی دەست و چاوی ھیچ پیاوێکی تر سیمای بانزەوینی ئەو دڵدارە فریشتە ئاسایە نەشەمزێت، جەستەی ناسکی لەت و کوت و پارچەپارچە دەکات و لەژێر خاکدا دەیشارێتەوە. پاشان تا ھەتاھەتایە لە فیراقی دوو چاوی ڕەشی ئەو دڵدارە خەیاڵکردە، خۆی بە کێشانەوەی نیگاری ئەو ژنە لەسەر بەرگی قەڵەمدانەکان خەریک دەکات. دوای ئەوەی بە ئاگادەبێتەوە، لە بەشی دووھەمدا بڕیاری نووسینەوەی ئەو خەونە دەدات، بەڵام ئەوەی کە بێژەر لە بەشی دووھەمدا دەینووسێت ڕوویەکی تری ئەو خەونە، یان ئەو چیڕۆکەیە. گێڕانەوەی بەشی دووھەمی ڕۆمانی کوندەپەپووی کوێر، دیسان خەونێکی تر، بەڵام ئەمجارە خەونێکی گەلێک ناخۆش و کابووسێکی گەلێک ترسناکە. لەم بەشەدا بێژەر چیڕۆکی شەیدایی خۆی بۆ ژنێک دەنووسێت کە بە پێچەوانەی ژنە فریشتە ئاساکەی بەشی یەکەم، نەوەک ژنی خەون و خەیاڵات، بەڵکوو ژنی خۆیەتی. ژنێکی سۆزانی و لەیلەدۆنەیەکی دەرپێ بەکۆڵ، کە بێژەر لە ئەنجامدا ئەویش دەکوژێت.{{ژێدەر پێویستە}} == وەرگێڕانی کوردی == ھەریەکە لە '''[[توانا ئەمین]]''' و '''فەرشید شەریفی''' ئەم ڕۆمانەیان بە دوو چاپی جیاواز وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. ھەروەھا لەلایەن [[ئامینە ڕەحیمی]] وەرگێڕاوەتە سەر کوردیی ھەورامی و لەلایەن بڵاوکەرەوەی ئەوین لە مەریوان چاپ بووە.<ref name="مێھر ١">[https://www.mehrnews.com/xGF2b ھەواڵنێریی مێھر: ''بایەقوشی کۆر بە ھەورامی وەرگێراندراو'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦؛] سەردان لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == * چاپی کوردی کتێبەکە. * ویکی ئینگلیزی * ویکی فارسی {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|The Blind Owl}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ڕۆمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٣٧]] [[پۆل:کارەکانی سادق ھیدایەت]] [[پۆل:وێژەی فارسی]] 5i5pw9lp8llugk3jmlpb9qdnbaruifp 0 129842 1697037 1549408 2026-10-29T19:33:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1697037 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کسێنیا کیمۆڤنا بۆڕۆدینا''' (بە [[ڕووسی]]: Ксения Кимовна Бородина) لە ٨ مارسی ١٩٨٣ لە [[ئەمۆیگا]]ی [[ڕووسیا]] لەدایک بووە، پێشکەش کار و ئەکتەری تەلەفزیۆنی کوردی ئێزیدی بوە، سەرەتای کارکردنی دەگەڕێتەوە بۆ ٢٠١٤ وەک پێشکەش کارێک لەبەرنامەی [[دیاردەکانی ماڵی ڕاستەقینە]] لەکەناڵی دووی ڕووسیا. == ژیاننامە == لەکاتی کارکردنی وەک پێشکەش کارێک لەگەڵ لیۆنید نێڕۆشینکۆ یەکتردەناسن و ژیانی ھاوسەرگیری دروست دەکەن بەڵام دوای ماوەیەکی کەم بەھۆی ڕووداوی ترومبێل گیان لەدەست دەدات، دواتر لە ٢٠٠٨ لەگەڵ گەورە بازرگانی ڕووس یۆری بوداگۆڤ ھاوسەرگیری دەکاتەوە تاوەکو ٢٠١١ پاشان لێک جیادەبنەوە منداڵێکی ھەیە بەناوی ماری (١٠ یۆنیۆی ٢٠٠٩) دواتر لە ٣ یۆلیۆی ٢٠١٥ لەگەڵ قوربان مەعروف ژیانی ھاوسەری پێک دەھێنێتەوە ئێستا بەیەکەوە لە مۆسکۆ دەژین.[[قوربان مەعروف]] بازرگانێکی کوردی یەزیدیە. == ئەمەش ببینە == * [[ڕێزبەندی ئێزیدیەکان]] == سەرچاوەکان == *[[ویکیپیدیای ئینگلیزی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170215162402/http://www.imdb.com/name/nm3394640/ ڕۆلەکانی کسێنیا بۆڕۆدینا لەسینەما] * [https://web.archive.org/web/20170625225215/http://kborodina.com/ وێبگەی فەرمی کسێنیا بۆڕۆدینا] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ڕووسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ksenia Borodina}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردانی ڕووسیا]] [[پۆل:پێشکەشکارە کوردەکان]] [[پۆل:ڕووسەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] ryoc4l07ipozrqz3d9ug8q6qzzbegaz 0 130050 1696911 1411501 2026-10-29T13:35:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696911 wikitext text/x-wiki {{bots|deny=InternetArchiveBot}} {{Infobox film | name = خێزانی کروودەکان | image = The Croods poster.jpg | alt = | caption = پۆستەری فیلمی «خێزانی کڕۆدس» | director = [[کیرک دیمیکۆ]]{{ھن}}[[کریس ساندێرس]] | producer = [[کریستین بێڵسۆۆ]]{{ھن}}جەین ھاڕت ویڵ | screenplay = کیرک دیمیکۆ{{ھن}}کریس ساندێرس | story = [[جۆن کلیسی]]<ref name=VarietyReview>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Felperin|یەکەم=Leslie|سەردێڕ=The Croods|ناونیشان=http://variety.com/2013/film/reviews/the-croods-1117949263/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٣|newspaper=Variety|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref>{{ھن}}Kirk DeMicco{{ھن}}Chris Sanders | starring = [[نیکۆڵاس کەیج]]{{ھن}}[[ئیما Stone]]{{ھن}}[[ڕەیان ڕینۆڵدز]]{{ھن}}[[کاسێرین کینێر]]{{ھن}}[[کلارک دووک]]{{ھن}}[[کلۆریس لیچ مان]] | music = [[ئالان سیلڤێس تری]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://filmmusicreporter.com/2012/05/08/alan-silvestri-to-score-dreamworks-animations-the-croods |سەردێڕ=Alan Silvestri to Score Dreamworks Animation's 'The Croods' |ئیش=FilmMusicReporter.com |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> | cinematography = Yong Duk Jhun{{ھن}}[[Roger Deakins]] {{small|(Visual Consultant)}} | editing = ئێریک Dapkewicz{{ھن}}[[داریین تی. ھۆڵمێس]] | studio = [[دریم وۆڕک ئەنیمەیشن]] | distributor = [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] | released = {{Film date|2013|02|15|[[63rd ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتی بەرلین Festival|Berlin]]|2013|03|22|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} | runtime = ٩٨ خولەک<!--Theatrical runtime: 98:30--><ref name="bbfc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''THE CROODS'' (U)|ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/croods-2013-5|ئیش=[[British Board of Film Classification]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20132002222200/http://www.bbfc.co.uk/releases/croods-2013-5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی 20ی ٢٠١٣}}</ref> | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | language = ئینگلیزی | budget = $١٣٥ ملیۆن<ref name=mojo>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Croods (2013)|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=croods.htm|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009211333/http://boxofficemojo.com/movies/?id=croods.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | gross = $٥٨٧٫٢ ملیۆن<ref name=mojo/> }} '''''خێزانی کروودەکان''''' بە ({{بە ئینگلیزی|The Croods}}) فیلمێکی ئەنیمەیشن، سێ ڕەھەندی، تۆڵەسێنەر، کۆمێدی، ئەمریکی ساڵی (٢٠١٣)یە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای دریم وۆڕکس ئەنیمەیشن دروست کراوە و لەلایەن کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی بیستەم]]ەوە بڵاو کراوەتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20110818162017/http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=555383</ref> == چیرۆک == خێزانی کروودەکان لە دووری گشت مرۆڤێک و لەنێو دارستان و نێو ئەشکەوتەکان دەژین و دوور دەبن لەھەر پەیوەندیێک لەگەڵ کۆمەڵگای مرۆڤایەتی. دوای ڕوودانی چەند کارەساتێکی سروشتی لەنێو دارستانەکەیاندا، ھەوڵی دۆزینەوەی شوێنێکی ئارام دەدەن، لە درێژایی ھەڵاتنیاندا، ئاشنا دەبن لەگەڵ کوڕێکی ھەرزەکار، کە لەڕووی ئاستی زانستییەوە لەپێش خێزانەکەی (کڕۆدس) دەبێت و بەھۆی ئەو ھۆکارەوە خێزانەکە دەتوانن لەو کارەساتانەی ژینگەکەیان ڕێگە چارەیەک بۆزنەوەو خۆیان ڕزگار بکەن. == داھات == فیلمی خێزانی کڕۆدس دوای بڵاوبوونەوەی لە وڵاتی [[ئەڵمانیا]] سەرەتاو دواتریش بڵاو بوونەوەی لەسەرانسەری جیھاندا فیلمەکە بووە یەکێک لە ١٠ خاوەن بەرزترین داھاتی بۆکس ئۆفیسی فیلمەکانی کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی بیستەم]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Croods}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ڕێگاوبانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەمریکییە ڕێگاوبانەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] 4ra6k6gcvothhg2kb6rr98rkb51gwhr 1697011 1696911 2026-10-29T17:06:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1697011 wikitext text/x-wiki {{bots|deny=InternetArchiveBot}} {{Infobox film | name = خێزانی کروودەکان | image = The Croods poster.jpg | alt = | caption = پۆستەری فیلمی «خێزانی کڕۆدس» | director = [[کیرک دیمیکۆ]]{{ھن}}[[کریس ساندێرس]] | producer = [[کریستین بێڵسۆۆ]]{{ھن}}جەین ھاڕت ویڵ | screenplay = کیرک دیمیکۆ{{ھن}}کریس ساندێرس | story = [[جۆن کلیسی]]<ref name=VarietyReview>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Felperin|یەکەم=Leslie|سەردێڕ=The Croods|ناونیشان=http://variety.com/2013/film/reviews/the-croods-1117949263/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٣|newspaper=Variety|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref>{{ھن}}Kirk DeMicco{{ھن}}Chris Sanders | starring = [[نیکۆڵاس کەیج]]{{ھن}}[[ئیما Stone]]{{ھن}}[[ڕەیان ڕینۆڵدز]]{{ھن}}[[کاسێرین کینێر]]{{ھن}}[[کلارک دووک]]{{ھن}}[[کلۆریس لیچ مان]] | music = [[ئالان سیلڤێس تری]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://filmmusicreporter.com/2012/05/08/alan-silvestri-to-score-dreamworks-animations-the-croods |سەردێڕ=Alan Silvestri to Score Dreamworks Animation's 'The Croods' |ئیش=FilmMusicReporter.com |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> | cinematography = Yong Duk Jhun{{ھن}}[[Roger Deakins]] {{small|(Visual Consultant)}} | editing = ئێریک Dapkewicz{{ھن}}[[داریین تی. ھۆڵمێس]] | studio = [[دریم وۆڕک ئەنیمەیشن]] | distributor = [[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم]] | released = {{Film date|2013|02|15|[[63rd ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتی بەرلین Festival|Berlin]]|2013|03|22|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} | runtime = ٩٨ خولەک<!--Theatrical runtime: 98:30--><ref name="bbfc">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''THE CROODS'' (U)|ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/croods-2013-5|ئیش=[[British Board of Film Classification]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20132002222200/http://www.bbfc.co.uk/releases/croods-2013-5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی 20ی ٢٠١٣}}</ref> | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | language = ئینگلیزی | budget = $١٣٥ ملیۆن<ref name=mojo>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Croods (2013)|ناونیشان=http://boxofficemojo.com/movies/?id=croods.htm|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009211333/http://boxofficemojo.com/movies/?id=croods.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | gross = $٥٨٧٫٢ ملیۆن<ref name=mojo/> }} '''''خێزانی کروودەکان''''' بە ({{بە ئینگلیزی|The Croods}}) فیلمێکی ئەنیمەیشن، سێ ڕەھەندی، تۆڵەسێنەر، کۆمێدی، ئەمریکی ساڵی (٢٠١٣)یە. فیلمەکە لەلایەن کۆمپانیای دریم وۆڕکس ئەنیمەیشن دروست کراوە و لەلایەن کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی بیستەم]]ەوە بڵاو کراوەتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20110818162017/http://ir.dreamworksanimation.com/releasedetail.cfm?ReleaseID=555383</ref> == چیرۆک == خێزانی کروودەکان لە دووری گشت مرۆڤێک و لەنێو دارستان و نێو ئەشکەوتەکان دەژین و دوور دەبن لەھەر پەیوەندیێک لەگەڵ کۆمەڵگای مرۆڤایەتی. دوای ڕوودانی چەند کارەساتێکی سروشتی لەنێو دارستانەکەیاندا، ھەوڵی دۆزینەوەی شوێنێکی ئارام دەدەن، لە درێژایی ھەڵاتنیاندا، ئاشنا دەبن لەگەڵ کوڕێکی ھەرزەکار، کە لەڕووی ئاستی زانستییەوە لەپێش خێزانەکەی (کڕۆدس) دەبێت و بەھۆی ئەو ھۆکارەوە خێزانەکە دەتوانن لەو کارەساتانەی ژینگەکەیان ڕێگە چارەیەک بۆزنەوەو خۆیان ڕزگار بکەن. == داھات == فیلمی خێزانی کڕۆدس دوای بڵاوبوونەوەی لە وڵاتی [[ئەڵمانیا]] سەرەتاو دواتریش بڵاو بوونەوەی لەسەرانسەری جیھاندا فیلمەکە بووە یەکێک لە ١٠ خاوەن بەرزترین داھاتی بۆکس ئۆفیسی فیلمەکانی کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی بیستەم]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|کارتۆن|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|The Croods}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ڕێگاوبانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەمریکییە ڕێگاوبانەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] olxhwvx4rdzh9futu0dqwemtrs0zvzi 0 130111 1696914 1543352 2026-10-29T13:36:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696914 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}} {{کەسایەتی | ناو=کرگ داگلاس | وێنە= Kirk Douglas 1969.jpg | قەبارەی وێنە = 150px | ناوی کاتی لەدایکبوون = [[٩ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩١٦]] | شوێنی لەدایکبوون =ئەمیستەردەم | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی مردن =٥ی شوباتی ۲۰۲۰ (۱۰۳ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مردن =بیڤیرلی هێلز(کالیفۆرنیا) | هۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئامریکایی]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | هاووڵاتی =ئەمریکی | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[ئەکتەر]] و دەرهێنەر | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە هۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | هاوسەر = دیانا دیل ئان بویندز | یار = | منداڵەکان = مایکڵ داگلاس پیتێر داگلاس جوئێل داگلاس ئیریک داگلاس | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''کرک داگلاس''' ({{بە ئینگلیزی| Kirk Douglas)}} ناوی سەرەکی خۆی (Issur Danielovitch) (لەدایکبووی ۹ی کانوونی یەکەمی ۱۹۱٦) ئەکتەر و دەرهێنەری ئامریکایییە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirk Douglas|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm0000018/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirk Douglas {{!}} Biography, Facts, & Films {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Kirk-Douglas|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> <references />http://www.kirkdouglas.com/ https://www.reuters.com/article/us-people-kirk-douglas-idUSKBN1ZZ34W {{پۆلی کۆمنز|Kirk Douglas}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا]] [[پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] be931ympfzvuypeuk2qbt382qqbji0x 1697147 1696914 2026-10-29T21:20:39Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697147 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}} {{کەسایەتی | ناو=کرگ داگلاس | وێنە= Kirk Douglas 1969.jpg | قەبارەی وێنە = 150px | ناوی کاتی لەدایکبوون = [[٩ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩١٦]] | شوێنی لەدایکبوون =ئەمیستەردەم | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی مردن =٥ی شوباتی ۲۰۲۰ (۱۰۳ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مردن =بیڤیرلی هێلز(کالیفۆرنیا) | هۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئامریکایی]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | هاووڵاتی =ئەمریکی | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[ئەکتەر]] و دەرهێنەر | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە هۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | هاوسەر = دیانا دیل ئان بویندز | یار = | منداڵەکان = مایکڵ داگلاس پیتێر داگلاس جوئێل داگلاس ئیریک داگلاس | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = | ئیمزا = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''کرک داگلاس''' ({{بە ئینگلیزی| Kirk Douglas)}} ناوی سەرەکی خۆی (Issur Danielovitch) (لەدایکبووی ۹ی کانوونی یەکەمی ۱۹۱٦) ئەکتەر و دەرهێنەری ئامریکایییە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirk Douglas|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm0000018/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=IMDb|زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirk Douglas {{!}} Biography, Facts, & Films {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Kirk-Douglas|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> <references />http://www.kirkdouglas.com/ https://www.reuters.com/article/us-people-kirk-douglas-idUSKBN1ZZ34W {{پۆلی کۆمنز|Kirk Douglas}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ڕادیۆی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:ناشتەکان لە گۆڕستانی وێستوود]] [[پۆل:جووە ئەمریکییەکان لە سەربازی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە وێستێرنەکان]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:نووسەرە کوڕە ئەمریکییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا]] [[پۆل:بلۆگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرهەمهێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خێرخوازە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ڕێزلێنانی سیزار]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی خەڵاتی گۆڵدن گلۆب]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک ڕووسی-جوولەکە]] [[پۆل:خەڵاتی دەستکەوتی ژیانی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] 4d5m9s92pckqaxwnmmjf839vymq31r0 0 130215 1696934 1549434 2026-10-29T13:39:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696934 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = کریس ھێمسوۆرت | image = Chris Hemsworth SDCC 2014 (cropped).jpg | caption = ھیمسۆرس لە ساڵی ٢٠١٤ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|١٩٨٣|٠٨|١١|df=yes}} | birth_place = [[مێلبۆڕن]]، [[ئوستڕالیا]] | residence = [[بیڕۆن بای، نیو ساوسوەیڵس]] | home_town = [[فیلیپ ئایلەند]] | occupation = ئەکتەر | years_active = ٢٠٠٢–ئێستا | spouse = {{marriage|[[ئێڵسا پاتاکی]]|٢٠١٠}} | children = ٣ | relatives = {{unbulleted list|[[لیام ھیمسۆرس]] (brother)|[[لوکی ھیمسۆرس]] (brother)}} }} '''کریس ھێمسوۆرت''' ([[ئینگلیزی]]:Chris Hemsworth) لە دایکبووی (١١ی ئابی ١٩٨٣)ی شاری (مێلبۆڕن)ی (ئسوتڕالیا)یە. ''کریس'' ئەکتەرێکی (ئوستڕالی)یە، کە بەشداری لە چەندین فیلمدا و بە چەند ڕۆلێکی جیاواز کردووە، کە گرنگترینیان زنجیرە فیلمەکانی [[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)|تۆڵەسێنەرەکان]]ە بە ڕۆڵی (THOR). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرەکان == * [[سۆر (کۆمیکی مارڤێل)]] * [[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)]] * [[تۆڵەسێنەرەکان: سەدەی ئاڵتڕۆن]] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ژن|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Hemsworth}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەڵمانی]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی لۆجی]] lfn02ypdy1mme1knkywfj1y24x1ilnt 0 130220 1696925 1543349 2026-10-29T13:37:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696925 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} {{Infobox person | name = کریس ئیڤانس | image = Chris Evans SDCC 2014.jpg | caption = ئیڤانس لە ساڵی ٢٠١٤، ساندیێگۆ | birth_name = کریستۆڤەر ڕۆبێرت ئیڤانس | birth_date = {{birth date and age|1981|6|13}} | birth_place = [[بۆستن]]. {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | death_date = | death_place = | education = | alma_mater = | residence = [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]].. | occupation = ئەکتەر | years_active = 1999–ئێستا | relatives = [[سکۆت ئیڤانس]] {{بچووک|(برا)}}<br>[[مایک کاپونۆ]] {{بچووک|(مام)}} }} '''کریس ئیڤانس''' بە ([[ئینگلیزی]]:Chris Evans) لە دایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٨١ی شاری [[بۆستن]]ە. ئەکتەر و دەرهێنەری فیلمە، بەڵام زیاترین دەرکەوتن و ناسینی بەهۆی بینینی ڕۆلی یەکێک لە (پاڵەوانەکانی - کۆمیکی ماڕڤل) کە ئەویش ([[کاپتنی ئەمریکا]])یە. ==لیستی فیلمەکان== {|class="wikitable sortable" |- !ساڵ !ناو !ڕۆڵ !class="unsortable" | تێبینی |- |٢٠٠٠ |''[[The Newcomers (film)|The Newcomers]]'' |جوود | |- |٢٠٠١ |''[[Not Another Teen Movie]]'' |Jake Wyler | |- |٢٠٠٣ |''{{sortname|The|Paper Boy|nolink=1}}'' |Ben Harris |کورتە فیلم |- | rowspan="2"|٢٠٠٤ |''{{sortname|The|Perfect Score}}'' |کایڵ کورتیس | |- |''[[Cellular (film)|Cellular]]'' |ڕیان هوویت | |- | rowspan="3"|٢٠٠٥ |''[[Fierce People (film)|Fierce People]]'' |Bryce Langley | |- |''[[Fantastic Four (2005 film)|Fantastic Four]]'' |[[Human Torch|Johnny Storm/Human Torch]] | |- |''[[London (2005 drama film)|London]]'' |Syd | |- | rowspan="5"|٢٠٠٧ |''[[TMNT (film)|TMNT]]'' |[[Casey Jones (Teenage Mutant Ninja Turtles)|Casey Jones]] |ڕۆڵی دەنگی |- |''[[Sunshine (2007 film)|Sunshine]]'' |Robert Mace | |- |''[[Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer]]'' |Johnny Storm/Human Torch | |- |''{{sortname|The|Nanny Diaries|The Nanny Diaries (film)}}'' |Hayden "Harvard Hottie" | |- |''[[Battle for Terra]]'' |Stewart Stanton |ڕۆڵی دەنگی |- |٢٠٠٨ |''[[Street Kings]]'' |Detective Paul Diskant | |- |٢٠٠٨ |''{{sortname|The|Loss of a Teardrop Diamond}}'' |Jimmy Dobyne | |- |٢٠٠٩ |''[[Push (2009 film)|Push]]'' |Nick Gant | |- |٢٠١٠ |''{{sortname|The|Losers|The Losers (film)}}'' |Jake Jensen | |- |٢٠١٠ |''[[Scott Pilgrim vs. the World]]'' |Lucas Lee | |- |٢٠١١ |''[[Puncture (film)|Puncture]]'' |[[Michael David Weiss|Michael David "Mike" Weiss]] | |- |٢٠١١ |''[[Captain America: The First Avenger]]'' |کاپتنی ئەمریکا/ستیڤن ڕۆگەرز | |- |٢٠١١ |''[[What's Your Number?]]'' |Colin Shea | |- |٢٠١٢ |''{{sortname|The|Avengers|The Avengers (2012 film)}}'' |کاپتنی ئەمریکا/ستیڤن ڕۆگەرز | |- |٢٠١٢ |''[[The Iceman (film)|The Iceman]]'' |Robert "Mr. Freezy" Pronge | |- |٢٠١٣ |''[[Snowpiercer]]'' |Curtis Everett | |- |٢٠١٣ |''[[Thor: The Dark World]]'' | rowspan="2"|Steve Rogers / Captain America |Uncredited cameo<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cinemablend.com/new/How-Thor-Dark-World-Did-Amazing-Cameo-Scene-40243.html|سەردێڕ=How Thor: The Dark World Did That Amazing Cameo Scene|وێبگە=Cinema Blend|یەکەم=Kelly|دوایین=West|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> |- |٢٠١٤ |''[[Captain America: The Winter Soldier]]'' |کاپتنی ئەمریکا/ستیڤن ڕۆگەرز |- |٢٠١٤ |''[[Before We Go]]'' |Nick Vaughan |دەرهێنەر و بەرهەمهێنەر |- |٢٠١٥ |''[[Avengers: Age of Ultron]]'' |کاپتنی ئەمریکا/ستیڤن ڕۆگەرز | |- |٢٠١٥ |''[[Playing It Cool]]'' |Me | |- |٢٠١٦ |''[[کاپتن ئەمریکا: شەڕی نێوخۆیی]]'' | | |- |٢٠١٧ |''[[Gifted (film)|Gifted]]'' |Frank Adler | |-<!--DO NOT add films that are in pre-production, in development or announced per WP:CRYSTAL--> |} [[پەڕگە:Chris Evans TIFF 2012.jpg|thumb|upright|ئیڤانس لە شاری تۆرینۆ لە (پێشانگای فیلمی نێودەوڵەتی تۆرینۆی ٢٠١٢)]] . ==بەستەرەکان== *[[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)]]. *[[کاپتن ئەمریکا: شەڕی نێوخۆیی]]. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Chris_Evans_(actor) ویکیپیدیا ئینگلیزی]. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Evans (actor)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] 3p0ed2a2lgjk16uk8l64297gxk9233g 0 130221 1696954 1696777 2026-10-29T16:22:09Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Captain America and his cast|Captain America and his cast]] بۆ [[:Commons:Category:Captain America|Captain America]] 1696954 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:Captain America's shield.svg|وێنۆک|قەلغانی تایبەتی کاپتنی ئەمریکا]] '''کاپتنی ئامریکا''' کە هاوکات بە (ستیڤن ڕۆگەرز) ناسراوە، یەکێکە لە (پاڵەوانەکانی) نێو (کۆمیکەکانی مارڤل) کە کۆمپانیای مارڤڵ جەند بەشێکی فیلمی (کاپتنی ئەمریکا)ی چ بە تایبەتی چ بە شێوەی کۆمەڵ درووست کردووە. ==بەشداری لە گرووپەکان== *All-Winners Squad *Avengers *Avengers Unity Division *Illuminati *Invaders *Landau, Luckman, and Lake *New Avengers *Project: Rebirth *Redeemers *S.H.I.E.L.D. *"Secret Avengers" (Civil War) *Secret Avengers *Secret Defenders *U.S. Army ==بەستەرەکان== *[[تۆڵەسێنەرەکان (کۆمیک)]] *[[کاپتن ئەمریکا: شەڕی نێوخۆیی]]. ==سەرچاوە== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Captain_America ویکیپیدیای ئینگلیزی]. {{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Captain America}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمیکەکانی ماڕڤل]] [[پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە بە ھەڵە وا گومان دەکرێت مردوون]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] cqx9ti8a9ovgitdch9rrad4ecvpnlwn 0 131666 1696967 1549420 2026-10-29T16:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696967 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues| {{Unreferenced|date=تەممووز ٢٠٢١}} {{کەمبەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}} }} [[پەڕگە:C_Reeve_in_Marriage_of_Figaro_Opening_night_1985b.jpg|وێنۆک]] '''کریستۆفەر رییڤ''' {{بە ئینگلیزی|Christopher Reeve}}) (ماوەی ژیانی ۱۹٥۲ - ۲۰۰٤.) ئەکتەرێکی ناوداری ئەمریکی بووە، دەرھێنەری فیلم و بەرھەمھێنەر و نووسەر و چالاکوانیش بووە. لەساڵ ۱۹۷۸دا ڕۆڵی [[سوپەرمان]] (Superman)ی بینیوە. لە ساڵی ۱۹۹٥ لەسەر پشتی ئەسپێک کەوتە خوارەوە و بڕبڕەی پشتی بە سەختی زیانی پێکەوت بەوھۆیەوە وای لێکرد ئیتر ژیانی لەسەر کورسی کارەبایی بەسەربەرێت لەگەڵ ئامێرێکی ھەناسەدان بە درێژایی ژیانی چونکە تووشی ''ئیفیلجی چواری'' بووبوو. لەگەڵ ئەوەی داھاتوو ئەو وەکو ئەکتەرێک فەوتا و ئیتر نەیدەتوانی بەژدار بواری سینەما بکات بەڵام بریاریدا شتێکی جیاوازتر بکات. کریستۆفەر ڕێکخراوێکی خێرخوازی دامەزراند کە ناوی خۆی و ھاوسەرەکەی لێنابوو پاشان لە لایەن ژمارەیەک خەڵکی ترەوە پاڵپشتی لە ڕێکخراوەکە کرا. ڕێکخراوەکە زۆر گرنگی بە لایەنی لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی زانستی دەدا سەبارەت بە ژیان پێکەوتوەکانی بڕبڕەی پشت و ئیفلیجی بە ھیوای دۆزینەوەی چارەسەر بۆ ئیفلیج بووەکان. تەنھا لە ساڵی ۲۰۱۳ ڕێکخراوەکەی کریستۆفەر پشتگیری توێژینەوەکانی کردبوو بە بڕی 110 ملیۆن دۆلار وە یارمەتی کەسە زیان پێکەوتوەکان و ئەو کەسانەی دابوو کە تووشی ئیفیلیجی بووبوون بە بڕی ۱٦ ملیۆن دۆلار. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Reeve}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:پاڵێوراوانی هۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی]] [[پۆل:خێزانی وینترۆپ]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی نەخۆشی گەنینەوە]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:پاڵێوراوانی ھۆڵی ناوبانگ لە نیوجێرزی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] fc52o1r0p6hjnxbl5gkc2vhwvtpcdo1 0 133162 1697360 1648801 2026-10-30T07:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697360 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوسە | ناوی_فەرمی = Kuseh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kusə - کوسه | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کشاوەرز|کشاوەرز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1787 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 116 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی]]، ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]]، ([[دوانزە ئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = تەلەفۆن | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوسە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چەرداوڕۆ]]، [[ناوچەی کشاوەرز]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوسە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دەمرچغی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەرەقایە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[چەپو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ڕەزاقشڵاخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==دانیشتوان== * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١١٦) کەس و (٢٩) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[زەعفەرانلو|سەرابیانی و زاخۆرانی و موسلیانلیەکان]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|کوردستان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 8cez83zqbbr4a78c9u8dpw8v7yyx2dy 0 133553 1697439 1666567 2026-10-30T10:54:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697439 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''سالح بن زیاد بن عەبدوڵڵا بن ئیسماعیل بن ئیبڕاھیم بن ئەلجارود بن مەسرەح سووسی ڕەققی'''، ({{بە عەرەبی| صالح بن زیاد بن عبدالله بن إسماعیل بن إبراھیم بن الجارود بن مسرح السوسي الرقي}})، ناسناویشی ئەبوو شوعەیب، خورئانخوێن (مقرء) و حەدیسیشی گێڕاوەتەوە، لە ساڵی ١٧٣ـی کۆچی لە دایک بووە، لە ساڵی ٢٦١ کۆچی دوایی کردووە. یەکێک بووە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکە کە ئەم لە ئیمام [[ئەبوو عەمڕ بەسڕی]] گێڕاوەتەوە. ناوی "سووسی" دەگەڕێتەوە بۆ شاری [[شوش]] لە ناوچەی [[خووزستان]]، کە جاران پێی دەترا "سوس"، ھەروەھا ناوی "ڕەققی" دەگەڕێتەوە بۆ شاری [[ڕەققە]] لە [[شام]]. ==سەرچاوەکان== * [http://ia802609.us.archive.org/14/items/saanz/12.pdf سیر اعلام النبلاء-بەرگی دوازدەھەم-لاپەڕە ٣٨٠] * [http://www.alukah.net/culture/0/83994/#_ftn2 شبکە الالوکە] * [https://web.archive.org/web/20161205060449/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem3.php الامام الثالث ابو عمرو] {{قیڕائاتەکان}} {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} 4v4tl3lu4bns5itsdjur80t8a78ff2c 0 133614 1697331 1659533 2026-10-30T07:12:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697331 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ئەبوو موحەممەد، '''خەلەف بن ھیشام بن سەعلەب ئەسدی بەغدادی بەززار'''، ({{بە عەرەبی|خلف بن ھشام بن ثعلب الأسدي البغدادي البزار}})، لە ساڵی ١٥٠ـی کۆچی لە دایک بووە، لە [[بەغدا]] بەناوبانگ بووە، یەکێکە لە گێڕەوەکانی حەوت گێڕەوەکە و یەکێکە لە دە گێڕەوەکانی قورئان، ئەو لە ئیمامی [[حەمزەی کووفی]] گێڕاەوەتەوە و قیڕائەتێکیشی بۆ خۆی ھەڵبژاردووە بۆ بووە بە یەکێک لە دە گێڕەوەکانیش، ھەر لە دە ساڵیەوە قورئانی لەبەرکردووە، دەستی بە زانستخوازی کردووە لە سێزدە ساڵی، فەرموودەشی گێڕاەوەتەوە. قورئانی لا چەندانێک خوێندووە، قیڕائەی حەمزەشی لە [[سولەیم بن عیسا]] گێڕاوەتەوە، زۆر کەس لای ئەو قورئانییان خوێندووە. وە سەبارەت بە قیڕائەتەکەی خۆی، دوو گێڕەوەی بەناوبانگەکەی [[ئیدریس حەدداد]] و [[ئیسحاق وەڕڕاق]]. لە ساڵی ٢٢٩ـی ھیجری کۆچی دوایی کرد. جا ئاماژە بە قیڕائەتەکە لە حەمزەوە دەکرێ دەبێژرێ (قیڕائەتی خەلەف لە حەمزەوە)، کاتێکیش ئاماژە بە قیڕائەتەکە خۆی دەکرێ دەڵێن (خەلەفی دەیەم) (خلف العاشر). ==سەرچاوەکان== * [http://www.alukah.net/culture/0/86484/ شبکە الالوکە] * [https://web.archive.org/web/20170220194718/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php الامام العاشر خلف بن ھشام] {{قیڕائاتەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٨٤٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٧٦٧]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:قیرائات]] g6ozi11fbp85g5yzx488o1zahucaq5l 3 134072 1697254 1696663 2026-10-30T01:50:12Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٣١ ڕۆژ) بۆ [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی ١٥]] 1697254 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(31d) |counter = 15 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ١٨:٤٩، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٧:٣٧، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20. * An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٣٥، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31178499 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal. * Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced. '''Updates for editors''' * A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308] '''Updates for technical contributors''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٤، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31199592 --> gchztjtr251um7rx1nwi7ywqdsilaje 0 134880 1697248 1549366 2026-10-30T01:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1697248 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | show_name = کورد ئایدڵ | image = File:Kurdidollogo.jpg | caption = لۆگۆی کورد ئایدڵ | show_name_2 = | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | genre = بەرنامەی ڕاستەوخۆ | creator = | based_on = <!-- {{based on|work|author}} --> | developer = | writer = | director = | creative_director = | presenter =ئالان جوان، شاتوان عەتا | starring = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | judges = [[بیژەن کامکار]]، [[کانی (گۆرانیبێژ)|کانی]]، [[عەدنان کەریم]] وە [[نیزامەدین ئاریچ]] | voices = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | narrated = | theme_music_composer = | composer = | country = [[کوردستان]] | language = [[کوردی]] (لەنێویاندا: [[کورمانجی]]، [[سۆرانی]]، [[گۆرانی-زازایی]]، [[زازاکی]]، [[کوردیی باشووری]]) | num_seasons = ١ | num_episodes = ١٥ (تا ٩ی ئایاری ٢٠١٧) | list_episodes = Kurd Idol Episodes | executive_producer = | producer = | news_editor = <!-- Content editor or editors of a current affairs/political show such as Newsnight. --> | location = [[سلێمانی]]، [[ھەرێمی کوردستان]] | cinematography = | editor = <!-- Film editors --> | camera = چەندین کامێرا | runtime = کاتژمێرێک و (±١٠ خوولەک) | company = | distributor = [[کوردسات]] | network = [[کوردسات]] | picture_format = 1080p | audio_format = | first_run =[[کوردستان]] | first_aired = | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | preceded_by = | followed_by = | related = <!-- To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations --> | website = http://kurdbin.net/programpart_69 | website_title = | production_website = | production_website_title = | image_upright = | image_size = | image_alt = | screenplay = | story = | budget = | released = ٩ی نیسانی ٢٠١٧}} '''کورد ئایدل''' بەرنامەیەکی مۆسیقی کوردییە، لەکەناڵی [[کوردسات]] پێشکەشدەکرێت. بەرنامەکە لەسەر(Pop Idol)ی بەریتانی وەرگیراوە. ھەریەکە لە [[بیژەن کامکار]]، [[عەدنان کەریم]]، [[کانی (گۆرانیبێژ)|کانی]] وە [[نیزامەدین ئاریچ]] لیژنەی دادوەری بەرنامەکەن. بەشداربووەکانی بەرنامەکە کوردانی ھەر چوارپارچەی کوردستان و تاراوگەن. == دەستەی دادوەران == * [[عەدنان کەریم]] * [[کانی (گۆرانیبێژ)|کانی]] * [[نیزامەدین ئاریچ]] * [[بیژەن کامکار]]، بەھۆی نەخۆشییەوە وازیھێنا لەدوای بەشێک لە پڕۆگرامەکە. == بەشداربووان == لەکۆی ٢٠٠٠ پاڵێوراو، ١٧٢ کەس لەلایەنن لیژنەکەوە ھەڵبژێردران بۆ پڕۆگرامەکە. لەو ١٧٢ کەسەش ١٧ کەس مانەوە. {| class="wikitable sortable" |- align="center" "background:#ddccff;" ! width="10%" |ڕیزبەند ! width="20%" |ناوی بەشداربوو ! width="10%" |ژمارە ! width="20%" |زاراوە ! width="30%" |شوێنی نیشتەجێبوون |- |- | ١ || ئاشتی عەزیز || ٢٣ || [[سۆرانی]] || [[ھەولێر]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ٢ || [[بانە شیروان]] || ١٦ || [[سۆرانی]] || [[سلێمانی]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ٣ || جەنگیز یازگی || ٢٩ || [[کورمانجی]] || [[ئەستەمبوڵ]]، {{flagicon|Turkey}} [[کۆمەڵگای کوردی لە ئەستەمبوڵ]] |- | ٤ || ئەڤین عوسمان || ٢٩ || [[سۆرانی]] || [[یۆتۆبۆری]]، {{flagicon|Sweden}} [[کوردانی سوێد]] |- | ٥ || فەرزاد مەھدینیا || ٢٦ || [[گۆرانی-زازایی]] || [[مەریوان]]، {{flagicon|Iran}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |- bgcolor="#E6E6E6" | — || ''ھێڤی زین''<ref>بەگوێرەی ڕاگەیاندراوێکی کورد ئایدڵ، ھێڤی زین پاشەکشەیکردووە لەبەرنامەکە بەھۆی کێشەی سیاسییەوە لە تورکیا. لیژنە لەبڕی ئەو ئەشکان عەبدولرەحمانی ھەڵبژارد.. [https://www.facebook.com/kurdidol/photos/a.267438733616923.1073741828.225715721122558/447873255573469/?type=3&theater Kurd Idol پەڕەی فەرمی کورد ئایدڵ لە فەیسبووک]</ref> || ''١٨'' || ''[[کورمانجی]]'' || ''[[ماردین]]، {{flagicon|Turkey}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باکووری کوردستان]]'' |- | ٦ || ئەشکان عەبدولرەحمان || ٢٥ || [[سۆرانی]] || [[سلێمانی]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ٧ || ژیندا کەنجۆ || ٢٥ || [[کورمانجی]] || [[کۆبانی]]، {{flagicon|Syria}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[ڕۆژاوای کوردستان]] |- | ٨ || ڕۆزا گەرگەری || ٢٥ || [[کورمانجی]] || [[تبلیس]]، {{flagicon|Georgia}} [[ئێزدییەکانی جۆرجیا|ئێزدی]]-[[کوردانی جۆرجیا]] |- | ٩ || سۆنگول دوزگون || ٣٤ || [[زازاکی]] || [[دێرسیم]]، {{flagicon|Turkey}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باکووری کوردستان]] |- | ١٠ || تەنیا ئاسۆ || ١٩ || [[سۆرانی]] || [[سلێمانی]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ١١ || ڤەدات ئەکارسو || ١٩ || [[کورمانجی]] || [[ئێلح|باتمان]]، {{flagicon|Turkey}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باکووری کوردستان]] |- | ١٢ || خەزال مستەفا || ٢٢ || [[سۆرانی]] || [[سەردەشت]]، {{flagicon|Iran}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] |- | ١٣ || ڕەوان ئیبراھیم || ٢٤ || [[کورمانجی]] || [[قامیشلۆ]], {{flagicon|Syria}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[ڕۆژاوای کوردستان]] |- | ١٤ || زێرەڤان جاسم || ٢٠ || [[سۆرانی]] || [[ھەولێر]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ١٥ || مستەفا سالار || ٢٨ || [[سۆرانی]] || [[سلێمانی]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |- | ١٦ || ڕۆنی ئارتن || ٢٤ || [[کورمانجی]] || [[ماردین]]، {{flagicon|Turkey}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باکووری کوردستان]] |- | ١٧ || عەبدوڵڵا محەممەد || ٢٦ || [[سۆرانی]] || [[ھەولێر]]، {{flagicon|Iraq}}/{{flagicon|Kurdistan}} [[باشووری کوردستان]] |} == ئەنجام == <center> {| border="2" cellpadding="4" style="background:gray; border:1px solid gray; border-collapse:collapse; margin:0 1em 1em 0; text-align:center;" font-size:95%; width:95%" |- |+ '''ڕێنوێن''' |- | style="background:pink; width:100px;"| کچ | style="background:cyan; width:100px;"| کوڕ | style="background:lime; width:100px;"| براوە | style="background:#FFFFCC; width:100px;"| Bottom | style="background:gold; width:100px;"| دەرنەچوون |}</center> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; width:95%" |- | colspan="2" style="text-align:right;"|''قۆناغ:'' | colspan="7" style="background:#8ab8e6;"|'''کۆتاییەکان''' |- | colspan="2" style="text-align:right;"|''ڕۆژ:'' !style="width:50px"|٦/١٦ !style="width:50px"|٦/٢٣ !style="width:50px"|٦/٣٠ !style="width:50px"|٧/٧ !style="width:50px"|٧/١٤ |- !style="width:30px"|ڕیزبەند !style="width:120px"|بەشداربوو !colspan="10"|ئەنجام |- |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''١''' | style="background:pink;"| ژیندا کەنجۆ | | | | | style="background:lime;" rowspan="1"| '''براوە''' |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''٢''' | style="background:cyan;"| فەرزاد مەھدینیا | | | | | style="background:gold;" rowspan="1"| '''دووەم''' |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''٣''' | style="background:pink;"| خەزال مستەفا | | | | | style="background:gold;" rowspan="1"| '''سێیەم''' |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''٤''' | style="background:cyan;"| ڤەدات ئەکارسو | |bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 5 | | | style="background:gold;" rowspan="3"| '''دەرنەچوون بۆ کۆتایی''' |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''٥''' | style="background:pink;"| [[بانە شیروان]] | | | | |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| '''٦''' | style="background:cyan;"| جەنگیز یازگی | | | bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 4 | |- | style="background:#fbf373;" rowspan="3"| {{nowrap|'''٧–٩'''}} | style="background:cyan;"| ئاشتی عەزیز | | | | style="background:gold;" rowspan="3"| '''دەرنەچوو''' | style="background:#919191;" colspan="5" rowspan="3"| |- | style="background:cyan;"| زێرەڤان جاسم | | |- | style="background:pink;"| تەنیا ئاسۆ | | |bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 4 |- | style="background:#fbf373;" rowspan="2"| {{nowrap|'''١٠–١١'''}} | style="background:cyan;"| ڕەوێن ئیبراھیم | | | style="background:gold;" rowspan="2"| '''دەرنەچوو''' | style="background:#919191;" colspan="5" rowspan="2"| |- | style="background:cyan;"| ڕۆنی ئارتن |bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 4 |bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 5 |- | style="background:#fbf373;" rowspan="1"| {{nowrap|'''١٢'''}} | style="background:pink;"| ئەشکان عەبدولڕەحمان | bgcolor="#FFFFCC" align="center"|Btm 4 | style="background:#ccc;" rowspan="1"| '''WD''' | style="background:#919191;" colspan="5" rowspan="1"| |- | style="background:#fbf373;" rowspan="3"| {{nowrap|'''١٣–١٥'''}} | style="background:pink;"| ڕۆزا گەرگەری | | style="background:gold;" rowspan="3"| '''دەرنەچوو''' | style="background:#919191;" colspan="5" rowspan="3"| |- | style="background:cyan;"| عەبدوڵڵا محەممەد | |- | style="background:pink;"|ئەڤین عوسمان | |- | style="background:#fbf373;" rowspan="2"| {{nowrap|'''١٦–١٧'''}} | style="background:pink;"| سۆنگول دوزگون | style="background:gold;" rowspan="4"| '''Elim''' | style="background:#919191;" colspan="5" rowspan="4"| |- | style="background:cyan;"| مستەفا سالار |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://yallairaq.com/ku/مۆسیقا/بە-مەبەستی-دۆزینەوەی-ئەستێرەی-نوێ، بە مەبەستی دۆزینەوەی ئەستێرەی نوێ، بەرنامەی کورد ئایدڵ بۆ دەنگی خۆش دەگەڕێت.]{{بەستەری مردوو|url=https://yallairaq.com/ku/%D9%85%DB%86%D8%B3%DB%8C%D9%82%D8%A7/%D8%A8%DB%95-%D9%85%DB%95%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%86%D8%B2%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D8%A6%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%8E%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8E%D8%8C |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} * [http://www.dengiamerika.com/a/3624995.html بەرنامەی کورد ئایدڵ دەست پێ دەکات - دەنگی ئەمریکا.] {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە کوردییەکان]] 8iy8riz3717h8w2heu92z7y1v8o8mui 0 134929 1697278 1534561 2026-10-30T04:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697278 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=کوردەکان لە لوبنان|population=٦٠٬٠٠٠|popplace=بەیرووت|languages=کوردی و عەرەبی|religions=سوننە|related=کوردەکان}}[[پەڕگە:Kurdish_Women_in_Beirut_-_1970.jpg|وێنۆک|دوو ئافرەتی [[کورد]] لە [[بەیرووت]] (١٩٧٠)]] '''کوردەکان لە لوبنان ''' ھاووڵاتی لوبنانین و بەڕەچەڵەک [[کورد]]ن، جا لە لوبنان لەدایک بوون یان ژیاون. بەپێی خەمڵاندنەکانی ژمارەی کورد لە [[لوبنان]] پێش ساڵی ١٩٨٥ ٦٠ ھەزار کەس بووە. لە ئێستادا ژمارەیان بە دەیان ھەزار مەزەندە دەکرێت، و زیاتر لە [[بەیرووت]]ی پایتەخت دەژین.<ref>https://web.archive.org/web/20200429190603/http://ils.indiana.edu/faculty/meho/meho-kawtharani.pdf</ref><ref>Historical Dictionary of Lebanon - Page 125 by Asʻad AbuKhalil</ref> == مێژوو == زۆربەی کوردە لوبنانیەکان ھاتوون بۆ لوبنان لە چەندەھا ساڵی ئەم دوواییە، بەڵام کۆمەڵگەی کوردی لوبنانی ڕێکەوتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٢، کاتێک لوبنان حوکم دەکرا لەلایەن [[دەوڵەتی ئەییووبی]] کوردی. ھەروەھا عوسمانیەکان خێزانی دڵسۆزی کوردیان دەنارد بۆ سوریا و لوبنانی ئێستا، کە ڕۆڵی کاریگەریان وەردەگرت. ئەم کوردانە داچەقین و چەندەھا ناوچەی لوبنانیان فەرمانڕەوایەتی دەکرد بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ. یەکەم نوێترین شەپۆلی کۆچکردنی کوردەکان بۆ لوبنان لە ماوەی ١٩٢٥–١٩٥٠ بوو کاتێک ھەزارەھا کورد ڕایان کرد لە دەست توندوتیژی و دەستکورتی لە [[تورکیا]]. و دووەم شەپۆلی کوردەکان ھاتن لە دواییەکانی ١٩٥٠ و سەرەتاکانی ١٩٦٠، زۆربەیان ھەڵھاتن لەبەر ھۆکاری سیاسی لە [[سووریا]] و تورکیا. لەماوەی سەرەتاکانی ١٩٩٠، حوکومەتی لوبنانی چەندەھا چارەکە خانوو و ماڵی کوردەکانی تێکدا لە بەیرووت، کە کوردەکان دەژیان لەم شوێنە، ئەمەش وایکرد کە نزیکەی چارەگێکی کوردە نیشتەجێبووەکانی لوبنان کۆچ بکەن. لەکاتی [[شەڕی ناوخۆی لوبنانی]]، کوردەکان جەنگان بۆ [[بزووتنەوەی نیشتمانی لوبنانی]]. == دۆخی ئێستا == بەپێی ئامارەکانی ٢٠١٢، نزیکەی ٤٠٪ ھەموو کوردەکانی لوبنان [[شارستانیەتیی لوبنانی]]یان نییە.{{ژێدەر پێویستە}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[دانیشتوانی کورد]] * [[تورکەکان لە لوبنان]] * [[سوورییەکان لە لوبنان]] * [[ئێرانییەکان لە لوبنان]] {{کوردە دابڕاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] 1tuh2sajsc5b1tuys42x00iyuwnrwp3 0 135871 1697304 1628752 2026-10-30T04:40:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697304 wikitext text/x-wiki {{سەرچاوەی باوەڕپێنەکراو}} {{Infobox website | name = کوردیپێدیا Kurdipedia | logo = Kurdipedia Logo.jpg | logocaption = | screenshot = | caption = | type = ئەرشیڤی زانیاریی کورد و کوردستان | language = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]، [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[زازاکی]]، [[شێوەزاری ھەورامی|ھەورامی]]، [[کوردیی باشووری|لەکی-کەڵھوڕی]])، ئینگلیزی، فڕەنسی، ئەڵمانی، عەرەبی، فارسی، تورکی، ھوڵنەدی، سوێدی، ئیسپانی، ئیتاڵی، عیبری، ڕووسی، نەروێجی، ژاپۆنی، چینی، ئەرمەنی، یۆنانی | owner = [[دامەزراوەی ویکیمیدیا|ویکیمیدیا]] | author = | url = [https://www.kurdipedia.org/ kurdipedia.org] | commercial = نەخێر | launch_date = ٢٠٠٨ | registration = ئەرشیڤوانانی کوردیپێدیا | content_license = }} '''کوردیپێدیا''' یان '''کوردیپیدیا''' ({{بە ئینگلیزی|Kurdipedia}}) ماڵپەڕێکی زانستنامەیی کوردیی سەر [[ئینتەرنێت]]ە کە بە چەند زمانێک بابەت بڵاو دەکاتەوە. پرۆژەکە لەلایەن [[ھاوڕێ باخەوان]]ەوە دامەزراوە و لە ساڵی ٢٠١٣دا بەھۆی ھاوکاری [[ھەڤاڵ نەژاد]]ەوە پرۆژەکە لە شاری [[ھەولێر]] جێگیر کرا.<ref name="KP36895">دەستکەوتوو لە ماڵپەڕی سەرەکییەوە. [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20170511125645101111 دەربارەی کوردیپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808011625/http://kurdipedia.org/default.aspx?q=20170511125645101111&lng=1 |date= ٨ی ئابی ٢٠١٧ }}. وەرگیراوە لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧</ref> ئەم ماڵپەڕە سەر بە [[ویکیپیدیا]] یان پرۆژەکانی [[دامەزراوەی ویکیمیدیا]] نییە و پرۆژەیەکی سەربەخۆیە. بەڕێوەبەرەکانی کوردیپێدیا بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ماڵپەڕەکە تەنھا ئەو شتانە بڵاو دەکاتەوە کە پەیوەندیدارە بە چاندی کوردییەوە و ھیچ بابەتێکی تر کە ناپەیوەندیدارن تۆمار ناکرێن. ئەوان زانیارییەکان لەسەر ماڵپەڕەکانی ئینتەرنێت دەدۆزنەوە و گوێ بە [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەرچاوە باوەڕپێکراو]] نادەن و شتێکی وا لە سیاسەتەکانی بەکارھێنانی ئەواندا نییە.<ref>دەستکەوتوو لە ماڵپەڕی سەرەکییەوە. [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20170511131042101112 ستانداردەکانی کوردیپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170801102436/http://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20170511131042101112 |date= ١ی ئابی ٢٠١٧ }}. وەرگیراوە لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧</ref> بەکارھێنەرانی ماڵپەڕەکە دەتوانن لە ڕێگەی پۆستی ئەلیکترۆنییەوە داوای گۆڕانکاری بکەن بۆ پەڕەیەکی دیاری کراو یانیش بابەتێک بنێرن. ماڵپەڕەکە پشت بە دوو [[بنکەدراوە]] دەبەستێت بۆ تۆمارکردنی زانیارییەکانیان. == پێشانگا == <gallery> ھاوکارانی کوردیپێدیا.jpg|ژمارەیەک لە ھاوکارانی کوردیپێدیا </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زمانی کوردی|کوردستان}} {{زمان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگە کوردییەکان]] h1gedce850vfis1oogwz69361c9lkt9 0 137176 1697046 1545011 2026-10-29T19:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697046 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کشەدەری | ناوی_خۆماڵی = Kshadary | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای هەڵەبجە|هەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٤٩١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کشەدەری''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خورماڵ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای هەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کشەدەری لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی [[قاجر]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[تەپەتۆڵەکە]] و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[تەپەسەرقوڵە]] لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[گردی شەریف]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ilgylxdt3e3cxagfk97fodyb3o73u16 0 137470 1697412 1545050 2026-10-30T10:37:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697412 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونجرین | ناوی_خۆماڵی = Kunjrin | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کونجرین.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کونجرین | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە1 = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە1 = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو1 = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو1 = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو2 = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو2 = | جۆری_دابەشکراو3 = | ناوی_دابەشکراو3 = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٧٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کونجرین''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کونجرین لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کوڕەداوێی بچوک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەرکەند]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆڕانکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کێلێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref> <ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 579s5umgi3qxq5c0anfvlxhgro5marl 0 138130 1697430 1545057 2026-10-30T10:40:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697430 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەماسی | ناوی_خۆماڵی = Kunamasi | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٨٢٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کونەماسی''' گوندێکە، کەوتووەتە[[ناحیەی گاپیڵۆن]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== کونەماسی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دۆڵبێشکی شێخان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کارێزە، گاپیڵۆن|کارێزە]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[بەردەشینی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[باڵخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bagns9jz76avcdtl6c4ohdig596a0l1 0 139106 1697418 1534646 2026-10-30T10:38:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1697418 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شێواز}} }} <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Porosity|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Porosity&oldid=1096348645|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref>'''کونیلەداری''' یان '''کەرتی بەتاڵ''' پێوەرێکە بۆ ئەندازەگرتنی فەزای چۆڵ (بەتاڵ)لەناو مادەیەکدا، و کەرتێکە لە قەبارەی چۆڵاییەکان لەسەر قەبارەی گشتی. کونیلەداری ئەتوانێ لەنێوان سفر(٠)تا یەک(١) بێت، و ئەگەر بە لەسەد بیڵێین لە ٠٪ تا ١٠٠٪ە. کونیلەداریی مادەیەکی کونکوناوی کە به φ نیشان دەدرێت بریتییە له کەرتی چۆڵاتییەکان لەسەر قەبارەی گشتی: φ=(pore volume)/(bulk volume) گرنگیی کونیلەداری لەوەدایە که فەزای ئارایی بۆ هەمبار کردنی شلە لە نێوان کەڤر (بەرد)دا بەو چەندێتییە پێوەندیی هەیه. هەرچی بڕی φ زۆرتر بێت، فەزای چۆڵ بۆ هەمباربوونی شلە(نەوت، گاز، ئاو) لە نێوان کەڤردا زۆرترە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانستی زەوی|زانستی ماددە}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Porosity}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:چەندێتییە فیزیکییەکان]] qijcu1h3ozms9whnc15evc7h65uek4y 0 139235 1696916 1474386 2026-10-29T13:36:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1696916 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{زانیاریی کۆمپیوتەر |ناو = کرۆم بوک |وێنە =[[پەڕگە:Samsung Series 3 Chromebook.JPG|بێچوارچێوە]] |لێدوان =کڕۆم بووکێکی سامسونگ کە پەڕەی دەستپێکی ویکیپیدیای کردۆتەوە. |پەرەپێدەر = |بەرھەمھێنەر = [[گووگڵ]] |جۆر = کۆمپیوتەری کەسی |ب. دەرچوون = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ |سیستەمی کارپێکردن = [[کڕۆم ئۆئێس]]{{ھن}}لینوکس |ماڵپەڕ = https://www.google.com/chromebook/}} '''کڕۆم بووک''' ({{بە ئینگلیزی|Chromebook}}) ئامێرێکی کۆمپیوتەری تاکەکەسییە بە سیستمی [[گووگڵ کرۆم]] کاردەکات. دروستکرا بۆ بەکارھێنانی لە کاتی ھەبوونی ھێڵی ئینتەرنێتدا بە ئامانجی پاڵپشتیکردنی بەرنامە بەردەستەکانی سەر ئینتەرنێت، لەجیاتی ئەوەی بەرنامەکانی وەکو [[مایکرۆسۆفت ئۆفیس]] و [[فۆتۆشۆپ]] لەسەر کۆمپیوتەرەکە دابمەزرێن، ئەوا ڕاستەوخۆ بەکاردەبرێن. یەکەمین جار لە کۆنگرەی گووگڵ لە ٢٠١١ ڕاگەیەندرا بۆ فرۆشتن و یەکەم دانەی نمایش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.google.com/chromebook|سەردێڕ=ماڵپەڕی فەڕمی|وێبگە=http://www.google.com/chromebook}}</ref> ==مێژوو== لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠، [[گووگڵ]] ڕای گەیاند کە بۆ یەکەمجار ئامێرەکانی کرۆم بووک لە کۆنفرانسەکەیدا نمایش دەکات، کە وەک چاپی تاقیکاری تەنھا بۆ پەرەپێدەران و پرۆگرامسازان بەردەست بوو و بۆ فرۆشتن بەردەست نەبوو. ئامانجی سەرەکی لە نمایشکردنی ئەوە بوو کە کارایی سیستمی کارپێکردنی کرۆم ئۆ ئێس تاقیبکاتەوە، و یەکەم چاپ کە بڵاوکرایەوە بریتی بوو لە کرۆمبووک CR-٤٨ بەبێ ئەوەی ناوی کۆمپانیای دروستکەری لەسەر بێت. لە ھاوینی ٢٠١١، ھەردوو [[سامسۆنگ]] و [[ئایسەر]] ڕایان گەیاند کە ئامێرەکانی کرۆم بووک دەخەنە بازاڕەوە بۆ فرۆشتن، و ئامێرە بەردەستەکان بریتی بوون لە Acer AC٧٠٠ و سەمسۆنگ سیریەس ٥. دواتر کۆمپانیاکان دەستیان کرد بە بڵاوکردنەوەی چەندین وەشان، کە سامسۆنگ دواتر زنجیرەی ٥ ٥٥٠ (سەمسۆنگ سیریەس ٥ ٥٥٠) و پاشان زنجیرەی ٣ (سەمسۆنگ سیریەس ٣) ی بڵاوکردەوە، و لە ساڵی ٢٠١٣ ئامێرەکانی کرۆم بووک پیکسل بڵاوکرانەوە کە گەشەپێدانێکی بەرچاویان بەخۆوە بینی. ==دیزاین== ئامێرەکانی کرۆم بووک بە سیستمی [[گووگڵ کرۆم ئۆ ئێس]] کار دەکەن، کە سیستمێکی کارپێکردنە ناوکی لینوکس و [[وێبگەڕ]]ی گووگڵ کرۆم لەگەڵ یاریزانێکی میدیایی تەواوکار بەکار دەھێنێت. تواناکانی ئامێرەکە سنووردارە بەبێ پەیوەندی، و بەپێی گووگڵ کاتی دەستپێکردنی تەنھا ھەشت چرکەیە (کاتی دەستپێکردن بەپێی ئامێرەکان دەگۆڕێت، بۆ نموونە گووگڵ بانگەشە دەکات کە کۆمپیوتەری ئایسەر سی٧ لە ١٨ چرکەدا دەست پێ دەکات)، کرۆمبووک لە بنەڕەتدا دیزاین کراوە بۆ ئەوەی بەکاربھێنرێت بۆ ئەوانەی پەیوەستن بە ئینتەرنێتەوە. لەبری دامەزراندنی بەرنامە نەریتییەکان وەک پرۆسێسکردنی وشە و ناردنی خێرا، بەکارھێنەرانی وێب بەرنامەکان لە فرۆشگای گووگڵ کرۆم زیاد دەکەن. گووگڵ بانگەشە دەکات کە دروستکردنی ئاسایشی فرە-چین پێویستی بە بەرنامەکانی دژەڤایرۆس ناھێڵێت. پشتیوانی زۆرێک لە دەرچەکانی ھەیە وەک یوئێس‌بی و کامێرا و ماوسی کۆمپیوتەر و تەختەکلیلی دەرەکی و ئامێرەکانی فلاش، و ئەمەش ھاوشێوەی کارکردی «پێوەبستێنە و کارپێبکە»یە لەسەر سیستمەکانی تری کارپێکردن. وەک مۆدێلی Cr-٤٨، کرۆمبووک تەختەکلیلێکی تایبەتی ھەیە کە بە دوگمەکانی کردنەوە یان کۆنترۆڵکردنی چەندین پەنجەرەی وێبگەڕ تەواو کراوە، جگە لە دوگمەی گەڕان بەدوای ماڵپەڕەکاندا کە جێگەی کلیلەکانی «کاپس لۆک» دەگرێتەوە (کاپس لۆک بە ھەردوو کلیلەکانی شیفت پێکەوە چالاک دەکرێت). شیکردنەوەی پێکھاتەکانی زنجیرەی سامسۆنگ ٥ لەلایەن iFixit لە حوزەیرانی ٢٠١١ خەمڵاندنی ئەوەی کرد کە تێچووی یەکەی بەرھەمھێنان لە دەوروبەری ٣٢٢ دۆلارە لە کەرەستەکان و ١٢ دۆلارە لە تێچووی کاردا. و بە نرخی تاک لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] ٤٩٩.٩٩ دۆلار و گواستنەوە و مارکێتینگ، و قازانجی فرۆشتنی تاکەکەسی و توێژینەوە و پەرەپێدان ئاماژە بەوە دەکەن کە قازانجی کرۆمبووک زۆر کەمە، و پێویستی بە ھێڵی بەرھەمھێنانی گەورە ھەیە بۆ بەدەستھێنانی قازانج. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠١٠|زانستی کۆمپیوتەر}} {{پۆلی کۆمنز|Chromebooks}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:تابلێتەکان]] rqel5km7f6eq1yiukt7urxlj3u548zr 0 141451 1696904 1545006 2026-10-29T13:34:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696904 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کرمانج | ناوی_خۆماڵی = Krmanj | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٢٤٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کرمانج''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کرمانج لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بانی خێڵان، پێنجوێن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئاوایی حاجی شەریف]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میرمام، پێنجوێن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کۆشکەوە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] p1bmknnbuby99986081t98e4s59ncka 0 141452 1697216 1545019 2026-10-30T01:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697216 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کواوە | ناوی_خۆماڵی = Kwawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٣١٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کواوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پێنجوێن]](ناوەند)، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == کواوە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نەرزەنە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دەرەگورگان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەڕەتولو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[خونیانەی کۆن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] lcgpefiw1o0mfgypbonuuf5s3wm3bxh 0 141563 1697431 1545058 2026-10-30T10:40:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697431 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەووشک | ناوی_خۆماڵی = Kuna Wshak | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٢٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کونەووشک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کونەووشک''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانیشێلمە]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕەزی بابە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قۆخی سپیاڵ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قۆخی بەرکەچەڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] pehtgf0avamzuo7wn307vl062phdpwp 0 142308 1697017 1696606 2026-10-29T17:09:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1697017 wikitext text/x-wiki '''گوندی چبوخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەڕایەن]]، [[قەزای شارەزوور]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''گوندی چبوخ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مالوانی حەمەی عەزیز]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قلیجە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مالوانی ڕەشیدڕەمەزان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[یەخشی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شارەزوور}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] c70lo2oaizqxydyvfn9oahvcg8zts5e 0 142731 1697156 1545016 2026-10-29T22:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697156 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کلکەسماق | ناوی_خۆماڵی = Kilkesmaq | ناوەکانی_تر = کەڵکەسماق | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کلکەسماق | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی دووکان]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٧٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''کلکەسماق''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی دووکان]](ناوەند)، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''کلکەسماق''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قەڵات، خەلەکان|قەڵات]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دووئاوان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی [[دووکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارۆچکەی [[ئیڵاڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] t2heb3nfn9ok1s7d0k63pho8w839v14 0 143176 1696913 1648837 2026-10-29T13:36:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696913 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کرژە | ناوی_خۆماڵی = Krzha | ناوەکانی_تر =کرژەیی | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٧٥٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =|وەرزش=تیپی وەرزشی کرژە ١٩٨٠}} '''کرژە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کرژە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کۆکە، پیرەمەگرون|کۆکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەڕەماری خواروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارۆچکەی [[پیرەمەگرون]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گولیجە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] f198ma2m8q02ki8wu09h5shuezqdqfg 0 143795 1697428 1648778 2026-10-30T10:39:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697428 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەمارە | ناوی_خۆماڵی = Kwnamara | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کونەمارە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کونەمارە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بنگرد]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٦٠٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کونەمارە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بنگرد]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کونەمارە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بنگرد]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوێرەکانی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مەلاسافی]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەنجیرە، مەرگە|ھەنجیرە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] dmae8ao70ggc0b5jfyeby7jss5ofrhg 0 143914 1697285 1648817 2026-10-30T04:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697285 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کورداوا | ناوی_خۆماڵی = Kurdawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کورداوا.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کورداوا | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خدران]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥١٦ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کورداوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خدران]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کورداوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانی ماران، حاجیاوا|کانی ماران]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خدران]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بەنداوی دووکان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دەرماناوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] erymi9jpqpunqrstcme6yet2nz2jgyr 0 144262 1697050 1648832 2026-10-29T19:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697050 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کفرەدۆڵی خواروو | ناوی_خۆماڵی = Kfradolli Lower | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی حاجیاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 561 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کفرەدۆڵی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی حاجیاوا]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کفرەدۆڵی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گردی تلێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زنگزنگە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کفرەدۆڵی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پوکەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] o3n8ys0y28yk4lo2pbg8dog0eocdk2c 0 144263 1697051 1648831 2026-10-29T19:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697051 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کفرەدۆڵی سەروو | ناوی_خۆماڵی = Kfradolli Upper | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی حاجیاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 566 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کفرەدۆڵی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی حاجیاوا]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کفرەدۆڵی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گردی تلێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زنگزنگە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی [[حاجیاوا]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کفرەدۆڵی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] bnn5ze6g9qgppx3r5iltu8zffm0g8pi 0 144422 1696936 1682138 2026-10-29T13:39:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1696936 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Christadelphian_Hall_(Bath).JPG|وێنۆک|267x267پیکسڵ|تەلاری برایەتیوانانی مەسیح، حەوزی حەمام، شاری سۆمرسێت]] [[پەڕگە:Christadelphian_Chapel_Buffalo.jpg|چەپ|وێنۆک|280x280پیکسڵ|کڵێسای برایەتیوانانی مەسیح، بوفالۆ، نیویۆرک]] '''کریستادێلفیەن''' {{چڕ}}(/ˌkrɪstəˈdɛlfiənz/ Christadelphians) یان '''برایەتیوانانی مەسیح''' تیرەیەکن لە [[ئایینی مەسیحییەت]]، کە لە ساڵی ١٨٤٨، لە [[ئەمریکا]]دا دامەزران. برایەتیوانانی مەسیح بەشێکن لە مەسیحییەکان بەڵام باوەڕیان بە سێخودایی یان [[سیانەیی پیرۆز]] نییە. == باوەڕەکان == * [[ئینجیل]] فەرموودەی وەحیکراوی خودایە * کرایستدێڵفیەنەکان باوەڕیان ھەیە کە [[عیسا]] یان [[یەسووع]]ی مەسیح، کوڕی خوایە و خوەی خودا نییە * عیسا دێتەوە تاکو پاشایەتیی خودا دابمەزرێنێتەوە * [[مەرگ]] حاڵەتێکە وەک بێھۆشی (ئەم تیرەیە باوەڕیان بە ھەتاھەتایی بوونی ڕۆح نییە) * [[جەھەنەم]] و دۆزەخ بە مانای گۆڕن * ئاوبەسەرداکردن (ڕێوڕەسمێکی مەسیحییەتە؛ شۆردنی تەعمید/عماد) یانی کەسێکی باڵغ بە تەواویی بچێتە ژێر ئاوەوە * [[ڕۆحی پیرۆز]] (گیانی پیرۆز) شەخسێک نییە، بەڵکو ھێزی خودایە * [[شەیتان]] مەوجوودێکی ڕاستەقینە نییە، بەڵکوو نیشانێکە بۆ بەدی و خراپەکاری مرۆڤ == وشەڕەتناسی == بنچینەی وشەی '''کرایستدێڵفییەن''' ({{بە ئینگلیزی|Christadelphian}}) دەگەڕێتەوە بۆ وشە [[یۆنانی]]یەکانی Khristos بە مانای مەسیح و adelphos بە مانای برا کە پێکەوە وشەی یۆنانیی کۆنی Khristadelphos دروست دەکەن کە یانی: لە برایەتی لەگەڵ مەسیحدا ({{بە ئینگلیزی|in brotherhood with christ}}). دواتر لە ئینگلیزیدا پاشگری {{چڕ}}-ian ی پێ زیاد دەبێت و وشەی Christadelphian بە مانای کەسێک کە باوەڕی بە ئایینی برایەتیی لەگەڵ مەسیح ھەیە یان بە کورتی برایەتیوانی مەسیح دروست دەکەن.<ref>https://en.oxforddictionaries.com/definition/christadelphian{{بەستەری مردوو|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/christadelphian |date=ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dictionary.com/browse/christadelphian |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئایاری ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206115923/http://www.dictionary.com/browse/christadelphian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://fa.wikipedia.org/wiki/کریستادلفین | سەردێڕ=کریستادلفین| زمان= فارسی | سەردان= ٥ی ٥ی ٢٠١٨}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/v | سەردێڕ=Christadelphians| زمان= ئینگلیزی| سەردان= ٥ی ٥ی ٢٠١٨}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Christadelphians}} {{تووڵی دەروازە|دین|شانشینی یەکگرتوو}} {{ئایین-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:مەسیحییەت]] [[پۆل:ناسنامەی ئایینی]] [[پۆل:ناسنامەی دینی]] o2g4ly90l7ozwzom3ocn9hkbxkq9w1i 1 144861 1697446 1325302 2026-10-30T11:24:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697446 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=574232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150419232207/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument بۆ http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤٨، ٢٧ی ئایاری ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843032 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150419232207/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument بۆ http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=997229 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150419232207/http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument بۆ http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ProductsbyCatalogue/797F86DBD192B8F8CA2568A9001393CD?OpenDocument زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1178330 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221107230439/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/%24File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement بۆ http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/$File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٠٥، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325301 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221107230439/https://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/%24File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement بۆ http://www.censusdata.abs.gov.au/CensusOutput/copsub.NSF/All%20docs%20by%20catNo/2011~Community%20Profile~1GSYD/$File/BCP_1GSYD.zip?OpenElement زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٣١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سیدنی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697445 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130513114748/http://www.theaustralian.com.au/business/opinion/cbds-turning-into-no-car-zones-as-the-great-divide-grows/story-e6frg9jx-1226493122243 بۆ http://www.theaustralian.com.au/business/opinion/cbds-turning-into-no-car-zones-as-the-great-divide-grows/story-e6frg9jx-1226493122243 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٢٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) sfpc3ceu7bufqmlnb1f0ztcxlrwspjg 0 144930 1697393 1648795 2026-10-30T10:34:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697393 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوشکەڵە | ناوی_خۆماڵی = Kushkala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی کوشکەڵە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی کوشکەڵە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 606 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوشکەڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کوشکەڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سریجە]] و لە باشوور لەگەڵ شارۆچکەی [[قەڵادزێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[داودێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی [[ژاراوە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] nyf2hg526u3tw6bcbopuwag5oamw7w1 0 144989 1697432 1648776 2026-10-30T10:40:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697432 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەڕیولان | ناوی_خۆماڵی = kwna Riwlan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 538 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کونەڕیولان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەڵادزێ]](ناوەند)، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کونەڕیولان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دورێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کۆلکەڕەش]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[نورەدین]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەرمکان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] javtbykow35ry90ef6gm3rjyvbi62x8 0 145380 1697224 1648822 2026-10-30T01:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697224 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوخان | ناوی_خۆماڵی = Kukhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھێرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1521 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھێرۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کوخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سپی ھەرمێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قۆریان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بیکلۆی سەروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دارەشمانە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 18ua1fwfhmaha4bjipwgax0ha0f6pcx 0 145462 1697429 1648777 2026-10-30T10:39:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697429 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەمارە | ناوی_خۆماڵی = Kunamara | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ژاراوە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1074 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کونەمارە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کونەمارە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زێوکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی سنە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ساوان، سەردەشت|ساوان]] لە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەرخان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 89zfp7l4anleftpumbea56dpsaifbnt 0 148412 1697427 1648779 2026-10-30T10:39:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697427 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کونەقەل | ناوی_خۆماڵی = Kuna Qal | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی مەیدان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 422 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کونەقەل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی مەیدان]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''کونەقەل''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گەرمک، مەیدان|گەرمک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەسڵان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سۆڵاوە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[لالیخان عبدولقادر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] d881umxoejhz6jmv1r0k3nxxos2hyci 0 149196 1697339 1648811 2026-10-30T07:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697339 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری حاجی حەمەئەمین | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Haji Hamamin | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 694 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری حاجی حەمەئەمین''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری حاجی حەمەئەمین''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تورەجاڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری بارام]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھۆمەرەخەجانی والی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چاڵەڕەشی ڕۆغزایی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی شێخ تەویل]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9v8m266bxopvqu10zzi02r4acf14agg 0 149197 1697337 1648813 2026-10-30T07:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697337 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری ئەحمەد | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Ahmad | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 582 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری ئەحمەد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری ئەحمەد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەسۆیی بچوک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سەیبێخان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری فەقێ حسێن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قولیجانی ئەمین قارەمان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[ناحیەی شێخ تەویل]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 8s617xb4uh7wok0pkgudn6o7prnr3hl 0 149198 1697338 1648812 2026-10-30T07:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697338 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری بارام | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Baram | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 733 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری بارام''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری بارام''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری حاجی حەمەئەمین]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری مارف سەیدات]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھۆمەرەخەجانی والی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[بەردەکونار]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] n64p2eyv972okejevioxe61ehz8lyms 0 149199 1697340 1648810 2026-10-30T07:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697340 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری حەمەسڵێمان | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Hamay Sleman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 620 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری حەمەسڵێمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری حەمەسڵێمان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مامران]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری فەقێ حسێن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تورەجاڕ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری قەڵوەزولوقمان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ojs682qbv6e8wg7koepe90rgt9zi154 0 149200 1697341 1648809 2026-10-30T07:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697341 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری فەقێ حسێن | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Faqe Hsen | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 694 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری فەقێ حسێن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری فەقێ حسێن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری حەمەسڵێمان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بەردەکونار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھۆمەرەخەجانی علی حسێن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری ئەحمەد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] g1b7skbkjnfx4oj7fqzcggk0m4iwxth 0 149201 1697342 1648808 2026-10-30T07:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697342 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری قەڵوەزولوقمان | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Qalwazu Luqman | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 625 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چــۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری قەڵوەزولوقمان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری قەڵوەزولوقمان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[مەسۆیی بەرگەچ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چاڵەڕەشی ڕۆغزایی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری حەمەسڵێمان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[فەقێ مستەفا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 7mjm5sabd1zsx78kkd0f1rvwezr9bld 0 149202 1697343 1648807 2026-10-30T07:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697343 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کوردەمیری مارف سەیدات | ناوی_خۆماڵی = Kurdamiry Marf Saydat | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شێخ تەویل]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 706 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کوردەمیری مارف سەیدات''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شێخ تەویل]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردەمیری مارف سەیدات''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کوردەمیری بارام]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی کەوە، ڕزگاری|کانی کەوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تورکەی ڕۆبیتان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زەینەڵ، شێخ تەویل|زەینەڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] knhwi42f2ves7l9ol60b58p4qn0argz 0 150004 1697169 1673263 2026-10-29T22:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1697169 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Clickbait ad example.png|وێنۆک|نموونەی ڕێکلامێکی کلیک بەیت.]] '''کلیک بەیت''' ({{ئینگ| Clickbait}}) نووسراوێک یان وێنەیەکە، کە ئامانجی ئەوەیە وا لەبەکارهێنەرانی سەرهێڵ بکات بەستەرێک بکەوە بۆئەوەی ناوەڕۆکێک ببینینن، بخوێنەوە یان ببیستتن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=O'Donovan |یەکەم١=Caroline |سەردێڕ=What is clickbait? |ناونیشان=http://www.niemanlab.org/2014/08/what-is-clickbait/ |وێبگە=[[Nieman Foundation for Journalism]] |بڵاوکەرەوە=Niewman labs |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Frampton |یەکەم١=Ben |سەردێڕ=Clickbait - the changing face of online journalism |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-wales-34213693 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=BBC |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> سەردێڕەکانی کلیک بەیتیش ئەو سەردێڕانەن کەبەسەرنجڕاکێشی یان تەموومژی دەنووسرێن کە بەکارهێنەر بەبێ کردنەوەی بەستەری ماڵپەڕەکە دەربارەی ناوەڕۆکی بابەتەکە نەزانێت.<ref name="Thompson2013">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/business/archive/2013/11/upworthy-i-thought-this-website-was-crazy-but-what-happened-next-changed-everything/281472/|سەردێڕ=Upworthy: I Thought This Website Was Crazy, but What Happened Next Changed Everything|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|نووسەر=Derek Thompson|بڵاوکەرەوە=The Atlantic}}</ref><ref name="Waldman2014">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.nationalpost.com/2014/05/23/mind-the-curiosity-gap-how-can-upworthy-be-noble-and-right-when-its-clickbait-headlines-feel-so-wrong/|سەردێڕ=Mind the 'curiosity gap': How can Upworthy be 'noble' and right when its clickbait headlines feel so wrong?|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|نووسەر=Katy Waldman|بڵاوکەرەوە=National Post}} {{بەستەری مردوو|url=http://news.nationalpost.com/2014/05/23/mind-the-curiosity-gap-how-can-upworthy-be-noble-and-right-when-its-clickbait-headlines-feel-so-wrong/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="Shire2014">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/07/14/saving-us-from-ourselves-the-anti-clickbait-movement.html|سەردێڕ=Saving Us From Ourselves: The Anti-Clickbait Movement|نووسەر=Emily Shire|newspaper=The Daily Beast|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لەڕوانگەی مێژووییشەوە، کلیک بەیت دەتوانین لەگەڵ ڕۆژنامەوانی زەرد (Yellow journalism) هاوپۆلی بکەین، کە ڕۆژنامەوانی زەرد ئەو جۆرە هەواڵ و سەردێڕانە دەگرتەوە کە بەبێ تووێژینەوەی ورد و درێژ بەخێرایی بڵاودەکرێنەوە بۆ پڕفرۆشکردنی ڕؤژنامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://gigaom.com/2014/04/01/the-internet-didnt-invent-viral-content-or-clickbait-journalism-theres-just-more-of-it-now-and-it-happens-faster/ | سەردێڕ=The internet didn't invent viral content or clickbait journalism — there's just more of it now, and it happens faster | بڵاوکەرەوە=GigaOM | ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٤| ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٦| نووسەر=Ingram, Mathew | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٤ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140403191958/https://gigaom.com/2014/04/01/the-internet-didnt-invent-viral-content-or-clickbait-journalism-theres-just-more-of-it-now-and-it-happens-faster/ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.rollingstone.com/culture/features/how-son-of-sam-changed-america-w431502 | سەردێڕ=How Son of Sam Changed America | بڵاوکەرەوە=Rolling Stone | ڕێکەوت=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٦| نووسەر=Drell, Cady | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160730222243/https://www.rollingstone.com/culture/features/how-son-of-sam-changed-america-w431502 | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژێدەرەکان == {{ژێدەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Clickbait}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:فریودان]] gksv1gubsz2j5um0u4ljg4xvqlfasn9 0 150547 1696900 1407363 2026-10-29T13:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سێکسناسی-کۆلکە) 1696900 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Achille Devéria erotism.jpg|وێنۆک|كردارێكى جنسی دەمی بەدزیەوە لەسەر ئافرەتێک لەو کاتەی ئاهەنگێکى فەرمی لە چوونە پێشە ئەنجام دەدرێت.]] '''کرداری جنسی دەمی''' چاڵاکیی جنسیە کە کەسێک بە ئەندامی زاوزێیەکەی بەشداری دەکات و لەلایەن کەسێکی تر دەم (ھەروەک لێوەکان، زمان یان ددان) یان قوڕگ بەکار دەھێنێت . کێر مژین کرداری جنسی دەمیە کە ئەنجام دەدرێت لەسەر ئەندامی زاوزێوەی کوڕان ، قوز مژینیش کرداری جنسی دەمیە کە ئەنجام دەدرێت لەسەر ئەندامی زاوزێوە کچان.<ref name="Carroll">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر =Janell L. Carroll|سەردێڕ =Sexuality Now: Embracing Diversity|ژپنک = ٩٧٨-٠-٤٩٥-٦٠٢٧٤-٣|بڵاوکەرەوە=[[Cengage Learning]]|ساڵ=٢٠٠٩|پەڕەکان=٢٦٥–٢٦٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C&pg=PA265}}</ref><ref name="Weiten">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١= واینە ودتھ|نووسەر٢= مارگارەت ڵۆید|نووسەر٣= دانا دون|نووسەر٤=ئەلزابەت یۆست ھاممەر|سەردێڕ=دەروونزانی کرداری بۆ ژیانی ھاوچەرخ: گۆڕین لە سەدە٢١ ەم|ژپنک = ٩٧٨-٠-٤٩٥-٥٥٣٣٩-٧|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ساڵ=٢٠٠٨|پەڕە=٤٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y6QRJb40C84C&pg=PA422}}</ref>قنگ مژینیش شێوەیێکی تری کرداری جنسی دەمیە کە بە ھاندانی دەمی کۆمی کەسێک ئەنجام دەدرێت.<ref name="Carroll"/>ھاندانی زارەکیی بەشێکی دیکەی لەش (ھەروەک لە ماچ کردن و لێسێتنەوە) بە شێوەیەکی ئاسایی کرداری جنسی دەمی ڕەچاو ناکرێت. ==وێنە== ===کێر مژین=== [[پەڕگە:ChinaScrollPN3 detail, left, threesome.jpg|190px|وێنۆک|ناوەڕاست|نیشان دانی کرداری جنسی دەمی گەنجێکی پیاو لەسەر کوڕێکی تر]] ===قوز مژین=== [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (23).jpg|210px|وێنۆک|ناوەڕاست]] ===قنگ مژین=== [[پەڕگە:Wiki-anilingus.png|190px|وێنۆک|ناوەڕاست|ریمینگ لەنێوان ئافرەتان: لەژێر زمان، ئێمە ئەندامی زاووزێ ئافرەتی ھاوکاری ناچاڵاک دەبینین.]] ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Oral sex}} {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی}} {{سێکسناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کرداری جنسی]] 35ru6l29k1vyl3vqtquqm3pwfjy543j 0 150641 1696908 1533897 2026-10-29T13:35:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1696908 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کرمی کتێب''' ({{بە ئەڵمانی|Der Bücherwurm}})، ناوی تابلۆیەکی [[نیگارکێش]] و [[شاعیر]]ی ئەڵمانی، [[کارڵ شپیدزوێگ]] و نموونەیەکە لەسەر شێوازی بزووتنەوەی [[بیدێرمایێر]]. تابلۆکە وێنەی پیاوێکی بەتەمەن نیشان دەدات، کە لەسەر پەیژەی کتێبخانەیەک وەستاوە و خەریکی خوێندنەوەی کتێبێکە، کتێبێکی تری بە ھانیشکییەوە گرتووە و کتێبێک لە دەستەکەی تریدایە و کتێبێکیش لەنێو قاچەکانیدایە. == مێژوو == [[کارڵ شپیدزوێگ]] سێ وەشانی جیاوازی لەم شاکارە کێشاوە. یەکەمیان، کە نزیکەی ساڵی ١٨٥٠ کێشراوە، بە ناوی "کتێبدارەکە" (The Librarian) و لە ساڵی ١٨٥٢ لە [[ڤیێنا]] بە ئیگناز کوراندا فرۆشرا و ئێستا سەر بە کۆمەڵەی مۆزەخانەی جۆرج شێفەرە لە [[شڤاینفورت]]. نموونەیەکی تری ھەمان قەبارە لەلایەن سپیتزوێگەوە ساڵێک دواتر کێشرا و بۆ فرۆشتن بۆ بازرگانی ھونەری خۆی لە نیوویۆرک، ئێچ دەبلیو شاوس، نێردرا. ئەم نموونەیە ڕێگەی خۆی بۆ کۆمەڵەی ھونەری ڕێنێ شلاینیتز دۆزییەوە و وەکو میرات بەخشرایە کتێبخانەی گشتی میلواکی و لە کتێبخانەی ناوەندییان ([[میلواکی]]، [[ویسکۆنسن]]) دانرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤، تابلۆکە بە شێوەی قەرزی ھەمیشەیی درایە مۆزەخانەی گرۆمان لە قوتابخانەی ئەندازیاری میلواکی لە میلواکی. وەشانی کۆتایی شاکارەکە لە ساڵی ١٨٨٤ کێشرا.<ref>https://web.archive.org/web/20130807222737/http://www.mpl.org/file/AMR_index.html#richard#richard</ref><ref>[[جێنس کریستیان جێنسن]]</ref> == شیکاری == تابلۆکە پیاوێکی بەتەمەنی حەز لە کتێب نیشان دەدات کە جلوبەرگێکی ناڕێکی لەبەردایە و لەسەر پلیکانەیەکی کتێبخانە ڕاوەستاوە، لە کاتێکدا چەندین بەرگی گەورەی لەژێر باڵەکانی و لەنێوان قاچەکانیدا گرتووە و بە چاوی کزەوە سەیری کتێبێک دەکات. بێ ئاگا لە دەوروبەرە بارۆکییەکەی (شێوەیەکی ھونەری) کە دیارە ھی شازادەیەک یان سەرۆکێکی ئایینی بووە، بە تەواوی سەرقاڵی لێکۆڵینەوەکانییەتی. دەستەسڕێک، کە بەبێ بایەخ خراوەتەوە گیرفانی، لە گیرفانییەوە شۆڕبووەتەوە. پانتۆڵە ڕەشەکەی تا سەر ئەژنۆی، پێگەیەکی تەختی شاھانە پێشنیاز دەکات. ئەو وردبینییەی کە پێیەوە سەیری کتێبەکەی دەکات لەناو کتێبخانە تۆزاوی و کۆنە شکۆدارەکەدا کە سەقفەکەی بە فرێسکۆ نەخشێندراوە، ڕەنگدانەوەی ھەڵوێستە ناوخۆییەکان و گەڕانەوەیە بۆ بەھا کۆنەپارێزەکان کە لەو سەردەمەدا کاریگەری لەسەر [[ئەورووپا]] ھەبوو. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Buecherwurm Metaphysik.jpg| پەڕگە:Vorzeichnung zu Der Buecherwurm (Carl Spitzweg).jpg| </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|Carl Spitzweg - Der Bücherwurm}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} p6sodq5zi0dk746xj5quudbypbyfoaa 1696943 1696908 2026-10-29T16:12:07Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Carl Spitzweg - Der Bücherwurm|Carl Spitzweg - Der Bücherwurm]] بۆ [[:Commons:Category:The Bookworm by Carl Spitzweg|The Bookworm by Carl Spitzweg]] 1696943 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کرمی کتێب''' ({{بە ئەڵمانی|Der Bücherwurm}})، ناوی تابلۆیەکی [[نیگارکێش]] و [[شاعیر]]ی ئەڵمانی، [[کارڵ شپیدزوێگ]] و نموونەیەکە لەسەر شێوازی بزووتنەوەی [[بیدێرمایێر]]. تابلۆکە وێنەی پیاوێکی بەتەمەن نیشان دەدات، کە لەسەر پەیژەی کتێبخانەیەک وەستاوە و خەریکی خوێندنەوەی کتێبێکە، کتێبێکی تری بە ھانیشکییەوە گرتووە و کتێبێک لە دەستەکەی تریدایە و کتێبێکیش لەنێو قاچەکانیدایە. == مێژوو == [[کارڵ شپیدزوێگ]] سێ وەشانی جیاوازی لەم شاکارە کێشاوە. یەکەمیان، کە نزیکەی ساڵی ١٨٥٠ کێشراوە، بە ناوی "کتێبدارەکە" (The Librarian) و لە ساڵی ١٨٥٢ لە [[ڤیێنا]] بە ئیگناز کوراندا فرۆشرا و ئێستا سەر بە کۆمەڵەی مۆزەخانەی جۆرج شێفەرە لە [[شڤاینفورت]]. نموونەیەکی تری ھەمان قەبارە لەلایەن سپیتزوێگەوە ساڵێک دواتر کێشرا و بۆ فرۆشتن بۆ بازرگانی ھونەری خۆی لە نیوویۆرک، ئێچ دەبلیو شاوس، نێردرا. ئەم نموونەیە ڕێگەی خۆی بۆ کۆمەڵەی ھونەری ڕێنێ شلاینیتز دۆزییەوە و وەکو میرات بەخشرایە کتێبخانەی گشتی میلواکی و لە کتێبخانەی ناوەندییان ([[میلواکی]]، [[ویسکۆنسن]]) دانرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤، تابلۆکە بە شێوەی قەرزی ھەمیشەیی درایە مۆزەخانەی گرۆمان لە قوتابخانەی ئەندازیاری میلواکی لە میلواکی. وەشانی کۆتایی شاکارەکە لە ساڵی ١٨٨٤ کێشرا.<ref>https://web.archive.org/web/20130807222737/http://www.mpl.org/file/AMR_index.html#richard#richard</ref><ref>[[جێنس کریستیان جێنسن]]</ref> == شیکاری == تابلۆکە پیاوێکی بەتەمەنی حەز لە کتێب نیشان دەدات کە جلوبەرگێکی ناڕێکی لەبەردایە و لەسەر پلیکانەیەکی کتێبخانە ڕاوەستاوە، لە کاتێکدا چەندین بەرگی گەورەی لەژێر باڵەکانی و لەنێوان قاچەکانیدا گرتووە و بە چاوی کزەوە سەیری کتێبێک دەکات. بێ ئاگا لە دەوروبەرە بارۆکییەکەی (شێوەیەکی ھونەری) کە دیارە ھی شازادەیەک یان سەرۆکێکی ئایینی بووە، بە تەواوی سەرقاڵی لێکۆڵینەوەکانییەتی. دەستەسڕێک، کە بەبێ بایەخ خراوەتەوە گیرفانی، لە گیرفانییەوە شۆڕبووەتەوە. پانتۆڵە ڕەشەکەی تا سەر ئەژنۆی، پێگەیەکی تەختی شاھانە پێشنیاز دەکات. ئەو وردبینییەی کە پێیەوە سەیری کتێبەکەی دەکات لەناو کتێبخانە تۆزاوی و کۆنە شکۆدارەکەدا کە سەقفەکەی بە فرێسکۆ نەخشێندراوە، ڕەنگدانەوەی ھەڵوێستە ناوخۆییەکان و گەڕانەوەیە بۆ بەھا کۆنەپارێزەکان کە لەو سەردەمەدا کاریگەری لەسەر [[ئەورووپا]] ھەبوو. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Buecherwurm Metaphysik.jpg| پەڕگە:Vorzeichnung zu Der Buecherwurm (Carl Spitzweg).jpg| </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|The Bookworm by Carl Spitzweg}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} bdlng3t3gxjetj9rk5wyqk0ubi96pmx 0 151030 1697073 1534361 2026-10-29T19:39:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە، ئەندازە-کۆلکە) 1697073 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Von Koch curve.gif|وێنۆک|چەپ|کلووبەفری کۆخ پاش حەوت دووبارەبوونەوە]] '''کلووبەفری کۆخ''' یان '''کلووی کۆخ''' ({{بە ئینگلیزی|Koch snowflake}}) ھەروەھا بە '''چەماوەی کۆخ'''، '''ئەستێرەی کۆخ''' و '''دوورگەی کۆخ'''یش ناسراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Addison |یەکەم=Paul S. |سەردێڕ=Fractals and Chaos: An Illustrated Course |بڵاوکەرەوە=Institute of Physics |ڕێکەوت=١٩٩٧ |ژپنک=٠-٧٥٠٣-٠٤٠٠-٦|پەڕە=١٩}}</ref> [[چەماوە|چەماوەیەکی]] [[بیرکاری|بیرکارییە]] کە لەلایەن ماتماتیکزانی سوێدی [[ھێلگ ڤان کۆخ]] ساڵی ١٩٠٤ پێشکەش کرا. ئەم چەماوەیە لە یەکەم [[فراکتاڵ]]ەکانە کە باسی لێوە کراوە. کلووبەفری کۆخ لە ھەموو خاڵەکانیدا [[فانکشنی بەردەوام|بەردەوامە]]، و لە ھیچ خاڵێکدا توانای [[گرتە]]ی نییە. ==پێکھاتە== بۆ دروستکردنی کلووبەفری کۆخ لە [[سێگۆشەی ڕێک|سێگۆشەیەکی لایەکسانەوە]] دەست پێ بکە و ئەم ھەنگاوانەی خوارەوە پەیڕەو بکە: #ھەر یەک لە [[لا]]یەکانی سێگۆشە لایەکسانەکە بە سێ بەشی یەکسان دابەش بکە. # سێگۆشەیەکی لایەکسان لەسەر بەشی ناوەڕاست بەرەو دەرەوە دروست بکە بەشێوەیەک کە ئەم بەشە ببێتە بنکەی سێگۆشە نوێکە. # بنکەی سێگۆشەکە لە ھەنگاوی دووھەمدا لاببە. ئەم کارە دووبارە بکەرەوە لەسەر ھەموو ئەو لایانەی وا دەستت دەکەون. == تایبەتمەندییەکان == === چێوەی کلووبەفری کۆخ === پاش ھەر دووبارەبوونەوە، ژمارەی [[لا]]یەکانی کلووبەفری کۆخ ڕوولەزیادبوونە، بە کۆلکەی ٤، کەوایە ژمارەی لایەکان پاش <math> n </math> دووبارەبوونەوە بەم شێوە دەدۆزرێتەوە: {{ltr}} :<math>N_{n} = N_{n-1} \cdot 4 = 3 \cdot 4^{n}\, .</math> {{ltr/end}} لە کاتێکدا درێژایی لایەکانی سێگۆشە لایەکسانە سەرەکییەکە <math> S </math> بێت، درێژایی ھەر یەک لە لایەکانی کلوو بەفری کۆخ پاش <math> n </math> دووبارەبوونەوە دەکاتە: {{ltr}} :<math>S_{n} = \frac{S_{n-1}}{3} = \frac{s}{3^{n}}\, .</math> {{ltr/end}} کەوایە، [[چێوە]]ی کلوو بەفری کۆخ دوای <math> n </math> دووبارەبوونەوە بریتییە لە: {{ltr}} :<math> P_{n} = N_{n} \cdot S_{n} = 3 \cdot s \cdot {\left(\frac{4}{3}\right)}^n\, .</math> {{ltr/end}} ====ڕادەی چێوە ==== لە کاتێکدا ژمارەی دووبارەبوونەوەکان بەرەو بێکۆتا بڕوات، [[ڕادە (ماتماتیک)|ڕادەی]] چێوە دەکاتە: {{ltr}} :<math>\lim_{n \rightarrow \infty} P_n = \lim_{n \rightarrow \infty} 3 \cdot s \cdot \left(\frac{4}{3} \right)^n = \infty\, ,</math> {{ltr/end}} لەبەر ئەوەی <big>|</big>{{sfrac|٤|٣}}<big>|</big>&nbsp;>&nbsp;1. ===ڕووبەری کلووبەفری کۆخ=== لە ھەر دووبارەبوونەوەیەکدا سێگۆشەیەکی نوێ لەسەر ھەر یەک لە لایەکانی دووبارەبوونەوەی پێشوو زیاد دەکرێت، کەوایە ژمارەی ئەو سێگۆشە نوێیانەی لە دووبارەبوونەوەی <math> n </math> ـەمدا زیاد دەبن بریتییە لە: {{ltr}} :<math>T_{n} = N_{n-1} = 3 \cdot 4^{n-1} = \frac{3}{4} \cdot 4^n\, .</math> {{ltr/end}} [[ڕووبەر]]ی ھەر سێگۆشەیەکی زیاد دەبێت لە دووبارەبوونەوەی <math> n </math>ـەمدا بریتییە لە: {{ltr}} :<math>a_{n} = \frac{a_{n-1}}{9} = \frac{a_{0}}{9^n}\, .</math> {{ltr/end}} لێرەدا {{math|''a''_٠}} ڕووبەری سێگۆشە سەرەکییەکەیە. کۆی ئەو ڕووبەرەی لە دووبارەبوونەوەی <math> n </math>ـەمدا زیاد دەکات، دەبێتە: {{ltr}} :<math>b_{n} = T_{n} \cdot a_{n} = \frac{3}{4} \cdot {\left(\frac{4}{9}\right)}^{n} \cdot a_{0}</math> {{ltr/end}} لەمەوە دەردەچێت، ڕووبەری کلووبەفری کۆخ دوای <math> n </math> دووبارەبوونەوە بریتییە لە {{ltr}} :<math>A_{n} = a_0 + \sum_{k=1}^{n} b_k = a_0\left(1 + \frac{3}{4} \sum_{k=1}^{n} \left(\frac{4}{9}\right)^{k} \right)= a_0\left(1 + \frac{1}{3} \sum_{k=0}^{n-1} \left(\frac{4}{9}\right)^{k} \right)\, .</math> :<math>A_{n} = a_0 \left( 1 + \frac{3}{5} \left( 1 - \left(\frac{4}{9}\right)^{n} \right) \right) = \frac{a_0}{5} \left( 8 - 3 \left(\frac{4}{9}\right)^{n} \right)\, .</math> {{ltr/end}} ====ڕادەی ڕووبەر==== ڕادەی ڕووبەری کلووبەفری کۆخ بریتییە لە: {{ltr}} :<math>\lim_{n \rightarrow \infty} A_n = \lim_{n \rightarrow \infty} \frac{a_{0}}{5} \cdot \left(8 - 3 \left(\frac{4}{9} \right)^n \right) = \frac{8}{5} \cdot a_{0}\, ,</math> {{ltr/end}} لەبەر ئەوەی <big>|</big>{{sfrac|٤|٩}}<big>|</big>&nbsp;<&nbsp;1. واتە ڕووبەری کلووبەفری کۆخ دەکاتە {{sfrac|٨|٥}} ـەمی ڕووبەری سێگۆشە بنەڕەتییەکە. ===ڕەھەندیی فراکتاڵی=== [[ڕەھەندیی فراکتاڵی|ڕەھەندیی فراکتاڵیی]] کلووبەفری کۆخ بریتییە لە {{sfrac|ln 4|ln 3}}&nbsp;≈&nbsp;1.26186 و ئەمە گەورەترە لە ڕەھەندی ھێڵێک کە دەکاتە یەک. == پێشانگا == <gallery> File:KochFlake.svg File:Koch similarity tiling.svg File:ZoomingpentaKoch.gif File:Kochkurve.png </gallery> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر= https://en.wikipedia.org/wiki/Koch_snowflake| سەردێڕ=Koch snowflake | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ١٥ شوباتی ٢٠١٩}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[http://mathworld.wolfram.com/KochSnowflake.html The Koch snowflake in Mathworld] *[http://www.wahl.org/fe/HTML_version/link/FE3W/c3.htm The Koch Curve poem by Bernt Wahl] *[http://www.wolframalpha.com/input/?i=7+iterations+of+the+koch+curve Computing iterations of the Koch curve in WolframAlpha] *[http://www.qsl.net/kb7qhc/antenna/fractal/Triadic%20Koch/review.htm Application of the Koch curve to an antenna] *[https://tchaumeny.github.io/KochGL/ A WebGL animation showing the construction of the Koch surface] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200916103214/http://tchaumeny.github.io/KochGL/ |date=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی|ئەندازە}} {{پۆلی کۆمنز|Koch curves}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە}} {{ئەندازە-کۆلکە}} [[پۆل:چەماوە فراکتاڵییەکان]] j1m7uoc66bzwrelxgmlou9uvxf7tnu3 0 151689 1697266 1571028 2026-10-30T04:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئوردن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697266 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=کوردانی ئوردن|image=|population=٣٠،٠٠٠<ref name="language"/>–١٠٠،٠٠٠<ref name=kurdica>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Diaspora: Die Gemeinschaft in Jordanien|ناونیشان=http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Gemeinschaft-in-Jordanien-167.html|ئیش=Kurdica|بڵاوکەرەوە=Kurdica|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=German|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161111060944/http://www.kurdica.com/News-sid-Die-Gemeinschaft-in-Jordanien-167.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> </small>'''~١٪ی دانیشتووانی ئوردن'''</small>|popplace=[[عەممان]]، [[ئیربید]]، [[سەڵت، ئوردن|سەڵت]] و [[زەرقا]]<ref name="language"/>|languages=[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی کوردی|کوردی]]<ref name=language>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan|ناونیشان=http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181001145806/http://www.linguistics.fi/julkaisut/SKY2010/Al-Khatib_Al-Ali_netti.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|religions=[[عەلەوی]] و [[ئیسلام]]<ref name="kurdica"/><ref name="hist">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic and religious groups|ناونیشان=http://fanack.com/countries/jordan/population/ethnic-and-religious-groups/|بڵاوکەرەوە=Fanack|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141107162208/http://fanack.com/countries/jordan/population/ethnic-and-religious-groups/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|related=[[ئێرانییەکان]]}} '''کوردانی ئوردن''' بەو خەڵکە دەوترێت کە بنەچەیان [[کورد]]ە و لە [[ئوردن]] لەدایکبوون یان لەوێ نیشتەجێ بوون. ژمارەی کوردانی ئوردن لەنێوان ٣٠٬٠٠٠ و ١٠٠٫٠٠٠ کەس دەبێت، زۆربەیان لە شارەکانی [[عەممان]]، [[ئیربید]]، [[سەڵت، ئوردن|سەڵت]] و [[زەرقا، ئوردن|زەرقا]] نیشتەجێن. کوردانی ئوردن لەگەڵ کۆمەڵگەی ئوردنی ئاوێتەبوون، لەبەرەوەش کورسی تایبەتیان نییە لە [[پەرلەمانی ئوردن]].<ref name="language"/> == مێژوو == کوردەکان لەوەتەی ساڵی ١١٧٣ لە ئوردن دەژین، لە سەردەمی [[دەوڵەتی ئەییووبی]] کە لەلایەن [[سەلاحەدینی ئەییووبی|سەڵاحەددین]]ەوە دەمزرێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Kurds from Jordan: The history of one dynasty|ناونیشان=http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=Kurdish Globe|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120905155336/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120905155336/http://www.kurdishglobe.net/display-article.html?id=E20037ECE02402D140657DB7FA813E44 |date= ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}</ref> ئەو کوردانەی لە [[سپای عوسمانی]] بوون دواتر لە شاری سەڵت نیشتەجێبوون. لە کاتی کۆمەڵکوژیی کوردان لە ١٩٢٠ەکان و ١٩٣٠ەکان لە تورکیا، بەشێکیان ھەڵاتن بۆ ئوردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurds of Lebanon: Socioeconomic Mobility and Political Participation via Naturalization|ناونیشان=http://www.ndu.edu.lb/lerc/researchpaperseries/thekurdsoflebanon.pdf|ئیش=Guita Hourani|بڵاوکەرەوە=Notre Dame University|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809081442/http://www.ndu.edu.lb/lerc/researchpaperseries/thekurdsoflebanon.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەشێکی دیکەی کوردانی ئوردن لە کاتی ئاوارەبوونی ١٩٤٨ و ١٩٦٧ی فەڵەستینییەکان ھاتوونەتە ئوردن.<ref name="hist"/><ref name=canada>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Integrative Project: Research Materials|ناونیشان=http://www.perspectivescanada.org/Portals/perspectives/Integrative%20Project%20-%20Kurds.pdf|ئیش=Perspectives Canada|بڵاوکەرەوە=Perspectives Canada|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200511193532/http://perspectivescanada.outreach.ca/Portals/perspectives/Integrative%20Project%20-%20Kurds.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بەشێکیشیان لە عێراق ھاتن دوای [[جەنگی کەنداو]]. ھەوەھا کۆمەڵێک کوردی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش چوونە ئوردن لە ئەنجامی [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Support committee urges help for Iranian Kurds in Jordan-Iraq border camp.|ناونیشان=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-18878674_ITM|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|newspaper=BBC Monitoring|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNHCR worried about welfare of Iranian-Kurds on Iraq-Jordan border|ناونیشان=http://www.unhcr.org/44b394ee4.html|ئیش=UNCHR|بڵاوکەرەوە=UNCHR|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> == کەسایەتییەکان == * [[سەعد جومعە]]، سەرۆک وەزیرانی پێشووی ئوردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أول كتاب عن الأكراد الأردنيين: أقلية غير منعزلة ومنهم رؤساء حكومات [The first book about the Kurds Jordanians: non-isolated minority, including the heads of governments]|ناونیشان=http://www.aawsat.com/details.asp?issueno=9165&article=270663|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|زمان=Arabic|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230232059/http://www.aawsat.com/details.asp?issueno=9165&article=270663|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=الأكراد الأردنيون ودورهم في بناء الأردن الحديث / تقديم وإعداد محمد علي الصويركي الكردي.|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٩٥٧١٥٠٣٠٨|پەڕەکان=١٩١|زمان=عەرەبی}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Ürdün kürtleri ve modern Ürdün'ün yapılandırılmasındaki rolleri|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Avesta|شوێن=تورکیا|ژپنک=٩٧٨٩٩٤٤٣٨٢١٤٤|پەڕەکان=٢٣٦|نووسەر=Muhammad ʻAli ̄al-Suwayriki. ̄ Kurdi, Kadri Yıldırım|زمان=تورکی}} == سەرچاوەکان == <references group="" responsive=""/> {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئوردن}} {{ئوردن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:قەومەکانی ئوردن]] p1g73jmk0quymag9pubkq1p8ld0x4qm 100 152088 1697023 1626923 2026-10-29T17:57:11Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697023 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:#321414; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#967117; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#431"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''وێژەی کوردی'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #967117;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=5|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=5|سەر=ڕۆمان|ژێرپەڕە=ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=37|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] jl5ack3cj1t41m6ud6yiy65cw7ukp24 1697025 1697023 2026-10-29T18:05:37Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697025 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:#321414; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#967117; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#f9f9ff"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''وێژەی کوردی'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #967117;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=5|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=5|سەر=ڕۆمان|ژێرپەڕە=ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=37|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] lycp0uj7pkyl2bpp628omw7dl8f45iv 1697026 1697025 2026-10-29T18:09:39Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697026 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:#321414; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#967117; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#f9f9ff"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دەروازەی وێژەی کوردی'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #967117;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=5|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=5|سەر=ڕۆمان|ژێرپەڕە=ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=37|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] obk58l0ti0oa53g4t9lw8ib1si5wra5 1697030 1697026 2026-10-29T18:41:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697030 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="5" style="background:#321414; border:none" |- | colspan=2 |<div style="background:#e7dfcd; border:1px solid #aa925c"> <div style="background:#F0DC82; line-height:70px; height:60px; overflow-y:hidden; text-align:center; font-size:200%; color:#654321"> <div style="float:right; padding:0; margin:0 0 0 -120px"></div>'''دەروازەی وێژەی کوردی'''</div> <div style="padding:10px; border-top:1px solid #967117;">{{/دەستپێک}}</div></div> <!-- <div style="text-align:center; margin:-7px; padding-bottom:12px;"> {{Rojanekirin|sal=2008|meh=04}} </div> ---> <div style="float:left; width:60%;"> <!-- This width added to the the margin below to equal 99%--> </div> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=5|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=5|سەر=ڕۆمان|ژێرپەڕە=ڕۆمان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=37|سەر=شیعری ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=شیعری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:وێژەی کوردی/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] a4b2amvkay4z3qaorllqsvw7rb9zrid 100 152089 1697022 1607732 2026-10-29T17:43:02Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697022 wikitext text/x-wiki {{Box-header | title=<span style="line-height: 33px;">{{{1}}} </span> |editpage={{{2}}} |noedit={{{noedit|}}} |border=#967117 <!-- This is the color of the borders around Box Sections --> |titleforeground=#f9f9ff <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text --> |titlebackground=#967117 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar --> |background=#FFFFF3 <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black <!-- This is the color of the Box Section text --> }}<noinclude>{{Box-footer}}</noinclude> [[پۆل:دەروازەی وێژەی کوردی]] 4maakg0tyfajusahbs3xo3tp1h61l9m 1697029 1697022 2026-10-29T18:33:52Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697029 wikitext text/x-wiki {{Box-header | title=<span style="line-height: 33px;">{{{1}}} </span> |editpage={{{2}}} |noedit={{{noedit|}}} |border=#967117 <!-- This is the color of the borders around Box Sections --> |titleforeground=#654321 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar text --> |titlebackground=#F0DC82 <!-- This is the color of the Box Section Title Bar --> |background=#FFFFF3 <!-- This is the color of the Box Section background --> |foreground=black <!-- This is the color of the Box Section text --> }}<noinclude>{{Box-footer}}</noinclude> [[پۆل:دەروازەی وێژەی کوردی]] 40c2kzxw76d85dkzv1p8shs5yldp0er 100 152091 1697021 1619970 2026-10-29T17:41:28Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697021 wikitext text/x-wiki {{Portals browsebar}} ---- {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:brown"> '''وێژەی کوردی'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#brown">''«ئەدەب تاکە ھەقیقەتێکی گەورە و بەجێماوی ھەموو مرۆڤایەتییە...»'' «[[شێرزاد حەسەن]] چیرۆکی [[میم]]»</span></div> [[پەڕگە:HemnDSC5021.jpg|75px]] [[پەڕگە:Saeid Ebadatiyan.jpg|70px]] [[پەڕگە:BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg|60px]] [[پەڕگە: Piramerd 1867–1950.jpg|80px]] [[پەڕگە:Qani (1898 – 1965).jpg|80px]] [[پەڕگە:Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg|80px]] [[پەڕگە:جگەرخوێن.jpg|70px]] [[پەڕگە:Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG |80px]] ---- '''وێژەی کوردی''' یان '''ئەدەبی کوردی''' بریتیە لە ئەو شێعر، چیرۆک، بەیت، مەتەڵ و گۆرانیانەی کە بە شێوەزار و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی [[کوردی]] نووسراوە. وێژەی کوردی بە یەک شێوەزاری تایبەت نییە و بە ھەمووی شێوەزارەکانی [[کرمانجی]]، [[سۆرانی]]، [[ھەورامی]] و [[کەلھوڕی]] نووسراوە لە کوردان بە جێ ماوە. شیاوی باسە کە لە مێژووی وێژەی کوردیدا بە زۆری ھۆنراوە بە سەر پەخشاندا زاڵ بووە. ڕەنگە کۆنترین نموونەکانی وێژەی کوردی بریتی بێ لە ئەو ھۆنراوانەی کە بە کوردیی باشووری نووسراوە و شوێنکەوتوانی ئایینی یارسان وەکوو [[باڵووڵی ماییدەشتی]] و [[بابا تاھیری ھەمەدانی]] بێت. <center>'''[[وێژەی کوردی|زیاتر...]] '''<center/> ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژەی کوردی}}''' لە دەروازەی وێژەی کوردیدا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژەی_کوردی/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] lf3owrp5nufshrc5e9lvgy9p4291m16 1697024 1697021 2026-10-29T18:01:04Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697024 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#967117"> '''وێژەی کوردی'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#brown">''«ئەدەب تاکە ھەقیقەتێکی گەورە و بەجێماوی ھەموو مرۆڤایەتییە...»'' «[[شێرزاد حەسەن]] چیرۆکی [[میم]]»</span></div> [[پەڕگە:HemnDSC5021.jpg|75px]] [[پەڕگە:Saeid Ebadatiyan.jpg|70px]] [[پەڕگە:BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg|60px]] [[پەڕگە: Piramerd 1867–1950.jpg|80px]] [[پەڕگە:Qani (1898 – 1965).jpg|80px]] [[پەڕگە:Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg|80px]] [[پەڕگە:جگەرخوێن.jpg|70px]] [[پەڕگە:Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG |80px]] ---- '''وێژەی کوردی''' یان '''ئەدەبی کوردی''' بریتییە لە ئەو شیعر، چیرۆک، بەیت، مەتەڵ و گۆرانیانەی کە بە شێوەزار و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی [[کوردی]] نووسراوە. وێژەی کوردی بە یەک شێوەزاری تایبەت نییە و بە ھەمووی شێوەزارەکانی [[کرمانجی]]، [[سۆرانی]]، [[ھەورامی]] و [[کەلھوڕی]] نووسراوە لە کوردان بەجێ ماوە. شیاوی باسە کە لە مێژووی وێژەی کوردیدا بە زۆری ھۆنراوە بە سەر پەخشاندا زاڵ بووە. ڕەنگە کۆنترین نموونەکانی وێژەی کوردی بریتی بێ لە ئەو ھۆنراوانەی کە بە کوردیی باشووری نووسراوە و شوێنکەوتوانی ئایینی یارسان وەکوو [[باڵووڵی ماییدەشتی]] و [[بابا تاھیری ھەمەدانی]] بێت. <center>'''[[وێژەی کوردی|زیاتر...]] '''<center/> ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژەی کوردی}}''' لە دەروازەی وێژەی کوردیدا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژەی_کوردی/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] ll270f6jgnd4pi8ph7nflu11mg8cfqw 1697027 1697024 2026-10-29T18:22:27Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697027 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#967117"> '''وێژەی کوردی'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#brown">''«ئەدەب تاکە ھەقیقەتێکی گەورە و بەجێماوی ھەموو مرۆڤایەتییە...»'' «[[شێرزاد حەسەن]] چیرۆکی [[میم]]»</span></div> [[پەڕگە:HemnDSC5021.jpg|60px]] [[پەڕگە:Saeid Ebadatiyan.jpg|70px]] [[پەڕگە:BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg|75px]] [[پەڕگە: Piramerd 1867–1950.jpg|75px]] [[پەڕگە:Qani (1898 – 1965).jpg|80px]] [[پەڕگە:Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg|80px]] [[پەڕگە:جگەرخوێن.jpg|70px]] [[پەڕگە:Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG |65px]] ---- '''وێژەی کوردی''' یان '''ئەدەبی کوردی''' بریتییە لە ئەو شیعر، چیرۆک، بەیت، مەتەڵ و گۆرانیانەی کە بە شێوەزار و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی [[کوردی]] نووسراوە. وێژەی کوردی بە یەک شێوەزاری تایبەت نییە و بە ھەمووی شێوەزارەکانی [[کرمانجی]]، [[سۆرانی]]، [[ھەورامی]] و [[کەلھوڕی]] نووسراوە لە کوردان بەجێ ماوە. شیاوی باسە کە لە مێژووی وێژەی کوردیدا بە زۆری ھۆنراوە بە سەر پەخشاندا زاڵ بووە. ڕەنگە کۆنترین نموونەکانی وێژەی کوردی بریتی بێ لە ئەو ھۆنراوانەی کە بە کوردیی باشووری نووسراوە و شوێنکەوتوانی ئایینی یارسان وەکوو [[باڵووڵی ماییدەشتی]] و [[بابا تاھیری ھەمەدانی]] بێت. <center>'''[[وێژەی کوردی|زیاتر...]] '''<center/> ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژەی کوردی}}''' لە دەروازەی وێژەی کوردیدا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژەی_کوردی/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] 9cckphv97uc9m9wexuewmrf287klq1c 1697028 1697027 2026-10-29T18:27:52Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697028 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#967117"> '''وێژەی کوردی'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#brown">''«ئەدەب تاکە ھەقیقەتێکی گەورە و بەجێماوی ھەموو مرۆڤایەتییە...»'' «[[شێرزاد حەسەن]] چیرۆکی [[میم]]»</span></div> [[پەڕگە:HemnDSC5021.jpg|59px]] [[پەڕگە:Saeid Ebadatiyan.jpg|71px]] [[پەڕگە:BachtyarAliFrankfurt2017 (cropped-01).jpg|75px]] [[پەڕگە: Piramerd 1867–1950.jpg|73px]] [[پەڕگە:Qani (1898 – 1965).jpg|80px]] [[پەڕگە:Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg|80px]] [[پەڕگە:جگەرخوێن.jpg|72px]] [[پەڕگە:Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG |65px]] ---- '''وێژەی کوردی''' یان '''ئەدەبی کوردی''' بریتییە لە ئەو شیعر، چیرۆک، بەیت، مەتەڵ و گۆرانیانەی کە بە شێوەزار و زاراوە جۆراوجۆرەکانی زمانی [[کوردی]] نووسراوە. وێژەی کوردی بە یەک شێوەزاری تایبەت نییە و بە ھەمووی شێوەزارەکانی [[کرمانجی]]، [[سۆرانی]]، [[ھەورامی]] و [[کەلھوڕی]] نووسراوە لە کوردان بەجێ ماوە. شیاوی باسە کە لە مێژووی وێژەی کوردیدا بە زۆری ھۆنراوە بە سەر پەخشاندا زاڵ بووە. ڕەنگە کۆنترین نموونەکانی وێژەی کوردی بریتی بێ لە ئەو ھۆنراوانەی کە بە کوردیی باشووری نووسراوە و شوێنکەوتوانی ئایینی یارسان وەکوو [[باڵووڵی ماییدەشتی]] و [[بابا تاھیری ھەمەدانی]] بێت. <center>'''[[وێژەی کوردی|زیاتر...]] '''<center/> ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|وێژەی کوردی}}''' لە دەروازەی وێژەی کوردیدا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_وێژەی_کوردی/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی وێژەی کوردی]] 3tzlajeouvd1tyxh1c1ucy3tib9xdes 0 152331 1697357 1648803 2026-10-30T07:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697357 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کورەداوی | ناوی_خۆماڵی = Kuradawy | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شۆڕش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 553 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کورەداوی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شۆڕش]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کورەداوی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەعدون ئاوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قرخ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵاچوغە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دارەتوو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] k050mttg2lz5qcbot7qyfj1n5f68cug 100 152367 1697092 1696496 2026-10-29T20:04:40Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697092 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#D0A040"> '''دین'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#D0A040">''«زانست بەبێ دین ناتەواوە؛ دین بەبێ زانست کوێرە.»'' ([[ئەلبەرت ئاینشتاین]] )</span></div> [[پەڕگە:La luz altar.jpg|76px]] [[پەڕگە:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|73px]] [[پەڕگە:Amaterasu cave crop.jpg|55px]] [[پەڕگە:Sivakempfort.jpg|78px]] [[پەڕگە:Rodolphe Ernst After Prayer.jpg|79px]] [[پەڕگە:Stgeorge-dragon.jpg|70px]] [[پەڕگە:Vajrasattva Tibet.jpg|70px]] [[پەڕگە:DelphiTholos1.jpg|80px]] ---- '''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی سیستمی کەلتوری و سیستمی بیر و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لە نێوان مرۆڤ و ڕۆحانییەتدا یاخود لەگەڵ چەند ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێما و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تیایدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و یاسایی ئایینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ. دین وەک پێویسیتیەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا. و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دوبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە.... پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین ئەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزاییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خوا]]، ناوەڕۆکەکەی ئەناسرێت بەوەی پێکھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ  ژیان بە شێوەیەکی گشتی. و بە پێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات. [[دین|'''زیاتر...''']] ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|دین}}''' لە دەروازەی دیندا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_دین/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} jw7pvt3wkrpdz9d4y9s6rwmsyo9302p 1697102 1697092 2026-10-29T20:10:42Z گرووپی قوتابخانە 23641 1697102 wikitext text/x-wiki {| style=" background-color:#FFFFF3; width:100% border-style:solid; border-width:3px; border-color: #177245;" align="center" |rowspan="0"" | | valign=middle align=center| <div style="float:center; width:100%; position:relative; font:normal small-caps normal 40px/40px sans-serif; color:#555;"><span [[پەڕگە:Symbols of Religions.JPG|left|100px]]style="color:#D0A040">'''بەخێر بێیت'''</span> '''بۆ'''<small> '''دەروازەی'''</small><span style="color:#D0A040"> '''دین'''</div> <div style="float:center; position:relative; font:normal small-caps normal 18px/18px sans-serif; color:#555;"><span style="color:#D0A040">''«زانست بەبێ دین ناتەواوە و دین بەبێ زانست کوێرە.»'' «[[ئەلبەرت ئاینشتاین]]» </span></div> [[پەڕگە:La luz altar.jpg|76px]] [[پەڕگە:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|73px]] [[پەڕگە:Amaterasu cave crop.jpg|55px]] [[پەڕگە:Sivakempfort.jpg|78px]] [[پەڕگە:Rodolphe Ernst After Prayer.jpg|79px]] [[پەڕگە:Stgeorge-dragon.jpg|70px]] [[پەڕگە:Vajrasattva Tibet.jpg|70px]] [[پەڕگە:DelphiTholos1.jpg|80px]] ---- '''دین''' یان '''ئایین''' کۆکراوەیەکی سیستمی کەلتوری و سیستمی بیر و [[باوەڕ]] و تێڕوانینی جیھانییە کە پەیوەندییەک دادەمەزرێنێت لە نێوان مرۆڤ و ڕۆحانییەتدا یاخود لەگەڵ چەند ڕێڕەوێکی ئەخلاقیدا. زۆر لە دینەکان چیرۆک و ھێما و نەریت و مێژووی پیرۆزیان ھەیە کە تیایدا دەیانەوێت مانا بۆ ژیان ببەخشن یا سەرچاوەی ژیان و [[گەردوون]] ڕوون بکەنەوە. لەمانەوە ئەخلاق و ئەدەب و یاسایی ئایینی دادەڕێژن یاخود شێوە ژیانێک بەپێی تێگەیشتنی سروشتی مرۆڤ. دین وەک پێویسیتیەک بۆ ڕێکخستنی کار و کردەوەکانی (مرۆڤ) بە درێژایی مێژوو و وەک یەکێ لە سەرچاوەکانی یاسا دادەنرێ لە زۆربەی وڵاتانی دنیادا. و ھەر لە ڕێگەی دینەوە باس لە ژیانێکی ئەبەدی کراوە و باسی دوبارە زیندوو بوونەوە و بەھەشت و جەھەنەم کراوە.... پێناسەی ئەکادیمی یان زانستی بۆ دین ئەوەیە، کە زانایانی کۆمەڵایەتی و ئەنترۆبۆلۆژیا دین ئەبینن بەوەی کۆمەڵێک بیروباوەڕ و بەھا و شارەزاییە کە لە ناو جەرگەی ڕۆشنبیرییەوە ھاتوون. بۆ نموونە: بناغەی ناوەڕۆکی دین ئاماژە ناکات بە باوەڕ بوون بە [[خوا]]، ناوەڕۆکەکەی ئەناسرێت بەوەی پێکھاتە یان ڕۆشنبیرییەکی ڕاستەوخۆیە بۆ  ژیان بە شێوەیەکی گشتی. و بە پێی ئەم پێناسەیە دین دیدگایەکە کە دەستی لێ بەر نادرێت لە جیھاندا و کۆنترۆڵی بیرۆکەی تاک و کاروبار دەکات. [[دین|'''زیاتر...''']] ---- {{چینی ناوەند}}ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|دین}}''' لە دەروازەی دیندا ھەیە.{{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_دین/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} {{کۆتایی}} mq0k4q41n497zzro5md5clli05ylicv 0 153391 1696912 1648838 2026-10-29T13:35:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1696912 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کرپچنە | ناوی_خۆماڵی = Krpchna | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 981 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''کرپچنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == گوایە ناوی ئەم گوندە لەوەوە ھاتووە پێی ووتراوە (کەپری جەنە) جەنە بەواتای بەھەشت، ئەوەندە دێیەکی خۆش بووە پێ وتراوە کەپری بەھەشت (کەپری جەنە) وە بووەتە کرپچنە. == جوگرافیا == '''کرپچنە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەسنەزان، قەرەداغ|کەسنەزان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تیمار، سەنگاو|تیمار]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سەرکۆ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ شارەدێی [[سەنگاو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==گەستیاری== لەم گوندەدا بەھۆی بوونی جێنزرگەی شێخ عەبدولکەریمی کەسنەزان و ھەبوونی تەکیەی قادری تیایدا، دەروێش و موریدی ئەم تەریقەتە زۆر ڕوودەکەنە ئەم گوندە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] sxqgql7pclx3xdn2uxnwtmvikiaxcu5 0 155372 1697303 1648814 2026-10-30T04:40:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697303 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوردکەندی | ناوی_فەرمی = Kord Kandi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kürdkəndi - کردکندی | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ساینقەڵا|ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا|ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی ھولەسو|ھولەسو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 2006 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 588 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوردکەندی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی ھولەسو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ساینقەڵا]]، [[شارستانی ساینقەڵا]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردکەندی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[عەلی باڵتا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حەسەن لۆلان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاقدەرەی سەروو]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەدەلی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٨٨) کەس و (١٠٣) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ساینقەڵا]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ساینقەڵا}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ساینقەڵا]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ساینقەڵا]] 7dbef6dt95kvf50eipq5gtswtcxoiax 0 155927 1697223 1648823 2026-10-30T01:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697223 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوتانی سەروو | ناوی_فەرمی = Kutan-e Olya | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Yuxarı Kotan - کوتان علیا | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی تیکاب|تیکاب]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی تیکاب|ناوەندی شارستانی تیکاب]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی ئەنسار|ئەنسار]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٤١ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە]] ([[شافعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوتانی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی ئەنسار]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی تیکاب]]، [[شارستانی تیکاب]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوتانی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[قرخلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[پاپاڵە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئاسمان بوڵاغی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تگرباری]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٤١) کەس و (٧٠) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی [[کورد]]ن و لە کوردە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[موکریانی]] دەدوێن. == شوێنەوار == ئەم گوندە یەکێکە لە گوندە دێرینەکان، کە ئەو وێنەوارە کۆنانەی لە دەوری ئەم گوندەن گەواھیدەری ئەم ڕاستییەن، وەک '''قەڵای مامان'''، ئەم گوندە لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی دەوەت بۆ دەرخستنی مێژووی. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی تیکاب]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی تیکاب}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی تیکاب]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] lahpcnh6hwv70lsvx7sn9lkn1cvrr07 0 156347 1697359 1648802 2026-10-30T07:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697359 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوزەگەران | ناوی_فەرمی = Kuzehgaran | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kuzəgəran - کوزەگران | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نەغەدە (شارستان)|نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە|ناوەندی شارستانی نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی بەگم قەڵا|بەگم قەڵا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1310 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٠٣ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوزەگەران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی بەگم قەڵا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە]]، [[نەغەدە (شارستان)|شارستانی نەغەدە]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوزەگەران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نەغەدە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خەلیفان، نەغەدە|خەلیفان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دەمیرچی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[باڵخچی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == پێکھاتەی دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٠٣) کەس و (١٤٢)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]]یە [[قەرەپاپاق]]ەکانن. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی نەغەدە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی نەغەدە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] nfj89g21ntpehw661y18pp9r9w5moj4 0 158467 1697280 1407462 2026-10-30T04:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697280 wikitext text/x-wiki '''کوردانی پاکستان''' مەبەست لە ئەو کوردانەن کە لە پاکستان نیشتەجێببوون کە بەڕەسەن کوردن. زۆرینەیان کۆچبەربوون لەکاتی جەنگی کەنداو واتە داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە لەساڵی ١٩٩٠.<ref name="Dawn3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1019505/iraqi-refugees-leading-an-uncertain-life |سەردێڕ=Iraqi refugees – leading an uncertain life |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=Dawn |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> == دیمۆگرافی == نزیکەی ٤٠٠٠ کورد، کە خەڵکی ڕەسەنی باشووری کوردستان بوون، لەسەرەتاکانی ١٩٩٠ کۆچیانکرد بەرەو پاکستان ئەمەش لەپێناو ڕزگاربوونیان لەشەڕی کەنداو. ژمارەیەکیان لە ئیسلامئاباد،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.kurdsat.tv/news.php?id=339&type=onthisday |سەردێڕ=Pakistani forces raided on Kurdish refugees |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=Kurdsat |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141026095406/http://www.kurdsat.tv/news.php?id=339&type=onthisday |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> کەراچی وە کویتە<ref>[https://www.facebook.com/KRP89/videos/172193997064618/ کوردانی پاکستان لە کویتە]، یادی کیمیابارانی ھەڵەبجە. پەڕەی کوردانی پاکستان لە [[فەیسبووک]].</ref> نیشتەجێبوون. تا ٢٠١٣ نزیکەی ٢٤٠ کوردی عێراقی ھێشتا لەپاکستان دەژیان. زۆرینەیان لەپەناگەکانی [[کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران]] نیشتەجێبوون کەلەلایەن پاکستانەوە سەرپەرشتی دەکرێت. لەنێویشاندا گەنجانێکیان تێدا ھەلکەوتووە کە لەپاکستانەوە لەدایکبوون. دوای تێپەڕبوونی چەندساڵێک ھەر لەلایەن دەستەی کۆمیسیاری یون ئێنەوە بەشێک لەو پەنابەرانە دەبردرێنە ئەورووپا و باکووری ئەمریکا. لەبەرئەوەی پاکستان واژووری لەسەر ڕێککەوتننامەی ١٩٥١ی تایبەت بەپەنابەران نەکرد، بۆیە کوردەکانی پاکستان بێبەشبوون لەوەرگرتنی مافی ھاوڵاتیبوونی پاکستان. لەبەرئەوەی بەڕێگایەکی نائاسایی ھاتبوون ئەوا ڕەوشی کوردەکان لەپاکستان زۆر باشنەبووە، ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئابووری و کۆمەڵایەتی، دۆزینەوەی کار، تەندرووستی و خزمەتگووزارییەکانی دیکە بوونەوە.<ref name="Dawn2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dawn.com/news/1020631 |سەردێڕ=Iraqi refugees protest against UNHCR |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=Dawn |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref name="Dawn3" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کوردە دابڕاوەکان}} {{ئێران-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:پاکستانییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] 7gpzlyygk9gaw3xd6qcf7o1q11i116u 0 158538 1697044 1648835 2026-10-29T19:35:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697044 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کشمیش تەپە | ناوی_فەرمی = Keshmesh Tappeh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kişmiş Təpə - کشمش‌تپە | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.3377|frame-long=44.3955|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی قەڵاشیو|قەڵاشیو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1394 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 2655 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە]] و [[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کشمیش تەپە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی قەڵاشیو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> '''کشمیش تەپە''' ناوەندی [[گوندستانی قەڵاشیو]]ە. == ناو == == جوگرافیا == '''کشمیش تەپە''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[بازەرگان (شار)|بازەرگان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەروێش کەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میلان، ماکۆ|میلان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەھدی بوڵاغ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٦٥٥) کەس و (٥٩٤) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە ھەردوو نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کورد]]ەکانن. * بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[شیعە]] و [[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی ماکۆ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 9g49mc450w9zy13ktr9bc321t2j13jf 0 158839 1697167 1546327 2026-10-29T22:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1697167 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Sevilla-SM (2) (cropped) (2).jpg|وێنۆک|لینگلێت لەگەڵ یانەی سیڤیلیا لە ساڵی ٢٠١٧]] '''کلیمین نیکۆلاس لۆرێنت لینگلێت''' ({{IPA-fr|klemɑ̃ lɑ̃ɡlɛ}}؛ لەدایکبووی ١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٥) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە یاری بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] دەکات لە ڕۆلی بەرگری ناوەندیدا. لینگلێت پیشەی خۆی دەستپێکرد لە یانەی نانسی، ئەو ٨٥ دەرکەوتنی لەگەڵ یانەکە ھەبوو و توانی خوولی فەڕەنسی ئاستی پلە دوو بەرزبکاتەوە لەگەڵ یانەکەدا لە وەرزی ٢٠١٥–١٦. == یانە == === نانسی === لەدایکبووی بوڤایس، ئۆیس، لینگلێت یەکەم یاری خۆی لە خوولی فەڕەنسی ئاستی پلە دوو ئەنجامدا لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ لە یاریێکی یەکسانی بێ گۆڵ بەرامبەر ئەی سی ئارلێس-ئەڤیگنۆن. ئەو لە خوولەکی ٣٢ ھاتە نێو یاریگا لە شوێنی یاریزان ڕێمی واڵتەر. == ئامارەکان == === یانە === {| class="wikitable" style="text-align: center" ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خوول ! colspan="2" |جام ! colspan="2" |جامی خوول ! colspan="2" |ئەوڕووپا ! colspan="2" |ئیتر ! colspan="2" |گشتی |- !ئاست !یاری !گۆڵ !یاری !گۆڵ !یاری !گۆڵ !یاری !گۆڵ !یاری !گۆڵ !یاری !گۆڵ |- | rowspan="5" |نانسی |٢٠١٣–١٤ | rowspan="3" |خوولی فەڕەنسا |٣ |٠ |٠ |٠ |٠ |٠ | colspan="2" |— | colspan="2" |— |٣ |٠ |- |٢٠١٤–١٥ |٢٢ |٠ |٢ |٠ |٢ |٠ | colspan="2" |— | colspan="2" |— |٢٦ |٠ |- |٢٠١٥–١٦ |٣٤ |٢ |١ |٠ |١ |٠ | colspan="2" |— | colspan="2" |— |٣٦ |٢ |- |٢٠١٦–١٧ |خوولی فەڕەنسا |١٨ |٠ |٠ |٠ |٢ |٠ | colspan="2" |— | colspan="2" |— |٢٠ |٠ |- ! colspan="2" |گشتی !٧٧ !٢ !٣ !٠ !٥ !٠ !٠ !٠ !٠ !٠ !٨٥ !٢ |- | rowspan="3" |سیڤیلیا |٢٠١٦–١٧ | rowspan="2" |[[لا لیگا]] |١٧ |٠ |١ |٠ | colspan="2" |— |١ |٠ | colspan="2" |— |١٩ |٠ |- |٢٠١٧–١٨ |٣٥ |٣ |٨ |٠ | colspan="2" |— |١١ |١ | colspan="2" |— |٥٤ |٤ |- ! colspan="2" |گشتی !٥٢ !٣ !٩ !٠ !٠ !٠ !١٢ !١ !٠ !٠ !٧٣ !٤ |- | rowspan="3" |[[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] |٢٠١٨–١٩ |[[لا لیگا]] |٢٣ |١ |٩ |١ | colspan="2" |— |١٢ |٠ |١ |٠ |٤٥ |٢ |- |٢٠١٩–٢٠ |[[لا لیگا]] |١٠ |١ |٠ |٠ | colspan="2" |— |٤ |٠ |٠ |٠ |١٤ |١ |- ! colspan="2" |گشتی !٣٣ !٢ !٩ !١ !٠ !٠ !١٦ !٠ !١ !٠ !٥٩ !٣ |- ! colspan="3" |کۆی گشتی !١٦٢ !٧ !٢١ !١ !٥ !٠ !٢٨ !١ !١ !٠ !٢١٧ !٩ |} === نێودەوڵەتی === {| class="wikitable" style="text-align:center" !ھەڵبژاردە !ساڵ !یاری !گۆڵ |- | rowspan="1" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] |٢٠١٩ |٤ |١ |- ! colspan="2" |گشتی !٤ !١ |} === گۆڵی نێودەوڵەتی === {| class="wikitable" !ژمارە !ڕێکەوت !یاریگا !بەرامبەر !گۆڵ !ئەنجام !خوول |- |١. |١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |یاریگای فەڕەنسا، سەین دێنس، [[فەڕەنسا]] |[[ئەندۆرا]] | align="center" |٠–٢ | align="center" |٠–٣ |قۆناغی گەیشتن بە جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپای ٢٠٢٠ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Clément Lenglet}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ٢]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] ausdg4s3bmf0ry5s025lfijr20gvdo8 0 159199 1697282 1409283 2026-10-30T04:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697282 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردەکان لە ژاپۆن<br>{{small|''Kurdên Japonyayê''}}<br>{{small|在日クルド人 (''Zainichi Kurudo-jin'')}} |image = |population = ۲,۰۰۰<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.yahoo.co.jp/feature/94|سەردێڕ=埼玉で暮らす在日クルド人 「ワラビスタン」のいま - Yahoo!ニュース}}</ref> |popplace = سایتامای باکوور ([[وارابی]] و [[کاواگوچی]]) |languages = [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]، [[کوردی]]، [[تورکی]]، [[عەرەبی]]، [[فارسی]] |religions = [[ئیسلام]]، [[عەلەوی]]، [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[یارسان]]، [[شەبەک (ئایین)|شەبەک]] }} '''کوردانی ژاپۆن''' (بە [[ژاپۆنی]]:在日クルド人) مەبەست لە ئەو کوردانەن کە لە [[ژاپۆن]]دا نیشتەجێن. == کێشەی یاسایی == زۆربەی کوردەکانی ژاپۆن ئەوانەن لە شوان و گوندنشینەکانی باکووری کوردستانەوە کۆچیانکردووە بۆ ژاپۆن. کوردەکان لەشارەکانی وارابی و کاواگوچی لە باکووری تۆکیۆ نیشتەجێن، بەتایبەت وارابی کەزۆرجار بە وارابیستان ناوی دەھێنن، بەتایبەت لەلایەن ئەوکەسانەی کە کورد و دۆزی کوردیان لا گرنگە.<ref>Chie Matsumoto, [http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=10222 "Kurds live lives interrupted"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807055845/http://www.kurdmedia.com/article.aspx?id=10222 |date= ٧ی ئابی ٢٠١١}}, ''Kurdish Media'', original: ''[[Asahi Shimbun]]'', April 30</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20041215113730/http://mytown.asahi.com/saitama/news01.asp?c=13&kiji=129 ワラビスタン～日本のクルド人 (Warabistan - Nihon no Kurudo-jin)], Asahi Shimbun, December 15, 2005. {{Ja icon}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتوانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کوردستان|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:گروپە ڕەگەزییەکان لە ژاپۆن]] 769s7r7yaw9wcc4xivq7i450oqcsf91 0 160746 1697401 1648790 2026-10-30T10:35:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697401 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولیکی تازە | ناوی_فەرمی = Kolik | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Külik - کلیک | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری باکوور|چایپاساری باکوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٥ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولیکی تازە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری باکوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کولیکی تازە''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئیخلخان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کولیکی کۆن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٦٥) کەس و (٢٣) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[کولیکی کۆن]] == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] r3tqcrz8q2s3e3adxdpbxiz70c7opzg 0 161142 1697283 1588347 2026-10-30T04:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697283 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = کوردانی کەنەدا |population = ٢٣،١٣٠ {{بچووک|(سەرژمێریی فەرمیی ٢٠٢١)}} – ٥٠،٠٠٠ {{بچووک|(مەزندە)}}<ref name="21cen">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish Canadians|ناونیشان=https://thecanadianencyclopedia.ca/en/article/kurdish-canadians|وێبگە=thecanadianencyclopedia.ca|بڵاوکەرەوە=The Canadian Encyclopedia National encyclopedia of Canada|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> |popplace = [[تۆرانتۆ]]، [[مۆنتریال]]، [[ڤانکۆڤەر]]، [[کالگاری]]، [[ئێدمنتن]]، [[ئۆتاوا]] |langs = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[ئینگلیزیی کەنەدی]]، [[فەڕەنسیی کەنەدی]]، ([[زمانی تورکی|تورکی]]، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی سوریانی|سوریانی]]) |rels = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[عەلەوی]])، [[یەزیدی]]، [[زەردەشتی]]، [[دێرسیم|عەلەویەکانی دەرسیم]]، [[ئەھلی حەق|کاکەیی]]، [[شەبەک]]، [[کریستیان|فەلەیی]]، [[کوردی جوو|جوو]] }} '''کوردە کەنەدییەکان''' مەبەست لە ئەو کوردانەیە کە لە کەنەدا دەژین یان ئەو کەنەدییانەیە کە بە بنچینە [[کورد]]ن و لە کەنەدا لەدایک بوون. کوردانی کەنەدا بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ بری ١٦٬٣١٥ کەس دەبن لەم ڕێژەیە [[کوردانی باشووری کوردستان]] پشکی زۆرینە پێکدێنن، لەدوای ئەمانیش کوردانی خۆڕھەڵاتی کوردستان و کوردانی خۆڕئاوای کوردستان دێن دواتر کوردانی باکوورکوردستان. بوونی کورد لەکەنەدا بۆ جەنگی ئێران -ئێراق و جەنگی کەنداو و جەنگی ناوەخۆی سووریا دەگەڕێتەوە، لە ھەشتاکانی سەدەی رابردوو کوردەکان ڕووبەروی ستەمێکی زۆری نەتەوەپەرستی بوونەوە لەلایەن حکومەتەکانی ئێران و عێراق بۆیە بەڕێژەیەکی زۆر پەنایان بۆ حکومەتی کەنەدا ھێنا بۆ پاراستنیان، جگە لەمە لەساڵانی شەستەکان و حەفتاکان ڕێژەیەک لەکوردانی باکوور و خۆڕئاوا ڕوویان لەکەنەدا کرد. == سەرژمێریی ٢٠١١ == {| class="wikitable sortable" |- ! [[ھەرێم و دەڤەرەکانی کەنەدا]] !ڕێژەی کوردەکان بە ژمارە<ref name="canada2011">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 National Household Survey: Data tables|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF|ئیش=Statistics of Canada|بڵاوکەرەوە=Statistics of Canada|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> |- |{{flag|Ontario}}||٦٬٨٣٠ |- |{{flag|Alberta}}||١٬٤٦٥ |- |{{flag|British Columbia}}||١٬٤٣٥ |- |{{flag|Quebec}}||١٬٤١٥ |- |{{flag|Manitoba}}||٢٦٠ |- |{{flag|Saskatchewan}}||١١٠ |- |{{flag|Nova Scotia}}||٥٥ |- |{{flag|New Brunswick}}||٤٠ |- |{{flag|Prince Edward Island}}||٣٠ |- |} == سەرژمێریی ٢٠١٦ == {| class="wikitable sortable" |- ! ھەرێم و دەڤەرەکانی کەنەدا !! ڕێژەی کوردەکان بە ژمارە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Proportion of mother tongue responses for various regions in Canada, 2016 Census|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dv-vd/lang/index-eng.cfm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٧|agency=Statistics of Canada}}</ref><ref name="16cen">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ethnic origin population |ناونیشان=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1&type=0 |وێبگە=www12.statcan.gc.ca/ |بڵاوکەرەوە=Statistics Canada |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> |- |{{flag|Ontario}}|| ٧٬٠٩٥ |- |{{flag|British Columbia}}|| ١٬٩١٥ |- |{{flag|Alberta}}|| ١٬٦٨٠ |- |{{flag|Quebec}}|| ١٬٠٤٠ |- |{{flag|Manitoba}}|| ٤٤٠ |- |{{flag|Saskatchewan}}|| ١٥٥ |- |{{flag|Nova Scotia}}|| ١٢٥ |- |{{flag|New Brunswick}}|| ٥٥ |- |{{flag|Newfoundland and Labrador}}|| ١٠ |- |{{flag|Nunavut}}||٥ |- |{{flag|Northwest Territories}}|| – |- |{{flag|Prince Edward Island}}|| – |- |{{flag|Yukon}}|| – |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[دانیشتووانی کورد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتوانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا|کوردستان}} {{کەنەدا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] 4qoebt2itvqlqn3jul3el2jvez6n4xw 0 162532 1696874 1696699 2026-10-29T12:05:42Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696874 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=کاپیتانی خەیاڵی|starring=[[ڤیگۆ مۆرتێنس]]{{ھن}}[[ئانالیس باسوو]]{{ھن}}[[جۆرج مەک کەی]]{{ھن}}[[سامانتا ئەیلەر]]{{ھن}}[[نیکۆلاس ھیمڵتۆن]]{{ھن}}[[شێری کرۆکس]]{{ھن}}[[چارلی شووت وێڵ]]|budget=٥ میلیۆن دۆلار|language=ئینگلیزی|country=ئەمریکا|runtime=١١٨ خولەک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/captain-fantastic-film | سەردێڕ=''Captain Fantastic'' (۱۵) | ئیش=[[دەستەی ڕیزبەندی تەمەنی فیلمە بەریتانیاییەکان|British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=۲۱ی تەممووزی ۲۰۱٦ | ڕێکەوتی سەردان=۲۱ی تەممووزی ۲۰۱٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919032308/https://www.bbfc.co.uk/releases/captain-fantastic-film |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|released={{Film date|٢٠١٦|١|٢٣|[[فیستیڤاڵی فیلمی ساندانس ٢٠١٦|ساندانس]]|٢٠١٦|٧|٨|نەتەوە یەکگرتووەکان}}|narrator=|based on=|image=Captain Fantastic poster.jpg|story=|screenplay=|writer=مەت ڕاس|director=[[مەت راس (ئەکتەر)|مەت ڕاس]]|film name=کاپیتانی خەیاڵی|caption=|alt=|gross=۲۲٫۸ میلیۆن دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.the-numbers.com/movie/Captain-Fantastic#tab=summary|سەردێڕ=Captain Fantastic|وێبگە=The Numbers|ڕێکەوتی سەردان=October ۵، ۲۰۱۶|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190226234038/https://www.the-numbers.com/movie/Captain-Fantastic#tab=summary|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>}} '''کاپیتانی خەیاڵی''' ({{بە ئینگلیزی|Captain Fantastic}}) فیلمێکی کۆمیدی-درامایە و لە نووسین و دەرھێنانی [[مەت ڕاس]]ە، کە لە ساڵی ٢٠١٦ نمایش کرا. == کورتەی چیرۆک == خێزانێک کە ٦ منداڵیان ھەیە لە دارستانێکدا دەژین، و دوای مردنی دایکیان کە دەڕۆنە ڕێوڕەسمی بە خاکسپاردن ڕووبەڕووی ئاڵنگاری زۆر دەبنەوە لە پێوەندییان لەگەل ئەوانی دیکە و… == پەراوێزەکان == {{سەرچاوەکان}} == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/کاپیتان_خارق‌العاده_(فیلم)|سەردێڕ = کاپیتان خارق‌العاده (فیلم)|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.captainfantasticmovie.com/}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Fantastic}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:CS1 errors: dates]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمە ژینگەیییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] 67664ndn0rcph844ml3idgolc4ithj1 0 162732 1697057 1366810 2026-10-29T19:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1697057 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Claire Ouedraogo, Burkina Faso.jpg|وێنۆک|کلاری ئۆیدراگۆ لە ساڵی ٢٠٢٠.]] '''کلاری ئۆیدراوگۆ''' چالاکوانی [[مافەکانی ژنان]]ی [[بورکینافاسۆ|بورکینافاسۆیە]]، چالاکییەکانی بەتایبەتە دژ بە خەتەنەکردنی مێیننە. کلاری دامەزرێنەری ڕێکخراوێکە بەناوی (''Songmanegre'') کە کار بۆ گەشەپێدانی ژنانی وڵاتەکەی دەکات لەڕێگای خستەسەر کاریان، ڕاھێنان و پەروەردەکردن. لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٠، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر بوێری و چالاکییەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pulse.ng/bi/strategy/international-women-of-courage-award-two-african-women-named-among-the-worlds/ltr9rgn|سەردێڕ=Two African women named among the world’s extraordinary women in 2020|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.pulse.ng|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200305145652/https://www.pulse.ng/bi/strategy/international-women-of-courage-award-two-african-women-named-among-the-worlds/ltr9rgn|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == کلاری لە [[بورکینافاسۆ]]ی لە خێزانێکی [[کریستیان]] گەورەبوو، کە ساڵانە دەچوونە ڕێوەڕەسمی حەج.<ref name="hosp">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hospitalarias.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2019/12/Claire-EN.pdf|سەردێڕ=Claire Ouedraogo: Sister Hospitaller of the Sacred Heart of Jesus|دوایین=Ouedraogo|یەکەم=Claire|وێبگە=Sister Hospitaller of the Sacred Heart of Jesus|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201205232709/https://www.hospitalarias.org/en/wp-content/uploads/sites/2/2019/12/Claire-EN.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لەسەرەتای ژیانییەوە بڕیاریدابوو لەژیانێکی کریستیانانە بژی، لە ساڵی ٢٠٠٥، چوو بۆ خوێندنی ئینجیل بەگرووپ، لەوکاتەدا ژیانی ئەو گۆڕا بەوەی نەدەبوو ھاوسەرگیری بکات. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٦ کلاری گەشتیکرد بۆ [[تۆگۆ]]، لەوی لەگەڵ ڕاھیبەکان چەند حەفتەیەکی بەسەربرد. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣، خۆشی بوو بە ڕاھیبە لە [[یائوندێ]] لە [[کامیروون|کامیڕۆن]]. لە ساڵی ٢٠١٦، لەلایەن سەرۆکوەزیرانی وڵاتەکەی [[بورکینافاسۆ]]ی وەک باڵیۆزی ئاشتی دیاریکرا، بەھۆی چالاکییە بەردەوامییەکانی لەھەرێی بام کە ناوچەیەکەی ترسناکە بەبوونی گرووپی تیرۆری.<ref name="state">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/biographies-of-the-finalists-for-the-2020-international-women-of-courage-awards/|سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2020 International Women of Courage Awards|وێبگە=United States Department of State|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Claire Ouedraogo}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی ژنان لە بورکینافاسۆ]] [[پۆل:ژنانی بورکینافاسۆ]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] kp9uvswnx4i650n0eszshu19w2h99zv 0 163054 1697014 1696825 2026-10-29T17:08:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:چاند|چاند]] 1697014 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Egyetemi Könyvtár4.JPG|300px|وێنۆک|پەرتووکخانەی زانکۆ لە [[بوداپێست]]، [[ھەنگاریا]]]] '''کتێبخانە''' یان '''پەرتووکخانە''' ({{بە ئینگلیزی|Library}}) ھەڵبژاردەیەکی ڕێکخراوی سەرچاوەی زانیاری و بابەتی دیکەیە، کە سەرچاوەکانی لەلایەن شارەزایانەوە ھەڵبژێردراون و لەنێو بینایەک یان ماڵپەڕێک دانراون و خراونەتە بەردەستی کۆمەڵگەیەک تا کەڵک وەربگرن لەو زانیاری و سەرچاوانە.<ref>University of Leicester library regulations 2018/19</ref><ref>Leo Cutting, 'Students: how do you behave in the library?', Daily Express, 11 April 2012</ref> دەکرێت ھەڵبژاردەی پەرتووکخانەکان ھەریەک لە [[پەرتووک]]، [[ڕۆژنامە]]، [[دەستنووس]]، [[فیلم]]، [[نەخشە]]، [[بەڵگەنامە]]، [[سی دی]]، [[دی ڤی دی]]، [[پەرتووکی ئەلیکترۆنی]]، [[پەرتووکی دەنگی]]، [[داتابەیس]] و چەندین چەشنی دیکەی سەرچاوە لەخۆبگرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[کتێب]] * [[کتێبخانەی گشتی]] * [[کتێبخانەی تایبەتی]] * [[کتێبخانەکانی کوردستان]] == پێشانگا == <gallery> Duke_Humfrey's_Library_Interior_6,_Bodleian_Library,_Oxford,_UK_-_Diliff.jpg|کتێبخانەیەک لە [[ئۆکسفۆرد]]، [[ئینگلاند]] Biblioteca Nacional de Brasília - DSC00004.JPG|کتێبخانەی نەتەوەییی برازیلیا State_Library_of_Victoria_La_Trobe_Reading_room_5th_floor_view.jpg|کتێبخانەی ویلایەتیی ڤیکتۆریا، [[مێلبۆرن]] National Library of Iran 0230.jpg|کتێبخانەی نەتەوەییی ئێران </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Libraries|کتێبخانە}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|کۆمەڵگا|خەیاڵی زانستی|چاند}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبخانەکان]] [[پۆل:زانستی کتێبخانە]] [[پۆل:پەرەپێدانی کتێب]] 3gtkjnnxnxh6ssxs75eiqhwzgizx4rs 0 165631 1697054 1534309 2026-10-29T19:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697054 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{کەسایەتی | ناو = کلارا بارتۆن | وێنە = Clara_Barton_1904.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date|١٨٢١|١٢|٢٥}} | ڕێکەوتی مردن = {{death date and age|١٩١٢|٤|١٢|١٨٢١|١٢|٢٥}} | شوێنی مردن =غلین ئیکۆ | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ئەمریکا]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[پزیشک]]، [[مامۆستا]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = File:Clara Barton Signature, 1907.svg | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''کلارا بارتۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Clara Barton}}؛ ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٢١–١٢ی نیسانی ١٩١٢) پزیشک، مامۆستا و دامەزرێنەری خاچی سووری ئەمریکی بوو. == ژیان == لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٨٢١ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە دایک بووە، باوکی ستیڤن بارتۆن، ئەفسەر بووە لە سوپای ئەمریکا، کلارا لە دامەزراوەی کلینتۆنی لیبڕاڵی دەستی بە خوێندن کردووە دواتر دەستی بە کاری مامۆستایی کردووە خوێندنگەیەکی ئازادی لە بوردنتاون لە نیوجیستی کردووەتەوە سەرەتا لە خوێندنگەکەیەدا تەنھا ٦ [[خوێندکار]] بونیان ھەبووە دواتر بەھۆی سەرکەوتنی خوێندنگاکەیەوە ژمارەی خوێندکارەکانی گەیشتۆتە ٦٠٠ خوێندکار، بەڵام بەھۆی نەخۆشییەوە واز لە پیشەی مامۆستای دەھێنێت و لە ساڵی ١٨٥٤ دا لە دەزگای داھێنەران لە واشنتۆن وەک فەرمانبەر دەست بەکار کردن دەکاتەوە دوای دروست بونی شەڕی [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا]] کلارا، دەست بەدابەشکردنی چەندین پێداویستی دەکات بەسەر ئەو سەربازانەی لەم شەڕة بریندار بوون. لە پاش کۆتایھاتنی شەڕ سەرپەرشتیاری ڕێکخراوی گەڕان بەشوێن سەربازە ونبوەکاندا دەکات و داوایەک ئاڕاستەی کۆنگرێسی ئەمریکا دەکات تا نوسینگەیەکی تایبەت بۆ ھاوکاری ڕێکخراوی گەڕان بە دوای سەربازە ونبوەکاندا لە واشنتۆنی پایتەختی ئەمریکا بکرێتەوە، پاشان کلارا ڕەزامەندی ئەبراھام لینکۆڵن سەرۆکی ئەو کاتەی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا بەدەست دەھێنێت ، بۆ یەکەم جار نوسینگەیەکی فەرمی تایبەت بە گەڕان بەدوای سەربازە ونبوەکاندا دەکریتەوە کە ماوەی چوار ساڵ کارەکانی ئەنجام دەدات، لەو ماوەیەدا کلارا دەتوانێت گۆڕی ھەزاران سەرباز لە گۆڕستانی نیشتیمانی ئەندەرسونفیل لە جۆرجیا بدۆزێتەوە، دواتر لە ساڵی ١٨٦٨ دا نوسینگەکەی دادەخات. == کارکردن لە ڕێکخراوەی خاچی سوور == لە ساڵی ١٨٦٩ دا کلارا دەست بەگەشتێک دەکات بەرەو وڵاتانی [[ئەورووپا]] بەمەبەستی وەرگرتنی چارەسەری پزیشکی و وەرگرتنی پشوو، بەڵام لەو کاتەدا بەھۆی ڕودانی چەندین [[کارەساتی سروشتی]] کلارا واز لە وەرگرتنی پشوو دەھێنیت و لە ھەوڵی یارمەتیدانی لێقەوماواندا دەبێت. بۆیە لەلایەن سەرپەرشتیارانی ڕێکخراوەی خاچی سوورەوە داوای کارکردنی ھاوبەشی ئاڕاستە دەکرێت. پاش سەرھەڵدانی شەڕ و ناکۆکی نێوان [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]] کلارا لەگەڵ ئەندامانی ڕێکخراوەکەدا سەردانی ئەو ناوچانە دەکات کە کێشەو ئاڵۆزیان تێدایە لەگەڵ ھاوکاریکردنی نەخۆشخانە سەربازییەکان. لە ساڵی ١٨٧١ دا کلارا سەرپەرشتی دابەشکردنی ھاوکاری بەسەر ھەژاراندا لە ستراسبورگ دەکات لە ساڵی دواترا ئەبێتە نوێنەری ڕێکخراوەکە لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا. == دامەزراندنی خاچی سووری ئەمریکی == لە ساڵی ١٨٧٣ دا کلارا بارتۆن دەگەڕێتەوە بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە نێوان ساڵی ١٨٨١ تا ١٨٨٢ ڕێکخراوەی خاچی سووری ئەمریکی دادەمەزرێنێت و دەبێتە سەرۆکی ئەو ڕێکخراوە تا ساڵی ١٩٠٤. لە ماوەی سەرۆکایەتی کردنی [[ڕێکخراوەی خاچی سووری ئەمریکی]] یارمەتی و ھاوکاری گەیاندۆتە قوربانیانی ڕوداوە جۆراو جۆرەکان لەوانە گەیاندنی ھاوکاری بە کەسانی توشبوو بە نەخۆشی بەرزبونەوەی تا لە فلۆریدا ساڵی ١٨٨٧، گەیاندنی ھاوکاری بە قوربانیانی ڕوداوی سروشتی لە بنسلفیا ساڵی ١٨٨٩، گەیاندنی ھاوکاری بە دانیشتوانی ڕوسیا کە دووچاری برسێتی و گرانی ببونەوە لە ساڵی ١٨٩١، ھاوکاریکردنی لێقەوماوانی زریان لە باکوری کارۆلینا ساڵی١٨٩٣، ھاوکاریکردنی قوربانیانی [[کۆمەڵکوژی ئەرمەنیەکان]] ساڵی ١٨٩٦، ھاوکاری کردنی قوربانیانی [[شەڕی ئیسپانیا–ئەمریکا]] لە کوبا ساڵی ١٨٩٨، ھاوکاریکردنی قوربانیانی ڕودانی زریانی گالفستون لە تەکساس ساڵی ١٩٠٠ و چەندین کاری دیکەی خێرخوازی. == مردن == کلارا بارتۆن بەھۆی کارو ماندوبوونەکانییەوە چەندین خەڵاتی پێبەخشراوە لە ١٢ی نیسانی ساڵی ١٩١٢ لە غلین ئیکۆ لە ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا مرد. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Opium_Wars|سەردێڕ = Clara Barton|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەرستاری|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Clara Barton}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢١]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٢]] [[پۆل:چاکەکارانی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئەمریکی]] haz5tzp3f54fib9zogc61rlapz16glh 0 167097 1697425 1648781 2026-10-30T10:39:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697425 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونەفلوسە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کونةفلوسة }}<br>{{lang-en| Kunaflusa }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.2991| 44.54574}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونەفلوسە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.2991| 44.54574 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سکتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونەفلوسە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی سکتان]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. گوندێکە لە ناوچەی [[خۆشناوەتی]] کە دانیشتووانەکەی لە ھۆزی [[خۆشناو]]ن. لە باشوورەوە گوندی [[کاموسەک]]، لە باکوورەوە گوندی [[چێوەی سەروو]]، لە ڕۆژئاوا گوندەکانی [[ھیران]] و [[فریز]] دراوسێی گوندەکەن. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 5nynswwa0lq49itgs9uo3ylbabhktxc 0 167142 1697075 1546321 2026-10-29T19:40:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1697075 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''نیووایز''' یاخوود '''C/2020 F3 (NEOWISE)''' ({{بە ئینگلیزی|C/2020 F3 (NEOWISE}} یان Comet NEOWISE) کلکدارێکی خوولاوەیە زانایان تانیان ئاشکرای بکەن لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠ لە ڕێگای تەلیسکۆبی (NEOWISE)ی بۆشایی، ئەو کلکدارە بە نێزیکەیی ٢ [[باڵانسی گەردوونی]] لە ئەستێرەی [[خۆر]] دوورە ٣٠٠ میلیۆن کیلۆمەتر، ھەروەھا بە نزیکەی ١٫٧ [[باڵانسی گەردوونی]] لە ھەسارەی [[زەوی]] دوورە (٢٥٠) میلیۆن کیلۆمەتر، ئەو کلکدارە لە سەرەتایی مانگی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ئاسمانی زەوی بەدیار کەت و لە ١٠ی تەممووز پڕشنگدارییەکەی زیاتر بوو، کلکدارەکە لە بەرەبەیاندا بەدیار ئەکەوی. == مێژوو == ئەو کلکدارە دیتراوە لەلایەن دەستەیەکی بەڕێوەبردنی تەلیسکۆبی نیووایز لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠، یەکەمجار وەک تەنێک نەناسراو باسی لێوەکرا و دواتر و پاشی ٣ ڕۆژ وەک کلکدارێکی قەشەنگ ناسێندرا، پاشان لە ١ی نیسانی ٢٠٢٠ ناویلێنرا (نیووایز)، کلکدارەکە لە ٣ی تەممووزی ٢٠٢٠ گەیشتە نێزیکترین خاڵ لەگەڵ ئەستێرەی [[خۆر]] کە ٤٢ میلیۆن کیلۆمەتر دووربوو، ھەروەھا لە ٢٣ی تەممووز دەگاتە نێزیکترین خاڵ لەگەڵ ھەسارەی [[زەوی]] کە ١٠٣ میلیۆن کیلۆمەترە، خوولانەوەی ئەو کلکدارە لە نێوانی ٤٥٠٠ ساڵ ھەتا ٦٨٠٠ ساڵ دایە، واتا لەو کاتەدا جارەک خوول لە دەوری ئەستێرەی [[خۆر]] دەکا. == پڕشنگداربوون == لە سەرەتایییەکانی مانگی [[تەممووز]]ی ٢٠٢٠ کلکدارەکە پڕشنگدارییەکەی زۆرتر بوو و ھاوکات لەگەڵ گۆڕانی کاتی خۆرھەڵاتن کلکدارەکە لە ئاسمانی زەوی بە جوانی دەبیندرا لە بەرەبەیاندا، لە پاشی ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠ قەشەنگی و پڕشنگداری کلکدارەکە زیاتر بوو و ھەتا ٢٣ی تەممووز چاوەروان دەکرێ ھێشتا پڕشنگدارتربی ھەروەھا چاوەڕواندەکرێ لە کۆتایی مانگی تەمموزیشدا لە ئاسمانی زەویدا نەمینێ. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20200716050329/http://aim-muenster.de/AiM-Project-Group/Some-Impressions/Comet-C/2020-F3-NEOWISE/ نیووایز] AiM-Project-Group {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|C/2020 F3 (NEOWISE)}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:کلکدارە مەزنەکان]] 06puczf9a5pk95pv82h8fji3wb9uk3j 0 167504 1696873 1696742 2026-10-29T12:05:22Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696873 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = دالیپ سینگ ڕانا | وێنە = Khali cropped.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = ھیندی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|٨|٢٧}}<ref name="SLAM!"/> | شوێنی لەدایکبوون = [[دیراینا]]، [[ھیماشال پرادێش]]، [[ھیندستان]]<ref name="SLAM!">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/Bios/great_khali.html|سەردێڕ=The Great Khali|بڵاوکەرەوە=CANOE|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref> | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = ھیندی | ناوەکانی تر = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = زۆرانباز | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = مۆدێل، ئەکتەر، زۆرانباز | شێواز = | باڵا = | کێش = | سەرناو = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''دالیپ سینگ ڕانا''' یان '''کاڵیی مەزن''' ({{بە ئینگلیزی|The Great Khali}}؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئابی ١٩٧٢ لە [[ھیندستان]]) زۆرانبازی پیشەگەری ھیندی-ئەمریکییە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great Khali becomes a U.S. citizen: photos|ناونیشان=https://www.wwe.com/inside/overtheropes/the-great-khali-us-citizen-photos#fid-26236125|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=WWE|زمان=en}}</ref> مۆدێل، ئەکتەر، زیاتر ناسراوە بەھۆی دەرکەوتنەکانی لە «WWE». ھەروەھا ئەو یەکەم ھیندییە کە پاڵەوانێتی کێشی قورس لە مێژووی WWE بردووەتەوە. ڕانا ناوبانگێکی باشیی ھەبوو لە ساڵی (٢٠٠٦ بۆ ٢٠١٤) لە یارییەکانی WWE، کاتێک لەژێر ناوی ''کاڵیی مەزن'' دەردەکەوت. پێش ئەوەی کاڵی ببێتە یاریزانی پیشەگەر ئەوا وەک ئەفسەری پۆلیسی ویلایەتی پەنجاب کاری کردووە. ئەو لەچوار فیلمی [[ھۆلیوود]]، دوو فیلمی [[بۆلیوود]] لەگەڵ چەند بەرنامەیەکی تەلەفزیۆنیی دەرکەوتووە. == ژیانی تایبەتی == کاڵی لە خێزانێکی ھەژاری [[ھیندستان]] لەگوندی دیراینا، لە ویلایەتی ھیماچل پرادیش لەدایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=When a reporter jumped on table to take The Great Khali's interview|ناونیشان=http://www.indiatvnews.com/buzz/mouthful/reporter-jumps-on-table-great-khali-interview-229.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=What's common between Sunny Leone and The Great Khali?|ناونیشان=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-whats-common-between-sunny-leone-and-the-great-khali-4341186-PHO.html?seq=2&mpage=104|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Dainik Bhaskar]] (English edition)|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160315004001/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-whats-common-between-sunny-leone-and-the-great-khali-4341186-PHO.html?seq=2&mpage=104|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref name="Outlook">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Millionaire ex-WWE champion training aspiring superstars|ناونیشان=https://www.outlookindia.com/newsscroll/millionaire-exwwe-champion-training-aspiring-superstars/1696851|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Outlook|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210121030855/https://www.outlookindia.com/newsscroll/millionaire-exwwe-champion-training-aspiring-superstars/1696851|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو یەکێک بووە لە حەوت خووشک و برای خێزانەکە ھەژارەکەی. لە ساڵی ١٩٩٣، دەستی کرد بەیاری لەشجوانی کە بەھرەیەکی زۆری لەو یارییە ھەبوو. ڕانا پەیڕەوی ئایینی ھیندووئیزم دەکات،<ref>[http://www.nriinternet.com/NRIwrestling/USA/A_Z/K/Great_Khali/Bio.htm "The Great Khali- His real name is Dalip Singh Rana"]. ''nriinternet.com''.</ref> ھەروەھا خۆی بەکەسێکی پابەندی زۆر بە ئایین دەزانێت.<ref>[http://iskconmauritius.com/node/1399 "Great Khali Appreciates Iskon"], ''Iskcon Mauritius'', 16 March 2011, [https://web.archive.org/web/20121011040903/http://iskconmauritius.com/node/1399 Archive]</ref> بۆئەوەی ببێتە یاریزان ڕۆژانە دوو کاتژمێر ڕاھێنانی کێشی دەکرد، بۆ ئەوەی قەبارەیەکی ڕێکی ھەبێت، ڕۆژانە ڕێجیمی دەکرد، سیستمی ڕێجیمەکەی بەتەواوی دیار نەبوو بەھۆی ئەوەی لە ھەندێ چاوپێکەوتن ئاماژەی بەوەدەکرد کە تەنیا خواردنی سەوزە دەخوات لە ھەندێک چاوپێکەوتنیشدا وتوویەتی مریشک دەخوات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7384920.stm|سەردێڕ=BBC NEWS – South Asia – Giant wrestler finds fame in India|ئیش=bbc.co.uk|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=t2|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Gentle Giant|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1100525/jsp/entertainment/story_12482840.jsp|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=The Telegraph, Calcutta, India|پەڕە=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911034007/https://www.telegraphindia.com/1100525/jsp/entertainment/story_12482840.jsp}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Balderson|یەکەم=Keelan|نووسەر٢=Rajat Sharma|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Great Khali Debeats With Indian Media About How Fake Wrestling Is|ناونیشان=http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100224054111/http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=www.wrestlingtruth.com|پەڕە=١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224054111/http://wrestlingtruth.com/news/great-khali-debeats-with-indian-media-about-how-fake-wrestling-is/ |date=٢٤ی شوباتی ٢٠١٠ }}</ref> لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤، ھاوڵاتینامەی ئەمریکای وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great Khali becomes a U.S. Citizen|ناونیشان=http://www.wwe.com/videos/the-great-khali-becomes-a-u-s-citizen}}</ref> == دەستپێکردنی ژیانی ناوداری == کاڵی لە ساڵی ١٩٩٣ ھێشتا لە چیای «ھێمالایا» کاری دەکرد، لەو کاتەدا ھەوڵی دا کە ئیتر یاری بکات، دواتر چووە یاری لەشجوانی بەھرەیەکی زۆری لێھەبوو، پاشان تێبینی کرد کەسێک بەناوی بالیپ دەتوانێت یارمەتی بدات بۆ ئەوەی بچێتە ناو بەشی پۆلیس.<ref name="indiatimes2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2910680.cms|سەردێڕ=Khali still on Punjab police pay rolls|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=The Times of India|یەکەم١=Rohit|دوایین١=Mullick}}</ref> دوای ئەوەی لە ھۆڵە لۆکاڵییەکانی ھیندستان مەشقی دەکرد، دواتر لە ساڵی ١٩٩٩ ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی بچێتە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەوێ ڕاھێنان بکات.<ref name="Daily News and Analysis">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=8-FT-HIGH DOORS AWAIT 'THE GREAT KHALI' IN NATIVE VILLAGE|ناونیشان=http://www.dnaindia.com/india/report-8-ft-high-doors-await-the-great-khali-in-native-village-1162883|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Daily News and Analysis]]|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314131848/http://www.dnaindia.com/india/report-8-ft-high-doors-await-the-great-khali-in-native-village-1162883|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ |- |٢٠٠٥ |''The Longest Yard'' |تورلی |- |٢٠٠٨ |''Get Smart'' |دالیپ |- |٢٠١٠ |''MacGruber'' |تەگ فیلپس |- |٢٠١٠ |''Kushti'' |ڕاماکریشنا |- |٢٠١٠ |''Ramaa: The Saviour'' |ڤالی |- |٢٠١٢ |''HOUBA! On the Trail of the Marsupilami'' |بۆلۆ |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناو !ڕۆڵ ! class="unsortable" |تێبینی |- |٢٠١٠ |''Bigg Boss'' |وەک خۆی |دووەم، وەرزی چوار<ref>[http://movies.rediff.com/interview/2010/oct/15/why-khali-is-looking-forward-to-bigg-boss-tv.htm "Why The Great Khali is looking forward to Bigg Boss"] Rediff, 15 October 2010</ref> |- |٢٠١١ |''Outsourced'' |فانتاسی ڕاجیڤ |وەرزی، ئەڵقەی ١٨ |- |٢٠١٢ |''Pair of Kings'' |Atog the Giant |ئەڵقەی: "Fight School"<ref>Medalis, Kara A. (16 April 2011) [https://web.archive.org/web/20110419065854/http://www.wwe.com/inside/overtheropes/great-khali-pair-of-kings The Great Khali on "Pair of Kings"]. ''WWE''</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Great Khali|کاڵیی مەزن}} * {{IMDb name|name=دالیپ سینگ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ھیندستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|وەرزش}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:ھیندییە ھیندۆسەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی فیلمی ھیندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕە ھیندییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ھیندی]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] phnwz49p82swyiy7rwhw941fl456zfc 0 167913 1697387 1626800 2026-10-30T10:29:16Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697387 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = ستیڤ تۆڵتز | honorific_prefix = | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Steve Toltz 2016.jpg | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth year and age|1972}} | birth_place = [[سیدنی]]، [[ئوسترالیا]] | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --> | death_place = | resting_place = | occupation = [[ڕۆماننووس]] | language = | nationality = [[ئوسترالیا]]یی | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = | subject = <!-- or:|subjects=--> | movement = | notableworks = <!-- or:|notablework=--> | spouse = ماریا پێتێر-تۆلتز | partner = <!-- or:|partners=--> | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = {{url|stevetoltz.com}} | portaldisp = <!-- "on", "yes", "true", etc; or omit --> | ethnicity = }} '''ستیڤ تۆلتز''' ({{بە ئینگلیزی|Steve Toltz}})؛ لە ساڵی ١٩٧٢ لە [[سیدنی]] لەدایک بووە. ڕۆماننووسێکی [[ئوسترالیا]]یییە و بە ڕۆمانەکانی [[پاژێک لە تەواوەت]] و [[لمی ڕەوان]] و [[ھەر چی دەبێت با ببێت]] ناسراوە. == ژیاننامە == تۆڵتز خوێندکاری قوتابخانەی کیلارا بوو و دواتر لە ساڵی ١٩٩٤ بۆ [[زانکۆی نیوکاسڵ]] دەرچوو. پێش ئەوەی دەست بە کاری [[وێژە]]یی بکات، لە شارەکانی مۆنتریاڵ، ڤانکۆڤەر، نیویۆرک، بارسێلۆنا و [[پاریس]] زۆر کاری جۆراوجۆری کردووە؛ لەوانە فیلمبەرداری، [[بازاڕوانی]]، پاسەوانی، وانەوتنەوەی زمانی ئینگلیزی و نووسینی سیناریۆی فیلمەکان. لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ ژنێکی وێنەکێش و ئەسترالیایی-فەڕەنسی ھاوسەرگیری کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.theaustralian.com.au/arts/out-about/childs-play-for-peter-toltz/story-fn9d31nx-1226263652461 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304071141/http://www.theaustralian.com.au/arts/out-about/childs-play-for-peter-toltz/story-fn9d31nx-1226263652461 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢ یەکەم منداڵیان، کە کوڕێک بوو، لەدایک بوو. == بەرھەمەکان == یەکەم ڕۆمانی بەناوی ''[[پاژێک لە تەواوەت]]'' ({{بە ئینگلیزی| A fraction of the whole}}) لە ساڵی ٢٠٠٨ بڵاو کردەوە کە پێشوازییەکی زۆری لێ کرا و لە ھەمان ساڵ بۆ [[خەڵاتی بووکەر]] پاڵێورا کە ئەمە زۆر کەم پێش دێت بۆ یەکەم ڕۆمانەکان. ئەم ڕۆمانەی یەکێک لە گەورەترین ڕۆمانەکانی مێژووی ئوسترالیایە.<ref>[http://www.ibna.ir/fa/doc/tolidi/245120/انتشار-اثری-جدید-استیو-تولتز-ترجمه-پیمان-خاکسار انتشار اثری جدید از استیو تولتز]</ref><ref>[http://shabestan.ir/detail/News/456077 رمانی که ماه‌ها اسیرتان می‌کند] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024142721/http://shabestan.ir/detail/News/456077 |date=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>[http://www.ilna.ir/بخش-فرهنگ-هنر-6/286449-پیمان-خاکسار-رمان-را-ترجمه-می-کند بعد از موفقیت رمان «جزء از کل»]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.madomeh.com/site/news/news/2570.htm |سەردێڕ=نقد رمان «جزء از کل» نوشته استیو تولتز |ڕێکەوتی سەردان=۲۹ مه ۲۰۱۷ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614052852/http://www.madomeh.com/site/news/news/2570.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[http://www.mehrnews.com/news/2535667/درخشش-جز-از-کل-از-استرالیا-تا-ایران-کامو-قابل-قیاس-با-تولتز درخشش«جز از کل»از استرالیا تا ایران]</ref> دووھەمین ڕۆمانی بەناوی [[لمی ڕەوان]]، لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاو کردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160310214928/https://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم ڕۆمانەش [[خەڵاتی ڕەسڵ]]ی بردەوە.<ref name="MorrisPrize">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Morris|یەکەم١=Linda|سەردێڕ=Steve Toltz's Quicksand wins $10,000 humour writing prize|ناونیشان=http://www.smh.com.au/entertainment/books/steve-toltzs-quicksand-wins-10000-humour-writing-prize-20170607-gwmx5h.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Sydney Morning Herald|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ڕۆمانێکی تری ئەو بە ناوی «ھەر چی دەبێت با ببێت» (Here Goes Nothing) لە ٣ی ئازاری ٢٠٢٢ بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دربارهٔ «هرچه باداباد»، تازه‌ترین اثر استیو تولتز|ناونیشان=https://shahraranews.ir/fa/news/110734/درباره-هرچه-بادا-باد-تازه‌ترین-اثر-استیو-تولتز%7C-رمانی-درباره-مرگ-که-به‌طرز-مرگ‌آوری-خنده‌دار-است|وێبگە=www.shahraranews.com|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.stevetoltz.com}} *[http://www.bookbrowse.com/biographies/index.cfm?author_number=1537 ژیاننامە لە بووکبرۆوز] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سیدنی]] igfhmyhj92932zznsfsnatq4yprmghc 0 168064 1697184 1454722 2026-10-29T22:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1697184 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:PikiWiki_Israel_29581_Gundelia.JPG|وێنۆک]] '''کنگر''' يان '''که‌نگر''' ({{بە ئینگلیزی|Gundelia}}) [[ڕوەک]]ێکی سروشتییە بە زۆری لە ناوچە شاخاویەکاندا لە [[وەرز]]ی بەھاردا دەڕوێت، وەک سەرچاوەیەکی وزەبەخشی خۆراکی بەکاردێت، بەڵام کە نزیک دەبینەوە لە وەرزی ھاوین گوڵێکی وەنەوشەیی دەردەکات و پیر دەبێت و بە کەڵکی خواردن نایەت، بەژنی ئەم ڕووەکە لە نێوان ٣٠ بۆ ٩٠ سم دایە. == کانزا و ڤیتامینەکان == * [[پۆتاسیۆم]] * [[ئاسن]] * [[کاربۆھیدرات]] * [[پرۆتین|پڕۆتین]] * [[ڤیتامین]] (A,B,C,K) * [[سیمالارین]] (چارەسەری سەرەکی جگەر) * [[ھیستامین]] (چارەسەری ھەستیاری) == سوودەکان == * خواردنی کنگر ڕۆڵی گرنگی لە پرۆسەی [[ھەرسکردن]]ی خۆراکەکانی ناو [[گەدە]] دەبێت. * خواردنی کنگر ھێز و توانای زۆر بە جەستە دەبەخشێت. * خواردنی کنگر سوودی زۆری لە چارەسەربوونی نەخۆشییەکانی کەمخوێنی و [[ھەنار|ھەناو]] و زەردوویی دەبێت. * خواردنی کنگر دەبێتە ھۆی دروستبوونی [[بەکتریا]] سوودبەخشەکان لە جەستەی مرۆڤ و بەکتریا زیانبەخشەکانیش لە ناو دەبات. * کنگر دەوڵەمەندە بە دژە ئۆکسید کە ڕێگری لە تووشبوون بە [[شێرپەنجە]]ی [[پێست]] دەکات. * ڕێژەی چەوری خوێن کەمدەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.kurdiu.org/ku/b/91134|سەردێڕ=شەش سودی خواردنی کنگر|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200822105626/https://www.kurdiu.org/ku/b/91134|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hizrin.com/kurdish/hamarang/586.html|سەردێڕ=کنگر سوودی بەرچاوی بۆ نەخۆشانی شێرپەنجە و شەکرە و کەم خوێنی|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200822110750/http://www.hizrin.com/kurdish/hamarang/586.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822110750/http://www.hizrin.com/kurdish/hamarang/586.html |date=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.basnews.com/so/babat/606516|سەردێڕ=سوودە جیاوازەکانی کنگر|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200822110424/http://www.basnews.com/so/babat/606516|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Gundelia|کنگر}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ڕوەک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:گژوگیاکانی لوبنان]] [[پۆل:گژوگیاکانی تورکیا]] q91arp3p09ip06a0q25ip7qgy651g7m 0 169571 1697319 1686069 2026-10-30T05:49:45Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697319 wikitext text/x-wiki {{Infobox Museum |name = ١٩١٢–١٩١٣ مۆزەخانەی جەنگی |image = War Museum 1912-1913 b.JPG |map_type = |latitude = |longitude = |established = ١٩٥٠ |dissolved = |location = یۆنینا، [[یۆنان]] |type = مۆزەخانەی جەنگی |visitors = |director = |curator = |publictransit = |website = }} '''١٩١٢–١٩١٣ مۆزەخانەی جەنگی''' ({{بە ئینگلیزی|1912 - 1913 War Museum}}) مۆزەخانەیەکی شاری یۆنینای یۆنانە. ئەم دامەزراوەیە لە کاتی شەڕەکانی بەڵکان وەک بارەگایەکی سەرەکی بەکار ھات. ساڵی ١٩٥٠ ئاسانکاری بۆ کراوە، پێشانگاکە چەندین تابلۆ و قەڵغان و وشکە و چەک و چەندین شتی دیکە لە خۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Military Museum of War 1912-13 {{!}} Army gr|ناونیشان=http://army.gr/en/istoria/musem/military-museum-war-1912-13|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=army.gr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230209082752/http://army.gr/en/istoria/musem/military-museum-war-1912-13|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=THE FIRST BALKAN WAR, 1912-1913|ناونیشان=https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205285927|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Imperial War Museums|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:War Museum 1912-1913 6380.JPG|وێنۆک|250px|ژوورێکی (١٩١٢–١٩١٣ مۆزەخانەی جەنگی)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[http://www.army.gr/istoria/museums/files/balkanikwnpolemwn/index.html Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090618190812/http://www.army.gr/istoria/museums/files/balkanikwnpolemwn/index.html |date=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}, only in Greek *[http://wiki.phantis.com/index.php/Battle_of_Bizani Mention in history wiki.phantis.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418035941/http://wiki.phantis.com/index.php/Battle_of_Bizani |date=١٨ی نیسانی ٢٠٢١ }} *[https://web.archive.org/web/20110708220738/http://www.dailyestimate.com/article.asp?idarticle=17481 Mention in history www.dailyestimate.com] *[//commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ASearch&search=war+museum+1912&go=Go Museum's photos in Wikimedia Commons] {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|1912–1913 War Museum}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:مۆزەخانەکان بەپێی ساڵی دامەزران]] [[پۆل:مۆزەخانەکان]] hh75jzp48s9nc3ezmr845sdn86een83 0 169896 1697233 1534515 2026-10-30T01:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697233 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-ڕووداو}} '''کودەتای ١٩٦٠ لە تورکیا''' یەکەم کودەتایی سەربازی مێژووی ھاوچەرخی کۆماری تورکیایە لە ڕۆژی ٢٧ـی ئایاری ١٩٦٠ لەلایەن ژمارەیەک لە ئەفسەرە پلە باڵاکانی سوپای تورکیا بە سەرۆکایەتی [[جەمال گورسیل]] ئەنجامدرا و توانیان دەسەڵات بگرنە دەست، لە ئەنجامی ئەم کودەتایە [[عەدنان مەندەریس]] سەرۆک وەزیران و [[جەلال بایار]] سەرۆک کۆمار دەستگیر دەکرێن و دوردەخرێنەوە بۆ ناوچەی یەسی ئەدا. ھەروەھا ٢٣٥ ژەنەڕاڵ و ٥ ھەزار ئەفەسەر لە سەر کارەکانیان دەورخرانەوە. ساڵی ١٩٦٢ دوای زینجیرەیەک دانیشتنی داگا بڕیاری لە سێدارەدان بۆ عەدنان مەندریس و ١٥ کەسی دیکە دەرچوو لەلایەن سوپاوە بڕیارەکە جێ بەجێ کرا، [[زیندانی ھەتاھەتایی]] بۆ جەمال بایار دەرکرا بەھۆی زۆری تەمەنییەوە بەڵام لە ساڵی ١٩٦٤ بەھۆی بوونی نەخۆشییەکی سەخت لێخۆشبوونی بۆ دەرچوو. دوای ١٨ مانگ لە کودەتا بوار بۆ ھەڵبژاردن و پێکھێنانی حکوومەتێکی یاسایی درا. == سەرچاوەکان == * گۆڤار ئایدیا دیپۆلماتیک ژمارە ٢٤–٢٥ ساڵی ٢٠١٥ * [https://www.basnews.com/so/babat/287412 مێژووی کودەتا سەربازییەکان لە کۆماری تورکیا] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|تورکیا|شەڕی سارد}} {{پۆلی کۆمنز|1960 coup d'etat in Turkey}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} lxwokioy76y95cgpwn7scnda3uew5qy 0 170281 1696973 1445908 2026-10-29T16:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1696973 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کریستیان ئیکمان''' (بە [[ئینگلیزی]] : Christiaan Eijkman؛١١ی ئابی ١٨٥٨ – ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٣٠)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1929/eijkman/facts/ Christiaan Eijkman Facts]</ref> پزیشک و توێژەرێکی خەڵکی [[ھۆڵەندا]] بوو . ساڵی ١٩٢٩ [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی ڤیتامینی دژی ھەوکردنی دەمار ئەنتی نیوریتیک بە ھاوبەشی لەگەڵ زانای بەریتانی سێر فدریک گۆولاند ھۆپکینس کە ئەویش ڤیتامینی پاراستنی گەشەی دۆزییەوە .<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1929/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1929]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە| پزیشکی| زانست}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Christiaan Eijkman}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھۆڵەندی]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] 2poks8rbwizka1ennopb256m9mi81ef 0 170583 1696977 1446538 2026-10-29T16:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1696977 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کریستیان دی دوڤی''' (بە [[فەڕەنسی]] :Christian de Duve؛ ٢ ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ - ٤ی ئایاری ٢٠١٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christian de Duve Facts|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1974/duve/facts/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی بەلجیکا بوو. ساڵی١٩٧٤ [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا، بەھۆی دۆزینەوەی پەیوەندی پێکھاتە و ڕێکخستنی کاری خانە بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ئەلبەرت کلاودی]] و [[جۆرج ئێمیل پالاد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1974/summary/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|کیمیا|بەلجیکا|دەیەی ٢٠١٠|ژینناسی}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Christian de Duve}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] 3vj5c27wu0422ch2i0wyt8ezhmyjfwc 0 170630 1696928 1444911 2026-10-29T13:38:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1696928 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = کریس سولیڤان | image = Chris Sullivan 2017.jpg | image_size = | alt = | caption = سولیڤان لە ڤیستیڤاڵی{{ھن}}Heroes and Villains ی ٢٠١٧ | birth_date = {{birth date and age|١٩٨٠|٧|١٩}} {{citation needed|date=December 2016}} | birth_place = ساکرامێنتۆ، کالیفۆرنیا {{citation needed|date=December 2016}} | high_school = جیسوت (ساکرامێنتۆ، کالیفۆرنیا) | alma_mater = زانکۆی لۆیۆڵا ماڵیماونت (بڕوانامەی ھونەرە جوانەکان ھونەرەکانی سینەما ٢٠٠٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Outcomes: Chris Sullivan|ناونیشان=http://cfa.lmu.edu/programs/theatrearts/outcomes/chrissullivan/|وێبگە=Loyola Marymount University|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170321001900/http://cfa.lmu.edu/programs/theatrearts/outcomes/chrissullivan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=linkedin>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chris Sullivan|ناونیشان=https://www.linkedin.com/pub/chris-sullivan/3b/bb/262|وێبگە=LinkedIn|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | occupation = ئەکتەر، مۆسیقاژەن<ref name="collider-radish"/> | years_active = ٢٠٠٢–ئێستا | height = ٦ پێ ٤ ئینچ<ref name=imdbpro>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chris Sullivan|ناونیشان=https://pro-labs.imdb.com/name/nm2884388|وێبگە=IMDbPro|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | television = ''The Knick'', ''This Is Us'' | spouse = ڕەیچڵ سولیڤان | website = {{URL|sullynyc.com}} }} '''کریس سولیڤان''' (لەدایکبووی ١٩ی تەممووزی ١٩٨٠){{citation needed|date=December 2016}} ئەکتەر و مۆسیقاژەنێکی ئەمریکییە. ئەو ئێستا ڕۆڵی سەرەکی تۆبی ئەگێڕێت لە درامای [[ئێن بی سی]] ''This Is Us''. بۆ ئەم ڕۆڵە، سولیڤان پاڵێورا بۆ خەڵاتی پڕایم تایم ئێمی بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر لە زنجیرەیەکی درامی لە ٢٠١٩. ئەو ناوبانگی دەرکرد بۆ بەرجەستەکردنی تۆم کڵێری لە درامای Cinemaxی ''The Knick''.<ref name="collider-radish">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Radish|یەکەم١=Christina|سەردێڕ=Chris Sullivan Talks THE KNICK, How He Views Tom Cleary, the Uniform, His Folk Band, and More|ناونیشان=http://collider.com/chris-sullivan-the-knick-interview/|وێبگە=Collider|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref name="dfp-hinds">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hinds|یەکەم١=Julie|سەردێڕ=The best show you're not watching is 'The Knick'|ناونیشان=http://www.freep.com/story/entertainment/movies/julie-hinds/2015/10/10/the-knick-cinemax-tv-series-cable-clive-owen-steven-soderbergh/73659936/|وێبگە=Detroit Free Press|بڵاوکەرەوە=Gannett|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="morton-eramo">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Eramo|یەکەم١=Steve|سەردێڕ=Survival Instinct: Interview with The Knick's Chris Sullivan|ناونیشان=http://www.themortonreport.com/entertainment/television/survival-instinct-interview-with-the-knicks-chris-sullivan/|وێبگە=The Morton Report|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201203021122/http://www.themortonreport.com/entertainment/television/survival-instinct-interview-with-the-knicks-chris-sullivan/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="tvbn-pressrelease">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='The Knick' Starring Clive Owen & Directed by Steven Soderbergh to Premiere August 8 on Cinemax|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/07/09/the-knick-starring-clive-owen-directed-by-steven-soderbergh-to-preimier-august-8-on-cinemax/281195/|وێبگە=TV by the Numbers|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713213840/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/07/09/the-knick-starring-clive-owen-directed-by-steven-soderbergh-to-preimier-august-8-on-cinemax/281195/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو ڕۆڵی تەیزەرفەیسیشی گێڕاوە لە ''Guardians of the Galaxy Vol. 2'' و بێنی ھامۆند لە ''[[شتە نامۆکان]].'' ئەو لە یەک ئەڵقەی زۆرینەی زنجیرە تەلەڤزیۆنەکاندا ڕۆڵی ھەبووە: ''A Gifted Man'' (٢٠١٢)، ''Elementary'', ''Law & Order: Special Victims Unit''، و ''The Americans'' (٢٠١٣).<ref name=imdbpro/> ئەو ڕۆڵی سپیریتی گێڕاوە لە فیلمی پاڵێوراوی ٢٠٠٨ی ڤیستیڤاڵی فیلمی سەندانسی ''North Starr''، و لە فیلمەکانی وەک ''The Normal Heart'' و ''The Drop'' (٢٠١٤) دەرکەوتووە، ئەوەی کۆتایی لەگەڵ ھاوپیشە لە فیلمی ''The Knick'' جێرێمی بۆب.<ref name=imdbpro/> زۆرینەی ئەزموونی سولیڤان لە دەستپێکی ستەیجدا لە شیکاگۆدا بوو، کە ڕاھێنانی باشتری وەرگرت لە iO Theater.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/entertainment/guardians-star-chris-sullivan-fondly-recalls-chicago-stage-days/|سەردێڕ='Guardians' star Chris Sullivan fondly recalls Chicago stage days|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ئیش=[[Chicago Sun-Times]]|نووسەر=Zwecker, Bill}}</ref> سەروو ئەزموونی ستەیجی شیکاگۆی بوونی لە کاستی ''Defending the Caveman'' سینەمای ڵەیکشۆر و کاستی ''The Ballad of Emmett Till'' لە سینەمای گودمان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=The Ballad of Emmett Till|سەردێڕ=Artist Bios: Chris Sullivan (Bio as of May 2008)|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[Goodman Theatre]]}}</ref> دوای دەرکەوتنی لە کاستی ئۆریجیناڵی بڕۆدوەی ''Lombardi''، سولیڤان بەژداری کرد لە دروستکراوەی دوور و درێژی ''Chicago'' لە ٢٠١١ دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/broadways-chicago-welcomes-chris-sullivan-june-20-com-180216|سەردێڕ=Broadway's Chicago Welcomes Chris Sullivan June 20|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١١|ئیش=[[Playbill]]|نووسەر=Gans, Andrew}}</ref> سولیڤان کاری دەنگی کردووە. ئەو دەنگی وشترەکەی کردووە لە ڕێکلامی بەناوبانگی "Hump Day" ی کۆمپانیای بیمەی ئەمریکی GEICO.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=MEET CHRIS SULLIVAN THE VOICE OF THE GEICO CAMEL "HUMP DAY" |ناونیشان=http://kool1017.com/meet-chris-sullivan-the-voice-of-the-geico-camel-hump-dayvideo/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|agency=Kool 101.7}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !! ناو !! ڕۆڵ !! تێبینییەکان |- | rowspan="2"|٢٠٠٨ || ''North Starr'' || Sprit || |- | ''Sugar'' || چێشتلێنەری دەنگ بەرز || rowspan="2"|کورتە فیلم |- | ٢٠١٢ || ''Death and the Red Dress'' || سمیتی |- | ٢٠١٤ || ''The Drop'' || جیمی || |- | rowspan="3"|٢٠١٦ || ''Morgan'' || دکتۆر دارێن فینچ || |- | ''Imperium'' || ئاندرو بڵاکوێڵ || |- | ''Live by Night'' || برێندن ڵومیس || |- | ٢٠١٧ || ''Guardians of the Galaxy Vol. 2'' || تەیزەرفەیس || |- | rowspan="2"|2019 || ''Adopt a Highway'' || ئۆرانکڵ || |- | ''I Trapped the Devil'' || پیاوەکە || |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !! ناو !! ڕۆڵ !! تێبینییەکان |- | ٢٠١٠ || ''Pleading Guilty'' || ڕاش || rowspan="2"|فیلمی تەلەڤیزیۆنی<ref name=sullynyc>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resume — Chris SullivaN|ناونیشان=http://sullynyc.com/resume-1/|وێبگە=sullynyc.com|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201107115951/http://sullynyc.com/resume-1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠١١ || ''Weekends at Bellevue'' || ئەفسەر مایک |- | ٢٠١٢ || ''A Gifted Man'' || پاسکیل سوار || ئەڵقەی: "In Case of a Bolt from the Blue" |- | rowspan="3"|٢٠١٣ || ''Elementary'' || تۆد کڵارک || ئەڵقەی: "The Red Team" |- | ''Law & Order: Special Victims Unit'' || ئێدی گاڵتن || ئەڵقەی: "Monster's Legacy" |- | ''The Americans'' || بکوژ || ئەڵقەی: "Mutually Assured Destruction" |- | rowspan="3"|٢٠١٤ || ''The Normal Heart'' || مایکی فێرکار || rowspan=2|فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- | ''Peter Pan Live!'' || نوودڵەر |- | ''Where's This Party?'' || تریستن باڕڵۆ || زنجیرەی وێب؛ ١ ئەڵقە |- | ٢٠١٤–٢٠١٥ || ''[[The Knick]]'' || تۆم کلێری || ڕۆڵی سەرەکی؛ ١٩ ئەڵقە |- | ٢٠١٦ || ''[[شتە نامۆکان]]'' || بێنی ھامۆند || ٢ ئەڵقە |- | ٢٠١٦–ئێستا || ''This Is Us'' || تۆبی دەیمن || ڕۆڵی سەرەکی |- | ٢٠١٧ || ''Curb Your Enthusiasm'' || مێرد #١ || ئەڵقەی: "Fatwa!" |- | ٢٠١٨ || ''Camping'' || جۆو || ٨ ئەڵقە |- | rowspan="3"|٢٠١٩ || ''The Good Fight'' || پارێزەر داش تووسی || ئەڵقەی: "The One About the End of the World" |- | ''Amphibia'' || گەنتەر، تێدی (دەنگ) || ٢ ئەڵقە |- | ''Where's Waldo'' || سانتا کڵاوس (دەنگ) || ئەڵقەی: "A Wanderer Christmas" |} === ستەیج === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !! ناو !! ڕۆڵ !شانۆ !! تێبینییەکان |- | ٢٠١٠–٢٠١١ ||''Lombardi''|| جیم تەیلۆر |ھۆڵی شانۆی سێرکڵ ئین زە سکوێر|| ئۆریجیناڵ |- | ٢٠١١–٢٠١٢ ||''Chicago''|| ئامۆس ھاڕت |ھۆڵی شانۆی ئەمباسیدۆر|| جێگرەوە |- | ٢٠١٢–٢٠١٣ ||''Nice Work If You Can Get It''|| دوک ماھەنی |ھۆڵی شانۆی ئیمێڕیاڵ | rowspan="2"|ئۆریجیناڵ |- | ٢٠١٦ ||''Hadestown''||ھێرمس |ھۆڵی شانۆی نیویۆرک |} سەرچاوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.playbill.com/person/chris-sullivan-vault-0000115350|سەردێڕ=Chris Sullivan {{!}} Playbill|وێبگە=Playbill|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Chris Sullivan|کریس سولیڤان}} * {{IMDb name|2884388}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی پاڵم سپرینگس، کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] pxgcr6hw7j4khj5ml16na8v5urjlp5p 0 170970 1697174 1578436 2026-10-29T22:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1697174 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=کلێر فۆی |وێنە=Claire Foy in 2018.jpg |ناوی کاتی لەدایکبوون=کلێر ئێلیزابێس فۆی |مێژووی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٤|٤|١٦}} |شوێنی لەدایکبوون= Stockport Greater Manchester England |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= |گرنگترین ڕۆڵەکان=بە ڕۆڵی [[ئێلیزابێتی دووەم]] لە زنجیرە درامای [[تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|تاج]] |ئایین= |نەتەوە= |ساڵانی ئیشکردن=٢٠٠٨–ئێستا |ھاوسەر={{ھاوسەرگیری|Stephen Campbell Moore|2014|2018}} |ھاوبەش= |مناڵەکان=١ |پێگەی فەڕمی=[https://instagram.com/theclairefoy?igshid=2rvlqzbh2ibs Claire Foy] |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''کلێر ئێلیزابێس فۆی''' ({{بە ئینگلیزی|Claire Elizabeth Foy لەدایکبووی ١٦ی نیسانی ١٩٨٤}}) خانمەئەکتەرێکی بەریتانییە. لە زانکۆی لیڤەرپوول جۆن مۆریس کاری نواندنی خوێند و قوتابخانەی ئۆکسفۆرد بۆ دراما، و یەکەم دەرکەوتنی لە شاشە لە فیلمی فڕۆکەوانی زنجیرە کۆمیدییە مرۆڤبوون، لە ساڵی ٢٠٠٨دا کردووە. فۆی نازناوی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا بۆ وێناکردنی شاژنی گەنج [[ئێلیزابێتی دووەم]] لە دوو وەرزی یەکەمی زنجیرەی نێتفلیکس تاج، کە بۆ ئەو خەڵاتە Golden Globe و خەڵاتی Primetime Emmy بردەوە، لە نێو خەڵاتەکانی تردا. ساڵی ٢٠١٨ لە فیلمی (Unsane)ی ھەستبزوێنی دەروونی Steven Soderbergh بەشداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=www.bbc.co.uk|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/05_may/06/dorrit.shtml|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=BBC}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == کلێر ئێلیزابێس فۆی لە ١٦ی نیسانی ١٩٨٤ لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=allfamous.org|ناونیشان=https://allfamous.org/people/claire-foy-19840416.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}{{بەستەری مردوو|url=https://allfamous.org/people/claire-foy-19840416.html |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> لە Stockport, Greater Manchester. ئەو دەڵێت کە دایکی، کارۆلین لە خێزانێکی «گەورە» ئێرلەندییەوە ھاتووە: داپیرە و باپیرە گەورەی دایکی لە دەبڵین و کیلدرەوە ھاتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=James,|یەکەم=Teddy|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=www.heraldscotland.com|ناونیشان=http://www.heraldscotland.com/arts_ents/13197455.Claire_Foy_on_playing_Anne_Boleyn_and_getting_her_head_chopped_off/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ="The Queen of Wolf Hall"|ناونیشان=http://www.pressreader.com/uk/the-herald-magazine/20150117/282020440683038|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|newspaper=The Herald|Published via=PressReader.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=O'Shea|یەکەم=James|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ='The Crown's' Claire Foy has humble Irish roots|ناونیشان=https://www.irishcentral.com/roots/genealogy/crown-queen-elizabeth-claire-foy-irish-roots|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=IrishCentral.com|زمان=en}}</ref> ئەو لە مانچستەر و لیدز گەورە بوو. بۆ کاری باوکی وەک فرۆشیارێک بۆ ڕانک زیرۆکس دایک و باوکی جیابوونەوە کاتێک ھەشت ساڵ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/a-class-act-claire-foy-on-criticism-tumours-and-embarrassing-sex-scenes-6940774.html|سەردێڕ=A class act: Claire Foy on criticism, tumours and embarrassing sex scenes|دوایین=Gerard|یەکەم=Gilbert|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> ئەو خوشکێکی بچووکتری ھەیە لە ڕێگەی ھاوسەرگیری دووەمی باوکییەوە. فۆی لە تەمەنی ١٢ ساڵییەوە لە ئامادەیی Aylesbury High School پەروەردە کراوە و دواتر لە زانکۆی Liverpool John Moores University ئامادە بووە، خوێندنی دراما و سکرین. ھەروەھا لە کۆرسێکی یەک ساڵەی دا لە قوتابخانەی درامای Oxford School of Drama.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Showcase Presentation 2007 – One and Three Year Students"|ناونیشان=http://www.oxforddrama.ac.uk/media/pdf/OSD_showcase_2007.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120803080748/http://www.oxforddrama.ac.uk/media/pdf/OSD_showcase_2007.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Oxford School of Drama}}</ref> ئەو لە ساڵی ٢٠٠٧ تەواو کردووە و سەرەتا گواستووەتەوە بۆ پێکھام (لەندەن) بۆ ئەوەی لە ماڵەوە لەگەڵ پێنج ھاوڕێی قوتابخانەی دراما دا ھاوبەش بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bearn|یەکەم=Emily|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Little Claire Foy|ناونیشان=http://www.thisislondon.co.uk/es-magazine-fashion/article-23591779-details/Little+Claire+Foy/article.do|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090616110055/http://www.thisislondon.co.uk/es-magazine-fashion/article-23591779-details/Little+Claire+Foy/article.do|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == پیشە == [[File:Claire Foy in 2017.jpg|thumb|upright|فۆی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧]] لەکاتێکدا لە قوتابخانەی درامای ئۆکسفۆرد فۆی لە شانۆنامەکانی Top Girls و Watership Down و Easy Virtue دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nationaltheatre.org.uk/discover-more/artists/claire-foy |سەردێڕ=Claire Foy |بڵاوکەرەوە=Royal National Theatre |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20160120141211/http://www.nationaltheatre.org.uk/discover-more/artists/claire-foy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> دوای دەرکەوتنی لە تەلەڤیزیۆن، یەکەم دەرکەوتنی قۆناغی پیشەیی خۆی لە دی ئێن ئەی و بەشداری کرد، دوو لە سیانی تەنیا نواندنی کە Paul Miller لە شانۆی نەتەوەیی شاھانەی لەندەن دا دەریانھێنا بە ناوی (سێیەم کچی منداڵ). == ژیانی تایبەتی == فۆی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەر Stephen Campbell Moore لە ساڵی ٢٠١٤ کردووە.<ref>''Radio Times'', 29 January 2015, p. 16.</ref> کچێکیان ھەیە، ناوی پاڤیا لوسییە، لە مانگی ئازاری ٢٠١٥ لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.marieclaire.co.uk/entertainment/435549-435549 |سەردێڕ=Claire Foy on playing The Queen: 'Being likeable all the time isn't real life' |دوایین=Pavia |یەکەم=Lucy |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|magazine=Marie Claire |ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> ئەو دوو ھاوسەرە لە شوباتی ٢٠١٨ دا جیابوونەوەی خۆیان ڕاگەیاند کە «ماوەیەکی زۆر بوو لە یەکتر جیاببوونەوە»<ref name="sep">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://people.com/tv/claire-foy-separates-from-husband/ |سەردێڕ=The Crown's Claire Foy Separates from Her Husband After 4 Years of Marriage |دوایین=Stone |یەکەم=Natalie |magazine=People |ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == فیلمسازی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" |+ زانیاری دەربارەی بەشداریکردن لە فیلم |- ! ساڵ!! ناونیشان !! ڕۆڵ !! تێبیینییەکان |- | ٢٠١١ || ''Season of the Witch (2011 film)''|| ئانا || |- | ٢٠١١ || ''(Wreckers (film'' || داون || |- | ٢٠١٤ || ''(Vampire Academy (film''|| سۆنیا کارپ || |- | ٢٠١٤ || ''Rosewater (film)|Rosewater'' || پاولا گورلی || |- | ٢٠١٥ || ''The Lady in the Van''|| لۆیس || |- | ٢٠١٧ || ''(Breathe (2017 film''|| دیانا کاڤێندیش || |- | ٢٠١٨ || ''(Unsane (film'' || سەویر ڤالنتینی || |- | ٢٠١٨ || ''(First Man (film'' || جانێت ئارمسترۆنگ || |- | ٢٠١٨ || ''The Girl in the Spider's Web in the Spider's Web''|| لیسبێی سالاندەر || |- | ٢٠٢١ || Louis Wain || ئێمیلی ڕیچاردسۆن-وین || لە بەرھەمھێناندایە |- | ''TBA'' || ''Dust'' || || |- | ''TBA'' || ''My Son'' || ماری بلانچارد || |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |+ زانیاری دەربارەی بەشداریکردن لە تەلەڤیزیۆن |- ! ساڵ !! ناونیشان !! ڕۆڵ !! تێبیینییەکان |- | ٢٠٠٨ || ''Being Human'' || جولیا بێکێت || ئەڵقە:'''فڕۆکەوان''' |- | ٢٠٠٨ || ''Doctors'' || کڵۆی وێبستەر || ئەڵقە: "بەشی کۆتایی ھات" |- | ٢٠٠٨ || ''Little Dorrit'' || ئامی دۆریت ||١٤ ئەڵقە |- | ٢٠٠٩ || ''10 Minute Tales'' || ژن || ئەڵقە: "لە پەنجەرەکەوە" |- | ٢٠١٠ || ''Terry Pratchett's Going Postal'' || بێل ئازیزی خۆشەویستم خۆشدەوێت || ٢ ئەڵقە |- | ٢٠١٠ || ''Pulse'' || ھانا کارتەر || فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- | ٢٠١٠–٢٠١٢ || ''Upstairs Downstairs'' || خاتوو پێرسیفۆن تۆوین || ٩ ئەڵقە |- | ٢٠١١ || ''The Promise'' || ئێرین ماسیو || ٤ ئەڵقە |- | ٢٠١١ || ''The Night Watch'' || ھێلین گینیڤەر || فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- | ٢٠١٢ || ''Hacks'' || کەیت لۆی || فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- | ٢٠١٢ || ''White Heat:' || شارلۆت پیوو || ٦ ئەڵقە |- | ٢٠١٤ || ''Crossbones'' || کەیت بالفۆر || ٩ ئەڵقە |- | ٢٠١٤ || ''The Great War: The People's Story'' || ھێلین بێنتویچ ||٢ ئەڵقە |- | ٢٠١٤ || ''Frankenstein and the Vampyre: A Dark and Stormy Night'' || ناراتۆر || فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- | ٢٠١٥ || ''Wolf Hall'' || ئان بۆلین || ٦ ئەڵقە |- | ٢٠١٦–٢٠١٧، ٢٠٢٠ || ''[[تاج (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|تاج]]'' || [[ئێلیزابێتی دووەم]] || ٢١ ئەڵقە |- | || Saturday Night Live || خۆی (پێشکەشکار) || ئەڵقە: "کلێر فۆی/Anderson Paak" |} === شانۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناونیشان ! ڕۆڵ ! class="unsortable" | شانۆ |- | ٢٠١٣ | ''Macbeth'' | خاتوو ماکبێس | ستۆدیۆکانی ترافالگەر |- | ٢٠١٩ |rowspan=2|''Lungs'' |rowspan=2|W |ڤیکی کۆن |- | ٢٠٢٠ | ئەکادیمیای مۆسیقای بروکلین |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Claire Foy|کلێر فۆی}} * {{IMDb name}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|فیلم|شانشینی یەکگرتوو|ھۆڵیوود|شانۆ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئینگلیزەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سەر ستەیجی ئینگلیزی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئینگلیز]] [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] n3seg957n84oirsn7fx6t09s5zqi5x0 0 172446 1697313 1685872 2026-10-30T05:47:41Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697313 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:17α-Allyl-19-nortestosterone.svg|وێنۆک|پێکھاتەی دەرمانەکە]] '''١٧ ئەلفا- ئەلیل-١٩-نۆرتێستۆستێرۆن،''' ھەروەھا بە ٣-کێتۆ ئەلیلسترێنۆل یان وەک ( '''17α-allylestr-4-en-17β-ol-3-one''' )، دەرمانێکی پرۆجستینە کە ھەرگیز نەخراوەتە ماڕکێتەکانەوە<ref name="ColtonNysted1957">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Colton|یەکەم١=Frank B.|دوایین٢=Nysted|یەکەم٢=Leonard N.|دوایین٣=Riegel|یەکەم٣=Byron|دوایین٤=Raymond|یەکەم٤=Albert L|ساڵ=١٩٥٧|سەردێڕ=17-Alkyl-19-nortestosterones|journal=Journal of the American Chemical Society|بەرگ=٧٩|issue=5|پەڕەکان=١١٢٣–١١٢٧|doi=10.1021/ja01562a028|issn=0002-7863|name-list-style=vanc}}</ref><ref name="pmid13609555">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Miyake T, Pincus G|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٥٨|سەردێڕ=Progestational activity of certain 19-norsteroids and progesterone derivatives|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_endocrinology_1958-12_63_6/page/816|journal=Endocrinology|بەرگ=٦٣|issue=6|پەڕەکان=٨١٦–٢٤|doi=10.1210/endo-63-6-816|pmid=١٣٦٠٩٥٥٥}}</ref><ref name="Dorfman2016">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dorfman|یەکەم=Ralph I.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WS_LBAAAQBAJ&pg=PA134|سەردێڕ=Bioassay|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier|ژپنک=٩٧٨-١-٤٨٣٢-٧٢٧٦-٤|پەڕەکان=١٣٤–|name-list-style=vanc}}</ref><ref name="pmid18395441">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=McRobb L, Handelsman DJ, Kazlauskas R, Wilkinson S, McLeod MD, Heather AK|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Structure-activity relationships of synthetic progestins in a yeast-based in vitro androgen bioassay|journal=The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology|بەرگ=١١٠|issue=1–2|پەڕەکان=٣٩–٤٧|doi=10.1016/j.jsbmb.2007.10.008|pmid=١٨٣٩٥٤٤١|s2cid=5612000}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|زانست}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پڕۆجێستۆجینەکان]] iosv8rjev0kquu9beqkk5zu1osbv1rw 1 172968 1697388 1106247 2026-10-30T10:29:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697388 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ستیڤ تۆلتز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=743287 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160310214928/https://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 بۆ http://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ستیڤ تۆلتز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842953 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160310214928/https://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 بۆ http://www.penguin.com.au/content/19282513/new-novel-steve-toltz-be-published-2015 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٢٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ستیڤ تۆلتز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1106246 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201024142721/http://shabestan.ir/detail/News/456077 بۆ http://shabestan.ir/detail/News/456077 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٣، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ستیڤ تۆلتز]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697387 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304071141/http://www.theaustralian.com.au/arts/out-about/childs-play-for-peter-toltz/story-fn9d31nx-1226263652461 بۆ http://www.theaustralian.com.au/arts/out-about/childs-play-for-peter-toltz/story-fn9d31nx-1226263652461 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٢٩، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 0vvfuwan7xyvy2e52fn4odf0056gx3m 0 173015 1696968 1543288 2026-10-29T16:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696968 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=کریستۆڤەر کۆرێی سمیس|image=<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|caption=|birth_name=<!-- only use if different from name -->|birth_date=|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->|death_place=|nationality=[[Americans|American]]|other_names=کریس کێنت<ref name="anime usa 2013 press">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/press-release/2013-07-22/anime-usa-welcomes-voice-actor-christopher-corey-smith|سەردێڕ=Anime USA Welcomes Voice Actor, Christopher Corey Smith|ئیش=Anime News Network|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref><!-- Chris Marlowe -->|occupation=ئەکتەری دەنگ|years_active=}}کریستۆڤەر کۆرێی سمیس (بە ئینگلیزی: '''Christopher Corey Smith''' ) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ئەمەریکیە کە لە ئەنیمی و یاریە ڤیدیۆیەکان بەشداری کردووە. یەکێک لە بەشداریەکانی لە ئەنیمی ([[سەنکاریا]]) بووە == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{AnimeCons name|id=2972|name=Christopher Smith}} * {{ann|people|id=6261}} * {{IMDb name|id=0807713}} == سەرچاوەکان == <references /> {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمێ و مانگا|ھۆڵیوود}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] pddenodisq9sxgcug4jwmzamticao7d 0 173763 1697231 1534512 2026-10-30T01:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1697231 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict | conflict =کودەتای سەربازی میانمار٢٠٢١ | partof = | image = | image_size = | alt = | date = ١ی شوباتی ٢٠٢١ | place = میانمار | result = کودەتاکە سەرکەوتووبوو | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[حکوومەتی میانمار]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[تاتماداو]] | commander1 = {{flagdeco|Myanmar}} [[ئۆنگ سان سووچی]]{{ھن}}([[State Counsellor of Myanmar]]){{ھن}}{{flagdeco|Myanmar}} [[Win Myint]]{{ھن}}([[President of Myanmar]]) | commander2 = {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} [[مینگ ئۆنگ ھیلانگ]]{{ھن}}([[Commander-in-Chief of Defence Services|Commander-in-Chief of the Tatmadaw]]){{ھن}}{{flagdeco|Myanmar}} [[Myint Swe (general)|Myint Swe]]{{ھن}}([[Vice-President of Myanmar]]) | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = None reported | notes = | campaignbox = }} '''کودەتای سەربازیی ٢٠٢١ی میانمار''' لە بەرەبەیانی ١ی شوباتی ٢٠٢١ەوە دەستی پێکرد، سوپای مییانمار ڕاوێژکاری دەوڵەتی ئۆنگ سان سووچی و سەرۆک وین مینت و سەرکردەکانی تری حیزبی دەسەڵاتداریان دەستبەسەرکرد. چەند کاتژمێرێک دواتر سوپای مییانمار دۆخی نائاسایی بۆ ماوەی یەک ساڵ ڕاگەیاند و دەسەڵات ڕادەستی فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان مینگ ئۆنگ ھیلانگ کرا. لە پەیامێکدا سوپای میانمار ھۆکاری کودەتاکەی بۆ بوونی سەختەکاری لە ھەلبژاردنەکانی ئەو وڵاتە گەڕاندەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لە میانمار کودەتای سەربازی بەسەر حکوومەت کرا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/world/01022021|وێبگە=rudaw|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|2021 Myanmar coup d'état}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} sk3x78rd7sy2kfhxxp3zd0y852vq2le 0 174059 1697408 839736 2026-10-30T10:36:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697408 wikitext text/x-wiki '''کومیکۆ ئۆکومورا''' (لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٦٦ لە [[کانازاوا، ئیشیکاوا|کانازاوا]]) ژنە مۆسیقازانێکی [[ژاپۆن]]ییە کە لە باری [[مۆسیقای کوردی]] شارەزایە و لە [[سلێمانی]] لە [[باشووری کوردستان]]دا دەژێت و وانەی مۆسیقا دەدات. کومیکۆ ئۆکومورا دامەزرێنەر و ڕێبەری [[گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار]] و ھەروەھا ئەندامی [[ئۆرکێسترای ئامێرە ژێدارەکانی سلێمانی]]یە.<ref name="سومما کوم لاود ۱">[http://www.sclfestival.org/kurdish-girls-choir-tawar فستیڤالی مۆسیقای لاوەکانی سومما کوم لاود: ''گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار'' (ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠١٠؛] سەردان لە ۱١ی شوباتی ٢٠٢١.</ref><ref name="سومما کوم لاود ٢">[http://www.sclfestival.org/kurdistan-girls-choir-tawar فستیڤالی مۆسیقای لاوەکانی سومما کوم لاود: ''گرووپی کۆرسی کچانی کوردی تەوار'' (ئینگلیزی)، نووسراو لە ٢٠٠٨؛] سەردان لە ۱١ی شوباتی ٢٠٢١.</ref> == ژیان == کومیکۆ ئۆکومورا لە ١٢ی شوباتی ١٩٦٦ لە [[کانازاوا، ئیشیکاوا|کانازاوا]] لە [[ئیشیکاوا (پارێزگا)|پارێزگای ئیشیکاوا]]ی وڵاتی [[ژاپۆن]] لە دایل بوو. ئەو لە تەمەنی ١١ ساڵی دەستی کرد بە فێر بوونی مۆسیقا و ئامێری [[ئۆرگن]]ی ھەڵبژارد. ئەو ھات و چین لە [[قوتابخانەی باڵای نیسویی کانزاوا]] دەکرد و پاشان دەستی کرد بە خوێندنی چڕینی کلاسیک لە ئەکادیمیای مۆسیقای موساشینۆ لە شاری [[تۆکیۆ]] و لە کۆلێجی مۆسیقای شۆبی بڕوانامەی ماستەری بە دەست ھێناو. کومیکۆ ئۆکومورا ھەروەھا لە نێوان ساڵانی ١٩٩١ ھەتا ١٩٩٤ چوو بۆ [[نەمسا]] و لە شاری [[ڤیێنا]] [[ئۆپێرا]]ی خوێند.<ref name="سومما کوم لاود ۱"/> چالاکیی ئۆکومورا لە ساڵی ١٩٩٥ بەشێوەیەکی حرفەیی دەستپێکرا و لە کاتە ھەتا ساڵی ١٩٩٩ ئۆکومورا بوو بە ڕێبەری گرووپی کۆرسی ژنانی کانزاوا و گرووپی کۆرسی کچانی ھونەرستانی کانزاوا. کومیکۆ ئۆکومورا لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ ھەتا ٢٠٠٤ وەکوو دەنگچرێ [[ئۆراتۆریۆ]] لە وڵاتانێک وەکوو [[ئەڵمانیا]] کونسێرتی بەڕێوەبرد. ڕیپورتواری ئەو بریتی لە ئۆراتۆریۆکان و [[کانتاتا]]کانێک لە [[یۆھان سباستیان باخ]]، ئۆراتۆریۆکانێک لە [[کامی سەن-سانس]]، و ھەروەھا کارەکانێک لە [[فرانتس شووبێرت|شووبێرت]]، [[ڕۆبێرت شومان|شومان]]، [[یۆھانس برامز|برامز]]، [[ڤۆڵفگانگ ئامادیوس مۆتسارت|مۆتسارت]]، [[ڕیچارد شتراوس|شتراوس]]، [[گوستاف مالەر|مالەر]]، [[ئالبان بێرگ|بێرگ]]، [[ئارنۆلد شۆنبێرگ|شۆنبێرگ]] و ھتد بوو.<ref name="سومما کوم لاود ۱"/> کومیکۆ ئۆکومورا لە ساڵی ٢٠٠٤ لە ئینستیتیوتی ھونەرە جوانەکانی سلێمانی لە [[ھەرێمی کوردستان]]ی عێراق، وانەی دەنگچڕینی کلاسیکی تەکنیکی، [[پیانۆ]] و [[کۆرس]] دەدات. ئەو ھەروەھا ئەندامی [[ئۆرکێسترای ئامێرە ژێدارەکانی سلێمانی]]یە. کومیکۆ ئۆکومورا لە مانگی نیسانی ٢٠٠٧ گرووپی کۆرسی کچانی کوردستانی تەواری دامەزراند کە ھێشتا ڕێباری ئەو کۆرسەکەیە.<ref name="سومما کوم لاود ۱"/><ref name="سومما کوم لاود ٢"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|ژاپۆن|پارێزگای سلێمانی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئۆپێرا]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ژاپۆنی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی ژاپۆنی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] kq7npu9rly7q9fvc9xarrkl4l9iwia4 0 174899 1697220 1178679 2026-10-30T01:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1697220 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |name = سیتسین خان کوبلای{{ھن}}ئیمپراتۆر شیزوی یوان{{ھن}}{{linktext|元|世|祖}} |title = پێنجەم خانی ئیمپراتۆریەتی مەغۆل{{ھن}}ئیمپراتۆری چین{{ھن}}(وەک یەکەم ئیمپراتۆری شانشینی یوان) |image = YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg |caption = پۆرترەیتی کوبلای خان لە ساڵی ١٢٩٤، ماوەیەکی کەم پێش کۆچی دواییی |succession = |reign = ٥ی ئایاری ١٢٦٠–١٨ی شوباتی ١٢٩٤ |coronation = ٥ی ئایاری ١٢٦٠ |predecessor = مۆنکی خان |successor = تەیموور خان |regent = ئارق بوکێ (١١ی ئابی ١٢٥٨ بۆ ٢١ی ئابی ١٢٦٤) |reg-type = |succession1 = ئیمپراتۆری شانشینی یوان |reign1 = ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٢٧١–١٨ی شوباتی ١٢٩٤ |successor1 = تەیموور خان |full name = [[زمانی مۆنگۆلی|مەنگۆلی]]:{{MongolUnicode|ᠬᠦᠪᠢᠯᠠᠢ}}{{ھن}}[[چینی]]:{{zh|忽必烈}}{{ھن}}''کوبلای'' |temple name = شیزو (世祖){{ھن}}سیتسین خان ({{MongolUnicode|ᠰᠡᠴᠡᠨ{{ھن}}ᠬᠠᠭᠠᠠᠨ}}) |posthumous name = 聖德神功文武皇帝 (ئیمپراتۆر شینگدێ شینگۆنگ وێنھو) }} '''کوبلای خان''' (٢٣ی ئەیلوولی ١٢١٥–١٨ی شوباتی ١٢٩٤) خانێکی [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل|مەغۆل]] و پێشڕەوێکی سەربازی بوو کە ئیمپراتۆریەتیی مەغۆلی گەیاندە لوتکەی دەسەڵاتی. کوبلای کۆتایی بە داگیرکردنی چین ھێنا و ھەروەھا دامەزرێنەری شانشینی یوان بوو. کوبلای لە سەدەی ١٣ی زاینیدا ژیا و کوڕەزای خانی مەزنی مەغۆل [[چەنگیزخان]] بوو. کوبلای خان کوڕی تۆلوی خانی کوڕە بچووکی چەنگیزخان و سورگکتانی ھاوسەری بوو. لە ماوەی گەورەبوونیدا لەگەڵ باوکی بەشداری ھەڵمەتەکانی مەغۆلی دەکرد تا ئەوکاتەی لە تەمەنی ١٧ ساڵییدا بوو کە باوکی گیانی لەدەستدا.<ref>Davis, Paul K., and Stanley Sandler. "Kublai Khan." World History: Ancient and Medieval Eras. ABC-CLIO, 2013. Web. 27 Feb. 2013.</ref> دواتر ھەروەھا لەگەڵ برا گەورەکەی، مۆنکی خان، بەشداری ھەڵمەتەکانی کرد. کاتێک مۆنکی برای لە ساڵی ١٢٥٩ گیانی لەدەستدا، کوبلای، ئەگەرچی جێنشینی براکەی بوو، ناچار بوو لە دژی برا بچووکەکەی بجەنگێت بۆ ئەوەی ببێتە خان. کوبلای سەرکردایەتی سوپای مەغۆلی کرد لە دژی شانشینی سۆنگ و دەستی بەسەر زۆربەی چین و زۆرێک لە ئاسیادا گرت<ref>Davis, Richard L. "Kublai Khan." World Book Advanced. World Book, 2013. Web. 27 Feb. 2013.</ref> و وەک یەکەم بیانی فەرمانڕەوایی ھەموو چین کرد وەک ئیمپراتۆری شانشینی یوان. شانشینەکە ئەگەرچی ھەژموونی کەلتووری چینی بەسەردا زاڵ بوو بەڵام بنەچەی مەغۆلی ھەبوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|چین}} {{پۆلی کۆمنز|Kublai Khan}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢١٥]] [[پۆل:مردووانی ١٢٩٤]] [[پۆل:مێژووی چین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ١٣یەم]] [[پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر]] kzc0imfrnby4u2qztwjunzifeaodbje 0 175042 1696988 1446818 2026-10-29T16:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1696988 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q47541637|پێڕستی ڕەش=حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە}}'''کریستینا کالۆ کالیدرۆن''' (٧ی حوزەیرانی ١٩٠٨ - ٨ی شوباتی ١٩٦٤) خووشکی [[فریدا کالۆ]] بوو.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=1929-|یەکەم=Morrison, John|سەردێڕ=Frida Kahlo|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Chelsea House Publishers|ئەوانی تر=Kahlo, Frida.|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٦٧٨-٦|شوێن=Philadelphia|oclc=٢٢٨٤٣٠٢٠٥}}</ref> فریدا لە تابلۆی کریستینای کێشا بوو لەژێر ناوی ''پۆرترەیتی کریستینا، خووشکەکەم.'' ھەروەھا [[دیێگۆ ڕیڤێرا]]، ھاوسەری فریدا کە لە ماوەیەکدا پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ کریستینادا ھەبوو، ئەوا ئەویش بەھەمان شێوەی وێنەی کریستینای لە چەند کارێکدا بەکارھێنابوو، ڕیڤێرا وێنەی کریستینای بە ڕووتی کێشابوو. لە ساڵی ٢٠٠١، ڕۆمانی ''فریدا'' لە نووسینی باربارا موجیکا، تێیدا ژیانی فریدای لەسەر زاری کریستینا دەگێڕایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=White|یەکەم=Emily|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=Books in Brief: Fiction & Poetry (Published 2001)|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/01/28/books/books-in-brief-fiction-poetry-499676.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref> == سەرەتای ژیان == [[پەڕگە:Guillermo_Kahlo_-_Matilde,_Adriana,_Frida_and_Cristina_Kahlo_-_Google_Art_Project.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Guillermo_Kahlo_-_Matilde,_Adriana,_Frida_and_Cristina_Kahlo_-_Google_Art_Project.jpg|وێنۆک|وێنەی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3AGuillermo_Kahlo_-_Matilde%2C_Adriana%2C_Frida_and_Cristina_Kahlo_-_Google_Art_Project.jpg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%95%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} ماتیڵدە، ئەدریاننا، فریدا و کریستینا لە ساڵی ١٩١٦.]] کریستینا لە ساڵی ١٩٠٨ لە [[مەکسیکۆ سیتی]]، [[مەکسیک]] لە دایکبوو. باوکی بەڕەچەلەک [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] بوو، [[گویلێرمۆ کالۆ|گویلێرمۆ]] لە ساڵی ١٨٩١ بە پەنابەری ھاتبووە مەکسیک.{{sfnm|1a1=Herrera|1y=2002|1pp=4–9|2a1=Ankori|2y=2002|2p=١٧}} ھەرچەند فریدا کالۆ وتوویەتی کە باوکی [[جوو|جوولەکە]] بووە، بەڵام لە ڕاستیدا ئەو لەسەر پەیڕەوی [[لوتەریانیزم]] بوو.<ref name="jerpost1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ronnen|یەکەم=Meir|سەردێڕ=Frida Kahlo's father wasn't Jewish after all|ئیش=[[The Jerusalem Post]]|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.jpost.com/Arts-and-Culture/Books/Frida-Kahlos-father-wasnt-Jewish-after-all|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref>{{sfn|Deffebach|2015|p=٥٢}} ماتیڵدە (دایکی کریستینا) لە دایکبووی واخاکا بوو، لە باوکێکی ڕەسەن مەکسیکی و دایکێکی ئیسپانی زمان بوو. کریستینا کچە بچووکی ماڵەکەیان بوو، ئەو سێ خووشکی دیکەی ھەبوو، ئەوانیش ماتیڵدە (بەنزیکی ١٨٩٨–١٩٥١)، فریدا (بەنزیکی ١٩٠٧–١٩٥٤) ھەروەھا ئەدریانا (بەنزیکی ١٩٠٢–١٩٦٨). ئەوان لە ماڵێک لە ناوچەی [[کۆیۆئاکان]]، لە مەکسیکۆ سیتی دەژیان. == مردن == کریستینا لە ڕۆژی ٨ی شوباتی ١٩٦٤، لە تەمەنی ٥٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Cristina Kahlo}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:فریدا کالۆ]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٨]] 8ceypv1j3smv7i1i255fhxozl9jqxwh 0 175144 1697069 1407419 2026-10-29T19:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697069 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q203819|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Hair color، زمانەکانی ئاخاوتن، زمانی زگماکی}} '''کلاودێت کۆلبێرت''' (١٣ی ئەیلوولی ١٩٠٣–٣٠ی تەممووزی ١٩٩٦) خانمەکتەری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار]]. کلاودێت کۆلبێرت لە کۆتایییەکەی دەیەی بیستەم لە سەدەی بیستەم، سەرەتای کارەکانی وەک ئەکتەر دەستی پێکرد لە بەرھەم و شانۆکانی برۆدوەی. لە سەرەتاکان کاری بۆ کۆمپانیای [[پاراماونت پیکچەرز]] کرد، دواتر وەک خانمەئەکتەرێکی سەربەست کارەکانی درێژەپێدا. لە ساڵی ١٩٣٤، خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەکتەر وەرگرت بەھۆی بەشداریکردنی لە فیلمی (''It Happened One Night'').<ref name="Oscars7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1935|سەردێڕ=The 7th Academy Awards (1935) Nominees and Winners|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)}}</ref> دواتر لە دوو فیلمی دیکەیدا پاڵێوراوکرایەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار، ئەمەش لە فیلمەکانی ''جیھانە تایبەتەکان'' (١٩٣٦)،<ref name="Oscars8">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1936|سەردێڕ=The 8th Academy Awards (1936) Nominees and Winners|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)}}</ref> ھەروەھا ''لەوکاتەی کە تۆ ڕۆیشتیت'' (١٩٤٦) بوو.<ref name="Oscars17">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1945|سەردێڕ=The 17th Academy Awards (1945) Nominees and Winners|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS)}}</ref> دوو لە فیلمە دیارەکانی دیکەشی بریتین لە ''کیلۆپاترا'' (١٩٣٤)، ھەروەھا فیلمی ''چیڕۆکی کەناری پالم'' (١٩٤٢) بوون. بە دەم و چاوە خڕ، چاو گەورە و شێوە ئۆرۆستۆکراتییەکەی،<ref name="tcmdb">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Claudette Colbert profile|ناونیشان=http://www.tcm.com/tcmdb/person/36555%7C32817/Claudette-Colbert|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٣|ئیش=TCM}}</ref> کلاودێت خۆی لە فیلمە کۆمێدی و سۆزدارییەکان سەلماند. ئەو لە دەیەی سییەکان و چلەکان بووە یەکێک لە گرانترین خانمەئەکتەرانی جیھان.<ref name="Pace1996">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pace|یەکەم=Eric|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1996/07/31/movies/claudette-colbert-unflappable-heroine-of-screwball-comedies-is-dead-at-92.html|سەردێڕ=Claudette Colbert, Unflappable Heroine of Screwball Comedies, Is Dead At 92|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ١٩٩٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ئەو لە زیاتر لە ٦٠ فیلمدا ڕۆڵی گێڕا. لە نێویاندا، لەگەڵ ئەکتەر فرێد مەکمورای، لە حەوت فیلمدا بەیەکەوە بەشداریان کرد، ئەمەش لە نیوان ساڵانی ١٩٣٥ بۆ ١٩٤٩ بوو، ھەروەھا لەگەڵ ئەکتەر فرێدریک مارچ لە چوار فیلمدا بەیەکەوە دەرکەوتن لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٣٣. لە ساڵی ١٩٩٩، پەیامانگای فیلمی ئەمریکی ناوی کۆلبەرت لە ڕیزی ١٢ مەزنترین خانمەئەکتەرانی سینەمای ھۆڵیوودی کلاسیک دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AFI's 100 Years, 100 Stars, American's Greatest Legends|ناونیشان=http://www.afi.com/Docs/tvevents/pdf/stars50.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=American Film Institute}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا}} {{براوەکانی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەئەکتەر|state=collapsed}} {{پۆلی کۆمنز|Claudette Colbert}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین خانمەئەکتەر]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست هێناوە]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ڕەگەزنامەی ئەمریکیان بەدەست ھێناوە]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 56dmz7sa7c65mku38jnuqwyg85edrtw 0 175414 1696981 1477804 2026-10-29T16:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696981 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q77174|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL, Hair color,Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن، خێزان، خزمەکان، Candidacy in election، حاڵەتی مافەکانی لەبەرگرتنەوە، کارە کۆکراوەکان}}'''کریستیانە (جانی) نوسلاین ڤۆلھارد''' (Christiane Nüsslein-Volhard؛ لە دایکبووی ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢) زانای گەشەپێدەری بایۆلۆجیی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانییە]]، یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتی نۆبێل]]. ئەو لە ساڵی ١٩٧٤ لە زانکۆی تونبنگین بڕواننامەی دکتۆرای وەرگرتووە، لەوێ لەسەر بابەتی کاریگەریی و بەرکەوتنی دی ئێن ئەی و پڕۆتین دەیخوێند. ئەو لە ماوەی ژیانیدا، کۆمەڵێک دکتۆرای شانازیشی پێبەخشرا لەلایەن کۆمەڵێ زانکۆوە، لەوانەش لە ساڵی ١٩٩٣ بوو لەلایەن [[زانکۆی ھارڤارد]]، ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن [[زانکۆی پرینستۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mudd Databases|ناونیشان=https://library.princeton.edu/mudd-dbs/honoraries?qname=honorary&LNAME=&FNAME=&YEAR=1991|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=library.princeton.edu|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108073458/https://library.princeton.edu/mudd-dbs/honoraries?qname=honorary&LNAME=&FNAME=&YEAR=1991|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو لە ساڵی ١٩٩١، خەڵاتی ئەلبەرت لاکسەری بۆ توێژینەوەی سەرەتایی پزیشکی بەدەستھێنا. دواتر لە ساڵی ١٩٩٥، لەپاڵ ھەریەکە لە ھەردوو زانای ئەمریکی ئیریک فیشاوس و ئێدوار لویس [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] وەرگرت، ئەمەش لە پای ئەو کار و توێژینەوەیان لەسەر کۆنتڕۆڵکردنی [[جێنەتیک]]ی لەسەر گەشەکردنی [[ئاولەمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eric Wieschaus and Christiane Nüsslein-Volhard: "Collaborating to Find Developmental Genes"|ناونیشان=http://www.ibiology.org/ibiomagazine/eric-wieschaus-and-christiane-nusselin-volhard.html|وێبگە=ibiology.org|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170706061516/https://www.ibiology.org/ibiomagazine/eric-wieschaus-and-christiane-nusselin-volhard.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CNV Stiftung - Startseite|ناونیشان=http://www.cnv-stiftung.de/|وێبگە=www.cnv-stiftung.de}}</ref> لە ئیستادا کریستیانە لە [[بێبینھاوسن]]، [[بادن-ڤویرتمبێرگ]] لە ئەڵمانیا دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Müssigmann|یەکەم=Lena|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Am Wochenende ist sie nicht mehr im Büro|ناونیشان=http://www.spiegel.de/wissenschaft/mensch/christiane-nuesslein-volhard-nobelpreistraegerin-wird-75-a-1173715.html|ئیش=[[Der Spiegel]]|شوێن=Hamburg|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == سەرەتای ژیان == کریستیانە نوسلاین ڤۆلھارد لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢ لە شاری [[ماگدێبورگ]] واتە پایتەختی پارێزگای [[ساکسۆنیا-ئەنھالت]] لە ئەڵمانیا لە دایکبوو. خێزانەکەیان لە سێ خووشک و برایەک پێکھاتبوون. باوکی کریستیانە تەلارساز بوو. سەرەتای ژیانی لە ناو ھونەردا گەورەبوو بەجۆرێک پەروەردە دەکرا کە تاکاوو «سەیری شتەکانی دەکرد و دەیانی ناسییەوە».<ref>[http://crosstalk.cell.com/blog/an-interview-with-nobel-laureate-janni-nusslein-volhard An interview with Christiane Nüsslein-Volhard], 2017</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A biography of Christiane Nüsslein-Volhard|ناونیشان=http://www.whatisbiotechnology.org/index.php/people/summary/Nusslein-Volhard|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180327214708/http://www.whatisbiotechnology.org/index.php/people/summary/Nusslein-Volhard|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Christiane Nüsslein-Volhard|کریستیانە نوسلاین ڤۆلھارد}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ئەڵمانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی فەرمانی شایستەیی بادن-ڤۆرتمبێرگ]] [[پۆل:ژنانی پسپۆڕ لە بۆماوەزانی]] oxew8ka2hv8iwqeydurd70oe84ygeyg 0 175864 1697257 1682641 2026-10-30T02:16:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697257 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = بۆق | distributor = [[نماوا]] | producer = [[عەلی ئەسەدزادە]] | location = [[ئێران]]، [[تایلەند]] | cinematography = پەیمان شادمانفەر | channel = [[فیلمنێت]] | genre = [[فیلمی تاوانباری|تاوانکاری]]{{ھن}}[[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|دراما]]{{ھن}}[[فیلمی ڕازئامێز|داستان نھێنی]]{{ھن}}[[فیلمی ترسێنەر|ترسناک]] | writer = [[ھومەن سەیدی]] | music = [[بامداد ئەفشار]] | starring = [[سابر ئابر]]{{ھن}}[[نەوید محەممەدزادە]]{{ھن}}[[سەحەر دەولەتشاھی]]{{ھن}}[[فریشتە حوسێنی|فریشتە حوسێنی]]{{ھن}}[[مێهران غەفووریان]]{{ھن}}[[ئەناھیتا ئەفشار]]{{ھن}}[[ھومەن سەیدی]] | director = [[ھومەن سەیدی]] | image =Frog (series).png | narrated = سابر ئابر | composer = [[بامداد ئەفشار]] | language = [[زمانی فارسی|فارسی]] | image_size = 150px | editor = [[ھومەن سەیدی]] | country = [[ئێران]] |caption=}} '''''بۆق''''' ({{بە فارسی|قورباغه}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە لە چەشنی تاوانکاری و داستاننھێنی. لە نووسین و دەرھێنانی [[ھومەن سەیدی]]ی و ئامادەکردنی [[عەلی ئەسەدزادە]]یە. بەرھەمی ساڵی ٢٠٢٠–٢٠١٩ە. ئەم زنجیرەیە یەکەمین زنجیرەی بەرھەمھێنراوە لەلایەن [[ھومەن سەیدی]] کە بڕیار بوو یەکەمین ئەڵقەی لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوبێتەوە، بەڵام بە فرمانی دادگایی پەخشی ئەم زنجیرەیە ڕاگیرا. سەرەنجام ئەڵقەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لە ٢٣ کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوبووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دانلود سریال قورباغه - سایت|ناونیشان=https://www.ghoorbaghe.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=سایت سریال قورباغه|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419174134/https://www.ghoorbaghe.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=پخش سریال «قورباغه» با دستور قضایی متوقف شد|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/1155853/پخش-سریال-قورباغه-با-دستور-قضایی-متوقف-شد|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=مشرق نیوز|زمان=fa}}</ref> ئەڵقەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە لێوەرگیراوەی فیلمی نەفرەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Behnegarsoft.com|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=آشنایی کامل با سریال قورباغه|ناونیشان=http://www.jahannews.com/news/756252/آشنایی-کامل-سریال-قورباغه|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=جهان نيوز|زمان=fa|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210413064842/http://www.jahannews.com/news/756252/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢١|url-status=dead}}</ref> == چیرۆک == لە ڕۆژی [[چوارشەممەسوورە]] سێ ھاوڕێ بە ناوەکانی ڕامین ([[سابر ئابر]])، فەرید (ئەشکان حەسەن پور) و جەواد (شەھروز دل ئەفکار) دوای ڕفاندنی چەکی ئەفسەرێکی بریندار، دەست دەکەن بە دزی کردن لە نوری ([[نەوید محەممەدزادە]])، ھاوپۆلی سەردەمی منداڵی ڕامین کە بووە بە کەسێکی دەوڵەمەند و ئاڵۆز، بەڵام ڕووداوێکی زۆر سەیر لەوێ ڕوودەدات کە ئاماژەیە بە دەسەڵاتی نائاسایی خاوەن ماڵەکە (نوری)… == ئەکتەران == {| class="wikitable" |+ !ئەکتەر !ڕۆڵ !ڕوونکردنەوە |- |[[سابر ئابر]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چگونه قسمت سوم سریال قورباغه را دانلود کنیم - ایسنا|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/99101511025/%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.isna.ir}}</ref> |ڕامین فەیازی |کوڕێکی زرنگی نیشتەجێی شارۆچکەی ئەکباتانە، ھاوپۆلی کۆنی نوری |- |[[نەوید محەممەدزادە]] |نوری زرنگار |پیاوێکی ئاڵۆز و زیرەک و وریا، ھاوپۆلی کۆنی ڕامین، زڕبرای لەیلا |- |[[سەحەر دەولەتشاھی]] |فەرانەک بەھرامی |ھاوزانکۆی ڕامین، بەرھەمھێنەری پێشووی شیشە، دکتۆری تاقیگە، ئاشقی کۆنی ڕامین |- |[[فریشتە حوسێنی]] |لەیلا |زڕخوشکی نوری، ھاوسەری شەمس ئابادی بکوژی نیگار و ئاریا |-ھاوسەری دووەمی شەمس ئابادی |[[ھومەن سەیدی]] |ئەمیرعەلی شەمس‌ئابادی | پیاوێکی بەدەسەڵات و پەیوەندیدار، بکوژی فواد، ھاوسەری لەیلا، ھاوسەری نیگار و باوکی ئاریا |- |[[مێهران غەفووریان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=روز|یەکەم=پایگاه خبری-تحلیلی وقایع|ڕێکەوت=۱۰ی ۱۲ی ۱۳۹۹|سەردێڕ=حضور متفاوت مهران غفوریان در سریال قورباغه + فیلم {{!}} وقایع روز|ناونیشان=http://vaghayerooz.com/fa/news/10327|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=fa|زمان=fa}}{{بەستەری مردوو|url=http://vaghayerooz.com/fa/news/10327 |date=شوباتی ٢٠٢٦ }}</ref> |کیان |ئەفسەری پاراستنی بینای تایلەندییەکان (مردوو) |- |[[ئەناھیتا ئەفشار]] |نیگار |ھاوسەری شەمس ئابادی و دایکی ئاریا (مردوو) |- |[[اسماعیل سلطانیان]] |ناصر فیاضی |باوکی ڕامین |- |[[یونا تدین]] |ڕامین |منداڵێتی ڕامین |- |محمد امین شعرباف |سروش قلی پور |ھاوڕێی ئاباد و نوری، بکوژی باوکی ئاباد، ئاشقی لەیلا (مردوو) |- |نیما مظاھری |ئاباد |ھاوڕێی سروش و نوری |- |شھروز دل افکار |جواد عزیزی |ھاوڕێی ڕامین و فەرید (مردوو) |- |ئەشکان حەسەن پور |فەرید |ھاوڕێی ڕامین و جەواد (مردوو) |- |یدالله شادمانی |ابوالفضل زرنگار |باوکی نوری (مردوو) |- |پیمان میرزایی |حەسەن |مێردی پووری ڕامین |- |مانلی رسولی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی + عکس‌های مانلی رسولی {{!}} سلام‌‌سینما|ناونیشان=https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.salamcinama.ir|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210607024955/https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C}}</ref> |لەیلا |منداڵێتی لەیلا، خوشکی نوری |- |معین شاه چراغی |سەعید |مێردی خوشکی ڕامین |- |ھادی تسلیمی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هادی تسلیمی بازیگر نقش فرهاد در سریال قورباغه|ناونیشان=https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=پایگاه خبری هنر نوشت|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210108014836/https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |فەرھاد |برای ئاڵودەی فەریدە (مردوو) |- |محمد بوربور<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mohammad Boorboor|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm12349565/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=IMDb}}</ref> |ئەفشین |خاوەنی دوکان، پیاوێکی ئاڵۆز و دەستدرێژیکار بۆ سەر منداڵان، نەخۆشی جنسی |- |بیتا فرید<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bita Farid|ناونیشان=http://www.imdb.com/name/nm12330826/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=IMDb}}</ref> |ھاوڕێی ڕامین |لە منداڵێتی دا |- |امیر پرویز تبریزچی |فواد |کەپڵی پێشووی لەیلا (مردوو) |- |نفس محمدی |نفس، زری |خوشکی فواد |} == ئەڵقەکان == {| class="wikitable sortable" !ژمارەی ئەڵقە !ناونیشانی ئەڵقە !ماوەی ئەڵقەکە !مۆنۆلۆگی ئەڵقەکە ! style="width: 11em;" | ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە |- |ئەڵقەی یەکەم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Namava|ناونیشان=https://www.namava.ir/series/68975-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.namava.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210227185717/https://www.namava.ir/series/68975-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ئەفریقیا |٤٨ خولەک |ھەمیشە حەزم دەکرد بزانم مرۆڤەکان پێش مردن سەیری چی دەکەن؟ چاو لەکوێ دەبڕن؟ ئێستا تێدەگەم بە ھیچ کوێ. |٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |- |ئەڵقەی دووەم |سەگەکان بکوژە |٥٢ خولەک |باوکم ھەمیشە دەیگووت تۆ ھەزار گیانت ھەیە، پێم وانییە کەس بە ئەندازەی من مردنی بە چاوەکانی دیتبێت. |٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |- |ئەڵقەی سێیەم |نەفرەتاوییەک کە بە ستوونەوە لکاوە |٤٩ خولەک |براوە کەسێکە کە ئارام و بێدەنگ بەرەو لایەک بچێت کە ھیچ کەس بیریشی لێنەکاتەوە. |٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی چوارەم |بۆنی نارنجی گەنیو |٤٥ خولەک |ھەندێک کات بۆ گەورەبوون دەبێت بکەویت بە ئەرزدا. بۆ تێگەیشتن دەبێت شکست بێنیت. ھەندێک کاتیش بۆ خۆشبەخت بوون دەبێت شانست ھەبێت، شانس خودی موعجیزەیە. |١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی پێنجەم |میزەڵانی سوور |٤٥ خولەک |ئەو کارە شەیتانێتییە بچووکانەی کە لە ڕابردوودا ئەنجامت داوە، چەند جەنگێکی گەورەن کە دەبێت لە داھاتوودا لەگەڵیان دا ڕووبەڕووببیتەوە. |١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی شەشەم |کورسییەکەت بدۆزەوە |٥٠ خولەک |ھەمیشە وەکو موگناتیسێک وابووم کە مادەکانی بەرەو لای خۆی ڕادەکێشا. بەڵام ئەم جارە بابەتەکە جیاوازە، کەسێک کە دەتەقێتەوە منم و ئەو کەسەشی کە پارچەکان کۆدەکاتەوە ئێوەن. |٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی حەوتەم |کورسییەکەم دۆزییەوە |٥٣ خولەک |من خودی شێرپەنجەم. ھەرچەندە بچووک، بەڵام ھاتوومە تۆڵە بسەنمەوە. ناکشێمە دواوە. من خودی ئازارم. |١ی شوباتی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی ھەشتەم |ئەمڕۆ قەرارت ھەیە، بۆ یادخستنەوە |٤٧ خولەک |ھەموو تاوانێک سێ لایەنی ھەیە، کەسێک کە بووەتە قوربانی کەسێک کە تاوانبارە و کەسێک کە تەماشایان دەکات. |٨ی شوباتی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی نۆیەم |پەنجەی بڕدراو |٤٦ خولەک |ھەموو شتێکی ئاسایی سادە نییە، ھەروەک چۆن کە یەکەمین ڕێگە، باشترین ڕێگەت نییە. بەڵام تازەترین ڕێگەیە. |١٥ی شوباتی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی دەیەم |ھەناسەی شەیتان |٤٩ خولەک |ڕێک کاتێک کە لەوە دەگەیت فریوی زۆرێک لە شتەکانت خواردووە، دەکەویتە بیرکردنەوە لە چارەسەری مەتەڵەکە. بەڵام ئەوکاتە ئیتر زۆر درەنگ بووە. |٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی یازدەیەم |ئەو لە ئاگردا بسووتێنە |٤٤ خولەک |بۆکس خوارن لە غەریبە یەک ئازاری ھەیە، لە ناسیاو ھەزار ئازار. |١ی ئازاری ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی دوازدەیەم |تایبەتی |٥٥ خولەک |ھەمیشە ترس لەوەی تۆ تەنھا کەس نیت کە ھەموو شتێک دەزانیت مرۆڤ لەناودەبات. خراپترین سات بۆ مرۆڤ، کاتێکە کە پێی وابێت کەسێک کە دەزانێت ، بڕیارە لەگەڵ کەسێک کە نازانێت بە تەنھا بێت. |٨ی ئازاری ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی سیازدەیەم |تیۆری پیلان |٥٢ خولەک |ھەمووان ئاشقی دەسەڵاتین. چونکە دەسەڵات مۆڵەتی فڕین بە مرۆڤ دەدات. چونکە لە تۆ شتێکی نوێ دروست دەکات، ھەرچەندە ناشرین، بەڵام ئەوانی تر ڕێزت دەگرن. |١٥ی ئازاری ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی چواردەیەم |فرمێسکە سورەکان |٤٤ خولەک |بڕیارە هەمووان چیرۆکەکە بەوشێوەیە تەواوبکەن کە لە بەرژەوەندیان دابێت. ڕاستە دەستپێکەرێکی باش نیم، بەڵام بە باشی هەمووشتێک کۆتایی پێ دێنم | ۲۲ی ئازاری ٢٠٢١ |- |ئەڵقەی پازدەیەم |بۆق |۷۱ خولەک |من تەنها کەسێکم کە لەم وێرانەیەدا بەدوای بەدەستهێنانەوەم نەک لەدەستدان،بەدەستی دەهێنم چونکە پێویستم پێیەتی، دەمەوێت، چونکە شایستەی بەدەستهێنانییم |۲۹ی ئازاری ٢٠٢١ |- | | | | | |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|tt12922988}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] cchrnosjem7wsoviihx8o6tne9shl6q 1 175915 1697258 1454511 2026-10-30T02:16:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697258 wikitext text/x-wiki ئەو سەرچاوانە ھەموویان، بێ سوودن لەبەرئەوەی، بە '''داڕێژەی فارسی''' دانراوە. پێموایە ئەبێت ھەمووی لاببرێن، سەرچاوەی دروست دابنرێت. [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٠:١٩، ١٩ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=945980 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210419174134/https://www.ghoorbaghe.com/ بۆ https://www.ghoorbaghe.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٢٧، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998193 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210108014836/https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 بۆ https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191387 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210607024955/https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C بۆ https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٤، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1322759 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210419174134/https://www.ghoorbaghe.com/ بۆ https://www.ghoorbaghe.com/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210607024955/https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C بۆ https://www.salamcinama.ir/profile/qbxZw/%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%84%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%84%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210108014836/https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 بۆ https://honarnevesht.ir/content/21904/%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:١٧، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1454510 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210227185717/https://www.namava.ir/series/68975-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 بۆ https://www.namava.ir/series/68975-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٤٩، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697257 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210413064842/http://www.jahannews.com/news/756252/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 بۆ http://www.jahannews.com/news/756252/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D9%82%D9%88%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%BA%D9%87 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:١٦، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) eiic25djvewg0f0bszr61gngtihi20m 0 176011 1697068 1407418 2026-10-29T19:38:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1697068 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q450359|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Has list، Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، ئەندامی حیزبی سیاسی، خوشک و برا،}}'''کلاودێت ویرلی''' (Claudette Werleigh؛ لە دایکبووی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٤٦) ژنە سیاسەتوانی [[هایتی|هایتییە]]، ئەو لە ماوەی ٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩٥ تاکوو ٦ی ئازاری ١٩٩٦ بوو بە شەشەمین سەرۆک وەزیران لە وڵاتی هایتی، ئەو یەکەمین ژنە سەرۆک وەزیرانی وڵاتەکەیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Das|یەکەم=Bijoyeta|سەردێڕ=BUILDING BRIDGES, BUILDING PEACE:The Life and Work of Claudette Werleigh of Haiti|ناونیشان=http://catcher.sandiego.edu/items/peacestudies/Claudette-Werleigh-Haiti.pdf|وێبگە=University of San Diego|پەڕە=١٥}}</ref><ref>Skard, Torild (2014) "Claudette Werleigh" in ''Women of power - half a century of female presidents and prime ministers worldwide'', Bristol: Policy Press, {{ISBN|978-1-44731-578-0}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٩، ویرلی بووە بەڕێوبەری پەیمانگای ژیان و ئاشتی لە [[ئوپسالا]]، [[سوێد]]. == ژیان == کلاودێت ویرلی لە ڕۆژی ٢٦ی ئەیلوولی ١٩٤٦ لە شاری کاپ هایتیان لە دایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Werleigh, Claudette|ناونیشان=https://haitisupportgroup.org/claudette-werleigh/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Haiti Support Group|زمان=en-GB}}</ref> خێزانەکەی خەریکی هەناردەکردنی قاوە بوون، هەروەها دایکی دوکانێکیشی هەبوو. بەرلەوەی کلاودێت لە دایکبێت ئەوا باوکی ئەندام پەرلەمان بووە لە پەرلەمانی هایتی و دەستیشی لە کاری سیاسەت کێشاوەتەوە. ئەو لە قوتابخانەیەکی کریستیانی خوێندوویەتی، بۆ خوێندن چۆتە ئیسپانیا، ئەمریکا و مەکسیکیش. دواجار توانی بڕواننامە لە یاسا بەدەست بهێنێت لە زانکۆی پۆرت ئو پرینس، دواتر لەساڵی ١٩٧٨ خۆی وەک پارێزەرێک تۆمار کرد.<ref>Skard (2014), pp. 264-5</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی سەرۆک وەزیر]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن]] [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] ezy0hzk1dopwmenwxjquv9uegpohvby 0 176686 1696986 1534219 2026-10-29T16:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1696986 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|بەند=Q484605|پێڕستی ڕەش=وەرزش، بواری کار ،Hair color، زمانەکانی ئاخاوتن، Time period ، ھاوسەر ئەندامی حیزبی سیاسی، خوشک و برا، زمانی زگماکی، Candidacy in election، خوێندنەوەی ئای پی ئەی، Lifestyle، دانیشتووی، ناسناو، بەشێکە لە، Affiliation|وێنە=Christine Lagarde (cropped).jpg}}'''کریستین لاگارد''' (Christine Lagarde؛ لە دایکبووی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦، لە [[پاریس]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Le Nouvel Economiste|ناونیشان=http://www.nouveleconomiste.fr/Portraits/1230-Lagarde.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20070709180559/http://www.nouveleconomiste.fr/Portraits/1230-Lagarde.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Nouveleconomiste.fr}}</ref>) کەسایەتی ژنە بازرگان، پارێزەر و سیاسەتوانی فەڕەنسییە، ئەو لەوەتەی ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بووەتە سەرۆکی [[بانکی ناوەندیی ئەورووپا]]. ئەو لە ماوەی ٥ی تەممووزی ٢٠١١ تاوەکوو ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە پۆستی سەرۆک و بەڕێوبەری گشتی [[سندووقی نێونەتەوەییی پارە]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adeniyi|یەکەم=Olakunle|ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=IMF's Christine Lagarde resigns as Managing Director|ناونیشان=https://www.fellowpress.com/latest-news/59072/imfs-christine-lagarde-resigns-as-managing-director/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190717080324/https://www.fellowpress.com/latest-news/59072/imfs-christine-lagarde-resigns-as-managing-director/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Fellow press|زمان=en-US}}</ref> کریستین لە ناو حکوومەتی فەڕەنسا، سێ جار بووەتە وەزیر، سەرەتا لە ئایار تاوەکوو حوزەیرانی ٢٠٠٧ پۆستی وەزیری بازرگانی هەروەها کشتووکاڵی وەرگرت، دواتر لە ساڵانی ٢٠٠٧ بۆ ٢٠١١ بووە وەزیری ئابووری، دارایی و پیشەسازی. کریستین بەبەردەوامی لەماوەی ساڵانی ٢٠١١ بۆ ٢٠٢٠، لەلایەن گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی بە یەکێک لە ١٠ بەهێزترین ژنە کەسایەتی ساڵ دیاریی کراوە، ئەو لە ساڵی ٢٠٢٠ لە پلەی دووەم هات لەدوای [[ئەنگێلا مێرکڵ]]. گۆڤاری فۆربیس سالانە لیستی ١٠٠ بەهێزترین کەسایەتی ژنی ساڵ بڵاودەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Most Powerful Women 2019|ناونیشان=https://www.forbes.com/power-women/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World's Most Powerful Women 2019|ناونیشان=https://www.forbes.com/power-women/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|ئابووری|پاریس|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Christine Lagarde}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:پارێزەرانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:بازرگانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بازرگانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دیبلۆماتکارە فەڕەنسیەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە سیاسەتوانە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بازرگانانی پاریس]] [[پۆل:بەڕێوەبەرە جێبەجێکارە فەڕەنسییەکان]] [[پۆل:وەزیرانی کشتوکاڵی فەڕەنسا]] [[پۆل:وەزیرانی سەرمایەگوزاری فەڕەنسا]] [[پۆل:بەرپرسە فەڕەنسییەکان لە یەکگرتووی ئەورووپا]] [[پۆل:بەرپرسە فەڕەنسییەکان لە نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ژنە فەڕەنسیە دیبلۆماتکارەکان]] [[پۆل:ژنە بەڕێوەبەرە جێبەجێکارە فەڕەنسییەکان]] [[پۆل:ژنە پارێزەرە فەرەنسییەکان]] [[پۆل:سەرۆکەکانی بانکی ناوەندی ئەوڕووپا]] [[پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکومەتی فەڕەنسا]] [[پۆل:ژنان لە سیاسەت]] [[پۆل:پارێزەرە فەڕەنسییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە وەزیرەکانی حکوومەتی فەڕەنسا]] sk5to5z0s2kgc4bo8oigeww7pyy6ej0 0 177583 1697389 1685534 2026-10-30T10:32:05Z Bilalinfo 57400 1697389 wikitext text/x-wiki '''١٠٠ کتێبی سەدە''' ({{بە ئینگلیزی|Le Monde's 100 Books of the Century}}) پێڕستێکی کتێبە ھەڵبژێردراوەکانی سەدەی بیستەمە کە لە ساڵی ١٩٩٩ دا لە لایەن ڕۆژنامەی [[لو مۆند]] بڵاو کراوەتەوە. لە ڕوانگەی ئەندامانی لێژنەی دەستنیشانکردنی کتێبەکان، ئەو ١٠٠ کتێبەی ھەڵبژێردراون باشترین کتێبەکانن کە لە سەدەی بیستەمدا نووسراون. == پوختە == لە سەرەتادا پێرستێک کە ناونیشانی ٢٠٠ کتێبی لەخۆ دەگرت، لایەن کتێبفرۆشان و ڕۆژنامەنووسانەوە دروستکرا، ١٧ ھەزار بەشداربووی فەرەنسی وەڵامی ئەو پرسیارەیان دایەوە، کە ''کام کتێب لە یادەوەریی تۆدا ماوەتەوە؟ ''(کام کتێب لە یادەوەری تۆدا ماوەتەوە؟).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120527083227/http://www.lemonde.fr/cgi-bin/ACHATS/acheter.cgi?offre=ARCHIVES&type_item=ART_ARCH_30J&objet_id=46796 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٢ |سەردێڕ=Écrivains et choix sentimentaux |trans-title=Authors and sentimental choices |یەکەم=Josyane |دوایین=Savigneau |بەستەری نووسەر=Josyane Savigneau |newspaper=Le Monde |زمان=French |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> پێرستەکە ھەر دوو ژانری ڕۆمانی کلاسیکی و چیرۆکی (تۆلکین، ئاگاتا کریستی، دۆیل) لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا شێعر و دراما و وێژەی ناخەیاڵی (بەرھەمەکانی فرۆید و یادنووسەکانی [[ئانە فرانک]]). ھەروەھا کتێبی کۆمیدیش لە پێرستەکەدا دەبینرێت. == پێڕست<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=١٠٠ پەرتووکی سەدەی لۆ مۆند (١٠١ پەرتووک) |ناونیشان=https://www.goodreads.com/list/show/11432.Le_Monde_s_100_Books_of_the_Century |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-30 |وێبگە=www.goodreads.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=١٠٠ پەرتووکی سەدەی لۆ مۆند {{!}} خەڵاتەکان و ڕێزلێنانەکان {{!}} لەیبرەری سینگ |ناونیشان=https://www.librarything.com/award/89/Le-Mondes-100-Books-of-the-Century |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-30 |وێبگە=LibraryThing.com |زمان=en}}</ref> == {| class="wikitable sortable centre" ! scope=col | # ! scope=col class="unsortable" | ناونیشان ! scope=col class="unsortable" | نووسەر ! scope=col class="unsortable" | نووسەر ! scope=col | ساڵ |---------------------------------- | align="right" | ١ | ''[[نامۆ (ڕۆمان)|نامۆ]]'' | [[ئەلبێر کامو]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Albert Camus | [[١٩٤٢]] |---------------------------------- | align="right" | ٢ | ''[[گەڕان بۆ کاتی لەدەستچوو]]'' | [[مارسێل پرۆست]] | Marcel Proust | [[١٩١٣]]–[[١٩٢٧]] |---------------------------------- | align="right" | ٣ | ''[[موحاکمە]]'' | [[فرانتس کافکا]] | Franz Kafka | [[١٩٢٥]] |---------------------------------- | align="right" | ٤ | ''[[شازادە بچکۆلە]]'' | [[ئانتوان دۆ سانت ئێگزوپێری]] | Antoine de Saint-Exupéry | [[١٩٤٣]] |---------------------------------- | align="right" | ٥ | ''[[دۆخی مرۆڤ]]'' | [[ئاندرێ مالرۆ]] | André Malraux | [[١٩٣٣]] |---------------------------------- | align="right" | ٦ | ''[[گەشتێک بۆ کۆتایی شەو]]'' | [[لویی فردینان سلین]] | Louis-Ferdinand Céline | [[١٩٣٢]] |---------------------------------- | align="right" | ٧ | ''[[ھێشووەکانی تووڕەیی]]'' | [[جۆن ستاینبێک]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | John Steinbeck | [[١٩٣٩]] |---------------------------------- | align="right" | ٨ | ''[[زەنگەکان بۆ کێ دەنگیان لێ دێت]]'' | [[ئێرنست ھێمینگوەی]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Ernest Hemingway | [[١٩٤٠]] |---------------------------------- | align="right" | ٩ | ''[[مولن بزرگ]]'' | [[ئالێن فورنیە]] | Alain-Fournier | ١٩١٣ |---------------------------------- | align="right" | ١٠ | ''[[Froth on the Daydream]]'' {{En}} | [[بۆریس ڤیان]] | Boris Vian | [[١٩٤٧]] |---------------------------------- | align="right" | ١١ | ''[[ڕەگەزی دووھەم]]'' | [[سیمۆن دێ بۆڤوار]] | Simone de Beauvoir | [[١٩٤٩]] |---------------------------------- | align="right" | ١٢ | ''[[چاوەڕوانی گۆدۆ]]'' | [[ساموێل بێکیت]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Samuel Beckett | [[١٩٥٢]] |---------------------------------- | align="right" | ١٣ | ''[[بوون و نەبوون]]'' | [[ژان پۆل سارتر]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|15px]] | Jean-Paul Sartre | ١٩٤٣ |---------------------------------- | align="right" | ١٤ | ''[[ناوی گوڵی سوور]]'' | [[ئومبێرتۆ ئیکو]] | Umberto Eco | [[١٩٨٠]] |---------------------------------- | align="right" | ١٥ | ''[[مەجمەعولجەزایر گولاگ]]'' | [[ئەلکساندر سولژنیتسین]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Aleksandr Solzhenitsyn{{ھن}}(Александр Солженицын) | [[١٩٧٣]] |---------------------------------- | align="right" | ١٦ | ''[[وتەکان]]'' {{Fr icon}} | [[ژاک پرێڤێر]] | Jacques Prévert | [[١٩٤٦]] |---------------------------------- | align="right" | ١٧ | ''[[ئەلکۆڵەکان]]'' | [[گیوم ئاپولینر]] | Guillaume Apollinaire | ١٩١٣ |---------------------------------- | align="right" | ١٨ | ''[[گوڵی شین]]'' | [[ھێرژێ]] | Hergé | [[١٩٣٦]] |---------------------------------- | align="right" | ١٩ | ''[[بیرەوەرییەکانی کچێکی گەنج]]'' {{En}} | [[ئانە فرانک]] | Anne Frank | ١٩٤٧ |---------------------------------- | align="right" | ٢٠ | ''[[Tristes tropiques]]'' {{Fr icon}} | [[کلۆد لێڤی-شترۆس]] | Claude Lévi-Strauss | [[١٩٥٥]] |---------------------------------- | align="right" | ٢١ | ''[[جیھانی نوێی ئازا]]'' | [[ئالدۆس ھەکسلی]] | Aldous Huxley | ١٩٣٢ |---------------------------------- | align="right" | ٢٢ | ''[[١٩٨٤ (ڕۆمان)|١٩٨٤]]'' | [[جۆرج ئۆروێڵ]] | George Orwell | ١٩٤٩ |---------------------------------- | align="right" | ٢٣ | ''[[سەرکێشیەکانی ئاستریکس]]'' | [[ڕێنێ گوسینی]] و {{ھن}}[[ئەلبێرت ئودرزۆ]] | René Goscinny & Albert Uderzo | [[١٩٥٩]] |---------------------------------- | align="right" | ٢٤ | ''[[گۆرانیبێژی تاس]]'' | [[ئوژن یونسکۆ]] | Eugène Ionesco | ١٩٥٢ |---------------------------------- | align="right" | ٢٥ | ''[[سێ وتار لەبارەی تیۆریی مەیلی ڕەگەزی]]'' | [[زیگمۆند فرۆید]] | Sigmund Freud | [[١٩٠٥]] |---------------------------------- | align="right" | ٢٦ | ''[[L'Œuvre au noir]]'' {{Fr icon}} | [[مارگریت یورسنار]] | Marguerite Yourcenar | [[١٩٦٨]] |---------------------------------- | align="right" | ٢٧ | ''[[لۆلیتا]]'' | [[ولادیمیر ناباکۆڤ]] | Vladimir Nabokov | ١٩٥٥ |---------------------------------- | align="right" | ٢٨ | ''[[ئوولیس]]'' | [[جەیمز جۆیس]] | James Joyce | [[١٩٢٢]] |---------------------------------- |---------------------------------- | align="right" | ٢٩ | ''[[بیابانی تاتارەکان]]'' | [[دینۆ بوتزاتی]] | Dino Buzzati | ١٩٤٠ |---------------------------------- | align="right" | ٣٠ | ''[[درستکەرانی دراو]]'' | [[ئاندرێ ژید]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | André Gide | ١٩٢٥ |---------------------------------- | align="right" | ٣١ | ''[[سوارچاک لەسەر بان]]'' {{En}} | [[ژان ژیۆنۆ]] | Jean Giono | [[١٩٥١]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٢ | ''[[Belle du Seigneur]]'' {{Fr icon}} | [[ئەلبێرت کوھن]] | Albert Cohen | ١٩٦٨ |---------------------------------- | align="right" | ٣٣ | ''[[سەد ساڵ تەنیایی]]'' | [[گابریێل گارسیا مارکێز]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Gabriel García Márquez | [[١٩٦٧]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٤ | ''[[تووڕەبوون و ھات و ھاوار]]'' | [[ویلیام فاکنێر]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | William Faulkner | [[١٩٢٩]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٥ | ''[[ترز دیکرۆ]]'' | [[فرانسوا موریاک]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | François Mauriac | [[١٩٢٧]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٦ | ''[[زازی لە مێترۆدا]]'' | [[ریمۆند کنو]] | Raymond Queneau | [[١٩٥٩]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٧ | ''[[ئاژاوەی ھەستەکان]]'' | [[ئاشتفان تسوایگ]] | Stefan Zweig | [[١٩٢٧]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٨ | ''[[لەدەستچوو]]'' | [[مارگارت میچێل]] | Margaret Mitchell | [[١٩٣٦]] |---------------------------------- | align="right" | ٣٩ | ''[[خۆشەویستی خاتوو چترلی]]'' | [[دەیڤد ھێربرت لارنس]] | D. H. Lawrence | [[١٩٢٨]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٠ | ''[[کێوی جادوویی]]'' | [[توماس مان]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Thomas Mann | [[١٩٢٤]] |---------------------------------- | align="right" | ٤١ | ''[[سڵاو لە خەم]]'' | [[فرانسواز ساگان]] | Françoise Sagan | [[١٩٥٤]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٢ | ''[[خاۆشیی زەریا]]'' | [[ڤێرکۆر]]([[ژان برولر]]) | Vercors | [[١٩٤٢]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٣ | ''[[La Vie mode d'emploi]]'' {{Fr icon}} | [[جۆرج پرک]] | Georges Perec | [[١٩٧٨]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٤ | ''[[دڕندەی باسکرۆیل]]'' | [[ئارتەر کانن دۆیل]] | Arthur Conan Doyle | [[١٩٠١]]–[[١٩٠٢]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٥ | ''[[لەژێر خۆری شەیتان]]'' | [[جۆرج بێرنانۆس]] | Georges Bernanos | [[١٩٢٦]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٦ | ''[[گاتسبیی مەزن]]'' | [[فرانسیس ئێسکات کی فیتزجراڵد]] | F. Scott Fitzgerald | [[١٩٢٥]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٧ | ''[[ھەنەک]]'' | [[میلان کۆندرا]] | Milan Kundera | [[١٩٦٧]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٨ | '' [[تەحقیر]]'' | [[ئەلبێرتۆ موراویا]] | Alberto Moravia | [[١٩٥٤]] |---------------------------------- | align="right" | ٤٩ | ''[[مەرگی ڕاجێر ئاکروید]]'' | [[ئاگاتا کریستی]] | Agatha Christie | [[١٩٢٦]] |---------------------------------- | align="right" | ٥٠ | ''[[نادیا]]'' | [[ئاندرێ بێرتۆن]] | André Breton | [[١٩٢٨]] |---------------------------------- | align="right" | ٥١ | ''[[ئۆرۆلین]]'' | [[لویی ئاراگۆن]] | Louis Aragon | [[١٩٤٤]] |---------------------------------- | align="right" | ٥٢ | ''[[The Satin Slipper]]'' {{En}} | [[پۆل کلۆدل]] | Paul Claudel | [[١٩٢٩]] |---------------------------------- | align="right" | ٥٣ | ''[[شەش کەس لە گەڕان بەدوای نووسەرێکدا]]'' | [[لوئیجی پیراندێلۆ]] [[پەڕگە:Nobel prize medal mod.png|20px]] | Luigi Pirandello | [[١٩٢١]] |---------------------------------- |} == ئەمانەش ببینە == * [[١٠٠ باشترین ڕۆمان بەپێی کتێبخانەی مۆدێرن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی | بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Monde's_100_Books_of_the_Century| سەردێڕ=Le Monde's 100 Books of the Century | زمان= ئینگلیزی | سەردان= ٣ی نیسانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژە|فەڕەنسا|ھونەرەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:وێژەی فەڕەنسی]] [[پۆل:پێڕستی باشترین کتێبەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕۆمانەکان]] [[پۆل:کتێبەکانی فەلسەفە]] 180lry7vqv1i2wfw1swsvpdc90wmy3y 4 177584 1697256 1696075 2026-10-30T01:50:18Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 5 بابەت (کۆنتر لە ٤٨ کاتژمێر) بۆ [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی ٦]] 1697256 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(localcounter)s |algo = old(48h) |counter = 6 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[شۆبۆکس]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٥٨، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:SHOWBOX_Co.,_Ltd._(South_Korea)_logo.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:SHOWBOX Co., Ltd. (South Korea) logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٨، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} d77ytb81cw8m6a5s4vz47rbgr4186ei 0 178227 1697100 1696832 2026-10-29T20:07:58Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1697100 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Guwen Shangshu TNM.jpg|وێنۆک|پەڕەیەکی بەڵگەنامەکە کە ھی سەدەی حەوتەمی زاینییە لە مۆزەخانەی تۆکیۆ ھەڵگیراوە.]] '''کتێبی بەڵگەنامەکان''' یەکێکە لە پێنج کتێبە کلاسیکەکەی چین کتێبێکی گرنگە کە زانیاری مێژووی دێرینی چینی لەناو تۆمارکراوە. وە وەک [[فەلسەفەی سیاسی]] چین بۆ ٢٠٠٠ ساڵ کاری پێکراوە. == وەڕگێرە بەناوبانگەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Medhurst|یەکەم=W. H.|ناونیشان=https://archive.org/details/ancientchinasho00chingoog|سەردێڕ=Ancient China. The Shoo King or the Historical Classic|بڵاوکەرەوە=The Mission Press|ساڵ=١٨٤٦|شوێن=Shanghai|بەستەری نووسەر=Walter Henry Medhurst}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Legge|یەکەم=James|سەردێڕ=The Chinese Classics, volume III: the Shoo King or the Book of Historical Documents|بڵاوکەرەوە=Trubner|ساڵ=١٨٦٥|شوێن=London|بەستەری نووسەر=James Legge}} {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|کتێب}} {{پۆلی کۆمنز|The Classic of History}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:دەقە مێژووییە چینییەکان]] [[پۆل:دەقە چینییە کلاسیکەکان]] 4jotqadyutjzet6ugd72ouse6d2q43m 0 178445 1697245 1648818 2026-10-30T01:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697245 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورتەکەول | ناوی_فەرمی = کورتە کویل - Kurte kûîl | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Kurteh Kavil | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6173|frame-long=44.7196|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەرگەوەڕ|تەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1595 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 57 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورتەکەول''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کورتەکەول''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بێگۆزا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەکێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پێسان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٧) کەس و (١٢) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 5wynfij197uic31nlqkoo9h7xoyqhdl 0 178755 1697400 1648791 2026-10-30T10:35:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697400 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولیتان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کولیتان}}<br>{{lang-en| Kulitan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.845173| 44.538494}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کولیتان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.845173| 44.538494|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولیتان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٣) [[خێزان]] و (٦٥) کەس، کە (٢٧) [[نێر]] و (٣٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3xakhy9ztikcpe9ev5rw1qcgcn0rovc 0 178838 1697322 1667896 2026-10-30T05:50:19Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697322 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ڕژانی نەوتی سانتا باربارا لە یەکی شوباتی ١٩٦٩ لە کەناڵی سانتا باربارا لە نزیک شاری سانتا باربارا لە باشوری [[کالیفۆرنیا]] ڕوویدا. تا ئێستا گەورەترین ڕژانی نەوتە لە ئاوەکانی ئەمریکا دا ، هەروەها سێیەمین گەورە روودانی ڕژانە نەوتە لەجیهاندا ئەمیش دوای ڕژانە مەزنەکەی دیپواتەر هوورایزن لە ٢٠١٠ و ڕژانی ئیکسۆن ڤاڵدێز لە ١٩٨٩ . ڕووداوی ڕژانەکە بەهۆکاری لێدانێک بوو لە ٢٨ ی کانونی دووەمی ١٩٦٩ لە دووری ٦میل (١٠کم) لە کەناراوەکانی سەر پلاتفۆرمی نەوتی یەکێتی A لە کێڵگەی نەوتی دۆس کودرەس فلۆڕشال . لەماوەی دە ڕۆژدا، بە نزیکەیی٨٠ بۆ ١٠٠ هەزار بەرمیل (١٣ بۆ ١٦ هەزار م٣) نەوتی خاو ڕژا ناو کەناڵەکە و کەنارەکانی هەرێمی سانتا باربارا لە باشوری کالیفۆرنیا، هێڵی کەناراوەکان لەناوچەی گۆلێتەوە بۆ ناوچەی ڤێنتورای گرتەوە ،هەروەها کەناراوەکانی باکوری چوار دورگەکانی کەناڵی باکوریشی گرتەوە، لە ئەنجامدا پیس بوونێکی تەواوی ژینگەیی ڕوویدا و پتر لە ٣٥٠٠ باڵندەی [[دەریا]] مردن ، هەروەها هەزاران گیانەوەری دەریایی وەک دۆلفین و مۆرەی فیل و شێری دەریایی مردن .لە ئاکامدا توورەبوونێکی گشتی شەقامەکانی ئەمریکای گرتەوە و خۆپێشاندانەکان لە لایەن زۆرینەی میدیا ئەمریکیەکان ڕووماڵکران .خۆپێشاندانەکان بوونە هۆی دەرچوونی چەندین ماددەی یاسایی لەبارەی ژینگە و پاراستنی ژینگە . == پێشینە == بەهۆی هەبوونی بڕێکی زۆر لە نەوت لەجۆری بەردی و لمی لەژێر کەناڵی سانتا باربارا ، زیاتر لەسەد ساڵە ئەم ناوچەیە بووەتە جێی سەرنج بۆ پیشەسازیی نەوت . کەناری باشووری ناوچەی سانتا باربارا شوێنی یەکەم کونکردنی نەوتی دوور لە کەنار دەریایی جیهان بوو، کە لە ساڵی ١٨٩٦ لە پێرس لە کێڵگەی نەوتی یوڵی سەمەرلاند روویدا، تەنیا ٦ میل (١٠ کم) دوور بوو لە کۆمەڵگەی سەمەرلاند کە دوای ئەم دۆزینەوەیە سەمەرلاند بووە شارۆچکەیەکی گەورە و مەزنی بواری نەوت سازی . گەشەپێدانی نەوت لە کەناڵ و کەناراوە نزیکەکان هەر لە ڕۆژانی سەرەتاییە مشتومڕی زۆری لەسەر بوو ، چونکە لە کۆتایی سەدەی نۆزدەیەمدا شارەکە دەستی بە دامەزراندنی خۆی دەکرد وەک هاوینەهەوارێکی تەندروست و شوێنێکی گەشتیاری بە دیمەنە سروشتی و دراماتیکی و دڵرفێن . لە کۆتاییەکانی ١٨٩٠ کان کاتێک مەیدانی سەمەرلاند خەریکی بەر فراوانبوونی خۆی بوو بە ئاراستەی شاری سانتا باربارا، ببوە ناوچەیەکی سەرنج ڕاکێش بۆ سەیران و پیاسەی ئێوارانی خەڵکی سانتا باربارا ،ئەم خۆشیەی سەمەرلاند بووە هۆی ئەوەی چەندین میوانخانە لە ناوچەکە درووست بکرێن بۆ گەشتیاران . لە ساڵی ١٩٢٧ دۆزینەوەی نەوتی ڕۆژئاوای سانتا باربارا بووە هۆی گەشەسەندنی کێڵگەی نەوتی ئێڵوود . ئەمەش بووە هۆی ئەوەی شارەکە لە ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا دەوربدرێت بە کێڵگەی نەوتیەوە. لە ساڵی ١٩٢٩ کێڵگەی نەوتی مێسا لە ناو خودی شارەکەدا دۆزرایەوە لە تەنیشت کۆلێجی شاری سانتا باربارا ،خەڵکانێکی زۆر دژی ئەم وەبەرهێنانەی نەوت بوون بەڵام قازانج و ئاسانی پارەی نەوت هەموو ئەم دەنگە ناڕازیانەی کپ کرد . بەهۆی پێشکەوتنی تەکنەلۆژیا و پیشەسازی نەوت وردە وردە ڕێگەی کونکردنی خاک بۆ نەوت دوورتر و دوورتر لە کەنار دەریا ئەنجام دران ، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە کونکردن لە نزیک سیف بیچ و لۆنگ بیچ و لە ناوچەکانی دیکەی کەناراوەکانی باشوری کالیفۆرنیا کان و بیری نەوتی هەڵکەندران ، یەکەم دوورگەی ناوچەکە لە ساڵی ١٩٥٨ لە لایەن کۆمپانیای ڕیچفیلد ئۆیل ەوە هەڵکەندرا . ناوی دوورگەکەش بوو بە دوورگەی ڕیچفیلد، ئێستا دوورگەی ڕینکۆن، لە ٤٥ پێ (١٤ م) لە ناو دەریا لە نزیک پونتا گۆردا لە نێوان کارپێنتێریا و ڤێنتورا دروست کراوە، بۆ ئەوەی سنووری دووری ئاوی کێڵگەی نەوتی ڕینکۆن بسەپێنێت. لە کەناڵی سانتا باربارا ، جیۆلۆجییەکان بۆیان دەرکەوت کە ڕەوتی گۆمە نەوتیەکان لە کێڵگە نەوتیەکانی ڕیکۆن و ڤینتورای کۆتاییان پێنەدەهات ، بەڵکو لەژێر کەناڵەکەدا درێژکرایەوە . لێکۆلەران بۆ دۆزینەوەی نەوت بەدوای ڕێگاکانی کونکردن لە ئاوە قوڵەکان کەوتن بەم هۆیەوە [[بومەلەرزە]]لە ژێر کەناڵەکەدا پاش ماوەیەکی کەم لە دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] دەستی پێکرد، کە بوونە هۆی تێکدانی خانووی هاوڵاتیان و مردنی سەدان هەزار لە ماسی دەریا ، هاوڵاتیانی ناوچەکە و هەروەها سانتا باربارا دژایەتی ئەو کردەوەیەیان کرد، لەگەڵ ئەوەشدا بەردەوام بوو . لەگەڵ ئەوەشدا زنجیرەیەک کاری یاسایی و یاسادانان ، دروستکردنی سەکۆی نەوتی و کونکردنی خاکی دواخست تا ناوەڕاستی دەیەی ١٩٦٠ . کۆنگرێس لە ساڵی ١٩٥٣ دا لە کەنارەکە( کەناردەریا) کە بە (تایملاند) ناسراوە، هەموو ئەو زەویانەی بە ویلایەتەکان بەخشی ئەمەش دوای دوو ساڵ لە هەوڵ و کۆشش لەگەڵ ئەنجومەنی یاسادانانی دەوڵەت ، سانتا باربارا گەیشتە سازانێک لەگەڵ کۆمپانیا نەوتییەکاندا، بەم شێوازە؛ نابێت لە دووری ١٦ میل زیاتر و ٣ میل بەباری پانی زیاتر لە تەنیشت شاری سانتا باربارا زەوی کون بکرێت . لەدوای ئەمەدا چەندین کێڵگەی گەورەی نەوت لە ئاوی دەوڵەتدا درووستکران بەتایبەت لەدوای ساڵی ١٩٥٧ پەرەسەندنی زیاتریان بەخۆوە بینی. پەرەپێدانی ئەم کێڵگە نەوتیانە دەست پێ دەکات لەگەڵ یەکەم پلاتفۆرمی نەوتی دوور لە کەنار – هازل - کە لە ساڵی ١٩٥٧ دروست کرا ، دواتر کێلگەی هازل، لە ساڵی ١٩٦٠ دروست کرا . هەردوو پلاتفۆرمەکە چوونە ناو کێڵگەی نەوتی سەمەرلاند دوور لە کەنار دەریا ، وە بە ئاسانی لە سانتا بارباراوە لە ڕۆژێکی ڕووندا ئەم کێڵگانە دیار بوون. پلاتفۆرمی هۆڵی لە بەشی دوور لە کەنار و کێڵگەی نەوتی ئێڵوود نزیکەی ١٥ میل (٢٤ کم) لە ڕۆژئاوای سانتا باربارا، لە ساڵی ١٩٦٥ دا جێگەی خۆی کردەوە. پەرەپێدانی کرێنی ئاوی و تەکنەلۆژیا پەرەی زیاتری بەو کێلگانە دا ،لێکۆلینەوەکانی دوای ئەو زنجیرە بومەلەرزانەی کەناڵەکە دەریخست کە ڕەنگە هۆکارەکەی نەوتەکەی ئەوێ بێت ، بۆیە حکومەتی فیدراڵی دەستبەرداری بەشی کەناڵی سانتا باربارای لەدەرەوەی ئەو ٣ میل ( ٥ کم ) ە بوو ، ئەمەش بەهۆی بڕیارێکی دادگای باڵای ١٩٦٥ . یەکەم فرۆشتنی کرێنامە لە ١٥ی کانونی یەکەمی ١٩٦٦ دا ڕوویدا. == ڕژانی نەوت == پلاتفۆرمی A لە قوڵی ٨٨ پێ (٥٧ م) ئاو، لەدووری ٥.٨ میل (٩ کم) لە کەناراوی سەمەرلاندەوە شوێنی بۆ دادەنرێت ٥٧ بەرینەی کونکردنی زەوی بۆ بیرەکان هەبوو کە لە گۆشەی جیاوازەوە بە ئاڕاستەی ئاودا دەجولان بۆ ناو خاکی نەوتی ژێر دەریاوە . لەکاتی ڕژانەکەدا یەکێک بووە لە دوازدە سەکۆکە پێشتر لە ئاوەکانی دەرەوەی کالیفۆرنیا کاری دەکرد، یەکێکیش بوو لەو دوو پلاتفۆرمەی کە لەلایەن یەکێتی ئۆیڵەوە لە کێڵگەی دۆس کودرەس کاری پێدەکرا.پێشتر چوار بیرە نەوتی لە سەکۆی نوێی کونکردووە، هەرچەندە هێشتا کونکردنی چوارەمی نەخرابووە بەرهەمهێنانەوە کاری پێنجەمی بەڕێوە بوو. لە بەرەبەیانی ٢٨ ی کانونی دووەمی ١٩٦٩ دا کرێکاران بیرەکەی پێنجەم ، ئەی - ٢١ ، بە قوڵایی کۆتایی ٣٤٧٩ پێ ( ١٠٦٠ م ) گەیشتن ، کە تەنیا لە ١٤ ڕۆژدا ئەم قووڵاییەیان هەڵکەندبوو . لەم قووڵاییەدا لولەکان تەنها ٢٣٩ پێ (٧٣ مەتر) بە پۆڵا داپۆشرابوو؛ ئەوەی تر بە تەنێکی بێ هێزتر و نەرمتر درووست کرابوو تاوەکو کرێکاران بتوانن ئاسانتر کاری لەگەڵدا بکەن .لەکاتی کارکردن ڕۆن و گاز و قوڕی هەڵکۆڵین بە هەوادا هەڵیانکرد و بە خەستی دەپرژانە دەریاوە. هەندێکیان هەوڵیاندا کە ڕێگری بکەن، بەڵام بەهۆی بەرزی فشارەوە کە زیاتر بوو لە ١٠٠٠ پاوەند بۆ هەر ئینچ چوارگۆشەیەک (٧ ئێم پی ئەی) کۆنترۆلکردنی مەحال بوو؛ هەموو کرێکارەکان جگە لەوانەی کە هەوڵی کۆنترۆلکردنیان دەدا ڕایان کرد و سەرپشتی سەکۆیەکەیان چۆڵکرد، بەهۆی مەترسی تەقینەوەی ئەو گازە سروشتییە زۆرانەی کە لە کونەوە دەردەپەرین؛ لە کۆتاییدا کرێکاران دوایین شێوازی تاقی کردنەوەیان ئەنجام دا کە فرێدانی بۆریی سەلامەتی بوو بۆ ناو چاڵەکە کە نزیکەی ٠.٥ میل (٨٠٠ م) درێژ بوو، پاشان تێکشکاندنی لوتکەی بۆریی بیر لە لاکان بە جووتێک "بەرامی کوێر"، بلۆکە پۆڵاییە زۆرەکان پێکەوە بە هێزی پێویستەوە خۆیان دابەزاند بۆ ئەوەی هەموو شتێک لە بیرەکە ڕابوەستێت. بە شێوەیەکی ئاسایی، بیرێکی دوور لە کەنار، بە لایەنی کەمەوە بە ٣٠٠ پێ (٩١ م) لە کاسەی گەیەنەر دروست دەکرێت، ئەمەش بەپێی ڕێنماییە فیدراڵییەکان ، هەروەها نزیکەی ٨٧٠ پێ (٢٧٠ م) بۆڕی پۆڵای ناوەندی لە خۆی گرتبوو سەرجەم ئەم بۆرییانە پڕبوون لە نەوت و گاز، دواتر نەوت و گاز ەکە بیری بۆڕی بەجێ هێشت ، ڕاست لە نێو بەردە نەرمەکانی سەر زەوی کەناڵی سانتا باربارای داتاشی و بڕێکی زۆر لە نەوت و گازی فڕێدا بۆ سەر ڕووی ئاوەکە ، کە بە خێرایی چینێکی ئەستووری نەوتی درووست کرد و بەهەموو لایەکدا بڵاو بوویەوە . == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|1969 Santa Barbara oil spill}} [[پۆل:ژینگەزانی]] [[پۆل:ئەمریکا]] [[پۆل:نەوت]] [[پۆل:پیشەسازی]] qt4449ziubmxcxztiszbmcjbkx154i2 0 178865 1697347 1648806 2026-10-30T07:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697347 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورمک | ناوی_فەرمی = Qurmik - قورمیک - Qirmik | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.9425|frame-long=44.6433|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سۆما ئەڤراز|سۆما ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1958 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 262 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورمک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سۆما ئەڤراز]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کورمک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەزەن]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پیرانجغ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەلەخڕ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەبدی بەگ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٦٢) کەس و (٤٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] hka018gnh3j98a75a8or5myfj5m1tm1 0 179303 1696938 1543314 2026-10-29T13:40:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1696938 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: IJskristallen Silhouet.jpg|وێنۆک|.]] '''کریستاڵی سەھۆڵی''' یان '''سەھۆڵی شێوە کریستاڵی'''، بریتین لەکریستاڵی پتەوی سەھۆڵی کە ڕێکخستنی ئەتۆمیان بە باری درێژی جۆراوجۆر ھەڵکەوتووە. ھەریەکە لە ستوونی شەشگۆشەیی و گرمۆڵەی شەشگۆشەیی و کریستاڵی نوک تیژ و تۆزی ئەڵماس لەخۆ دەگرێت. == شلۆڤەکردن == ھاوشێوە ڕێزبوونی کریستالیانەی پاڵ یەکتری بەھۆی گەشەی بەستن ەوە، (واتە گۆڕینی لە دۆخی ھەڵمی بۆ ڕەقی بەبێ ئەوەی بەدۆخی شلی دابڕۆن) گۆڕینی ھەڵمی [[ئاو]] بۆ کریستاڵی سەھۆڵی. بە پشت بەستن بە پلەی نزمی گەرمی و شێی ژینگەیی، کریستاڵە سەھۆڵییەکان دەتوانن لە شێوازی شەشگۆشەیی سەرەتایییەوە بۆ چەندین شێوەی ھاوسێ پەرە بسێنن. شێوەی گونجاو بۆ کریستاڵی سەھۆڵی شێوەکانی ستوونی و سپێڵ و قاپ و دندریتن. ئەم شێوانەی کریستاڵ دەگۆڕدرێن ئەگەر ھاتوو کریستاڵەکان بجوڵێن بۆ ئەو ھەرێمانەی کە باری ژینگەیی جیاوازیان ھەیە، کریستاڵەکان خۆیان دەگونجێنن یاخود دەگونجێندرێن لەگەڵ ئەو کەشەی کە تێی دەکەوێت ڕەنگە لەکاتی گۆڕانی بەردەوامی ژینگەکەی شێوەکەی ھەندێک تێکەڵی دروست بکات.<ref>https://www.worldcat.org/title/fundamentals-of-physics-and-chemistry-of-the-atmosphere/oclc/46320998</ref> پلەی گەرما و ڕادەی شێ بەرپرسن لە شێوە جیاوازەکانی کریستاڵی سەھۆڵی. کریستاڵی سەھۆڵیش بەرپرسیارە لە پیشاندانی جۆراوجۆرییەتی [[تەوشک]]ی [[زەوی]].<ref>https://www.worldcat.org/title/atmospheric-halos/oclc/28724110</ref> ھەورە سەھۆڵینەکان لە کریستاڵی سەھۆڵ پێکھاتوون، کە لە ھەرە بەناوبانگترینیان ھەوری سیرۆو تەمی سەھۆڵین. پەلەھەورە سپی و بچووکەکانی ئاسمانێکی شین کریستاڵی سەھۆڵین. ئەم ھەورە سپیانە لە تەوشکدا دەتوانێت نیشانەی ئەوە بێت کە تەوژمێکی کەشوھەوا (باران) نزیک دەبێتەوە، بەو ھۆیەی ھەوای شێدار بۆ ئاستی بەرز ھەڵدەکرێت و بۆ کریستاڵی سەھۆڵی بەرەو دۆخی ڕەق بوون دەچێت. == ئەندازەیی == لە [[پلەی گەرمی]] و فشاری ناڕووندا، گەردیلەکانی ئاو شێوەی V یان ھەیە. گۆشەی ١٠٥ پلە لە نێوان دوو گەردیلەکەی ھایدرۆجین و تاکەگەردیلەکەی [[ئۆکسجین]] ھەیە. بۆیە شێوەی شەش پاڵو دەنوێنن. [[پەڕگە: Hexagonal.svg|وێنۆک|.]] === کریستاڵی چوارگۆشەیی === کریستاڵی سەھۆڵی چوارگۆشە لە پلەی گەرمی بەرزدا دروست دەبێت، کاتێک لە نێوان دوو چینی گرافن دا دەگوشرێ. ماددەکە قۆناغێکی نوێی کریستاڵی سەھۆڵە، دوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد زانراوە کە ھەڵمی ئاو و ئاوی شلە دەتوانێت بە لاڕێکانی ئۆکسیدی گرافن دا تێپەڕبێت، کە شێوەی جیاواز لەچاو گەردیلەکانی بچووکتری وەک ھیلیۆم دروست دەکات. وا بیردەکرێتەوە کە دەکرێت کاریگەرییەکە لەلایەن ھێزی ڤان دێر واڵسەوە ڕووی دابێت کە ڕەنگە زیاتر لە ١٠ ھەزار فشاری تەوشکی خرابێتە سەر تاوەکو ئەم کارلێکە ڕووی دابێت.<ref>https://www.zmescience.com/science/chemistry/graphene-square-ice-0534534/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ice crystals}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|جوگرافیا|کەشوھەوا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شەختە]] m3kxs05iykdc4rwcvq11o2mvswe7bf0 1697090 1696938 2026-10-29T20:03:37Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697090 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە: IJskristallen Silhouet.jpg|وێنۆک|.]] '''کریستاڵی سەھۆڵی''' یان '''سەھۆڵی شێوە کریستاڵی'''، بریتین لەکریستاڵی پتەوی سەھۆڵی کە ڕێکخستنی ئەتۆمیان بە باری درێژی جۆراوجۆر ھەڵکەوتووە. ھەریەکە لە ستوونی شەشگۆشەیی و گرمۆڵەی شەشگۆشەیی و کریستاڵی نوک تیژ و تۆزی ئەڵماس لەخۆ دەگرێت. == شلۆڤەکردن == ھاوشێوە ڕێزبوونی کریستالیانەی پاڵ یەکتری بەھۆی گەشەی بەستن ەوە، (واتە گۆڕینی لە دۆخی ھەڵمی بۆ ڕەقی بەبێ ئەوەی بەدۆخی شلی دابڕۆن) گۆڕینی ھەڵمی [[ئاو]] بۆ کریستاڵی سەھۆڵی. بە پشت بەستن بە پلەی نزمی گەرمی و شێی ژینگەیی، کریستاڵە سەھۆڵییەکان دەتوانن لە شێوازی شەشگۆشەیی سەرەتایییەوە بۆ چەندین شێوەی ھاوسێ پەرە بسێنن. شێوەی گونجاو بۆ کریستاڵی سەھۆڵی شێوەکانی ستوونی و سپێڵ و قاپ و دندریتن. ئەم شێوانەی کریستاڵ دەگۆڕدرێن ئەگەر ھاتوو کریستاڵەکان بجوڵێن بۆ ئەو ھەرێمانەی کە باری ژینگەیی جیاوازیان ھەیە، کریستاڵەکان خۆیان دەگونجێنن یاخود دەگونجێندرێن لەگەڵ ئەو کەشەی کە تێی دەکەوێت ڕەنگە لەکاتی گۆڕانی بەردەوامی ژینگەکەی شێوەکەی ھەندێک تێکەڵی دروست بکات.<ref>https://www.worldcat.org/title/fundamentals-of-physics-and-chemistry-of-the-atmosphere/oclc/46320998</ref> پلەی گەرما و ڕادەی شێ بەرپرسن لە شێوە جیاوازەکانی کریستاڵی سەھۆڵی. کریستاڵی سەھۆڵیش بەرپرسیارە لە پیشاندانی جۆراوجۆرییەتی [[تەوشک]]ی [[زەوی]].<ref>https://www.worldcat.org/title/atmospheric-halos/oclc/28724110</ref> ھەورە سەھۆڵینەکان لە کریستاڵی سەھۆڵ پێکھاتوون، کە لە ھەرە بەناوبانگترینیان ھەوری سیرۆو تەمی سەھۆڵین. پەلەھەورە سپی و بچووکەکانی ئاسمانێکی شین کریستاڵی سەھۆڵین. ئەم ھەورە سپیانە لە تەوشکدا دەتوانێت نیشانەی ئەوە بێت کە تەوژمێکی کەشوھەوا (باران) نزیک دەبێتەوە، بەو ھۆیەی ھەوای شێدار بۆ ئاستی بەرز ھەڵدەکرێت و بۆ کریستاڵی سەھۆڵی بەرەو دۆخی ڕەق بوون دەچێت. == ئەندازەیی == لە [[پلەی گەرمی]] و فشاری ناڕووندا، گەردیلەکانی ئاو شێوەی V یان ھەیە. گۆشەی ١٠٥ پلە لە نێوان دوو گەردیلەکەی ھایدرۆجین و تاکەگەردیلەکەی [[ئۆکسجین]] ھەیە. بۆیە شێوەی شەش پاڵو دەنوێنن. [[پەڕگە: Hexagonal.svg|وێنۆک|.]] === کریستاڵی چوارگۆشەیی === کریستاڵی سەھۆڵی چوارگۆشە لە پلەی گەرمی بەرزدا دروست دەبێت، کاتێک لە نێوان دوو چینی گرافن دا دەگوشرێ. ماددەکە قۆناغێکی نوێی کریستاڵی سەھۆڵە، دوای لێکۆڵینەوەیەکی ورد زانراوە کە ھەڵمی ئاو و ئاوی شلە دەتوانێت بە لاڕێکانی ئۆکسیدی گرافن دا تێپەڕبێت، کە شێوەی جیاواز لەچاو گەردیلەکانی بچووکتری وەک ھیلیۆم دروست دەکات. وا بیردەکرێتەوە کە دەکرێت کاریگەرییەکە لەلایەن ھێزی ڤان دێر واڵسەوە ڕووی دابێت کە ڕەنگە زیاتر لە ١٠ ھەزار فشاری تەوشکی خرابێتە سەر تاوەکو ئەم کارلێکە ڕووی دابێت.<ref>https://www.zmescience.com/science/chemistry/graphene-square-ice-0534534/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ice crystals}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|جوگرافیا|کەشوھەوا}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شەختە]] 03kz5mu543165fm94yzs0cchovax4y8 0 180923 1697386 1685533 2026-10-30T10:26:31Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1697386 wikitext text/x-wiki '''١٠٠ باشترین ڕۆمان بەپێی کتێبخانەی مۆدێرن'''، پێرستێکی باشترین ڕۆمانەکانی زمانی ئینگلیزییە کە لە سەدەی بیستەمدا لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن کتێبخانەی مۆدێرنەوە دەستنیشان کراون، ئەم ١٠٠ ڕۆمانە لە نێوان ٤٠٠ ڕۆمانی کتێبخانەی مۆدێرندا ھەڵبژێردراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Woodbury |first=Jessica |ڕێکەوت=2017-08-23 |سەردێڕ=Back Away From that 100 Best Novels List |ناونیشان=https://bookriot.com/100-best-novels-list/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-30 |وێبگە=BOOK RIOT |زمان=en-US}}</ref> ئامانجی لیستەکە ئەوە بوو کە "کتێبخانەی مۆدێرن بخاتە بەردەم سەرنجی خەڵک" و هاندانی فرۆشتنی کتێبەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لویس، پۆڵ (٢٠ی تەمموزی ١٩٩٨) |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?mcubz=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220121165647/https://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?mcubz=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=لە ئەسڵیەوە لە ٢١ی ژانویەی ٢٠٢٢.}}</ref> لیستێکی جیاوازی ١٠٠ باشترین پەرتووکی ناخەیاڵیی سەدەی بیستەم لەلایەن کتێبخانەی مۆدێرن لە هەمان ساڵدا ئامادە کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Modern Library Top 100 - Penguin Random House |ناونیشان=https://sites.prh.com/modern-library-top-100 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-30 |وێبگە=sites.prh.com |زمان=en}}</ref> لەم پێرستەدا ڕۆمانی [[ئوولیس]]ی [[جەیمز جۆیس]] لە ڕیزبەندییەکەدا پلەی یەکەمی بەدەست ھێنا و دوای ئەوە [[گاتسبیی مەزن]] و دەموچاوی پیاوە ھونەرمەندەکە لە گەنجیدا، پلەی دووەم و سێیەمیان بەدەست ھێنا. تازەترین ڕۆمانی ناو پێرستەکە ئیرۆنوید لەلایەن ویلیام کەنەدییەوە نووسراوە و کۆنترین کتێبەکان، کتێبی خوشکەکانی کارین (١٩٠٠)، لەلایەن تیۆدۆر درایزەر و یەزدان جیم (١٩٠٠) لەلایەن جۆزێف کۆنرادەوە. == پێرست == لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٨دا، دامەزراوەی کتێبخانەی مۆدێرن ڕاپرسییەکی لەنێوان دەستەی نووسەرانیدا ئەنجام دا بۆ زانینی ڕایان دەربارەی ١٠٠ باشترین ڕۆمان. دەستەی پێداچوونەوە لە دانیاڵ جەی بوورستین، ئەی ئێن بایات، کریستۆفەر سێرف، شێلبی فووت، وارتان گریگۆریان، ئادمۆند مۆریس، جۆن ڕیچاردسۆن، ئارسر شلیسینگەر جونیۆر، ویلیام ستایرۆن و گۆر ڤیدال پێکهاتبوو. جگە لە گریگۆریان، بەرهەمەکانی هەموویان لەلایەن ڕاندۆم هاوس یان ناوەندە پەیوەندیدارەکانیەوە بڵاو کرابوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لویس، پۆڵ (٢٠ی تەمموزی ١٩٩٨). "'یولیسس' لە لوتکەدا ١٠٠ باشترین ڕۆمانی هەڵبژارد" |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?mcubz=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220121165647/https://www.nytimes.com/1998/07/20/books/ulysses-at-top-as-panel-picks-100-best-novels.html?mcubz=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=لە ئەسڵیەوە لە ٢١ی ژانویەی ٢٠٢٢.}}</ref> ١٠ کتێبی یەکەمی ئەم پێڕستە، بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=١٠٠ باشترین ڕۆمانی مۆدێرن لایبرەری - پەنگوین ڕاندۆم هاوس |ناونیشان=https://sites.prh.com/modern-library-top-100 |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-30 |وێبگە=sites.prh.com |زمان=en}}</ref> {|class="wikitable sortable" |- !پۆل !ساڵ !سەردێڕ !نووسەر |- align="right" |align="right"|١. |١٩٢٢ |''[[ئوولیس]]'' |[[جەیمز جۆیس]] |- align="right" |align="right"|٢. |١٩٢٥ |''[[گاتسبیی مەزن]]'' |[[ئێف. ئێسکات فیتزجراڵد]] |- align="right" |align="right"|٣. |١٩١٦ |''[[دمووچاوی پیاوە ھونەرمەندەکە لە گەنجیدا]]'' |[[جەیمز جۆیس]] |- align="right" |align="right"|٤. |١٩٥٥ |''[[لۆلیتا]]'' |[[ڤلادیمیر نابۆکۆڤ]] |- align="right" |align="right"|٥. |١٩٣٢ |''[[جیھانی نوێی ئازا]]'' |[[ئالدۆس ھەکسلی]] |- align="right" |align="right"|٦. |١٩٢٩ |''[[تووڕەیی و ھات و ھاوار]]'' |[[ویلیام فاکنەر]] |- align="right" |align="right"|٧. |١٩٦١ |''[[کاچ ٢٢]]'' |[[جوزێف ھلێر]] |- align="right" |align="right"|٨. |١٩٤٠ |''[[تاریکی لە نیوەڕۆدا]]'' |[[ئارتەر کستلر]] |- align="right" |align="right"|٩. |١٩١٣ |''[[کوڕان و ئەوینداران]]'' |[[دی ئێچ لارنس]] |- align="right" |align="right"|١٠. |١٩٣٩ |''[[ھێشووەکانی تووڕەیی]]'' |[[جۆن ستاینبێک]] |} == ئەمانەش ببینە == *[[١٠٠ کتێبی سەدەی لو مۆند]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == *[http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-novels/ لیستی کتێبخانەی مۆدێرن] *[https://www.nytimes.com/library/books/072098best-novels-list.html پێداچوونەوەکانی کتێبی نیویۆرک تایمز بۆ ١٠٠ ڕۆمانەکە] {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|زانست|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٩٨ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:پێڕستی باشترین کتێبەکان]] [[پۆل:پێڕستی ڕۆمانەکان]] 1iuzs07oshi3vh6zts9ptzq5nlg7frk 14 181620 1696953 797829 2026-10-29T16:21:43Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|T. S. Eliot Prize winners}} 1696953 wikitext text/x-wiki {{دەروازە|شیعر}} {{پۆلی کۆمنز|T. S. Eliot Prize winners}} g483eqgsxlvlyy3dizv4hqqel1s4xtd 0 181643 1697213 1534481 2026-10-30T01:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1697213 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پاشا کوانگی ژۆو''' ({{بە چینی|周匡王، خوێندنەوە: ژۆو کوانگ وانگ}}) ناوی کەسی: '''جی بان'''،<ref>''Trình Doãn Thắng, Ngô Trâu Cương, Thái Thành (1998), Cố sự Quỳnh Lâm, NXB Thanh Hoá''</ref> دوازدەیەم پاشای [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] بوو، و ھەشتەم پاشای [[ڕۆژھەڵاتی ژۆو|بەشی ڕۆژھەڵات]] بوو لە مێژووی دێرینی چین. کە سەردەمی فەرمانڕەواتییەکەی لە ٦١٢ی پێش زاین تا ٦٠٧ی پێش زاین بوو. بۆ ماوەی شەش ساڵ فەرمانڕەوایەتی کرد ناوی دوای مردن "کوانگ" بوو، == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/King_Kuang_of_Zhou|سەردێڕ=کوانگی ژۆو|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}* {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%91%A8%E5%8C%A1%E7%8E%8B|سەردێڕ=کوانگی ژۆو|زمان=چینی|سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} * {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نەزانراو]] [[پۆل:پاشاکانی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 8jatqkhteqyz0a7dby2dv0ctjqgwlly 0 182064 1697070 1534350 2026-10-29T19:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ڕۆمانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697070 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کلاوس یۆھانس''' (لەدایکبووی ١٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩) سیاسەتوانێکی ڕۆمانییە کە وەک پێنجەمین [[سەرۆک کۆماری ڕۆمانیا]] خزمەتی کردووە. ئەو لە ساڵی ٢٠١٤دا بووبە پێشرەوی پارتی نیشتمانیی لیبرالی (PNL). لە ٢٠٠٠ یۆھانس وەک پارێزگاری شاری سیبیو دەستنیشان کرا کە نوێنەری دیموکراتییەتی ئەڵمانییەکان بوو لە ڕۆمانیا، ھەرچۆنێک بێت پێشوو تر قسەکەرانی ئەڵمانی لە شاری سیبیو بووبە کەمینە، یۆھانس براوەیەکی سوپرایز بەخش بوو کە دووبارە ھەڵبژێدرایەوە لە ٢٠٠٤، ٢٠٠٨، ٢٠١٢، لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩، بۆ چوار گرووپی سیاسی لە پەرلەمان، جگە لە پارتی دیموکراتی لیبرالی (PDL)، سەرۆکی پێشووی ئەوسا ترایان یۆھانسی وەک کاندیدی پۆستی سەرۆک وەزیرانی ڕۆمانیا پێشنیار کرد، ھەرچۆنێک بێت دوای چەن دژایەتییەک لە ھەمان ساڵ کاندید کرا بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، لەلایەن پارتەکانی لیبرالی نیشتمانی، پارتی کۆمەڵایەتی دیموکراتی.{{ژێدەر پێویستە}} == سەرۆک وەزیران == لە ٢١ی تشرینی یەکەم لە پەرلەمان بەھەبوونی ٢٥٢ دەنگی بەڵێ، (پارتەکانی PSD, PNL, UDMR, گرووپەکانی تریش) و بە ھەبوونی ٢ دەنگی نەخێر داوا لە سەرۆک کرا کە یۆھانس وەک سەرۆک وەزیرانی ڕۆمانیا دەست نیشان بکات. == سەرۆکایەتی == لە ١١ی ئابی ٢٠١٤ یۆھانس وەک کاندید بۆ پۆستی سەرۆکایەتی لە تشرینی دووەم ھەڵبژاردرا، لەیەکەم خولی سەرۆکایەتی %٣٠٫٣٧ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا لە کۆتا و دووەم خول بە ھەبوونی %٥٤٬٤٣ دەنگ وەک سەرۆکی ڕۆمانیا ھەڵبژێردرا. لە ٢١ کانوونی یەکەم یۆھانس وەک سەرۆکی ڕۆمانیا دەست بەکاربوو، و ئامانجی خستە سەر جەنگان دژی گەندەڵی و بەرەو پێشبردنی سیستەمی دادپەروەری لە ڕۆمانیا == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Klaus_Iohannis|سەردێڕ=Klaus Iohannis|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{سەرۆکی وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}}{{تووڵی دەروازە|ڕۆمانیا|مێژوو|4=ژیاننامە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Klaus Iohannis}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ڕۆمانیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:کاندیدکراوەکان بۆ سەرۆکایەتی ڕۆمانیا]] [[پۆل:شارەوانەکانی شارەکانی ڕۆمانیا]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ڕۆمانیا]] [[پۆل:خەڵکی ڕۆمانی بە ڕەگەز ئەڵمانی]] ivwy8boottni8w6a8593w8fd8gta3cf 0 182753 1697398 1648794 2026-10-30T10:34:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697398 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولق | ناوی_فەرمی = Kûliq - کولق - Kavalaq | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6219|frame-long=45.0592|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە|چەمێ ڕەوزە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1330 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 379 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولق''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کولق''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زایە کەندی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەنجاوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شۆرکەند]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[پیرمۆراد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٧٩) کەس و (١٠٧) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] dc4r8elja59hvn3rfncx27w7nahcagv 0 183025 1697361 1648800 2026-10-30T07:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697361 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوسەئاوا | ناوی_فەرمی = Kûseava - کوسەآباد - Kusehabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.4488|frame-long=45.1877|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تورکەمان|تورکەمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1287 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 198 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوسەئاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تورکەمان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوسەئاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[فەقیەبەگلوو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەلەرا ئاغاتاغی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئۆردووشاھی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەتالی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٩٨) کەس و (٥١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] c992tpe04kv77v8qcbum2hfk1iptyr3 14 183393 1697149 799798 2026-10-29T21:24:46Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697149 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Awards by country}} [[پۆل:چاند بەپێی وڵات]] [[پۆل:پۆلەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:پاداشتەکان]] df1swta2dtu08iko3b56qyqab14c4l7 0 183885 1697301 1648815 2026-10-30T04:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697301 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوردلەر | ناوی_فەرمی = Kordlar - کردلر - Kurdler | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.5658|frame-long=45.2177|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری بەکشلوچای|بەکشلوچای]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1285 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 900 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوردلەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەکشلوچای]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''کوردلەر''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گوڵمانخانە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەراجلی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[میاوەق]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارغالی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٠٠) کەس و (٢٦٩) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کورەسوننی]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == لە ڕۆژھەڵاتی ئەم گوندەدا گردی کوردلەری لێیە کە لە شێوەی ھێلکەدایە، کە ڕووبەرەکەی نزیکەی (٢)ھێکتار دەبێت و بەرزییەکەی جیاوازە لە (١٠م)ەوە دەست پێ دەکات بۆ (٥٠م). لەکۆتایی دەسەڵاتی ڕژێمی شادا، کۆمەڵێک لە زانایانی شوێنەواری ئێرانی و نەمسایی لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرد و دواتر زانایانی شوێنەواری ڕووسی لێکۆڵینەوەیان لێکرد و پاشماوە دۆزراوەکانیان بردە مۆزەخانە. لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکان دەرکەوت کە شوێنێکی نیشتەجێ بوونە و دیوارەکانی لە قوڕ دروستکراوە و لەھەندێ شوێندا لە بەرد دروستکراوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 6rvk43uu8zfd82f6cuk080w2h1a5ibw 0 184517 1697452 1695804 2026-10-30T11:58:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697452 wikitext text/x-wiki {{Infobox Political post|post=سەرۆک وەزیران|member_of=[[State Council of South Korea|State Council]]<br>[[:ko:대한민국 국가안전보장회의|National Security Council]]|salary=[[₩ وۆن]]191,000,000<br>($163,000) ساڵانە<ref name="auto5">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20180116000382|سەردێڕ=President's annual salary set at W225m|یەکەم=The Korea|دوایین=Herald|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.koreaherald.com}}</ref>|deputy=[[Deputy Prime Minister of South Korea]]|succession=First|precursor=Prime Minister of the [[Provisional Government of the Republic of Korea]]|inaugural=[[لی بیۆم-سیۆک (سەرۆک وەزیران)|لی بیۆم-سیۆک]]|formation={{start date and age|df=y|1948|7|31}}|constituting_instrument=[[Constitution of South Korea|South Korean constitution]]|incumbentsince=14 May 2021|incumbent=[[کیم بۆ-کیوم]]|image=|termlength=هیچ ماوەیەکی جێگیر نییە, بە ویستی سەرۆکە|seat=[[سێئول]], [[کۆریای باشوور]]|residence=چۆنگری گۆنگگوان|appointer=[[President of the Republic of Korea|سەرۆک]]<br>(Subject to the [[National Assembly (South Korea)|National Assembly's]] approval)|body=the<br>کۆماری کۆریا|nominator=[[سەرۆکی کۆریای باشوور|سەرۆک]]|style=[[سەرۆک وەزیران]] (총리님)|insigniacaption=The Prime Ministerial Emblem|insigniasize=105px|insignia=Emblem of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|abbreviation=PMOTROK, PMOSK|status=Deputy Head of Government|department=[[Government of South Korea#Executive branch|Executive branch of the Government of South Korea]]<br>ئۆفیسی سەرۆک وەزیران|flagborder=yes|flagcaption=سەرۆک وەزیرایەتی ستاندارد|flagsize=130px|flag=Flag of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|native_name={{nobold|대한민국 국무총리}}|website={{in lang|en}} [http://pmo.go.kr/pmo_eng/index.jsp pmo.go.kr/]<br>{{in lang|ko}} [http://www.pmo.go.kr/pmo_web/main/ pmo.go.kr/]}}'''سەرۆک وەزیرانی کۆماری کۆریا''' (بە کۆری: بە هانجا: خوێندنەوەی کۆری: گونگموچۆنگنی: گونگ-مو-چۆنگ-نی) سەرۆکی حکومەت پێکدێنێت و دووەم بەرزترین ئۆفیسە لە کۆریای باشوور کە لەلایەن سەرۆکی کۆماری کۆریاوە دانراوە، بە پەسەند کردنی دەستەی نیشتمانی، هەرچۆنێک بێت ئەو کەسەی دەچێتە سەر ئۆفیس داوای لێناکریت ئەندامێک بیت لە دەستەی نیشتمانی کۆریای باشوور. بەپێچەوانەی سەرۆک وەزیرانی دیموکراسییە پەرلەمانییەکان، سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور سەرۆکی حکومەت نییە لە کۆریای باشوور، بەڵکو ئەندامێکی پلەبەرزی کابینەکەیە، چونکە سەرۆک کۆمار لە هەمان کاتدا سەرۆکی دەوڵەت و سەرۆکی حکومەتیشە لە وڵاتەکەدا. سەرۆک وەزیران یاریدەدەری سەرەکیی جێبەجێکارە بۆ سەرۆک کۆمار، و یەکەم کەسە لە ڕیزبەندی جێگرتنەوەدا؛ سەرۆک وەزیران لە کاتی لەسەرکارلادان یان پەککەوتنی سەرۆکی بەکاربەڕێودا، بە وەکالەت ئەرکی سەرۆکایەتی کۆمار دەگرێتە ئەستۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=نووسینگەی هەماهەنگی سیاسەتی حکومەت ئەمینداریەتی سەرۆک وەزیران. |ناونیشان=http://eng.pmo.go.kr/en/government/blanch.jsp |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730121557/http://eng.pmo.go.kr/en/government/blanch.jsp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧ |url-status=dead}}</ref> سەرۆک وەزیرانی ئێستا هان سۆنگ-سووکە، کە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا دوای دەستنیشانکردنی لەلایەن سەرۆک کۆمار لی جەی میۆنگەوە دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ="پەرلەمانی کۆریای باشوور، هان سیۆنگ سووک، بەڕێوەبەرایەتی پێشووی کۆمپانیای ناڤێر، بە سەرۆک وەزیران پشتڕاست دەکاتەوە". |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/south-korea-parliament-confirms-former-naver-ceo-han-seong-sook-prime-minister-2026-06-30/ |ڕێکەوتی سەردان=Reuters. Retrieved 1 July 2026.}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}<references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|http://www.opm.go.kr/en}} {{in lang|en}} * {{Official website|http://www.opm.go.kr}} {{in lang|ko}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا}} {{پۆلی کۆمنز|Prime ministers of South Korea}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] sxbrbgkcme1mgn536rn0qzwjqahufxe 0 185186 1696937 1407380 2026-10-29T13:39:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696937 wikitext text/x-wiki {{+R}}{{Infobox person|name=کریستاڵ جونگ|image=Krystal Jung 240321.jpg|image_upright=1.15|alt=Jung in blue shirt and waving for the camera in March 2021|caption=جونگ لە ٢٠٢١|birth_name=Chrystal Soo Jung<!-- HER BIRTH NAME HAS BEEN REFERENCED IN LEAD SECTION, PLEASE DO NOT CHANGE IT. DOING SO WILL BE CONSIDERED AS VANDALISM-->|birth_date={{Birth date and age|1994|10|24}}|birth_place=[[سان فرانسیسکۆ]] [[کالیفۆڕنیا]], ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|nationality=کۆری-ئەمریکی|agent=H& Entertainment<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=[공식] f(X) 출신 크리스탈, SM 떠나 에이치앤드엔터와 전속계약..정려원X손담비 한솥밥|ناونیشان=https://n.news.naver.com/entertain/article/076/0003641602|وێبگە=Sports Chosun|زمان=ko|نووسەر=Jo Ji-young|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref>|occupation={{hlist|گۆرانیبێژ|خانمەکتەر}}|years_active=٢٠٠١ بۆ ئێستا|relatives=[[جێسیکا جونگ]] {{small|(خوشک)}}|awards=[[#Awards and nominations|Full list]]|module={{Infobox musical artist|embed=yes | alias = Jung Soo-jung<ref name="Korean Passport of Jung Soo-jung">References for alias: * {{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=f(x)'s Koala Episode 2 |زنجیرە=f(x)'s Koala |بەستەری زنجیرە=f(x)'s Koala |کەناڵ=[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC Every1]] |شوێن=Seoul, South Korea |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|دەقە=approx ٣|زمان=ko}} * A screenshot of Jung's Korean passport is shown</ref> | genre = [[کەی پۆپ]] | instrument = دەنگەکان | years_active = ٢٠٠٩ بۆ ئێستا | label = [[SM Entertainment|SM]] | associated_acts = {{hlist|[[f(x) (group)|f(x)]]|[[Jessica Jung]]|[[SM Town]]|[[SM the Ballad]]}} }}|module2={{Infobox Korean name|child=yes|headercolor=transparent | hangul = {{linktext|정|수|정}} | hanja = {{linktext|鄭|秀|晶}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=郑秀晶签约新公司，f(x)全员离开SM|ناونیشان=https://baijiahao.baidu.com/s?id=1680311894491475235&wfr=spider&for=pc|وێبگە=[[The Beijing News]]|زمان=zh|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606070000/https://baijiahao.baidu.com/s?id=1680311894491475235&wfr=spider&for=pc|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | rr = Jeong Su-jeong | mr = Chŏng Su-chŏng | hangulborn = {{linktext|크|리|스|탈 |정}} | hanjaborn = | rrborn = Keuriseutal Jeong | mrborn = K'ŭrisŭt'al Chŏng }}}}'''کریستال جونگ''' (لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٤) خانمەکتەری کۆریای باشوور و گۆرانیبێژی کۆری-ئەمریکی لە کۆریای باشوور. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١}} {{Commons category|Krystal Jung}}<references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.h-andent.com/portfolio-items/%ec%a0%95%ec%88%98%ec%a0%95/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210725095120/http://www.h-andent.com/portfolio-items/%EC%A0%95%EC%88%98%EC%A0%95/ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١ }} {{in lang|ko}} * {{Instagram|Vousmevoyez}} * {{IMDb person|id=3472327}} * {{HanCinema person}} {{Authority control}} {{Nva|list={{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress Television}}|title=خەڵاتەکان}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سان فرانسیسکۆ]] [[پۆل:گۆرانیبێژە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی دوور لە وڵاتی خۆیان لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەری جۆراوجۆری ھانلیم]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سونگکیونکوان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ئەمریکی گۆرانی بە زمانی کۆری]] [[پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:ئەمریکییە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:میوزیکژەنەکانی سان فرانسیسکۆ]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور]] exto9ip90o5t932rbp83r8tr0ptfd0w 0 185441 1697217 1534485 2026-10-30T01:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1697217 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person|name=کواک جی-مین|birth_name=Kwak Sun-hee|birth_date={{birth date and age|1985|2|13}}|birth_place=[[کۆریای باشوور]]|occupation=[[خانمەکتەر]]|years_active=٢٠٠٣ بۆ ئێستا|education=[[زانکۆی چونگ-ئانگ]] (شانۆگەری و فیلم)<br> [[قوتابخانەی ئامادەیی کچانی جینسیۆن]]|agent=Lions Bridge|website=http://www.kwakjimin.com/|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent | hangul = {{linktext|곽|지|민|}} | rr = گواک جی-مین | mr = کواک جی-مین | hangulborn = {{linktext|곽|선|희|}} | rrborn = Gwak Seon-hui | mrborn = Kwak Sŏn-hŭi }}}}'''کواک جی-مین''' ( لەدایکبووی ١٣ی شوباتی ١٩٨٥) == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|http://www.kwakjimin.com/}} * {{cyworld|22827387}} * [http://cafe.naver.com/kgmlove.cafe Kwak Ji-min Fan Cafe] at [[:en:Naver|Naver]] * {{kmdb person|00018700}} * {{IMDb name|1560374}} * {{HanCinema person}} {{Nva|list={{Busan Film Critics Awards for Best New Actress}}|title=خەڵات}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] jzspzz7umlz21tvscs1tjfd86rkabeq 0 185621 1697162 1534391 2026-10-29T22:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1697162 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |name= |image=Cloris Leachman 1970.JPG |caption=کلۆریس لیچمان لە ساڵی ١٩٧٠ |birth_date={{birth date|١٩٢٦|٠٤|٣٠}} |birth_place=ویلایەتە یەکگرتووەکان|death_date={{Death date and age|٢٠٢١|٠١|٢٧|١٩٢٦|٠٤|٣٠}} |death_place=ویلایەتە یەکگرتووەکان (کالیفۆرنیا) |alma_mater=[[زانکۆی نۆرسوێسترن]]|occupation={{hlist|خانمەکتەر|مۆدێل|کۆمیدیاکار}} |years_active=١٩٤٢–٢٠٢١ |children=٥ }} '''کلۆریس لیچمان''' (٣٠ی نیسانی ١٩٢٦ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١) خانمەکتەر و کۆمیدیاکاری ئەمریکی بوو کە بۆ ماوەی حەوت دەیە لە کارەکەی بەردەوام بوو بۆ کارەکانی براوەی چەندین خەڵاتە لەناویان ([[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]، [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]]، [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، چەند خەڵاتێکی تریش). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Cloris Leachman|کلۆریس لیچمان}} {{wikiquote}} * {{Twitter}} * {{IMDb name}} * {{TCMDb name}} * {{IBDB name}} * {{Discogs artist|Cloris Leachman}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم|شانۆ|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|کالیفۆڕنیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دێس مۆینس، لۆوا]] [[پۆل:خانمەکتەرانی لۆس ئەنجلەس، کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کچە ئەمریکیە سەماکارەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:ژنە کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:باشترین مۆسیقاژەن یان خانمەکتەری کۆمیدیاکار لە بردنەوەی گۆلدن گلۆب (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەری پشتگریکەر لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئیلینۆی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی قوتابخانەی نۆرسوێسترن بەشی گەیاندن]] [[پۆل:خانمەکتەرانی پشتگیریکەر بۆ براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە لە زنجیرەی کۆمیدی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی ڕۆلی سەرەکی براوەی خەڵاتی ئێمی لە پێشکەشکردنی ناوازە بۆ کۆمەڵە زنجیرەیەک یان فیلم]] [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی تۆپانگا، کالیفۆرنیا]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ئامادەیی تیۆدۆر روسڤێلت (لۆوا)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە پشتگریکەرەکان لە بردنەوەی خەڵاتی ئەکادیمی بەریتانی بافتا]] [[پۆل:ژنە نووسەرەکانی خۆژیاننامە]] [[پۆل:مولحیدانی ئەمریکا]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:کچە ئەمریکییە سەماکارەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] bdla8yshue9wdh56pg9jm85fvakblce 0 185894 1697152 1429141 2026-10-29T21:40:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697152 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ئیحسان عەلیخانی | image = | caption = ئیحسان عەلیخانی | birth_name = [[تاران]]، [[ئێران]] | birth_date = {{birth date and age|١٩٨٢|١١|٦}} | birth_place = | residence = | nationality = {{ئاڵا|ئێران}} | education = [[زانکۆی تاران]] | occupation = * [[ئەکتەر]] * [[بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆن|بەرھەمھێنەر]] * [[دەرھێنەری تەلەڤیزیۆن|دەرھێنەر]] * [[پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆن|پێشکەشکار]] | employer = [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] | home_town = | networth = | height = ١٫٨٨ مەتر | television = * [[ماھی عەسەل]] * [[عەسری جەدید]] * [[سێ ئەستێرە]] * [[بەھار نارنج]] * [[بەیانی ھات]] * [[کوڕانی ئێرانی]] * [[جەزر و مەد]] | spouse = | mother = مریەم زەمزەم | father = مەحموود عەلیخانی | awards = * خەڵاتی باشترین کەسی تەلەڤیزیۆنی ھەفتەدەمین جێژنی حافز * خەڵاتی باشترین بەڕێوبردنی بەرھەمی ماھی عەسەلی پێنجەمین فیستیڤاڵی تەلەڤیزیۆنی جامی جەم * خەڵاتی باشترین کەسی تەلەڤیزیۆنی بیستەمین جێژنی حافز | signature = | signature_size = }} '''ئیحسان عەلیخانی''' ({{بە فارسی|احسان علیخانی}}؛ لەدایکبووی ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ لە [[تاران]]) [[ئەکتەر]]، [[بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆن|بەرھەمھێنەر]]، [[دەرھێنەری تەلەڤیزیۆن|دەرھێنەر]] و [[پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆن]]ی ئێرانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ehsan Alikhani|ناونیشان=http://khabargozarisaba.ir/fa/news/27538/احسان-علیخانی|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=Ehsan Alikhiani in News agency Saba|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190531041406/http://khabargozarisaba.ir/fa/news/27538/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Ehsan Alikhani}} * {{IMDb name|5838086|ئیحسان عەلیخانی}} * {{Instagram|id=ehsanalikhani}} * {{Facebook|id=OFFICIALEHSANALIKHANI}} * {{Twitter|id=EhsanAliKhanii}} {{تووڵی دەروازە|ھونەر|ژیاننامە|فیلم|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] afruysk0hvdo3oda08xnr8ilw3kexts 0 186508 1697199 1626158 2026-10-29T23:42:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697199 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئەمجەد محەممەد سەعید|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٨٨٢|شوێنی لەدایکبوون=بەغدا|ڕێکەوتی مردن=١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٦٧|نەتەوە=[[کورد]]|ئایین=ئیسلام|شوێنی گۆڕ=[[بەغدا]]|پیشە=زانای ئایینی [[ئیسلام]]، و بانگخوازی ئیسلامی}} '''ئەمجەد زەھاوی''' (١٨٨٢ [[بەغدا]]، [[عێراق]] - ١٧ تشرینی دووەمی ١٩٦٧) ناوی ئەمجەد کوڕی محەممەد سەعید کوڕی محەممەد فەیزی زەھاوییە، نەوەی سلیمان پاشای گەورەیە. ڕەچەڵەکی دەگەڕێتەوە بۆ خالید کوڕی وەلید، سەرۆکی [[ڕابیتەی زانایانی عێراق]]، و سەرۆکی ئەنجومەنی پەروەردەی ئیسلامی، و زانا و بانگخوازی ئیسلامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=العانی|یەکەم=طھ|سەردێڕ=قیل “إذا أردت أن تنظر إلی وجە صحابی فانظر إلی وجھھ“.. من الشیخ العراقی أمجد الزھاوی؟|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/cultureandart/2020/11/17/53-عاما-علی-وفاتھ-أمجد-الزھاوی-شیخ-علماء|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> == ژیان == لە ساڵی ١٨٨٢ لە بەغدا لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رابطة أدباء الشام - الشیخ أمجد الزھاوی|ناونیشان=http://www.odabasham.net/تراجم/54389-الشیخ-أمجد-الزھاوی|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.odabasham.net}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.odabasham.net/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85/54389-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%A3%D9%85%D8%AC%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B2%DA%BE%D8%A7%D9%88%DB%8C |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> دەرسی لەلای بابی و زانایانی سەردەمی خۆی کە بریتین لە [[مەحموود شوکری ئالوسی]]، [[عەبدولوەھاب نائیب]]، ع[[ەباس حیلمی ئەفەندی]] خوێندووە. ساڵی ١٩٠٦ زانکۆی یاسای لە [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبول]] تەواو کردووە و کاری دادوەری لە [[مووسڵ]] و بەغدا ئەنجام داوە. == کارەکان == سەرۆکی ڕابیتەی زانایانی عێراق بووە، و ئەندامی کۆمەڵەی برایەتی ئیسلامی بووە، و لەدامەزرێنەرانی [[ڕابیتەی زانایانی مسوڵمان]]. بەمەبستی بەدواداچوون بۆ کاری مسوڵمانان سەردانی ھەر یەک لە میسر، تورکیا، ئوردن، ئیندۆنیسیا، سووریا، لوبنان، پاکستان، ھیندستانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ= «أمجد الزھاوی»: مرکزیة الضمیر فی الإفتاء والسیاسة|ناونیشان=https://www.ida2at.com/amjad-al-zahawi-central-advisory-conscience-and-politics/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=إضاءات|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712161155/https://www.ida2at.com/amjad-al-zahawi-central-advisory-conscience-and-politics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == لە ١٧ تشرینی دووەمی ١٩٦٧ لەبەغدا کۆچی دوایی کردووە لە گۆرستانی خەیزەران نێژراوە.<ref>[[مێژووی زانایانی کورد (کتێب)|مێژووی زانایانی کورد]]، مەلا تاھیر مەلا عەبدوڵڵا بەحرکەیی، نووسینگەی تەفسیر، ٢٠١٦، بەرگی یەکەم، ٢٢٨–٢٣٠</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Amjad al-Zahawi}} {{زانایانی موسڵمان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|بەغدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:دادوەرانی عێراقی]] [[پۆل:زانا سونییە موسڵمانەکان]] [[پۆل:زانا کوردەکان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] l05lk4s2ddega8q192vkhyz3jf5ipx8 0 186711 1697344 1511550 2026-10-30T07:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە) 1697344 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Silla-Abuelo.jpg|250px|وێنۆک|کورسییەکی دارین]] '''کورسی''' یان '''ئەسکەمپیل''' کەلوپەلێکە بۆ لەسەر دانیشتن بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|وشە=کورسی|فەرھەنگ=xall|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە دوو پارچەی سەرەکی پێکدێت کە لە ماددەی پتەو دروست کراون، پارچەیەکی ئاسۆیی بۆ لەسەر دانیشتن و ئەوەی دیکەش ستوونییە، بۆ ڕاگرتنی پشت. گۆشەی نێوان دوو پارچەکە ٩٠ پلە یان کەمێک زیاترە. بەگشتی پارچەی دانیشتن لەڕێی چوار پایەوە لەسەر زەوی جێگیر دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کورسییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Chairs|کورسی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|قورئان|چاند}} {{قورئان-کۆلکە}} [[پۆل:کورسییەکان]] [[پۆل:کەلوپەل]] jpvy7bbkh7hdzt14ycppv6jqzfq9k8u 0 187186 1697183 1534456 2026-10-29T22:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، دانمارک-کۆلکە) 1697183 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کنود فریس''' (لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٢٦ بۆ ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠) [[نژیاروان|نژیاروانێکی]] مۆدێرنی [[دانمارک|دانمارکی]] بوو. == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="130"> پەڕگە:Højen 13, Brabrand, Knud Friis' set fra haven.jpg|خانووی کنود فریس پەڕگە:Højen 13, Brabrand, Knud Friis' hus skråt forfra.jpg پەڕگە:Højen 13, Brabrand, Knud Friis' hus set forfra.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Knud Friis|position=left}}{{Authority control (arts)}}{{تووڵی دەروازە|دانمارک|ژیاننامە|نژیاروانی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{دانمارک-کۆلکە}} [[پۆل:نژیاروانانی دانمارکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٠]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای ئێکرس بێرگ]] quk80pgu4cxyh22lua00xp7fhe8ieze 0 188068 1697150 1691921 2026-10-29T21:27:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697150 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox sportsperson|name=|coach=|pb=*100&nbsp;m: 14.91 (2016) {{AthAbbr|NR}} * 200 m: 31.67 (2016) {{AthAbbr|NR}} * {{nowrap|400 m: 1:14.69 (2016) {{AthAbbr|WR}}}}|weight=|height=|death_place=|death_date=|retired=|residence=[[ڕۆما]]، [[ئیتالیا]] |birth_place=[[سەنت پیتەرزبورگ]]، [[ڕووسیا]] |birth_date={{Birth date and age|df=yes|1995|7|9}}|club=[[Fiamme Gialle]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fiammegialle.org/index.php?option=com_k2&view=item&id=311&Itemid=384|سەردێڕ=Gruppi Sportivi Fiamme Gialle – Schede atleti Paralimpico|بڵاوکەرەوە=fiammegialle.org|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref>|nickname=|disability_class=[[T35 (classification)|T35]]|disability=[[Cerebral palsy]]|event=[[Sprint (athletics)|Sprints]]|sport=[[Paralympic athletics]]|nationality= [[ئیتالیا|ئیتالی]]|caption=|imagesize=200|image=Oxana corso.jpg|headercolor=pink|medaltemplates={{MedalSport|Women's [[para athletics]]}} {{MedalCountry|{{ITA}}}} {{MedalCount|total=yes |[[Summer Paralympic Games|Paralympic Games]] |0|2|0 |[[IPC Athletics World Championships|World Championships]] |2|1|2 |[[IPC Athletics European Championships|European Championships]]|2|4|1 }} {{MedalCompetition|[[Athletics at the Summer Paralympics|Paralympic Games]]}} {{MedalSilver|[[2012 Summer Paralympics|2012 London]]|[[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's 100 metres#T35|100 m T35]]}} {{MedalSilver|[[2012 Summer Paralympics|2012 London]]|[[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's 200 metres T35|200 m T35]]}} {{MedalCompetition|[[IPC Athletics World Championships|World Championships]]}} {{MedalGold|[[2013 IPC Athletics World Championships|2013 Lyon]]|[[2013 IPC Athletics World Championships – Women's 100 metres|100 m T35]]}} {{MedalGold|[[2013 IPC Athletics World Championships|2013 Lyon]]|[[2013 IPC Athletics World Championships – Women's 200 metres|200 m T35]]}} {{Medal|Silver|[[2019 IPC Athletics World Championships|2019 Dubai]]|100 m T35}} {{Medal|Bronze|[[2019 IPC Athletics World Championships|2019 Dubai]]|200 m T35}} {{Medal|Bronze|[[2019 IPC Athletics World Championships|2019 Dubai]]|200 m T35}} {{MedalCompetition|[[World Para Athletics European Championships|European Championships]]}} {{MedalGold|[[2012 IPC Athletics European Championships|2012 Stadskanaal]]|100 m T35}} {{MedalGold|[[2012 IPC Athletics European Championships|2012 Stadskanaal]]|200 m T35}} {{MedalSilver|[[2014 IPC Athletics European Championships|2014 Swansea]]|100 m T35}} {{MedalSilver|[[2014 IPC Athletics European Championships|2014 Swansea]]|200 m T35}} {{MedalSilver|[[2016 IPC Athletics European Championships|2016 Grosseto]]|100 m T35}} {{MedalSilver|[[2016 IPC Athletics European Championships|2016 Grosseto]]|200 m T35}} {{MedalBronze|[[2018 World Para Athletics European Championships|2018 Berlin]]|Universal relay}}}} '''ئۆکسانا کۆرسۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: Oxana Corso، لە دایکبووی لە ٩ی تەممووزی ١٩٩٥، [[سەنت پیتەرزبورگ|سانت پێترسبۆرگ]]) لە [[ڕووسیا]] لە دایکبووە، یاریزانی پارالمپیکی ئیتالییە. خاوەنی ڕیکۆردی جیھانی بوو لە ڕاکردنی چوارسەد مەتری خانمان لە ساڵی ٢٠١٤. ئۆکسانا یاریزانی خاوەن پێداویستی تایبەتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Login|ناونیشان=https://db.ipc-services.org/sdms/app/login|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=db.ipc-services.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214090809/http://www.paralympic.org/sdms/web/at/record.pdf.at.php?xml=0&rct=RCTWR&spec=out&gen=W&evt=ATSHO|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Login|ناونیشان=https://db.ipc-services.org/sdms/app/login|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=db.ipc-services.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214090809/http://www.paralympic.org/sdms/web/at/record.pdf.at.php?xml=0&rct=RCTWR&spec=out&gen=W&evt=ATSHO|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == ئۆکسانا لە ساڵی ١٩٩٥ لە [[ڕووسیا]] لەدایک بووە، لە تەمەنی سێ ساڵیدا لەگەڵ بنەماڵەکەی گەیشتە [[ئیتالیا]] و لە [[ڕۆما]] نیشتەجێی بوون و ھەر لەوێش ئۆکسانە بەخێو کراوە و گەورە بووە، سەرەڕای ئەوەی ئیفلیجی مێشک یاخود شەلەل دەماغ بووە لە یارییە پارالمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢ لە لەندەن توانی دوو مەدالیای زێو بەدەست بھیچنێت ھەروەھا دوو مەدالیای زێڕ لە پاڵەوانییەتی پارالمپیکی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٢ بەدەست بھێنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OXANA CORSO – DOPPIO ARGENTO NELL’ATLETICA|ناونیشان=http://www.londra2012.abilitychannel.tv/video/oxana-corso-doppio-argento-nellatletica/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.londra2012.abilitychannel.tv|زمان=it-IT}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=WORLDWIDE PARALYMPIC PARTNERS|ناونیشان=https://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140422021815/http://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1}}</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" width="60%" style="font-size:90%; text-align:center;" !ساڵ !پاڵەوانێتی !شوێن !پلە !ڕووداو !کات !تێبینی |- | rowspan="4" |٢٠١٢ | rowspan="2" align="left" |[[2012 IPC Athletics European Championships|پاڵاوانێتی ئەورووپا]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|NED}} [[Stadskanaal]] | bgcolor="gold" |1st |100 m T35 |١٦٫٠٧ |EU |- | bgcolor="gold" |1st |200 m T35 |٣٣٫٧٨ |EU |- | rowspan="2" align="left" |[[2012 Summer Paralympics|Paralympic Games]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|GBR}} [[لەندەن]] | bgcolor="silver" |2nd |[[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's 100 metres#T35|100 m T35]] |١٥٫٩٤ |EU |- | bgcolor="silver" |2nd |[[Athletics at the 2012 Summer Paralympics – Women's 200 metres T35|200 m T35]] |٣٣٫٦٨ |EU |- | rowspan="2" |٢٠١٣ | rowspan="2" align="left" |[[2013 IPC Athletics World Championships|پاڵەوانێتی جیھان]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|FRA}} [[لیۆن]] | bgcolor="gold" |1st |100 m T35 |١٥٫٦٣ |WR |- | bgcolor="gold" |1st |200 m T35 |٣٣٫٤٢ | |- | rowspan="2" |٢٠١٤ | rowspan="2" align="left" |[[2014 IPC Athletics European Championships|پاڵاوانێتی ئەورووپا]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|GBR}} [[سوانسی]] | bgcolor="silver" |2nd |100 m T35 |١٦٫٥١ | |- | bgcolor="silver" |2nd |200 m T35 |٣٤٫٣٧ | |- | rowspan="2" |٢٠١٥ | rowspan="2" align="left" |[[2015 IPC Athletics World Championships|پاڵەوانێتی جیھان]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|QAT}} [[دەوحە]] |4th |100 m T35 |١٥٫١٤ | |- | bgcolor="cc9966" |3rd |200 m T35 |٣٢٫٢٠ | |- | rowspan="4" |٢٠١٦ | rowspan="2" align="left" |[[2016 IPC Athletics European Championships|پاڵاوانێتی ئەورووپا]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|ITA}} [[گرۆسێتۆ]] | bgcolor="silver" |2nd |100 m T35 |١٥٫٢٨ | |- | bgcolor="silver" |2nd |200 m T35 |٣٣٫٠٩ | |- | rowspan="2" align="left" |[[2016 Summer Paralympics|Paralympic Games]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|BRA}} [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]] |5th |100 m T35 |١٥٫٦٧ | |- |6th |200 m T35 |٣٢٫٦٨ | |- | rowspan="2" |٢٠١٨ | rowspan="2" align="left" |[[2018 IPC Athletics European Championships|پاڵاوانێتی ئەورووپا]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|GER}} [[بەرلین]] |5th |100 m T35 |١٦٫٦٠ | |- | bgcolor="cc9966" |3rd |Universal Relay |٥٤٫٣٩ | |- | rowspan="2" |٢٠١٩ | rowspan="2" align="left" |[[2019 IPC Athletics World Championships|پاڵەوانێتی جیھان]] | rowspan="2" align="left" |{{flagicon|UAE}} [[دوبەی]] | bgcolor="silver" |2nd |100 m T35 |١٥٫٤٢ | |- | bgcolor="cc9966" |3rd |200 m T35 |٣٣٫٣٥ | |} == ڕیکۆردکان == {{legend|#FFC569|Current holder}} {| class="wikitable" width=50% style="font-size:90%; text-align:center;" |- !بابەت !!رێکەوت!!شوێن !!ڕووداو !!کات !!ریکۆرد !!تێبینی |- | colspan=7 style="background:Palegreen;"|'''٢٠٠٩''' |- | T38 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Vigna di Valle]]|| ٨٠٠ m ||٤:١١٫٧ ||[[پەڕگە:Sport records icon NR.svg|22px]] | |- | colspan=7 style="background:Palegreen;"|'''٢٠١٢''' |- | T37 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Rome]]|| 100 m || ١٥٫٧٣ ||[[پەڕگە:Sport records icon NR.svg|22px]] | |- | T37 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Rieti]]|| ٢٠٠m || ٣٣٫٤٣ ||[[پەڕگە:Sport records icon NR.svg|22px]] | |- | T37 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Terni]]|| ٤٠٠ m || ١:١٧٫٩٣ ||[[پەڕگە:Sport records icon NR.svg|22px]] | |- | colspan=7 style="background:Palegreen;"|'''٢٠١٣''' |- | T35 || || align=left|{{flagicon|FRA}} [[Lyon]]|| ١٠٠ m ||١٥٫٦٣ ||[[پەڕگە:Sport records icon WR.svg|22px]] | |- | T35 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]]|| ٢٠٠ m ||٣٣٫١٩ || [[پەڕگە:Sport records icon EU.svg|22px]] | |- | T35 || || align=left|{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]]|| ٤٠٠ m || ١:٢٢٫٣٧ ||[[پەڕگە:Sport records icon WR.svg|22px]] | |- | colspan=7 style="background:Palegreen;"|'''٢٠١٦''' |- | T35 ||٩ ئاپریل||align=left|{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]]|| ٢٠٠ m ||٣١٫٦٧ ||[[پەڕگە:Sport records icon EU.svg|22px]] | |-bgcolor=FFC569 | T35 ||١٠ ئاپریل||align=left|{{flagicon|ITA}} [[Grosseto]]||١٠٠ m ||١٤٫٩١ ||[[پەڕگە:Sport records icon NR.svg|22px]] | |-bgcolor=FFC569 | T35 ||٧ مەی|| align=left|{{flagicon|ITA}} [[Rieti]]|| ٤٠٠ m ||١:١٤٫٦٩ ||[[پەڕگە:Sport records icon WR.svg|22px]] |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sportfair.it/2016/05/atletica-paralimpica-che-spettacolo-oxana-corso-nuovo-record-del-mondo-nei-400-t35/365714/|سەردێڕ=Atletica paralimpica: che spettacolo Oxana Corso, nuovo record del mondo nei 400 T35|بڵاوکەرەوە=sportfair.it|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021164606/https://www.sportfair.it/2016/05/atletica-paralimpica-che-spettacolo-oxana-corso-nuovo-record-del-mondo-nei-400-t35/365714/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|url-status=dead}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|ژن|ڕووسیا|ئۆڵۆمپیاد|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Oxana Corso}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:زیندووان]] q5uppgz8wvvr7ih2ih4fc31es2wmx7i 0 188331 1697375 1637820 2026-10-30T08:16:14Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697375 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دێرەلووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دیرلوک }}<br>{{lang-en| Deraluk }}''' | ناوی_خۆماڵی = ܕܝܪܠܘܩܐ | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Dêrelûkê Rosavayi.png | photo2a = DERALUK KAROJ RISHAVEY - panoramio (2).jpg | photo2b = Deraluk2019ha.jpg | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 300px }} | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێک لە شارەدێی دێرەلووک | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|37.05504|43.65134 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دێرەلووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.05504|43.65134 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دێرەلووک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٨٠]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = غازی عیزەت | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫٦٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>\٤٤٫٤٤٨<ref>https://reliefweb.int/attachments/24664eaa-e358-30cd-8c7f-4b3d6ff269eb/KRSO_IOM_UNFPA_Demographic_Survey_Kurdistan_Region_of_Iraq.pdf</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]]، [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحییەت]]([[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دێرەلووک''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ئامێدی]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دێرەلووک ناوەندی [[ناحیەی دێرەلووک]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەدێی دێرەلووک لە شارۆچکەی [[ئامێدی]] (١٨)کم و (٨٢)کم لە شاری [[دھۆک]] دوورە.<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> لە شارۆچکەکەدا کڵێسای (مار خنانا) و (مار جەرجیس) ھەیە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35503.html</ref> == ناو == ناوی شارۆچکەکە لە دوو وشەی "دێیرا" ("کڵێسا" بە [[زمانی سوریانی|سریانی]]) و "لوقا" ناوی نوسەرێکی [[ئینجیل]]ە بە ناوی ("[[لۆقا]]")، ([[ئینجیلی لۆقا]])، بەم شێوەیە ناوی کڵێساکە ناونراوە کڵێسای لۆقا(دێرالوکا یان دێرا لوقا) بە پێی کات بووەتە دێرەلووک.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩٢٠ دا [[ئاشوورییەکان]]ی خێڵی (باز) نیشتەجێ کران لە دێرەلووکدا، دوای دەرکردنیان لە ناوچەی [[میرنشینی ھەکاری|ھەکاری]] لە [[تورکیا]]. دێرەلووک ناوی لێنراوە بەناوی کڵێسایەک وێرانکراوی [[لۆقا|سانت لوقا]] لە دەوروبەری. پێش [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ساڵی ١٩٣٣، دێرەلووک ١٣٠ ئاشووری تێیدا نیشتەجێ بوو، کە بەشێکی زۆریان ناچاربوون لە توندوتیژییەکان ھەڵبێن و بەدرێژایی [[ڕووباری خابوور]] لە [[سووریا]] نیشتەجێ بوون.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> دێرەلووک لە ساڵی ١٩٧٨ لەلایەن حکومەتی [[عێراق]]ەوە کراوە بە موجەمەع(کۆمەڵگەی زۆرەملێ)، دانیشتوانی گوندە ڕاگوێزراوەکانی کورد و ئاشوورییەکانی نێروە و ڕێکانەوە بەدرێژایی سنووری [[عێراق]]-[[تورکیا]]ی لێ نیشتەجێکرا. لە ساڵی دواتردا (کڵێسایەکی مار خنانا) دروستکرا.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> لە ساڵانی ١٩٨٧-١٩٨٨ لە کاتی [[شاڵاوی ئەنفال]]دا جارێکی تر وەک کۆمەڵگە بەکارھێنرا. لە دێرەلووک، پێشمەرگەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] دەستیان بەسەر بەڵگەنامەکانی تایبەت بە بەکارھێنانی چەکی [[شەڕی بیۆلۆژیک|بایۆلۆجی]] و [[شەڕی کیمیایی|کیمیایی]] گرت، کە لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]] لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]] لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٨٨دا بەکاریان ھێنابوو.<ref>Hiro, Dilip (1991). The Longest War: The Iran-Iraq Military Conflict. Psychology Press.</ref> لە ٥ی کانونی یەکەمی ٢٠١١، لەناو [[ئاژاوەکانی دھۆک ٢٠١١]]، دوکانەکانی مەی کرانە ئامانجی ئاژاوەگێڕان و چوار دووکان ئاگریان تێبەردرا و دووکانی دیکەش تاڵان کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/12/state5643.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231101213746/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/12/state5643.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا بە مەزەندەکردن ٥٢٥ ئاشووری لە دێرەلووک نیشتەجێ بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20201124160429/http://www.mena-rf.org/maps-downloads.html</ref> ھاوکاری مرۆیی لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥ لەلایەن کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشوورییەوە گەیشتە ٧٢ خێزانی ئاوارە لە [[مووسڵ]] و [[دەشتی نەینەوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.assyrianaidiraq.org/news/1009 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820165622/http://www.assyrianaidiraq.org/news/1009 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> تا ساڵی (٢٠٢١)، (١٢٠) ئاشووری کە (٤٥) بنەماڵەیان ھەیە، کە ھەموویان لایەنگری کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵاتن، لە دێرەلووک نیشتەجێن.<ref>https://www.shlama.org/population?fbclid=IwAR0rMdQbvDzjzV0_CIWBCjOGCU4OSVLrbsltgKijiY1fqYC2H6VAoQ8hJ8M</ref> == جوگرافیا == شارەدێی '''دێرەلووک''' ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە گوندی [[کەلیانک]]. * لە باشوورەوە گوندی [[گەلەکا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[مێرگێ]]. * لە ڕۆژاواوە گوندی [[گوھەرز]].<ref>https://www.openstreetmap.org/node/2482498582</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی دێرەلووک]] * [[قەزای ئامێدی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای دھۆک}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای دھۆک|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Deraluk}} [[پۆل:ناحیەکان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ئامێدی]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] mlf3f7g5kczv7kxs61bvwcczjvuxit6 0 189059 1696909 1407368 2026-10-29T13:35:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1696909 wikitext text/x-wiki '''[[کرواتیا]]''' یەکێکە لە وڵاتە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|'''ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠''']] لە تۆکیۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Schedule - Team Croatia {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-schedule-croatia.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-schedule-croatia.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> ٦٠ وەرزشوان (٤٠پیاو، ٢٠ ژن) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان دەکەن لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە لەوانە گۆرەپان و مەیدان<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Blank|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Russia's Anxieties about the Arab Revolution (E-Notes, July 2011)|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.21236/ada570562|شوێن=Fort Belvoir, VA}}</ref>، مەلەوانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qualifying {{!}} FINA Official|ناونیشان=http://www.fina.org/competitions/5/olympic-games-tokyo-2020/qualifications|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=FINA - Fédération Internationale De Natation|زمان=en}}</ref>، جودۆ، بۆکسینگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=As it happened! Boxing Qualifier for Tokyo 2020: 5 June 2021|ناونیشان=https://olympics.com/en/live-blog/boxing-qualifier-for-tokyo-2020-live-blog-5-june-2021|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Olympics.com}}</ref> و چەندین یاری دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eric|سەردێڕ=Russia and Georgia Grab Pair of Greco-Roman Olympic Berths|ناونیشان=https://uww.org/article/russia-and-georgia-grab-pair-greco-roman-olympic-berths|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=United World Wrestling|زمان=English}}</ref> لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی ئەم ئۆڵمپیادە لە ٢٤ی جوولای ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆڕۆنا یارییەکانی بۆ ٢٣ی جوولای ٢٠٢١ دواخرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref>ئەمە ھەشتەم بەشداربووی کرواتیا بوو لە ئۆڵمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٩٢. وەرزشوانانی کروایتا لەم ئۆڵمپیادە ھەشت مەدالیا (٣ زێر، ٣ زیو، ٢ بڕۆنز) بەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Team Croatia - Medals by Sport {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=http://../../../en/results/all-sports/noc-medalist-by-sport-croatia-gold-medal.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=..|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=http:///../../en/results/all-sports/noc-medalist-by-sport-croatia-gold-medal.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }}</ref> == مەدالییەکان == {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !مەدالیا !ناو !وەرزش !ڕووداو !رێکەوت |- |{{gold medal}} |{{sortname|Matea|Jelić}} |Taekwondo |Women's −67 kg |٢٥ی تەممووز |- |{{gold medal}} |{{sortname|Martin|Sinković}}{{ھن}}{{sortname|Valent|Sinković}} |Rowing |Men's coxless pair |٢٩ی تەممووز |- |{{gold medal}} |{{sortname|Mate|Pavić}}{{ھن}}{{sortname|Nikola|Mektić}} |Tennis |Men's doubles |٣٠ی تەممووز |- |{{silver medal}} |{{sortname|Marin|Čilić}}{{ھن}}{{sortname|Ivan|Dodig}} |Tennis |Men's doubles |٣٠ی تەممووز |- |{{silver medal}} |{{sortname|Tonči|Stipanović}} |Sailing |Men's Laser |١ی ئاب{{ھن}} |- |{{silver medal}} |{{sortname|Tin|Srbić}} |Gymnastics |Men's horizontal bar |٣ی ئاب{{ھن}} |- |{{bronze medal}} |{{sortname|Toni|Kanaet}} |Taekwondo |Men's –80 kg |٢٦ی تەممووز{{ھن}} |- |{{bronze medal}} |{{sortname|Damir|Martin}} |Rowing |Men's single sculls |٣٠ی تەممووز{{ھن}} |} == یارییەبەشداربووەکان == لیستی ئەو یارییە وەرزشیانەی کە یاریزانانی کرواتیا تێیدا بەشداریان کرد لە یارییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ تۆکیۆ. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" ! width="180" |وەرش ! width="55" |پیاو ! width="55" |ژن ! width="55" |گشتی |- | align="" |Athletics |١ |٦ |٧ |- | align="" |Boxing |١ |١ |٢ |- | align="" |Canoeing |١ |٢ |٣ |- | align="" |Cycling |١ |٠ |١ |- | align="" |Gymnastics |١ |١ |٢ |- | align="" |Judo |٠ |٣ |٣ |- | align="" |Karate |١ |٠ |١ |- | align="" |Rowing |٣ |٠ |٣ |- | align="" |Sailing |٣ |١ |٤ |- | align="" |Shooting |٣ |١ |٤ |- | align="" |Swimming |١ |١ |٢ |- | align="" |Table tennis |٣ |٠ |٣ |- | align="" |Taekwondo |٢ |٢ |٤ |- | align="" |Tennis |٤ |٢ |٦ |- | align="" |Water polo |١٣ |٠ |١٣ |- | align="" |Wrestling |٢ |٠ |٢ |- |- class="sortbottom" !گشتی !٤٠ !٢٠ !٦٠ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Croatia at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] 0wfaz6vl4xzqr96dphomxg3pz0xeqag 0 189195 1697185 1560187 2026-10-29T22:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆلکە-کازاخستان، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1697185 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} '''کنیەز ئیبراھیم میرزایێف''' ({{بە ڕووسی|Князь Ибрагим Мирзоев}}؛ ١ی ئایاری ١٩٤٧ لە [[زەنگیباسەر]]، [[ئەرمەنستان]] - ٨ی ئابی ٢٠٢١ لە کازاخستان) مامۆستای زمان، چاند و مێژووی کوردی و سیاسەتوانی کوردی [[ئێزیدییەکان لە ئەرمەنستان|ئێزیدیی خەڵکی ئەرمەنستان]] و کازاخستان بوو.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://kurdpress.com/fa/15019/ ھەواڵنێریی کوردپرێس: ''مەزلووم کۆبانی سەرەخۆشیی کۆچی دوایی مامۆستا کنیەز ئیبراھیم میرزایێف کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/15019/ |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٠ی ئابی ٢٠٢١.</ref> == ژیان == کنیەز ئیبراھیم میرزایێف لە ڕۆژی ١ی ئایاری ١٩٤٧ لە گوندی زەنگیباسەری شارۆچکەی ماسیس لە وڵاتی ئەرمەنستان لە بنەماڵەیەکی کوردی پەیڕەوی ئایینی ئێزیدی لە دایک بوو. لە [[یەریڤان]] لە بواری زمان، مێژوو و چاندی ڕۆژھەڵات بڕوانامەی دکتۆرای وەرگرت. ئەو ھەتا ساڵی ١٩٩٠ بەڕێوەبەری دپارتەمانی زمانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین لە زانکۆی حکوومیی یەریڤان بوو. کنیەز بەدوای ئەوەی کە وەکوو مامۆستا لە زانکۆی سەنت پیتەرزبورگ ناسێندرا، وەکوو بەڕێوەبەری زانکۆی حکوومیی قەزاقستان خەریکی چالاکی بوو. ئەو لە کۆتاییەکانی تەمەنی وەکوو جێگری سەرۆکی پەرلەمانی خەڵکی کازاخستان کار دەکرد. میرزایێف بەماوەیەکی درێژ سەرۆکی فیدراسیۆنی ئەنجومەنە کوردییەکانی یەکێتیی کۆمارییە سۆسیالیستەکانی سۆڤیەت چالاک بوو. کنیەز میرزایێف خاوەنی ٥ منداڵ بوو. کنیەز جگە لە زمانی زگماکیی کە کوردیی کرمانجی بوو، بە زمانەکانی [[زمانی ئازەربایجانی|تورکیی ئازەربایجانی]]، [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]]، [[زمانی فارسی|فارسی]]، [[زمانی تورکی|تورکیی ئەستەمبوڵی]]، [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]]، [[زمانی کازاخی|کازاخی]] و [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] شارەزا بوو.<ref name="کوردپرێس ۱"/> == کارەکان == کنیەز میرزایێف نزیکەی ٢٥ پەرتووک و سەدان وتار لە بواری زمان، چاند، مێژوو و وێژەی کوردی لە خۆی بەجێ ھیشتووەتەوە. == مردن == کنیەز ئیبراھیم میرزایێف لە ڕؤژی ٨ی ئابی ٢٠٢١، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا بەدوای ٢٠ ڕۆژ خەبات لەگەڵ نەخۆشیی کۆرۆنا لە نەخۆشخانەیەک لە نوورسوڵتانی قەزاقستان کۆچی دوایی کرد. جەستەی کنیەز میرزایێف بەدوای ڕێوڕسمی بەخاک سپاردن لە تابۆتێکی ھەڵپێچراو بە ئاڵای کوردستان لە گۆڕستانی گوندی ئاشیبولاخ لە کازاخستان بە خاک سپێردرا.<ref name="کوردپرێس ۱"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان|کازاخستان|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆلکە-کازاخستان}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:نووسەران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:ئێزیدییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:کوردەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:کوردەکانی کازاخستان]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩]] 8cf61bnq6q58blhqwr4asvnjt9oy6c5 0 189438 1696906 1366713 2026-10-29T13:34:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1696906 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{بەستەری دەرەکی}} '''کرمی دەزوولەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Thread worm یان Pin Worm}}) کرمێکی مشەخۆری زۆر بچووکە کە تووشی [[ڕیخۆڵە ئەستوورە]] دەبێت و لە ناو پیساییدا بە دیار دەکەوێت، و لە نێو منداڵان زۆر باوە و بە ئاسانیش دەگوازرێتەوە. لە ناو [[پیسایی]]دا وەک پارچەیەک دەزوولەی سپی دەبینرێ، و دەتوانری لە کۆمی منداڵیش ببینرێ. لە شەودا کە منداڵ دەخەوێ، کرمەکان دێنە نزیک کۆم. وەک ئەوەی [https://ibb.co/fr4K5Rh لێرە دەردەکەوێت].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.nhs.uk/conditions/threadworms/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=nhs.uk|زمان=en}}</ref> == نیشانەکانی بوونی کرمی دەزوویی == باوترین نیشانەکانی: # زۆر خورانی دەوری کۆم و ئەندانی زاوزێ بە تایبەتی لە شەودا. # بێزار بوون و ھەڵسان لە شەودا. نیشانە کەمتر باوەکانی: # دابەزینی کێش. # خۆپیس کردن. # خورانی پێستی دەوری کۆم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.nhs.uk/conditions/threadworms/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=nhs.uk|زمان=en}}</ref> == ھۆکارەکانی تووشبوون == * لە ڕێگەی قوتدانی ھێلکۆکەی ئەم کرمەوە لە سەرچاوەی پیسبوو بە کرمەوە. * خوراندن ناوچەی کۆم و دواتر دەست بردن بۆ دەم یان خۆراک. (چونکە ھێلکۆکەکان دەچنە ژێر نینۆکی کەسەکە). * ھێلکەکان دەبن بە کرم لە [[ڕیخۆڵە ئەستوورە]]. دواتر ئامادە دەبێ بۆ دانانی ھێلکەی زیاتر، لە نزیک کۆم ھێلکەکان دادەنێت. * سووڕەکە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت، ئەگەر چارەسەر نەکرێ. Thread worm دەتوان بۆ ماوەی ٢ ھەفتە جەوھی دەرەوە بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.healthywa.wa.gov.au/Articles/S_T/Threadworms|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.healthywa.wa.gov.au}}</ref> == چارەسەر == ھەموو ئەندامانی ماڵەکە پێویستە چارەسەر وەربگرن، چونکە ھەندێک کەس تووشدەبن بەڵام ھیچ نیشانەیەکیان لێ بەدیار ناکەوێ. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانێ ھێلکەکان فڕێبدات و ئەندامانی تری ماڵەکە تووش بکات. دەرمانی [[Mebendazole]] بۆ لە ناوبردنی ئەم کرمە بەکاردێ لە Gut بە گوێرەی تەمەن و ئاگاداری کەسانی پسپۆڕ. بەڵام بۆ لە ناوبردنی ھێلکەکان پێویستی بە پاک و خاوێن ڕاگرتنی ماڵەکە ھەیە. بۆ ڕێگە گرتن لە دووبارە بڵاو بوونەوەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Threadworms {{!}} Causes, Symptoms and Treatment|ناونیشان=https://patient.info/skin-conditions/itchy-bottom-pruritus-ani/threadworms|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=patient.info|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Enterobius vermicularis}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} 0yfotghbkmfbaeao5prmdh88jh4e9cg 1697094 1696906 2026-10-29T20:05:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697094 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{خاوێنکردن}} {{بەستەری دەرەکی}} }} '''کرمی دەزوولەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Thread worm یان Pin Worm}}) کرمێکی مشەخۆری زۆر بچووکە کە تووشی [[ڕیخۆڵە ئەستوورە]] دەبێت و لە ناو پیساییدا بە دیار دەکەوێت، و لە نێو منداڵان زۆر باوە و بە ئاسانیش دەگوازرێتەوە. لە ناو [[پیسایی]]دا وەک پارچەیەک دەزوولەی سپی دەبینرێ، و دەتوانری لە کۆمی منداڵیش ببینرێ. لە شەودا کە منداڵ دەخەوێ، کرمەکان دێنە نزیک کۆم. وەک ئەوەی [https://ibb.co/fr4K5Rh لێرە دەردەکەوێت].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.nhs.uk/conditions/threadworms/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=nhs.uk|زمان=en}}</ref> == نیشانەکانی بوونی کرمی دەزوویی == باوترین نیشانەکانی: # زۆر خورانی دەوری کۆم و ئەندانی زاوزێ بە تایبەتی لە شەودا. # بێزار بوون و ھەڵسان لە شەودا. نیشانە کەمتر باوەکانی: # دابەزینی کێش. # خۆپیس کردن. # خورانی پێستی دەوری کۆم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.nhs.uk/conditions/threadworms/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=nhs.uk|زمان=en}}</ref> == ھۆکارەکانی تووشبوون == * لە ڕێگەی قوتدانی ھێلکۆکەی ئەم کرمەوە لە سەرچاوەی پیسبوو بە کرمەوە. * خوراندن ناوچەی کۆم و دواتر دەست بردن بۆ دەم یان خۆراک. (چونکە ھێلکۆکەکان دەچنە ژێر نینۆکی کەسەکە). * ھێلکەکان دەبن بە کرم لە [[ڕیخۆڵە ئەستوورە]]. دواتر ئامادە دەبێ بۆ دانانی ھێلکەی زیاتر، لە نزیک کۆم ھێلکەکان دادەنێت. * سووڕەکە بەم شێوەیە بەردەوام دەبێت، ئەگەر چارەسەر نەکرێ. Thread worm دەتوان بۆ ماوەی ٢ ھەفتە جەوھی دەرەوە بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Threadworms|ناونیشان=https://www.healthywa.wa.gov.au/Articles/S_T/Threadworms|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.healthywa.wa.gov.au}}</ref> == چارەسەر == ھەموو ئەندامانی ماڵەکە پێویستە چارەسەر وەربگرن، چونکە ھەندێک کەس تووشدەبن بەڵام ھیچ نیشانەیەکیان لێ بەدیار ناکەوێ. لەگەڵ ئەوەشدا دەتوانێ ھێلکەکان فڕێبدات و ئەندامانی تری ماڵەکە تووش بکات. دەرمانی [[Mebendazole]] بۆ لە ناوبردنی ئەم کرمە بەکاردێ لە Gut بە گوێرەی تەمەن و ئاگاداری کەسانی پسپۆڕ. بەڵام بۆ لە ناوبردنی ھێلکەکان پێویستی بە پاک و خاوێن ڕاگرتنی ماڵەکە ھەیە. بۆ ڕێگە گرتن لە دووبارە بڵاو بوونەوەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Threadworms {{!}} Causes, Symptoms and Treatment|ناونیشان=https://patient.info/skin-conditions/itchy-bottom-pruritus-ani/threadworms|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=patient.info|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Enterobius vermicularis}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 1ltr7ng1buuoaaljg7kd14z62itphin 0 189747 1696941 1693568 2026-10-29T15:11:05Z ~2026-56658-05 79912 /* */ 1696941 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کتێب |ناو= گابۆڕ |وێنە=گابۆڕ.jpg |ناوی بنەڕەتی= |دانەر= [[سەید قادر ھیدایەتی]] |لێکۆڵەر= |زمان= [[کوردیی ناوەندی]]، [[موکریانی]] |وڵات= [[کوردستان]] |زنجیرە= |بابەت= [[ڕۆمان]] |جۆری ئەدەبی= |بڵاوکەرەوە= |دەرچوون= |مێژووی دەرچوون= |وەرگێڕ= |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو= |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان= |وێنەگر= |دیزاینەری بەرگ= |جۆری چاپ=چاپ {{ھن}} ئەلکترۆنی {{هن}} دەنگی |ژمارەی پەڕە= |پێوانە= |کێش= |پێشتر= |دواتر= }} '''گابۆڕ'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = ھەنبانەبۆرینە |وشە = گابۆڕ|ڕێکەوتی سەردان = ٢٣ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> [[ڕۆمان]]ێکی [[زمانی کوردی|کوردییە]] لە نووسینی '''[[سەید قادر ھیدایەتی]]'''. ئەم ڕۆمانە یەک لە باشترین ڕۆمانە کوردییەکان و بەرھەمێکی گرینگی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە و قسەی زۆری لەسەر کراوە. کتێبەکە ساڵی ٢٠١٥ نووسراوە و تا ئێستا 2024 '''حەوت''' جار چاپ و بڵاو کراوەتەوە و لە پڕفرۆشترین کتێبەکانی کوردییە. لە سی و یەکەمین پێشانگای نێونەتەوەیی کتێبی تاران یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبی کوردی بووە؛ لە پێشانگاکانی کتێبی [[باشووری کوردستان]]یش ھەر زوو تەواو دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ئەندێشھ|سەردێڕ=ژمارە 11ی باشترین ڕۆمانەکانی کورد لە مێژوودا|ناونیشان=https://www.andesha.org/?p=1897|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=ئەندێشھ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822204504/https://www.andesha.org/?p=1897}}</ref> دە بەشی لەخۆ گرتووە و دوو چیرۆک ھاوتەریبی یەک دەچنە پێشێ کە پێکەوە لە پەیوەندیدان و لە کۆتاییدا ئاکامێکی ھاوشێوەیان دەبێت. '''گابۆڕ تا ئێستا کراوەتە ئینگلیسی و کرمانجی'''. == چیرۆک == گابۆڕ ژیانی چەند مێرمنداڵێک، بەتایبەت دوو پێرسۆناژی سەرەکیی عەبدولموتەلیب و کەریم لە سەردەمی دوای [[شۆڕشی ئیسلامیی ئێران]] و گوشاری ھێزە ئەمنییەکان بۆ سەر خەڵکی شاری [[بۆکان]]ە، کە بۆ کڕینی تۆپێک خەریکن پارە کۆ دەکەنەوە و ھاوکات خەمی ئەوەیانە کە ئەگەر تۆپیان کڕی شەوانە لای کێ بێت و کێ ببێتە کاپیتان. ئەو دوو مێرمنداڵە شاھیدی ئەوەن چۆن چەکدارانی ناو پاسگای سەری کووچە تەنانەت لە نێوەڕاستی ڕۆژدا دەستڕێژی دەکەنە سەر خەڵکی بێتاوان. بە ھەڵکەوت کەریم و عەبدولموتەلیب لە کوتە کاغەزێکدا، لاپەڕەیەکی [[سروە (کۆوار)|گۆڤاری سروە]] کە چیرۆکی «پاڵەوان فس فس»ی تێدا گێڕدراوەتەوە، دەبینن و دەزانن کە دەتوانن بە زمانی خۆیان بیخوێننەوە، بەرە بە بەرە لەگەل ھونراوەکانی [[ھەژار]] و [[ھێمن]] و ھتدیش ئاشنا دەبن و بەم شێوەیە چەمکی شوناس لەبەر دەمیان قوت دەبێتەوە، ھەستی نەتەوایەتی لە مێشکیاندا بنج داکوتێت و پاشان سەربەخۆ دەست دەدەنە چەند چالاکی و پاش ماوەیەک بە دزی ڕێگای سەر سنوور دەگرنە بەر تاوەکوو بچنە نێو یەکێک لە حیزبە کوردییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گابۆڕ، ڕۆمانێکی نەقوستان -|ناونیشان=http://chirok.net/%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95%D8%8C-%DA%95%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%86%DB%95%D9%82%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822202412/http://chirok.net/%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95%D8%8C-%DA%95%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8E%DA%A9%DB%8C-%D9%86%DB%95%D9%82%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/}}</ref> == کەسایەتییەکان == * عەبدولموتەلیب (ھەژیر) * کەریم (خەبات) * میرزا ھادی * کاک سولەیمان * نەنە عەجەم * مکایل * کاکە جەماڵ * بایزی مریشکفرۆش * ئەسمەر * نازدار * ئاغای سەرچەشمە * ئاغای محەممەدی * سەیدە سوورە == تایبەتمەندییەکان == گابۆڕ ئەدەبی بەرەنگاری و پرسی ناسنامەی پارچەیەکی [[کوردستان]]ە کە تێیدا دوو کوڕ کە لە ڕاستید نوێنەری کۆمەڵگان، بە شوێن کلتوور و زمانی خۆیانن. کۆمەڵگایەک کە تا سەر ئێسقان لەژێر چاوەدێریی پۆلیسدان؛ تەنانەت یاریی تۆپێنیش لەسەر مۆڵەت و ئیجازەی بەرپرسانی پازگایە. لە ڕۆمانەکەدا دیالۆگ زۆر گرینگە، لە ڕێگەی دیالۆگەکانەوە کەسایەتییەکان دەناسرێن و فەزاکان وەسف دەکرێن؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆمانی گابۆڕ و کێشەی شوناس|ناونیشان=https://hawlati.co/page_detail?smart-id=4433|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=hawlati.co|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822204513/https://hawlati.co/page_detail?smart-id=4433}}</ref> بگێڕەوە و بکەری کار جێ دەگۆڕن و ئەوە بەرچاوترین تایبەتمەندییە؛ زمانی کتێبەکە کورت و پوختە و ڕستەی زیادی تێدا بەدی ناکرێت، ھەروەھا ڕووداوەکانیش زۆر خێرا ڕوو دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھەشت ھۆکار بۆ خوێندنەوەی گابۆڕ|ناونیشان=https://www.chawder.org/detailnews.aspx?jimare=20553&cor=6&related=2054|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.chawder.org}}</ref> شیوازی نووسینی ڕۆمانەکە مۆدێرنە، واتە قارەمانی نییە و ھەموو کەسایەتییەکان قسان دەکەن و بەقەد یەک سەرنجیان خراوەتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خوێندنەوەیەکی تر بۆ ڕۆمانی گابۆڕ – Knwe.org|ناونیشان=https://knwe.org/?p=31211|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822204505/https://knwe.org/?p=31211}}</ref> == ڕەخنەکان == * گۆشەنیگا و بگێڕەوەکان سەر لە خوێنەر دەشوێنن؛ «کوتم»، «کوتی» زۆری تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چاوکشانێ بە ڕۆمانی «گابۆڕ»ی “سەید قادر ھیدایەتی” / ئەنوەر وەلەدبەیگی|ناونیشان=http://www.pavehpress.ir/%DA%86%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8E-%D8%A8%DB%95-%DA%95%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.pavehpress.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822202456/http://www.pavehpress.ir/%DA%86%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8E-%D8%A8%DB%95-%DA%95%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95%DB%8C-%D8%B3%DB%95%DB%8C%D8%AF-%D9%82%D8%A7%D8%AF%D8%B1/}}</ref> * دەستپێکەکان باشن بەڵام لە درێژەدا زۆر کورت تەواو دەبن. * ھەندێک لە لایەنەکانی چیرۆک بە شاراوەیی دەمێننەوە. * ڕۆڵی لاوازی ژن و سووکایەتیکردن پێی، لە ڕۆمانەکەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=کوردی|یەکەم=ماڵی کتێبی|سەردێڕ=خوێندنەوەیەک بۆ ڕۆمانی گابۆڕ بەرھەمی سەیدقادر ھیدایەتی|ناونیشان=http://kurdishbookhouse.com/ku/100-55/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=ماڵی کتێبی کوردی}}</ref> == چاپەکان == * چاپی یەکەم و دووەم: ٢٠١٥ (چاپەمەنیی گوتار) * چاپی سێھەم: ٢٠١٧ (چاپەمەنیی گوتار، خانی) * چاپی چوارەم: ٢٠١٩ (چاپەمەنیی خانی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆمانی گابۆڕ گەیشتە چاپی چوارەم {{!}} AvaToday|ناونیشان=https://www.avatoday.net/index.php/ar/node/3295|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=www.avatoday.net}}</ref> * چاپی پێنجەم ٢٠٢١ (چاپەمەنیی خانی) * چاپی شەشەم 2023 (چاپەمەنیی خانی) * چاپی حەوتەم 2024 ( چاپەمەنیی خانی) == کورتە == {{quote|وەختایەک بە لەقەلەق و پتەپت کەلیمەیەکی ساغ دەکردەوە، شیرناییەکی سەیر لە دەمارەکانی گەڕا؛ ڕووناکاییەک لە چاوەکانییەوە ئاوقای مێشک و دڵی بوو. شیرنایی و ڕووناکایی. کوتم زۆر دواتر زانیم کە ئەوە شیرنایی و ڕووناکایی زمانی خۆم بوو لە دەروونمدا ئاوێتەی یەک دەبوون. ئەوە یەکەم جار بوو بە چاو زمانی خۆی دەدیت. ئەو تا ئەودەم تەنیا بە گوێ زمانی خۆی بیستبوو. کوتم ئەوە یەکەم جار بوو زمانی خۆم دەدیت. زمانی خۆی چەندە ئاسان بوو، زمانی خۆی چەندە پێ خۆش بوو!<ref>گابۆڕ، سەید قادر ھیدایەتی، ٢٠١٩</ref>}} == ئەمانەش ببینە == * [[سێبەری زیندووی نووسین]] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://azhans.krd/گەمەی-جێناوەکان-لە-ڕۆمانی-گابۆڕـی/ گەمەی جێناوەکان لە ڕۆمانی گابۆڕی سەید قادر ھیدایەتیدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210822210006/http://azhans.krd/%DA%AF%DB%95%D9%85%DB%95%DB%8C-%D8%AC%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%84%DB%95-%DA%95%DB%86%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95%D9%80%DB%8C/ |date=٢٢ی ئابی ٢٠٢١ }} * [https://govartishk.com/ھەڵوەشاندنەوەی-گابۆڕ/ ھەڵوەشاندنەوەی گابۆڕ]{{بەستەری مردوو|url=https://govartishk.com/%DA%BE%DB%95%DA%B5%D9%88%DB%95%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%DA%AF%D8%A7%D8%A8%DB%86%DA%95/ |date=ئابی ٢٠٢١ }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{ڕۆمانە کوردییەکان}} [[پۆل:سەید قادر ھیدایەتی]] [[پۆل:ڕۆمانە کوردییەکان]] [[پۆل:کتێبە کوردییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکان]] h3vemibqvj9w84b2x19pngno3qp8of3 0 190146 1696907 1533896 2026-10-29T13:35:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1696907 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕێکخستن}} }} '''کرمی قولاپی''' ({{بە ئینگلیزی|Hookworm}}) کرمێکی مشەخۆرە و لە ڕیخۆڵەی مرۆڤدا ئەژی، لەتەمەنی کرمۆکەی (larva) و پێگەیشتویدا (adult) لەناو ڕیخوڵە باریکە دەژین کە دەبنە ھۆی نەخۆشی لە ڕیخۆڵەدا ئەم کرمە دووجۆری سەرەکی ھەیە دەبێتە ھۆی نەخۆشی لەمرۆڤدا ئەوانیش Ancylostoma duodenale Necator americanus. == گواستنەوە == [[پەڕگە:Hookworm LifeCycle.gif|وێنۆک|سووڕی ژیانی کرمی قولاپی]] ئەم کرمە دەگوازرێتەوە لەڕێی ھێلکەکەی کە لە پیسایی کەسی تووشبوودا ھەیە. == نیشانەکانی تووشبوون == کێن ئەوانەی مەترسی تووشبوونیان ھەیە؟ ئەوانەی لە شوێنە گەرم و شێدارەکان دەژین و پاکوخاوێنی تیانا کەمە ئەوانەی کە بەبێ پێڵاو بەسەر خۆڵی پیسبوو بەو مشەخۆرە ئەرۆن یاخود پێستیان بەرکەوتەی ڕاستەوخۆی لەگەڵ خاکدا ھەیە نیشانەکانی: دەکرێت ئەوکەسەی تووشی دەبێت ھیچ نیشانەیەکی نەبێت یاخود نیشانەی کەمی ھەبێت بەڵام بەگشتی نیشانەکانی ئەمانەن خوران و سووربوونەوە ئازاری سک سکچون نەمانی ئارەزووی خواردن بێھێزی == دەستنیشانکردن == لەرێگەی بوونی ھێلکەکەیی لە [[پیسایی]]دا دیاری دەکرێت بە ئامێری مایکرۆسکۆپ == سەرچاوەکان == # Traub, Rebecca J. "''Ancylostoma ceylanicum'', a re-emerging but neglected parasitic zoonosis". ''Int J Parasitol''. '''43''' (12–13): 1009–15. doi:10.1016/j.ijpara.2013.07.006. <nowiki>PMID 23968813</nowiki>. {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|گیانلەبەران|ژینناسی}} {{بێپۆل|date=ئاب ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Ancylostomatidae}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} jvwwhmcnblnkbw2zg8xv030k7javlrr 1 190221 1697151 1671721 2026-10-29T21:28:04Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697151 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆکسانا کۆرسۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=827631 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140422021815/http://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1 بۆ https://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:٣٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆکسانا کۆرسۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845545 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140422021815/http://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1 بۆ https://www.paralympic.org/category/championships/2012-ipc-athletics-european-championships-stadskanaal?page=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠١:١٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئۆکسانا کۆرسۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1671720 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191214090809/http://www.paralympic.org/sdms/web/at/record.pdf.at.php?xml=0&rct=RCTWR&spec=out&gen=W&evt=ATSHO بۆ https://db.ipc-services.org/sdms/app/login زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191214090809/http://www.paralympic.org/sdms/web/at/record.pdf.at.php?xml=0&rct=RCTWR&spec=out&gen=W&evt=ATSHO بۆ https://db.ipc-services.org/sdms/app/login زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٠٨، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئۆکسانا کۆرسۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697150 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201021164606/https://www.sportfair.it/2016/05/atletica-paralimpica-che-spettacolo-oxana-corso-nuovo-record-del-mondo-nei-400-t35/365714/ بۆ https://www.sportfair.it/2016/05/atletica-paralimpica-che-spettacolo-oxana-corso-nuovo-record-del-mondo-nei-400-t35/365714/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٢٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) p92bpdudu6snqygj54avdc0t1yxxum6 1 190244 1697197 1670085 2026-10-29T23:28:31Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697197 wikitext text/x-wiki بەڕێز{{وب| Sakura emad}}هێشتا بە فەرمی ناوی ئەفغانستان نەگۆڕدراوە،وە لە کۆمەڵگەی نێودەولەتی ناونیشان وڵات وەک خۆیەتی،بژیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٣:٠٤، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848080 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160920112856/http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/ بۆ https://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٥، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1611715 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190527134749/https://www.voanews.com/a/hats-symbol-pashtun-protest-movement/4335923.html بۆ https://www.voanews.com/extremism-watch/hats-proliferate-symbol-pashtun-protest-movement زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308143630/https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan بۆ https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1619015 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210909025955/https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report بۆ https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260211000908/https://aop.gov.af/en بۆ https://aop.gov.af/en زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٨، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1621976 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210414230310/https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages بۆ https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1652249 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190421160657/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower بۆ https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1660076 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191110093636/https://nsia.gov.af/ بۆ https://nsia.gov.af/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210414225824/http://seretandsons.org/giving-back بۆ http://seretandsons.org/giving-back زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697196 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260722135807/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN%3Fend%3D2022%26locations%3DAF%26start%3D1983%26view%3Dchart بۆ https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2022&locations=AF&start=1983&view=chart زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260516013322/https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2024/311-individuals-considered-have-committed-blasphemy-andor-apostasy بۆ https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2024/311-individuals-considered-have-committed-blasphemy-andor-apostasy زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٢٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 889la90dpwzzjqbdsbq8u8b2d5h86pp 0 193146 1697277 1372638 2026-10-30T04:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلەستین-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، کووەیت-کۆلکە) 1697277 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = کوردانی فەلەستین | native_name = | native_name_lang = | image = | image_caption = | total = | total_year = | total_source = | total_ref = | genealogy = | regions = [[ئەلخەلیل]]، [[قودس]]، [[نابلوس]] |population = ١٧٠،٠٠٠ (بەراورد)<ref name="alaraby">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.alaraby.co.uk/english/Comment/2017/9/25/How-Palestinians-came-to-reject-Kurdish-demands-for-homeland|نووسەر=Roger Hercz|وێبگە=alaraby.co.uk|سەردێڕ=How Palestinians came to reject Kurdish demands for a homeland|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> | region1 = | pop1 = | ref1 = | region2 = | pop2 = | ref2 = | region3 = | pop3 = | ref3 = | region33 = | pop33 = | ref33 = | languages = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] (لە ئێستادا)، [[زمانی کوردی|کوردی]] (لە مێژوودا) | religions = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | related = [[کورد]]انی دیکە،<ref name="hebron-city">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://hebron-city.ps/page.aspx?id=Omwbnwa863239971aOmwbnw|وێبگە=hebron-city.ps|سەردێڕ=The President of the Iraqi Kurdistan Region receives a delegation from Hebron Municipality and welcomes the opening of a PNA office in Arbil &#124;|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> [[فەلەستینییەکان]] و [[کوردە جووەکان]] | footnotes = }} {{کورد}} '''کوردانی فەلەستین''' ({{بە کوردیی باکووری|Kurdên Filistînê}}، {{بە عەرەبی|اكراد فلسطين}}) بە ئەو ژمارە لە [[فەلەستینییەکان|خەڵکی فەلەستین]] دەگوترێت کە ڕەچەڵەکێکی [[کورد]]یان ھەیە. زۆرینەی ئەو کوردانە لە سەردەمی [[ئەیووبییەکان]] و لە کاتی [[شەڕەکانی خاچپەرستی|شەڕەکانی خاچھەڵگری]]دا بۆ [[فەلەستین]] کۆچیان کردووە. سەرکردەکانی ئەیووبی زۆر یەک لە ھۆزە کوردەکانیان لە فەلەستین جێگر کردن ھەتاوەکوو بەرگری لە سنوورەکانی ئەو ئیمپراتۆریەتییەتە بکەن. کوردەکانی فەلەستین زۆرتر لە شارەکانی [[ئەلخەلیل]]، [[قودس]] و [[نابلوس]] دەژین. پێشبینی دەکرێت کە نزیکەی یەک لە سێی دانیشتووانی ئەلخەلیل بە ڕەچەڵەک کوردبن و گەڕەکی خۆیان ھەیە کە بە ناوی خۆیانن وەکوو حارەتول ئەکراد (غەڕەکی کوردان). ھەروەھا زۆرێک لە بنەماڵە کوردەکان لە دوای دەسەڵاتداریی ئەیووبییەکان چوونەتە فەلەستین، بەتایبەت لە سەردەمی عوسمانییەکاندا. کوردەکان گەورەترین کەمینەی نەتەوەیین لە کەناری ڕۆژاوا.<ref name="israelnationalnews">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.israelnationalnews.com/Articles/Article.aspx/20863|سەردێڕ=Who are the Palestinians?|وێبگە=Israel National News|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == زمان == [[زمانی کوردی]] لە سەردەمی عوسمانییەکان لە فەلەستیندا، لەلایەن ھەندێک خەڵکی کوردەوە ھەتا کۆتاییەکانی دەیەی ١٨٥٠ قسەی پێدەکرا. ئەمڕۆکە نزیکەی گشت کوردانی فەلەستین بە عەرەبی دەدوێن، لەبەر ئەوەی کە لە ناوچەیەکی جوگرافیاییی عەرەب زماندا ھەڵکەوتوون. == ئەمانەش ببینە == * [[دەوڵەتی ئەییووبی]] * [[کوردانی ئوردن]] * [[کوردانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://info.wafa.ps/atemplate.aspx?id=9502] * [http://rojmaf.ahlamontada.com/t4120-topic] * [http://www.hebron-times.com/ViewDetails.php?PID=3319] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425030912/http://www.hebron-times.com/ViewDetails.php?PID=3319 |date=٢٥ی نیسانی ٢٠١٧ }} * [http://www.raya.ps/ar/news/934155.html] * [http://ara.yekiti-media.org/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86/] * [http://www.rudaw.net/english/middleeast/060120162] {{دانیشتووانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|فەلەستین|کوردستان|کووەیت}} {{فەلەستین-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{کووەیت-کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] 1g7tjehahtgdw25imylmku6b96jkm78 0 193679 1697292 1534569 2026-10-30T04:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697292 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox airline | airline = کوردستان ئایەرلانز | logo = Kurdistan Airlines.png | logo_size = 200 | fleet_size = | destinations = | IATA = - | ICAO = - | callsign = | parent = نووسینگەی بازرگانیی ھەرێمی کوردستان | company_slogan = | founded = ٢٠٠٤ | ceased = ٢٠١٠ | headquarters = [[دوبەی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] | key_people = [[یەحیا عەلی]] ([[بەڕێوبەری گشتی]]) | hubs = [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] | focus_cities = | frequent_flyer = | lounge = | alliance = | website = [http://www.kurdistanairlines.tripod.com/ www.kurdistanairlines.tripod.com] | }} '''کوردستان ئایەرلانز''' یان '''کوردیش ئایەرلانز''' ({{بە ئینگلیزی|Kurdistan Airlines}}، بە کورتە: A.K.A) کۆمپانیایەکی ئاسمانیی کوردی لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] بوو. == مێژوو == یەکەمین فڕینی کوردستان ئایەرلانز لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٥، کاتژمێر ١٠:٣٠ بەیانی لە [[فڕۆکەخانەی ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] ھاتە خوارەوە، کە ٤٦ بازرگانی کورد و عێراقی لە [[دوبەی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]ەوە ھەتاکوو ھەولێر تێدابوو.<ref>[http://www.dbxkurdistan.com/pressnew/kurdistan.pdf DBX Kurdistan]{{Dead link|date=April 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> دامەزراندنی کۆمپانیای کوردستان ئایەرلانز لە بڵاونامەیەکی ڕۆژنامەوانی لە ٢ی ئابی ٢٠٠٥دا، لەلایەن نووسینگەی بازرگانیی ھەرێمی کوردستان لە دوبەی ڕاگەیەندرا.<ref>[http://www.kurdmedia.com/news.asp?id=7392 Kurdmedia]{{dead link|date=December 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> لە ٧ی ئابی ٢٠٠٥دا، ئاژانسەکانی [[دناتا]] وەکوو نوێنەری فرۆشی گشتیی کوردستان ئایەرلانز لە ناوچەی [[کەنداوی فارس]]دا دیارکرا.<ref>[http://www.emiratesgroupcareers.com/Media/2005/200508DNATAAGENCIESAPPOINTED.asp Emirates Group] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019111152/http://www.emiratesgroupcareers.com/Media/2005/200508DNATAAGENCIESAPPOINTED.asp |date=2007-10-19}}</ref> یەکەمین فڕینی داھاتیی کوردستان ئایەرلانز کە لە [[فرانکفورت]] بەروە [[ھەولێر]] ھەڵدەفڕی، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٥، کاتژمێر ٦:٣٠ بەیانی بە ٤٠ کەسەوە گەیشتە فڕۆکەخانەی ھەولێر.<ref>[http://www.tourismkurdistan.com/body.asp?id=news Kurdistan Tourism] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107191153/http://www.tourismkurdistan.com/body.asp?id=news |date=2007-01-07 }}</ref> لە تەممووزی ٢٠٠٦دا ڕاگەیەندرا کە فڕۆکەی کوردستان ئایەرلانز لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڕەفیق حەریری]] لە [[بەیروت]]، [[لوبنان]] لە ماوەی [[شەڕی ٢٠٠٦ی لوبنان]]دا داماو بوو.<ref>[http://www.kurdmedia.com/articles.asp?id=12837 Kurdmedia] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060819155907/http://www.kurdmedia.com/articles.asp?id=12837 |date=2006-08-19}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، ئەو کۆمپانیایە ھیچ فڕۆکەیەکی نییە و بۆیە ئێستا ناچالاک بووە. == ناوەندی بەڕێوبەرایەتی == نووسینگەی ناوەندیی کۆمپانیاکە لە ناوەندی واربا لە [[دوبەی]]، [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]دا ھەڵکەوتبوو.<ref>[https://web.archive.org/web/20110531152423/http://www.dcci.ae/portal/page?_pageid=53,2982&_dad=portal&_schema=PORTAL&theparam=76681 Dubai Chamber of Commerce & Industry]</ref> == کەشتیگەل == لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠، کوردستان ئایەرلانز یەک فڕۆکەی بۆینگی [[بۆینگی ٧٣٧|٧٣٧-٢٠٠]] ھەبوو، بەڵام دواتر دیسانەکە لە [[ئیمپێریال جێت]]دا تۆمارکرا و بە شێوەیەکی کاریگەرانە ئەو کۆمپانیایە ئاسمانییەی ناچالاک کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://web.archive.org/web/20120323030606/http://www.kurdistanairlines.tripod.com/}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|کۆمپانیا|کوردستان|عێراق|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیا ئاسمانییە ھەڵوەشاوەکانی عێراق]] rh52k2nmf5fxdf18ah5d8in3monimif 0 194869 1697192 1543224 2026-10-29T22:40:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریای باکوور-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1697192 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox Korean name||context=north|hangul={{linktext|관|북}}|hanja={{linktext|關|北|}}|rr=Gwanbuk|mr=Kwanbuk}}'''کوانبوک''' ناوچەیەکە لە باکوری ھامگیۆنگی پارێزگای کۆریای باکوور، ناوچەکە پێشووتر لەلایەن خەڵکی ئۆکجیۆ بەرێوەدەبردرا دواتر کەوتە ژێر [[گۆگۆریۆ]] و دواتر [[بالھای]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About: Kwanbuk|ناونیشان=https://dbpedia.org/page/Kwanbuk|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=dbpedia.org}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھەشت ھەرێمەکەی کۆریا]] * [[جوگرافیای کۆریای باکوور]] == سەرچاوەکان == <references /> {{Regions and administrative divisions of North Korea}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باکوور|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Hamgyong-do}} {{کۆریای باکوور-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچەکانی کۆریا]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باکوور]] o2ssklb5a4b6cgs7umt2ll19y5jbjq4 4 195080 1697205 1691625 2026-10-30T00:03:26Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1697205 wikitext text/x-wiki <center> <big>'''ژمارەی پەڕەکان بەپێی بۆشایی ناو'''</big> <big>نوێکراوەتەوە لەلایەن '''[[User:CdRBot|CdRBot]]''' ''٠٠:٠٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)''</big> </center> '''ڕیزبەندی ویکیپیدیای کوردی: {{formatnum:{{Wikipedia rank by size|ckb}}}}''' {| class="wikitable" |+ ژمارەی پەڕەکان بەپێی بۆشایی ناو |- ! زنجیرە !! بۆشایی ناو !! کۆی گشتی !! پەڕەی ڕەوانەکەر !! پەڕەی ناڕەوانەکەر |- | 0 || {{ns:0}} || ١٣٩٤٦١ || ٥٤٣٢٧ || ٨٥١٣٤ |- | 1 || {{ns:1}} || ٢٦٤٩٨ || ٢٩٠٠ || ٢٣٥٩٨ |- | 2 || {{ns:2}} || ٣٩٦٩ || ٢٤١ || ٣٧٢٨ |- | 3 || {{ns:3}} || ١٨٨٥٣ || ٢١٩ || ١٨٦٣٤ |- | 4 || {{ns:4}} || ٢١١١ || ٦٥٤ || ١٤٥٧ |- | 5 || {{ns:5}} || ٢٠٥ || ٣٧ || ١٦٨ |- | 6 || {{ns:6}} || ٣٠٩٩ || ٢٣ || ٣٠٧٦ |- | 7 || {{ns:7}} || ٥٣ || ٠ || ٥٣ |- | 8 || {{ns:8}} || ٦٧٣ || ٨ || ٦٦٥ |- | 9 || {{ns:9}} || ٤٥ || ٠ || ٤٥ |- | 10 || {{ns:10}} || ١٦٤٩٠ || ٣٩١٣ || ١٢٥٧٧ |- | 11 || {{ns:11}} || ٤٣٦ || ٦١ || ٣٧٥ |- | 12 || {{ns:12}} || ٥٠ || ١٨ || ٣٢ |- | 13 || {{ns:13}} || ١٠ || ٢ || ٨ |- | 14 || {{ns:14}} || ٤٦٣٠٩ || ٢١١٥ || ٤٤١٩٤ |- | 15 || {{ns:15}} || ٤٤٣ || ٨٠ || ٣٦٣ |- | 100 || {{ns:100}} || ٥٣٨٦ || ١٩٢ || ٥١٩٤ |- | 101 || {{ns:101}} || ٩٥ || ٨ || ٨٧ |- | 102 || {{ns:102}} || ٧٤ || ١٢ || ٦٢ |- | 103 || {{ns:103}} || ٢٩ || ٤ || ٢٥ |- | 118 || {{ns:118}} || ٢٢ || ١٤ || ٨ |- | 119 || {{ns:119}} || ١ || ٠ || ١ |- | 710 || {{ns:710}} || ٢ || ٠ || ٢ |- | 828 || {{ns:828}} || ١١٤٣ || ٧ || ١١٣٦ |- | 829 || {{ns:829}} || ٣١ || ٠ || ٣١ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 19gfkerci3l8rtdwbjo5w5cm1nx9yyf 0 198805 1697001 1671812 2026-10-29T16:59:40Z ~2026-57455-63 80037 /* */ 1697001 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]، [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٠٠٤ (٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی بەداق سوڵتانی مەھاباد | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = ڕێنما | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[مەلا]]، مامۆستای ئایینی | ساڵانی چالاکی = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | مناڵەکان = | دایک = | باوک = قادر }} '''مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان''' (١٩٣٣ – ٢٠٠٤) مەلا و زانا و نووسەر و شاعیر و لێکۆڵەر و بیرمەند و مامۆستایەکی ئایینیی کورد بوو. ئەو بێجگە لە بواری ئایینی، ئەدبی و ڕووناکبیری، هەروەها زانستی لە بوارەکانی گەردوونناسی، ئەندازیاری و بیرکاریدا ھەبوو.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/> == ژیاننامە == عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]ی سەر بە [[شارستانی مەھاباد]] لە بنەماڵەیەکی جووتیار و مەزھەبی لەدایکبوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لای مەلا سەید ھاشم حوسێنی دەستپێکرد، لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا دەچێتە شاری مەھاباد و لای مەلا سادق واسیقوبیللا درێژە بە خوێندن دەدات. ئەحمەدیان بۆ خوێندن چەندین گوند و شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەگەڕێت و لای زۆربەی مامۆستا ئایینییەکانی بەناوبانگی سەردەمی خۆی دەخوێنێت، کە لەوانە مامۆستایان مەلا شێخ [[عێزەدین حوسێنی]]، مەلا محەممەد وەڵزی، مەلا عیسامەددین شەفیعی، عەللامە مەلا باقر بالک و مەلا عەلی وەڵزی دەرسیان پێ گوتووە. لە ساڵی ١٩٥٣، مەلا عەلی وەڵزی مۆڵەتی مەلایەتی و مامۆستایی پێدەدات و مامۆستا باقر بالکیش مۆڵەتنامەی بۆ دەنووسێت.دوای ئەو ماوەیە، دەچێ بۆ بەغدا و بۆ ماوەی شەش مانگ لە لای عەللامە مەلا محەممەد قزڵجی_باوکی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ڕۆژهەڵات و پێشەنگی بیری ڕووناکبیریی ئایینی لە ڕۆژهەڵات و موفتی ئەعزەمی بەغدا_ وانەی زانستەکانی فەلسەفە و حیکمەت و تەفسیر و فەرموودەناسی دەخوێنێت. ئەو ھەروەھا لە [[ڕادیۆ مەھاباد]] کاری پێشکەشکاری و لێکۆڵینەوە و نووسینی کردووە و نزیکەی ٥٠٠ بەرھەمی ئەدەبی، ئایینی و کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە. مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا لە شاری [[مەھاباد]] کۆچی دواییی کرد.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/search?q=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&client=ms-android-xiaomi-rev1&ei=d07IYeDUKcyB9u8P6quh4AM&oq=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEANKBAhBGAFQ-BVY-BVg2xhoAXAAeACAAdgBiAHYAZIBAzItMZgBAKABAcABAQ&sclient=mobile-gws-wiz-serp#fpstate=ive&vld=cid:1de98e36,vid:_3qXwx_Nh8I,st:0|سەردێڕ=ژیاننامەی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C-|سەردێڕ=ملا عبدالله احمديان؛ مبلغی وارسته و متعهد به اخلاق دينی|بڵاوکەرەوە=iqna.ir|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == کتێبەکان == مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان ٣٠ کتێبی نووسیون، کە لەوانە ١٨ کتێب بە زمانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، ١١ کتێب بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و ١ کتێبیش بە زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]یە.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=مولف عبدالله احمدیان|بڵاوکەرەوە=aqeedeh.com|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211226130352/https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|وێژەی کوردی|زمانی کوردی|ئێران|کوردستان|موکریان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] r0keghuactbmzosq6c9lccou2jcgasq 1697018 1697001 2026-10-29T17:29:52Z ~2026-57455-63 80037 /* */ 1697018 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]، [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٠٠٤ (٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی بەداق سوڵتانی مەھاباد | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = ڕێنما | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[مەلا]]، مامۆستای ئایینی | ساڵانی چالاکی = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | مناڵەکان = | دایک = | باوک = قادر }} '''مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان''' (١٩٣٣ – ٢٠٠٤) مەلا و زانا و نووسەر و شاعیر و لێکۆڵەر و بیرمەند و مامۆستایەکی ئایینیی کورد بوو. ئەو بێجگە لە بواری ئایینی، ئەدبی و ڕووناکبیری، هەروەها زانستی لە بوارەکانی گەردوونناسی، ئەندازیاری و بیرکاریدا ھەبوو.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/> == ژیاننامە == عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]ی سەر بە [[شارستانی مەھاباد]] لە بنەماڵەیەکی جووتیار و مەزھەبی لەدایکبوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لای مەلا سەید ھاشم حوسێنی دەستپێکرد، لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا دەچێتە شاری مەھاباد و لای مەلا سادق واسیقوبیللا درێژە بە خوێندن دەدات. ئەحمەدیان بۆ خوێندن چەندین گوند و شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەگەڕێت و لای زۆربەی مامۆستا ئایینییەکانی بەناوبانگی سەردەمی خۆی دەخوێنێت، کە لەوانە مامۆستایان مەلا شێخ [[عێزەدین حوسێنی]]، مەلا محەممەد وەڵزی، مەلا عیسامەددین شەفیعی، عەللامە مەلا باقر بالک و مەلا عەلی وەڵزی دەرسیان پێ گوتووە. لە ساڵی ١٩٥٣، مەلا عەلی وەڵزی مۆڵەتی مەلایەتی و مامۆستایی پێدەدات و مامۆستا باقر بالکیش مۆڵەتنامەی بۆ دەنووسێت.دوای ئەو ماوەیە، دەچێ بۆ بەغدا و بۆ ماوەی شەش مانگ لە لای عەللامە مەلا محەممەد قزڵجی_باوکی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ڕۆژهەڵات و پێشەنگی بیری ڕووناکبیریی ئایینی لە ڕۆژهەڵات و موفتی ئەعزەمی بەغدا_ وانەی زانستەکانی فەلسەفە و حیکمەت و تەفسیر و فەرموودەناسی دەخوێنێت. ئەو ھەروەھا لە [[ڕادیۆ مەھاباد]] کاری پێشکەشکاری و لێکۆڵینەوە و نووسینی کردووە و نزیکەی ٥٠٠ بەرھەمی ئەدەبی، ئایینی و کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە. مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا لە شاری [[مەھاباد]] کۆچی دواییی کرد.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/search?q=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&client=ms-android-xiaomi-rev1&ei=d07IYeDUKcyB9u8P6quh4AM&oq=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEANKBAhBGAFQ-BVY-BVg2xhoAXAAeACAAdgBiAHYAZIBAzItMZgBAKABAcABAQ&sclient=mobile-gws-wiz-serp#fpstate=ive&vld=cid:1de98e36,vid:_3qXwx_Nh8I,st:0|سەردێڕ=ژیاننامەی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C-|سەردێڕ=ملا عبدالله احمديان؛ مبلغی وارسته و متعهد به اخلاق دينی|بڵاوکەرەوە=iqna.ir|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == کتێبەکان == مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان ٣٠ کتێبی نووسیون، کە لەوانە ١٨ کتێب بە زمانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، ١١ کتێب بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و ١ کتێبیش بە زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]یە.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=مولف عبدالله احمدیان|بڵاوکەرەوە=aqeedeh.com|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211226130352/https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>کتێبەکانی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان ئەوانەن: ١. سیمای صادق فاروق اعظم، چاپ هشتم ١٣٨٤؛ ٢. تجزیه و تحلیل زندگانی امام شافعی، چاپ سوم، ١٣٩٠؛ ٣. قرآن شناسی، چاپ هفتم، ١٤٠٣؛ ٤. حدیث شناسی، چاپ پنجم، ١٤٠٠؛ ۵. سیر تحلیلی کلام اهل سنت از حسن بصری تا ابوالحسن اشعری، چاپ ششم، ١٤٠٠؛ ٦. کلام جدید، چاپ اول، ١٣٨٢؛ ٧. تحقیقات، چاپ اول، ١٣٧۵؛ ٨. قبله‌ی محمد، چاپ اول، ١٣٧٧؛ ٩. به‌سوی جهان جاویدان، چاپ اول، ١٣٧٧؛ ١٠. ترجمه‌ی رسالةالتوحید، شیخ محمد عبدە، از عربی به فارسی، چاپ اول ١٣٧۵؛ ١١. تاریخ حدیث و ضبط و ثبت احادیث، چاپ اول، ١٣٨٢؛ ١٢. الایضاح لمعضلات تفسیرالبیضاوی، چاپ اول، ١٣٨٣؛ ١٣. سیمای صادق ابوبکر صدیق، چاپ اول، ١٣٨۵؛ ١٤. خەزێنە، چاپ سوم، ١٣٩٦؛ ١۵. موناجاتی مەلا عەبدوڵڵا، چاپ سوم، ١٣٩٦؛ ١٦. هەست و هاوار (دیوان شعر کُردی)، چاپ اول،١٣٧٠؛ ١٧. گەلحۆ (طنز اجتماعی؛ کُردی)؛ ١٨. درآمدی بر خداشناسی، چاپ اول، ١٣٩٠؛ ١٩. تعیین اوقات شرعی، چاپ اول، ١٣٤۵؛ ٢٠. تەفسیری سووڕەی یاسین، چاپ اول، ١٤٠٠؛ ٢١. تەفسیری سووڕەی فاتیحا، چاپ اول، ١٣٧٩؛ ٢٢. ئایین و کۆمەڵ، چاپ اول، ١٣٩٨؛ ٢٣. چل پیت، چاپ اول ١٣٦٠. همچنین ٧ کتاب از آثار تالیفی و تحقیقی ملا عبدالله احمدیان، آماده‌ی چاپ و انتشار == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|وێژەی کوردی|زمانی کوردی|ئێران|کوردستان|موکریان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] 3rstnbmucq4bt6gh9jymhmp6qoly86u 1697019 1697018 2026-10-29T17:33:39Z ~2026-57455-63 80037 /* */ 1697019 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٣ | شوێنی لەدایکبوون = [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]، [[شارستانی مەھاباد|مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی مەرگ = ٢٠٠٤ (٧١ ساڵ ژیاوە) | شوێنی مەرگ = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی گۆڕ = گۆڕستانی بەداق سوڵتانی مەھاباد | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = ڕێنما | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[مەلا]]، مامۆستای ئایینی | ساڵانی چالاکی = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | مناڵەکان = | دایک = | باوک = قادر }} '''مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان''' (١٩٣٣ – ٢٠٠٤) مەلا و زانا و نووسەر و شاعیر و لێکۆڵەر و بیرمەند و مامۆستایەکی ئایینیی کورد بوو. ئەو بێجگە لە بواری ئایینی، ئەدبی و ڕووناکبیری، هەروەها زانستی لە بوارەکانی گەردوونناسی، ئەندازیاری و بیرکاریدا ھەبوو.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/> == ژیاننامە == عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ١٩٣٣ لە گوندی [[دەرمان، مەھاباد|دەرمان]]ی سەر بە [[شارستانی مەھاباد]] لە بنەماڵەیەکی جووتیار و مەزھەبی لەدایکبوو. ئەو خوێندنی سەرەتایی لای مەلا سەید ھاشم حوسێنی دەستپێکرد، لە تەمەنی سێزدە ساڵیدا دەچێتە شاری مەھاباد و لای مەلا سادق واسیقوبیللا درێژە بە خوێندن دەدات. ئەحمەدیان بۆ خوێندن چەندین گوند و شاری ڕۆژھەڵاتی کوردستان دەگەڕێت و لای زۆربەی مامۆستا ئایینییەکانی بەناوبانگی سەردەمی خۆی دەخوێنێت، کە لەوانە مامۆستایان مەلا شێخ [[عێزەدین حوسێنی]]، مەلا محەممەد وەڵزی، مەلا عیسامەددین شەفیعی، عەللامە مەلا باقر بالک و مەلا عەلی وەڵزی دەرسیان پێ گوتووە. لە ساڵی ١٩٥٣، مەلا عەلی وەڵزی مۆڵەتی مەلایەتی و مامۆستایی پێدەدات و مامۆستا باقر بالکیش مۆڵەتنامەی بۆ دەنووسێت.دوای ئەو ماوەیە، دەچێ بۆ بەغدا و بۆ ماوەی شەش مانگ لە لای عەللامە مەلا محەممەد قزڵجی_باوکی ڕۆژنامەگەریی کوردی لە ڕۆژهەڵات و پێشەنگی بیری ڕووناکبیریی ئایینی لە ڕۆژهەڵات و موفتی ئەعزەمی بەغدا_ وانەی زانستەکانی فەلسەفە و حیکمەت و تەفسیر و فەرموودەناسی دەخوێنێت. ئەو ھەروەھا لە [[ڕادیۆ مەھاباد]] کاری پێشکەشکاری و لێکۆڵینەوە و نووسینی کردووە و نزیکەی ٥٠٠ بەرھەمی ئەدەبی، ئایینی و کۆمەڵایەتی پێشکەشکردووە. مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان لە ساڵی ٢٠٠٤ و لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا لە شاری [[مەھاباد]] کۆچی دواییی کرد.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/search?q=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&client=ms-android-xiaomi-rev1&ei=d07IYeDUKcyB9u8P6quh4AM&oq=%D8%B9%DB%95%D8%A8%D8%AF%D9%88%DA%B5%DA%B5%D8%A7+%D8%A6%DB%95%D8%AD%D9%85%DB%95%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86&gs_lcp=ChNtb2JpbGUtZ3dzLXdpei1zZXJwEANKBAhBGAFQ-BVY-BVg2xhoAXAAeACAAdgBiAHYAZIBAzItMZgBAKABAcABAQ&sclient=mobile-gws-wiz-serp#fpstate=ive&vld=cid:1de98e36,vid:_3qXwx_Nh8I,st:0|سەردێڕ=ژیاننامەی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان|بڵاوکەرەوە=تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C-|سەردێڕ=ملا عبدالله احمديان؛ مبلغی وارسته و متعهد به اخلاق دينی|بڵاوکەرەوە=iqna.ir|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}{{بەستەری مردوو|url=https://iqna.ir/fa/news/1290665/%D9%85%D9%84%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%DB%8C-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%AF%D9%8A%D9%86%DB%8C- |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == کتێبەکان == مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان ٣٠ کتێبی نووسیون، کە لەوانە ١٨ کتێب بە زمانی [[زمانی فارسی|فارسی]]، ١١ کتێب بە زمانی [[زمانی کوردی|کوردی]] و ١ کتێبیش بە زمانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]یە.<ref name="تۆڕی میدیاییی ڕووداو"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=مولف عبدالله احمدیان|بڵاوکەرەوە=aqeedeh.com|زمان=فارسی|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211226130352/https://aqeedeh.com/writers/view/218/%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>کتێبەکانی مامۆستا مەلا عەبدوڵڵا ئەحمەدیان ئەوانەن: ١. سیمای صادق فاروق اعظم، چاپ هشتم ١٣٨٤؛ ٢. تجزیه و تحلیل زندگانی امام شافعی، چاپ سوم، ١٣٩٠؛ ٣. قرآن شناسی، چاپ هفتم، ١٤٠٣؛ ٤. حدیث شناسی، چاپ پنجم، ١٤٠٠؛ ۵. سیر تحلیلی کلام اهل سنت از حسن بصری تا ابوالحسن اشعری، چاپ ششم، ١٤٠٠؛ ٦. کلام جدید، چاپ اول، ١٣٨٢؛ ٧. تحقیقات، چاپ اول، ١٣٧۵؛ ٨. قبله‌ی محمد، چاپ اول، ١٣٧٧؛ ٩. به‌سوی جهان جاویدان، چاپ اول، ١٣٧٧؛ ١٠. ترجمه‌ی رسالةالتوحید، شیخ محمد عبدە، از عربی به فارسی، چاپ اول ١٣٧۵؛ ١١. تاریخ حدیث و ضبط و ثبت احادیث، چاپ اول، ١٣٨٢؛ ١٢. الایضاح لمعضلات تفسیرالبیضاوی، چاپ اول، ١٣٨٣؛ ١٣. سیمای صادق ابوبکر صدیق، چاپ اول، ١٣٨۵؛ ١٤. خەزێنە، چاپ سوم، ١٣٩٦؛ ١۵. موناجاتی مەلا عەبدوڵڵا، چاپ سوم، ١٣٩٦؛ ١٦. هەست و هاوار (دیوان شعر کُردی)، چاپ اول،١٣٧٠؛ ١٧. گەلحۆ (طنز اجتماعی؛ کُردی)؛ ١٨. درآمدی بر خداشناسی، چاپ اول، ١٣٩٠؛ ١٩. تعیین اوقات شرعی، چاپ اول، ١٣٤۵؛ ٢٠. تەفسیری سووڕەی یاسین، چاپ اول، ١٤٠٠؛ ٢١. تەفسیری سووڕەی فاتیحا، چاپ اول، ١٣٧٩؛ ٢٢. ئایین و کۆمەڵ، چاپ اول، ١٣٩٨؛ ٢٣. چل پیت، چاپ اول ١٣٦٠. هەروەها ٧ کتێبی مامۆستا ئەحمەدیان، ئامادەی چاپ و بڵاو کردنەوەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|وێژەی کوردی|زمانی کوردی|ئێران|کوردستان|موکریان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:مامۆستا ئایینییەکانی کوردستان]] 6puhk773qq0xjjx5tdfc2c15pnvbm0c 0 198975 1696902 1533888 2026-10-29T13:34:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1696902 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Chrystia_Freeland_MSC_2018_(cropped).jpg|وێنۆک]] کرستینا ئەلێکسەندرا "کریستیا" فریلاند (لەدایکبووی ٢ی ئابی ١٩٦٨) سیاسەتوانێکی کەنەدیە، لەوەتەی ٢٠١٩وە جێگری سەرۆکی حکوومەتی کەنەدایە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Deputy Prime Minister and Minister of Intergovernmental Affairs Mandate Letter|ناونیشان=https://pm.gc.ca/en/mandate-letters/2019/12/13/deputy-prime-minister-and-minister-intergovernmental-affairs-mandate|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729161221/https://pm.gc.ca/en/mandate-letters/2019/12/13/deputy-prime-minister-and-minister-intergovernmental-affairs-mandate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Office of the Prime Minister}}</ref> لەوەتەی ٢٠١٣وە ئەندامی پەرلەمانی کەنەدایە، وە لە ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٧ وەزیری بازرگانی، و لە ٢٠١٧ بۆ ٢٠١٩ وەزیری کارووبارەکانی دەرەوە بووە == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Chrystia Freeland}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م]] [[پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] 4fbliwiz5k0gwk60ynr23ddo4zc9b5t 1697096 1696902 2026-10-29T20:06:06Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1697096 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Chrystia_Freeland_MSC_2018_(cropped).jpg|وێنۆک]] کرستینا ئەلێکسەندرا "کریستیا" فریلاند (لەدایکبووی ٢ی ئابی ١٩٦٨) سیاسەتوانێکی کەنەدیە، لەوەتەی ٢٠١٩وە جێگری سەرۆکی حکوومەتی کەنەدایە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Deputy Prime Minister and Minister of Intergovernmental Affairs Mandate Letter|ناونیشان=https://pm.gc.ca/en/mandate-letters/2019/12/13/deputy-prime-minister-and-minister-intergovernmental-affairs-mandate|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200729161221/https://pm.gc.ca/en/mandate-letters/2019/12/13/deputy-prime-minister-and-minister-intergovernmental-affairs-mandate|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Office of the Prime Minister}}</ref> لەوەتەی ٢٠١٣وە ئەندامی پەرلەمانی کەنەدایە، وە لە ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٧ وەزیری بازرگانی، و لە ٢٠١٧ بۆ ٢٠١٩ وەزیری کارووبارەکانی دەرەوە بووە == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Chrystia Freeland}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢٠م]] [[پۆل:نووسەرە ژنە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژن]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] 30isr20b8pbr3s7bu78endkjdaqru8l 0 199561 1697191 1534474 2026-10-29T22:40:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697191 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = کوانا | flag_alt = | native_name = {{nobold|{{lang|ja|桑名市}}}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Cities of Japan|City]] <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = Kuwana from Mount Tado.JPG | imagesize = | image_alt = | image_caption = [[Kiso Three Rivers]] and [[Ise Bay]] from Mount Tado | image_flag = Flag of Kuwana, Mie.svg | coordinates = {{coord|35|4|N|136|41|E|region:JP-24|display=inline,title}} | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | image_blank_emblem = Emblem of Kuwana, Mie.svg | nickname = | motto = <!-- maps and coordinates --> | image_map = Kuwana in Mie Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = Location of Kuwana in Mie Prefecture | pushpin_map = Japan | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = &nbsp; | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | official_name = | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | subdivision_name = [[ژاپۆن]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[پارێزگای میێ|میێ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = Mayor | leader_name = Narutaka Itō | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings -->| blank_emblem_type = Emblem | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area -->| population_density_km2 = auto | population_total = 141,045 | area_total_km2 = 136.68 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | postal_code = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | population_as_of = March 31, 2021 | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = City Symbols | blank1_name_sec1 = - Tree | blank1_info_sec1 = [[Cornus florida|Flowering Dogwood]] | blank2_name_sec1 = - Flower | blank2_info_sec1 = [[Japanese iris]] | blank3_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = Phone&nbsp;number | blank_info_sec2 = 0594-24-1136 | blank1_name_sec2 = Address | blank1_info_sec2 = 2-37 Chūōchō, Kuwana-shi, Mie-ken 511-8601 <!-- website, footnotes -->| website = {{Official website|http://www.city.kuwana.lg.jp}} | footnotes = }} '''کوانا''' (桑名市,کوانا-شی) شارێکە کەوتۆتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی ئازاری ٢٠٢١ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە دەگاتە ١٤١٠٤٥<ref name="Kuwana-hp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kuwana city official statistics|ناونیشان=https://www.city.kuwana.lg.jp/index.cfm/25,48013,215,322,html|شوێن=Japan|زمان=ja}}</ref> کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە دەکاتە ١٣٦،٦٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە. == سەرچاوەکان == <references />{{Mie}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kuwana, Mie}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ]] fxlafo4vjhc4cxeek0caxubykng1mt1 0 199577 1697405 1534634 2026-10-30T10:36:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697405 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = کومانۆ | coordinates = {{coord|33|53|19.1|N|136|6|0.8|E|region:JP|display=inline,title}} | native_name = {{nobold|{{lang|ja|熊野市}}}} | native_name_lang = ja | settlement_type = [[Cities of Japan|City]] <!-- images, nickname, motto -->| image_skyline = Shichirimihama-2.jpg | imagesize = | image_alt = | image_caption = Shichirimihama Beach, Kumano | image_flag = Flag of Kumano, Mie.svg | flag_alt = | image_blank_emblem = Emblem of Kumano, Mie.svg | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | nickname = | motto = <!-- maps and coordinates --> | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_map1 = Kumano in Mie Prefecture Ja.svg | map_alt = | map_caption = Location of Kumano in Mie Prefecture | pushpin_map = Japan | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = &nbsp; | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | official_name = | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location -->| subdivision_type = [[List of sovereign states|وڵات]] | subdivision_name = [[ژاپۆن]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|ناوچە]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]] | subdivision_name2 = [[پارێزگای میێ|میێ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = <!-- established --> | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | founder = | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | seat = <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | leader_party = | leader_title = Mayor | leader_name = Kanji Kawakami | leader_title1 = | leader_name1 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings -->| blank_emblem_type = Emblem | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area -->| population_density_km2 = auto | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | area_total_km2 = 373.35 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = <!-- elevation --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_m = <!-- population --> | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | population_total = 16232 | population_as_of = July 2021 | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | population_est = | pop_est_as_of = | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | population_note = <!-- time zone(s) --> | timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code_type = | postal_code = | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | blank_name_sec1 = Symbols | blank_info_sec1 = &nbsp; | blank1_name_sec1 = • Tree | blank1_info_sec1 = ''[[Cryptomeria]]'' | blank2_name_sec1 = • Flower | blank2_info_sec1 = Sasayuri <small>(''[[Lilium]] japonicum'')</small> | blank3_name_sec1 = • Bird | blank3_info_sec1 = [[Japanese bush-warbler]] | blank4_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank7_name_sec1 = | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank_name_sec2 = Phone&nbsp;number | blank_info_sec2 = 0597-89-4111 | blank1_name_sec2 = Address | blank1_info_sec2 = 796 Idochō, Kumano-shi, Mie-ken 519-4392 <!-- website, footnotes -->| website = {{Official website| www.city.kumano.mie.jp/}} | footnotes = }} '''کومانۆ''' (熊野市, کومانۆ-شی) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ١ی تەمموزی ٢٠٢١، ڕیژەی دانیشتووانی شارەکە دەگاتە ١٦،٢٣٢،<ref name="Kumano-hp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kumano city official statistics|ناونیشان=https://www.city.kumano.lg.jp/sisei/toukei.html|شوێن=Japan|زمان=ja|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220110103907/https://www.city.kumano.lg.jp/sisei/toukei.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆی گشتی ڕووبەری شارەکە دەگاتە ٣٧٣،٣٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە. == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{commons category-inline}} * {{osmrelation-inline|4538610}} * {{wikivoyage-inline|Kumano}} * {{official|http://www.city.kumano.mie.jp}} {{in lang|ja}} {{Mie}}{{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kumano, Mie}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ]] jvxfhrg6ddry4by79gbdze02mhqfxna 0 199840 1697239 1444932 2026-10-30T01:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1697239 wikitext text/x-wiki {{short description|Problem with distance vision}} {{Infobox medical condition (new) | name = کورتبینی | image = Myopia.gif | caption = ھێڵکارییە کە گۆڕانەکانی چاو نیشان دەدات لەگەڵ میۆپیا | field = [[پزیشکی چاو]]، [[ئۆپتۆمیتری]] | synonyms = میۆپیا، کورتبینی، نزیکبینی | symptoms = ئامانجە دوورەکان تاریک دەردەکەون، ئامانجە نزیکەکان ئاسایی دەردەکەون، [[سەرئێشە]]، [[فشارەکانی چاو]] | complications = جیابوونەوەی ڕەتینی، [[ئاوی سپی]]ەکان، [[گلاوکۆما]]<ref name="Fos2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Foster PJ, Jiang Y |سەردێڕ= Epidemiology of myopia | journal = Eye |بەرگ= ٢٨| issue = 2 |پەڕەکان= ٢٠٢–٨|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٤| pmid = ٢٤٤٠٦٤١٢| pmc = ٣٩٣٠٢٨٢| doi = 10.1038/eye.2013.280}}</ref> | onset = | duration = | factors name = تێکەڵەی بۆماوەیی و ژینگەیی | risks = کاری نزیک، کاتێکی گەورەتر لە ژوورەوە بەسەردەبردن، مێژووی خێزان | diagnosis = تاقیکردنەوەی چاو | differential = | prevention = نەناسراو | treatment = [[چاویلکە]]، [[پەیوەندی بە لێنس]]، [[نەشتەرگەری]] | medication = | prognosis = | frequency = ١٫٥ ملیار کەس (٢٢٪) | deaths= }} '''کورتبینی''' یان '''میۆپیا''' کە (بە ئینگڵیزی: Myopia) نەخۆشییەکی [[چاو]]ە کە ڕووناکی تیشک دەخاتە سەر پێشەوەی [[تۆڕینە|ڕیتینا]] لە جیاتی ئەوەی سەرنج بخاتە سەر [[تۆڕینە|ڕیتینا]]. ئەمە وا لە شتە دوورەکان دەکات کە تاریک دەردەکەون لەکاتێکدا شتە نزیکەکان ئاسایی دەردەکەون. نیشانەکانی تر لەوانەیە سەرئێشە و پەستانی چاو لەخۆ بگرێت. میۆپیای توند پەیوەندی ھەیە بە زیادبوونی مەترسی لەتبوونی ڕیتیناڵ، [[ئاوی سپی]] و [[گلاوکۆما]].<ref name=NIH2010>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Facts About Refractive Errors|ناونیشان=https://nei.nih.gov/health/errors/errors|وێبگە=NEI|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160728000730/https://nei.nih.gov/health/errors/errors|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> ھۆکاری بنچینەیی وا بڕوا دەکرێت کە تێکەڵەیەک بێت لە ھۆکاری [[بۆماوە]]یی و [[ژینگە]]یی. فاکتەری مەترسی بریتییە لە: * ئەنجامدانی کار کە تێیدا تیشک خستنە سەر ئامانجە نزیکەکان * کاتی گەورەتری سەرف دەکرێت لە ناوەوە * مێژووی خێزانی دۆخەکە میکانیزمی ژێرەوە درێژی تۆپی چاو لەخۆ دەگرێت کە زۆر درێژ دەبێت یان عادەتەن زۆر بەھێزە. ئەمە جۆرێکە لە ناتەواوی شکان. دیاریکردن لەگەڵ تاقیکردنەوەی چاودایە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Ledford A, Nemeth SC, Ledford JK |سەردێڕ=Ocular anatomy and physiology |ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=SLACK |شوێن=Thorofare, NJ|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٦٤٢-٧٩٢-٣|پەڕە=١٥٨|edition=2nd|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Cphm_fxwvl8C&pg=PA158|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908155641/https://books.google.com/books?id=Cphm_fxwvl8C&pg=PA158|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|پەرستاری}} {{پۆلی کۆمنز|Myopia}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پزیشکی]] [[پۆل:کەمتوانی]] [[پۆل:بینایی]] 8s860iet2u2xs0nqm6e17va3sdldqxl 0 203621 1697417 1648785 2026-10-30T10:37:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697417 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونگرە | ناوی_فەرمی = کنگرە - Kangareh | ناوی_خۆماڵی = کەنگرە | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = قنگەرە | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.13408|frame-long=47.53429|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری پەنجە عەلی باشوور|پەنجە عەلی باشوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٧٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونگرە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری پەنجە عەلی باشوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کونگرە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قاملو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەشمە کورە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باڵوانەی دوودانگ]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سڵسڵە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٥٥)کەس و (٢٥٥)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] cxh6o5ya1y5bnljlai3ouw0s4sfp3zw 0 203749 1697218 1477801 2026-10-30T01:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697218 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=کۆمپانیای کواڵکۆم|key_people=کریستیانۆ ئامۆن (بەڕێوبەری جێبەجێکار){{ھن}}مارک مکلاوگلین (سەرۆک)|website={{url|qualcomm.com}}|equity={{Increase}} {{US$|6.08 billion}} (2020)|assets={{Increase}} {{US$|35.59 billion}} (2020)|net_income={{Increase}} {{US$|5.20 billion}} (2020)|operating_income={{Decrease}} {{US$|6.26 billion}} (2020)|revenue={{Decrease}} {{US$|23.53 [[1,000,000,000|billion]]|link=yes}} (2020)|num_employees=٤١٬٠٠٠ (٢٠٢٠)|products=[[CDMA]]/[[WCDMA]] [[chipsets]], [[سناپ دراگۆن]]، [[Qualcomm Brew|BREW]], OmniTRACS, [[MediaFLO]], [[QChat]], [[Interferometric modulator display|mirasol displays]], uiOne, [[Qualcomm Gobi|Gobi]], [[Qizx]], [[Central processing unit|CPU]]|industry={{nowrap|[[Telecoms equipment]]s{{ھن}}[[Semiconductor industry|Semiconductor]]s}}|area_served=جیھان|logo=Qualcomm-Logo.svg|area=|location_country=ئەمریکا|location_city=[[سان دییگۆ]]، کالیفۆرنیا|founders={{ubl|[[Irwin M. Jacobs|Irwin Jacobs]]|[[Andrew Viterbi]]}}|foundation={{start date and age|1985|7|df=yes}}|traded_as={{ubl|{{NASDAQ|QCOM}}|[[Nasdaq-100]] component|[[S&P 100]] component|[[S&P 500]] component}}|type=[[کۆمپانیای گشتی|گشتی]]|image_caption=بارەگای سەرەکی لە سان دییگۆ، کالیفۆرنیا|image=[[پەڕگە:Qualcomm Headquarters La Jolla.jpg|250px]]|footnotes=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/804328/000172894920000067/qcom-20200927.htm |سەردێڕ=US SEC: 2020 Form 10-K Qualcomm Incorporated |بڵاوکەرەوە=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120045846/https://www.sec.gov/ix?doc=%2FArchives%2Fedgar%2Fdata%2F804328%2F000172894920000067%2Fqcom-20200927.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} '''کواڵکۆم''' ({{IPAc-en|ˈ|k|w|ɒ|l|k|ɒ|m}})<ref>{{Cite LPD|3}}</ref> کۆمپانیایەکی ئەمریکی [[فرە نەتەوەیی|فرە نەتەوییە]] بارەگاکەی دەکەوێتە [[سان دییگۆ]] لە [[کالیفۆرنیا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=EDGAR Search Results|ناونیشان=https://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?CIK=qcom&owner=exclude&action=getcompany|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806152257/https://www.sec.gov/cgi-bin/browse-edgar?CIK=qcom&owner=exclude&action=getcompany|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.sec.gov}}</ref> دروستکەری نیمچە گەیەنەرەکان، نەرمامێر و خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندیدار بە تەکنەلۆژیای [[بێتەل]] و خاوەنی داھێنانە گرنگەکان بۆ تۆڕەکانی پەیوەندی 5G,<ref name="qualcomm.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Licensing &#124; Intellectual Property|ناونیشان=https://www.qualcomm.com/company/licensing|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210402135429/https://www.qualcomm.com/company/licensing|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> 4G,<ref name="qualcomm.com"/> CDMA2000، TD-SCDMA و WCDMA. کواڵکۆم لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن [[ئیروین ئێم. جەیکوب]] و شەش کەسی دەستەی جێبەجێکارەوە دامەزرا، لە سەرەتای توێژینەوەکانیان بۆCDMA و تەکنەلۆژیای پەیوەندی بێتەل و فرۆشتنی سیستەمی پەیوەندییەکانی مانگی دەستکردی دیجیتاڵی مۆبایل کە بە ئۆمنیتراک ناسراوە، دوای گفتوگۆیەکی گەرم لە پیشەسازی گەیەنەری [[بێتەل]]دا ستانداردی نەوەی دووەم 2G لەلایەن CDMA کواڵکۆم پێشکەشکرا.<ref name="Chafkin King 20172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Chafkin|یەکەم١=Max|دوایین٢=King|یەکەم٢=Ian|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Apple and Qualcomm's Billion-Dollar War Over an $18 Part|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/features/2017-10-04/apple-and-qualcomm-s-billion-dollar-war-over-an-18-part|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201204130210/https://www.bloomberg.com/news/features/2017-10-04/apple-and-qualcomm-s-billion-dollar-war-over-an-18-part|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Bloomberg.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|www.qualcomm.com}} {{Finance links|name=Qualcomm, Inc.|symbol=QCOM|sec_cik=804328|yahoo=QCOM|google=QCOM}} {{NASDAQ-100}}{{NASDAQ-100}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|Qualcomm}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی کالیفۆرنیا لە ١٩٩٧]] [[پۆل:کواڵکۆم]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی دروستکەری ڕەقەکاڵا و ھەڵسوڕێنەر]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٥ لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکان لە ناسدەک-١٠٠]] [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] t2q4g1283fkmamluzzvqgg36gcm5bxf 0 204585 1697121 1696708 2026-10-29T20:19:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697121 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{Infobox website|name={{Wiki favicon}} ویکیپیدیای بۆرمی|logo=Wikipedia-logo-v2-my.svg|screenshot=[[پەڕگە:Myanmar Wikipedia.png|280px|Main page of the Myanmar Wikipedia]]|caption=|collapsible=yes|url=[//my.wikipedia.org/ my.wikipedia.org]|commercial=نەخێر|type=ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد|language=[[زمانی بۆرمی|بۆرمی]]|registration=بژاردەیی|owner=[[دامەزراوەی ویکیمیدیا]]|launch_date=تەممووزی ٢٠٠٤|current_status=}}'''ویکیپیدیای بۆرمی''' (بە [[زمانی بۆرمی|بۆرمی]]: မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား)یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە [[زمانی بۆرمی]] دەنووسرێت، ویکیپیدیای بۆرمی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ویکیپیدیای بۆرمی ھەتا ئێستا '''{{NUMBEROF|USERS|my|N}}''' ھەژماری بەکارھێنەرانی تێدا دروست کراون، '''{{NUMBEROF|ADMINS|my|N}}''' بەڕێوەبەر و '''{{NUMBEROF|ARTICLES|my|N}}''' وتاری ھەن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی ویکیپیدیاکان]] * [[زمانی بۆرمی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=my}} * [//meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias پێڕستی ویکیپیدیاکان لە مێتا] {{تووڵی دەروازە|زمان|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Burmese Wikipedia}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] [[پۆل:زمانی پورتوگالی]] [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] [[پۆل:زمانی بۆرمایی]] kjdd78tq9yeek4q2ys0xhzveiyk1cnk 0 205345 1696885 1696218 2026-10-29T12:09:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696885 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!-- Basic info ------>| name = ئینچۆن | population_note = | p4 = {{nowrap|[[Gyeyang-gu, Incheon|Gyeyang-gu]] ({{Korean|labels=no|계양구|桂陽區}})}} | p3 = {{nowrap|[[Dong-gu, Incheon|Dong-gu]] ({{Korean|labels=no|동구|東區}})}} | p2 = {{nowrap|[[Bupyeong-gu, Incheon|Bupyeong-gu]] ({{Korean|labels=no|부평구|富平區}})}} | footnotes = <!-- images and maps ------> | website = {{url|1=https://www.incheon.go.kr/en/index|2=Official website (English)}} | area_code = | postal_code = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | population_density_sq_mi = <!-- General information ------> | p6 = {{nowrap|[[Nam-gu, Incheon|Michuhol-gu]] ({{Korean|labels=no|미추홀구|彌鄒忽區}})}} | population_density_km2 = auto <!--For automatic calculation, any density field may contain: auto --> | population_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mois.go.kr/frt/sub/a05/totStat/screen.do|سەردێڕ=행정안전부 대표 홈페이지 |script-title=ko:연령별 인구현황 |trans-title=Population by Age |ئیش=mois.go.kr}}</ref> | population_as_of = February 2020 | population_total = 2,954,955 | elevation_min_ft = <!-- Population ------> | elevation_min_m = | elevation_ft = | elevation_m = | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | p5 = {{nowrap|[[Jung-gu, Incheon|Jung-gu]] ({{Korean|labels=no|중구|中區}})}} | p7 = {{nowrap|[[Namdong-gu, Incheon|Namdong-gu]] ({{Korean|labels=no|남동구|南洞區}})}} | area_total_km2 = 1062.63 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> | blank1_name = گوڵ | blank5_info = | blank5_name = | blank4_info = | blank4_name = | blank3_info = [[Crane (bird)|Crane]] | blank3_name = باڵندە | blank2_info = [[Liriodendron|Tulip tree]] | blank2_name = دار | blank1_info = [[Rose]] | blank_info = [[زاری گیۆنگگی|گیۆنگگی]] | p8 = {{nowrap|[[Seo-gu, Incheon|Seo-gu]] ({{Korean|labels=no|서구|西區}})}} | blank_name = [[Dialects of Korean|شێوەزار]] | utc_offset = +9 | timezone = Korea Standard Time | elevation_max_ft = | elevation_max_m = | p12 = {{nowrap|[[Ganghwa County|Ganghwa-gun]] ({{Korean|labels=no|강화군|江華郡}})}} | p11 = '''2 counties ("gun")''' | p10 = &nbsp; | p9 = {{nowrap|[[Yeonsu-gu, Incheon|Yeonsu-gu]] ({{Korean|labels=no|연수구|延壽區}})}} | area_total_sq_mi = <!-- Elevation ------> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | official_name = Incheon Metropolitan City<br/>{{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ko-Hang|인천광역시}}}}}} | translit_lang1_info3 = {{nowrap|Inch'ŏn Kwang'yŏkshi}} | map_caption = | image_map = | motto = | nickname = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = Logo | image_blank_emblem = Seal of Incheon.svg | image_flag = Flag of Incheon.svg | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Songdo's central park and the NEATT, Incheon, South Korea.jpg | photo2a ={{!}}Incheon International Airport | photo2b = 인천도호부청사 아문.jpg{{!}}Nam-gu | photo3b = Incheon Soccer Stadium 2.JPG{{!}}Incheon Soccer Stadium | photo3a = Incheon-port.jpg{{!}}Incheon Port | photo4a = Icheon bridge.jpg | size = 290 | position = center | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 | foot_montage = Clockwise from top: [[Songdo International Business District]], [[Michuhol District, Incheon|Michuhol District]], [[Incheon Football Stadium]], [[Incheon Bridge]], Incheon Port, [[Incheon International Airport]] }} | translit_lang1_type3 = {{nowrap|[[McCune-Reischauer]]}} | pushpin_label_position = right | translit_lang1_info2 = {{nowrap|Incheon Gwang-yeoksi}} | translit_lang1_type2 = {{nowrap|[[Revised&nbsp;Romanization]]}} | translit_lang1_info1 = {{lang|ko-Hant|{{linktext|仁|川|廣|域|市}}}} | translit_lang1_type1 = [[ھانجا]] | translit_lang1_info = {{lang|ko-Hang|{{linktext|인|천|광|역|시}}}} | translit_lang1_type = [[ھانگول]] | translit_lang1 = ناوی کۆری | settlement_type = [[Special cities of South Korea|Metropolitan City]] | native_name = {{lang|ko-Hang|인천시}} | pushpin_map = #South Korea#Asia | pushpin_mapsize = | area_footnotes = | seat = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | leader_name1 = [[Incheon Metropolitan Council]] | leader_title1 = Body | government_footnotes = | p1 = '''8 districts ("gu")''' | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | parts_style = | parts_type = [[#Administrative divisions|Subdivisions]] | seat_type = | pushpin_map_caption = | named_for = | founder = | established_date = 18 BC as Michuhol<br>1995 AD as Incheon Metropolitan City | established_title = | subdivision_name1 = [[Seoul Capital Area|Seoul Capital]] | subdivision_type1 = [[ناوچەکانی کۆریا|ناوچە]] | subdivision_name = {{ROK}} | subdivision_type = وڵات | coordinates = {{coord|37|29|N|126|38|E|region:KR-28|display=it}} | p13 = {{nowrap|[[Ongjin County, Incheon|Ongjin-gun]] ({{Korean|labels=no|옹진군|甕津郡}})}} }} '''ئینچیۆن''' (بە کۆری: 인천; ھانجا: 仁川; خوێندنەوە:ئینچۆن) تا سەردەمی دوای ١٩١٠، بە فەرمی وەک [[شارەوانی]] شاری ئینچیۆن (인천광역시) ناسرابوو، شارەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای کۆریای باشوور، ھاوسنوورە لەگەڵ [[سێئول]] و [[گیۆنگگی]] بەرەو ڕۆژھەڵات، دانیشتووی تێدایە لەوەتەی [[شارستانی نیۆلیسیک]]. ئینچیۆن پێشووتر تەنھا شوێنی نیشتەجێبوونی ٤،٧٠٠ کەس بوو، دواتر بەھۆی بەندەرە نێودەوڵەتییەکەی لە ئەمڕۆدا، نزیکەی سێ ملیۆن کەس لە شارەکە دەژین، ئەمەش دەیکات بە سێیەم چڕترین شاری کۆریای باشوور لەدوای شارەکانی [[سێئول]] و [[بوسان|بووسانەوە]] دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN1502&conn_path=I2&language=en|سەردێڕ=KOSIS}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Incheon|ئینچیۆن}}{{authority control}}{{کۆلکە}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|جوگرافیا|ئاسیا}} [[پۆل:ناوچەی پایتەختی سێئول]] [[پۆل:شارە تایبەت و شارەوانییەکان لە کۆریای باشوور]] rbt4ta7ntwjkm7aaffmmbnyj3rojpcw 0 207618 1697378 1489663 2026-10-30T09:03:46Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1697378 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Hamson Kindergarten.JPG|وێنۆک|باخچەی ساوایان، مالیزیا]] '''باخچەی ساوایان''' یان '''دایەنگە''' یەکەم قۆناغە بۆ مناڵ کە لە ماڵەوە دەگوازرێتەوە بۆ خوێندنی فەرمی. لە باخچەی ساوایان مناڵان لە ڕێگەی یاریکردنەوە چەندین شتی پەروەردەیی فێردەکرێن. لە زۆربەی وڵاتان سیستمەکە بەشێکە لە پێش چوونە قوتابخانە. لە باکووری ئەمریکا و چەن بەشیکی ئوسترالیا باخچەی ساوایان یەکەم ساڵی قوتاباخنەیە. مناڵانی باخچەی ساوایان بە زۆری لە سێ ساڵان تا حەوت ساڵان دەست پێ دەکات. ھەرچۆنێک بێت تەمەنی باخچەی ساوایان وەکوو یەک نییە و لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی تر جیاوازی ھەیە. ھەر بۆ نموونە لە [[مالیزیا]] تەمەنی باخچەی ساوایان لە شەش دەست پێ دەکات و کاتێک دەبن بە حەوت دەچن بۆ قوتابخانەی سەرەتایی. == مێژوو == [[پەڕگە:Max_Liebermann_Kleinkinderschule_in_Amsterdam_1880.jpg|253x253پیکسڵ|باخچەی منداڵان لە ئامستەردام ١٨ logic, max_liebermann]] [[پەڕگە:Johann_Sperl_-_Kindergarten_(um_1885).jpg|257x257پیکسڵ|باخچەی منداڵان، وێنەی یۆھان سپێرل، دەوروبەری ١٨٨٥]] === پاشخان === لە ساڵی ١٧٧٩، یۆھان فریدریش ئۆبەرلین و لوئیز شێپلەر لە [[سترازبێرگ|ستراسبۆرگ]] دامەزراوەیەکی پێشوەختەیان بۆ چاودێریکردن و پەروەردەکردنی منداڵانی پێش تەمەنی قوتابخانە دامەزراند کە دایک و باوکیان لە ڕۆژدا لە مال نەبوون.<ref>Samuel Lorenzo Knapp (1843), ''Female biography; containing notices of distinguished women, in different nations and ages''. Philadelphia: Thomas Wardle. p. 230.</ref> لە هەمان کاتدا، لە ساڵی ١٧٨٠، دامەزراوەی هاوشێوەی منداڵان لە [[باڤاریا]] دروستکران.<ref>Manfred Berger, [http://www.kindergartenpaedagogik.de/414.html "Kurze Chronik der ehemaligen und gegenwärtigen Ausbildungsstätten für Kleinkindlehrerinnen, Kindergärtnerinnen, Hortnerinnen und ErzieherInnen in Bayern"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904234012/http://www.kindergartenpaedagogik.de/414.html|date=September 4, 2013}} in "Das Kita-Handbuch", ed. Martin R. Textor</ref> لە ساڵی ١٨٠٢، شازادە خانمی پاولین زور لیپە ناوەندێکی پێش قوتابخانەی لە دێتمۆڵد، پایتەختی میرنشینی لیپەی ئەو کاتە لە ئەڵمانیا (ئێستا لە ویلایەتی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ڕاین وێستفالیای باکوور]]) دامەزراند.<ref>{{Cite news|url=https://raratheme.com/preview/preschool-and-kindergarten/2017/02/07/learning-is-fun-at-kinder-school/|title=فێربوون لە قوتابخانەی منداڵان خۆشە|date=February 7, 2017|work=Preschool and Kindergarten|access-date=April 18, 2017|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418162838/https://raratheme.com/preview/preschool-and-kindergarten/2017/02/07/learning-is-fun-at-kinder-school/|archive-date=April 18, 2017|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ١٨١٦، [[ڕۆبێرت ئۆین|ڕۆبێرت ئۆوێن]]، فەیلەسوف و پەروەردەکار، یەکەم قوتابخانەی منداڵانی لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و پێدەچێت لە تەواوی جیهاندا لە نیو لانارک لە [[سکۆتلاند|سکۆتلەند]] کردەوە.<ref name="vag75">{{cite journal |last=Vag |first=Otto |date=March 1975 |title=کاریگەری قوتابخانەی منداڵانی ئینگلیزی لە مەجڕستان |journal=International Journal of Early Childhood |publisher=Springer |volume=7 |issue=1 |pages=132–136 |doi=10.1007/bf03175934 |s2cid=145709106}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newlanark.org/kids/index2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040222215408/http://www.newlanark.org/kids/index2.html |archive-date=22 February 2004 |title=منداڵانی نیو لانارک |url-status=dead}}</ref><ref name="infed">{{cite web |url=http://www.infed.org/thinkers/et-owen.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123043141/http://www.infed.org/thinkers/et-owen.htm |archive-date=January 23, 2013 |access-date=December 23, 2009 |work=infed.org |title=پەروەردە لە کۆمەڵگەی نوێی ڕۆبێرت ئۆوێندا |url-status=live}}</ref> لەگەڵ پڕۆژەکەیدا بۆ کارگە ھەرەوەزییەکان، ئۆوێن دەیویست پەروەردەیەکی ڕەوشتی باش بە منداڵان بدرێت بۆ ئەوەی بۆ کارکردن شیاو بن. سیستەمەکەی سەرکەوتوو بوو لە پێگەیاندنی منداڵانی گوێڕایەڵ کە خاوەنی خوێندەواری و زانیاری سەرەتایی بیرکاری بوون.<ref>{{cite web |date=June 29, 2012 |url=http://socialist-courier.blogspot.co.uk/2012/06/robert-owen-and-new-lanark.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062306/http://socialist-courier.blogspot.co.uk/2012/06/robert-owen-and-new-lanark.html |archive-date=October 23, 2013 |access-date=November 27, 2013 |title=ڕۆبێرت ئۆوێن و نیو لانارک |publisher=Socialist-courier.blogspot.co.uk |url-status=live}}</ref> ساموێل وایڵدەرسپین یەکەم قوتابخانەی منداڵانی لە لەندەن لە ساڵی ١٨١٩ کردەوە،<ref>{{cite book|last=Wilderspin|first=Samuel|url=https://archive.org/details/onimportanceedu00wildgoog|title=گرنگی پەروەردەکردنی منداڵانی هەژار|publisher=W. Simpkin & R. Marshall, Goyder, printer|year=1823|place=London|page=[https://archive.org/details/onimportanceedu00wildgoog/page/n237 3]}}</ref> و بەردەوام بوو لە دامەزراندنی سەدان قوتابخانەی تر. چەندین بەرهەمی لەسەر ئەم بابەتە بڵاوکردەوە، و کارەکانی بووە مۆدێلێک بۆ قوتابخانەکانی منداڵان لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و شوێنەکانی تر. یاری کردن بەشێکی گرنگ بوو لە سیستەمی پەروەردەی وایڵدەرسپین. داھێنانی یاریگای قوتابخانەی دەدرێتە پاڵ ئەو. لە ساڵی ١٨٢٣، وایڵدەرسپین پەرتووکی «سەبارەت بە گرنگی پەروەردەکردنی منداڵانی هەژار» بڵاوکردەوە کە لەسەر بنەمای قوتابخانەکە بوو. لە ساڵی دواییدا دەستی بە کارکردن کرد بۆ کۆمەڵەی قوتابخانەی منداڵان، و زانیاری لەسەر بۆچوونەکانی بە بڵاوکردەوە. هەروەها پەرتووکی «سیستەمی منداڵان، بۆ گەشەپێدانی توانای جەستەیی، ڕۆشنبیری و ڕەوشتی تەواوی منداڵانی تەمەن ١ بۆ حەوت ساڵ» نووسی. کۆنتێس تیرێزا برونسڤیک (١٧٧٥–١٨٦١)، کە یۆھان ھاینریش پێستالۆتزی ناسیبوو و کاریگەری لەوەوە وەرگرتبوو، کاریگەر بوو بەم نموونەیە بۆ کردنەوەی {{Lang|hu|Angyalkert}} ('باخچەی فریشتە) لە ٢٧ی ئایاری ١٨٢٨ لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی لە [[بوداپێست|بووداپێست]]، کە یەکەم ناوەند بوو لە نێوان یازدە ناوەندی چاودێری کە بۆ منداڵانی بچووک دایمەزراندن.<ref>Budapest Lexikon, 1993</ref><ref>Public Preschool Education In Hungary: A Historical Survey, 1980</ref> لە ساڵی ١٨٣٦ دامەزراوەیەکی بۆ دامەزراندنی ناوەندەکانی پێش قوتابخانە دامەزراند. بیرۆکەکە لە نێوان خانەدانان و چینی ناوەڕاستدا بەناوبانگ بوو و لە شانشینی [[ھەنگاریا|هەنگاریا]] هەمان شتیان دروست کردەوە. === دروستکردنی باخچەی منداڵان === [[پەڕگە:Frederick-Froebel-Bardeen.jpeg|ڕاست|225x225پیکسڵ|فریدریش فرۆبڵ یەکێک بوو لە کاریگەرترین دامەزرێنەرانی باخچەی منداڵان، و لە ساڵی ١٨٤٠دا وشەکەی دانا.]] فریدریش فرۆبڵ (١٧٨٢–١٨٥٢) لە ساڵی ١٨٣٧ دامەزراوەیەکی «یاری و چالاکی» لە باد بلانکەنبۆرگ لە میرنشینی شوارزبۆرگ-ڕودۆلشتات وەک ئەزموونێکی کۆمەڵایەتی تاقیکاری بۆ ئەو منداڵانەی دەچنە قوتابخانە کردەوە. لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٨٤٠دا ناوی دامەزراوەکەی گۆڕی بۆ ''{{lang|de|Kindergarten}}'' (بە مانای «باخچەی منداڵان»)،<ref>{{cite book|last1=Puckett|first1=Margaret B.|title=Teaching Young Children: An Introduction to the Early Childhood Profession|last2=Diffily|first2=Deborah|date=2004|publisher=Delmar Learning|edition=2nd|location=Clifton Park, NY|pages=45–46}}</ref> کە ڕەنگدانەوەی پەروەردەکردن و بەخێوکردنی منداڵان بوو «وەک ڕووەک لە باخچەدا».<ref>[https://books.google.com/books?id=QfBV-nd1bqAC&q=p%C3%A4dagogischen+n%C3%A4hrbodens Kinder bilden Sprache – Sprache bildet Kinder], p. 24 (in German)</ref> فرۆبڵ ژینگەیەکی پەروەردەیی ناساند کە تێیدا منداڵان دەیانتوانی لە ڕێگەی دەربڕینی خۆیان و فێربوونی خودییەوە گەشە بکەن، کە لە ڕێگەی یاری، گۆرانی، چیرۆک و چالاکی جۆراوجۆری ترەوە ئاسانکارییان بۆ دەکرا؛ ئەمەش پێچەوانەی دامەزراوەکانی پێشووی منداڵان بوو، بۆیە دروستکردنی باخچەی منداڵان دەدرێتە پاڵ فرۆبڵ.<ref>{{cite web |url=https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/pioneers-our-field-friedrich-froebel-founder-first-kindergarten/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009133313/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/pioneers-our-field-friedrich-froebel-founder-first-kindergarten/ |archive-date=October 9, 2020 |access-date=March 5, 2020 |title=پێشەنگەکان لە بوارەکەماندا: فریدریش فرۆبڵ - دامەزرێنەری یەکەم باخچەی منداڵان |publisher=Scholastic Corporation}}</ref><ref>{{cite web |last=Gutek |first=Gerald L. |url=https://education.stateuniversity.com/pages/1999/Froebel-Friedrich-1782-1852.html |access-date=March 5, 2020 |website=StateUniversity.com |title=فریدریش فرۆبڵ (١٧٨٢–١٨٥٢)}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.froebel.ed.ac.uk/froebel-an-introduction/ |access-date=August 17, 2024 |title=فرۆبڵ: پێشەکییەک |publisher=University of Edinburgh}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ١٨٧٣، ڕێگەی کارۆلین ویزنێدەر بۆ فێرکردنی موزیکی ئامێری بە منداڵانی بچووک لەلایەن بزووتنەوەی نیشتمانیی باخچەی منداڵان لە ئەڵمانیا پەسەند کرا.<ref>{{cite web |url=https://www.dolmetsch.com/cdefsw.htm |access-date=2021-05-04 |website=www.dolmetsch.com |title=دۆلمێتچ ئۆنلاین – ژیاننامەی ئاوازدانەران W}}</ref> لە ساڵی ١٨٤٠، پەروەردەکاری بەناوبانگ ئیمیلی ڕۆناڵدز یەکەم کەسی بەریتانی بوو کە لێکۆڵینەوەی لە ڕێبازەکەی فرۆبڵ کرد و فرۆبڵ ھانی دا کە چەمکەکانی باخچەی منداڵان بگوازێتەوە بۆ ئینگلتەرا.<ref name="ERonalds1">{{Cite journal |last=Ronalds |first=B.F. |date=2023 |title=ئیمیلی ڕۆناڵدز (١٧٩٥–١٨٨٩) و کاری چاکسازی کۆمەڵایەتی |journal=Transactions of the Unitarian Historical Society |volume=28 |issue=2 |pages=81–95}}</ref> دواتر، ئەو ئافرەتانەی لەلایەن فرۆبڵەوە ڕاهێنرابوون باخچەی منداڵانیان لە سەرانسەری ئەورووپا و جیهاندا کردەوە. یەکەم باخچەی منداڵان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە واتەرتۆن، ویستکۆنسێن لە ساڵی ١٨٥٦ دامەزرا، و بە زمانی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن مارگارێتا مەیەر-شورز بەڕێوەدەبرا.<ref>{{cite web |url=http://www.watertownhistory.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621204210/http://www.watertownhistory.org/ |archive-date=June 21, 2015 |access-date=October 9, 2020 |title=کۆمەڵەی مێژوویی واتەرتۆن |url-status=live}}</ref> ئێلیزابێت پیبۆدی یەکەم باخچەی منداڵانی بە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٨٦٠ دامەزراند.<ref>{{Cite book|last1=Wilson|first1=James Grant|title=ئینسایکڵۆپیدیای ئەپڵتۆنس بۆ ژیاننامەی ئەمریکی|last2=Fiske|first2=John|date=1968|publisher=Gale Research Co|oclc=187448843}}</ref> یەکەم باخچەی منداڵانی بێبەرامبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٨٧٠ لەلایەن کۆنڕاد پۆپێنھوسن، پیشەگەر و خێرخوازێکی ئەڵمانی دامەزرا، کە هەروەها پەیمانگای پۆپێنھوسنیشی دامەزراند. یەکەم باخچەی منداڵان کە لەلایەن حکوومەتەوە پاڵپشتی دارایی دەکرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[سانت لویس|سێنت لوئیس]] لە ساڵی ١٨٧٣ لەلایەن سۆزان بلۆ دامەزرا. یەکەم باخچەی منداڵانی تایبەت لە [[کەنەدا]] لەلایەن دێری مێتۆدیستی وێسلی لە چارلۆت تاون، دوورگەی پرینس ئیدوارد لە ساڵی ١٨٧٠ کرایەوە. لە کۆتایی دەیەکەدا، لە شارۆچکە و شارە گەورەکانی کەنەدادا باو بوون.<ref>Olsen, M.I. 1955. "The development of play schools and kindergartens and an analysis of a sampling of these institutions in Alberta. Master's thesis, University of Alberta."</ref><ref>Larry Prochner, "A History of Early Education and Child Care in Canada, 1820–1966" in ''Early Childhood Care and Education in Canada'' (eds. Larry Prochner and Nina Howe), Vancouver: UBC Press, 2000</ref> لە ساڵی ١٨٨٢، یەکەم باخچەی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی وڵاتەکە لە [[بەرلین]]، [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] لە قوتابخانەی ناوەندی دامەزران.<ref name="can-au-nz">Larry Prochner, ''History of Early Childhood Education in Canada, Australia and New Zealand'', UBC Press 2009</ref> لە ساڵی ١٨٨٥، قوتابخانەی ئاسایی [[تۆرۆنتۆ|تورۆنتۆ]] (ڕاهێنانی مامۆستایان) بەشێکی بۆ فێرکاری باخچەی منداڵان کردەوە.<ref name="can-au-nz" /> بزووتنەوەی باخچەی منداڵانی [[ئوسترالیا]] لە دەیەی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا وەک ھەوڵێکی خێرخوازی و پەروەردەیی دەرکەوت. یەکەم باخچەی منداڵانی بێبەرامبەر لە ئوسترالیا لە ساڵی ١٨٩٦ لە [[سیدنی]]، [[نیو ساوت وێلز|نیو ساوس وێڵز]]، لەلایەن یەکێتیی باخچەی منداڵانی نیو ساوس وێڵز (ئێستا خزمەتگوزارییەکانی منداڵانی KU) بە ڕێبەری چاکسازیخواز مەيبانک ئەندرسۆن دامەزرا.<ref>{{Cite book|last=Press|first=Frances|title=دەنگێک بۆ منداڵانی بچووک: ٧٥ ساڵ لە پەروەردەی سەرەتایی منداڵان لە ئوسترالیا|date=2013|publisher=Early Childhood Australia Inc.|others=Sandie Wong|isbn=978-1-921162-71-8|location=[Deakin West, ACT]|oclc=866578405}}</ref><ref>{{Cite Australian Dictionary of Biography|last=Kingston|first=Beverley|title=مەیبانک سۆزانا ئەندرسۆن (١٨٤٥–١٩٢٧)|id2=anderson-maybanke-susannah-5018/text8347|year=1979|volume=7|access-date=2021-08-24}}</ref> پەروەردەکاری ئەمریکی ئێلیزابێت ھاریسۆن بە شێوەیەکی بەربڵاو لەسەر تیۆری پەروەردەی سەرەتایی منداڵان نووسیویەتی و کاری کردووە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی پەروەردەیی مامۆستایانی باخچەی منداڵان لە ڕێگەی دامەزراندنی ئەوەی کە لە ساڵی ١٨٨٦دا بووە کۆلێژی نیشتمانیی پەروەردە. == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|قوتابخانە|پەروەردە}} {{پۆلی کۆمنز|Kindergarten}} [[پۆل:پەروەردە]] [[پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە]] [[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی فێرکاری]] [[پۆل:مناڵی]] 8dlqwn3li630xx37xwjiwyc1daywpwr 1697380 1697378 2026-10-30T09:58:45Z Bilalinfo 57400 1697380 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Hamson Kindergarten.JPG|وێنۆک|باخچەی ساوایان، مالیزیا]] [[پەڕگە:Kindergarten is fun (2908834379).jpg|وێنۆک|پۆلێکی باخچەی ساوایان]] '''باخچەی ساوایان''' یان '''دایەنگە''' یەکەم قۆناغە بۆ مناڵ کە لە ماڵەوە دەگوازرێتەوە بۆ خوێندنی فەرمی. لە باخچەی ساوایان مناڵان لە ڕێگەی یاریکردنەوە چەندین شتی پەروەردەیی فێردەکرێن. لە زۆربەی وڵاتان سیستمەکە بەشێکە لە پێش چوونە قوتابخانە. لە باکووری ئەمریکا و چەن بەشیکی ئوسترالیا باخچەی ساوایان یەکەم ساڵی قوتاباخنەیە. مناڵانی باخچەی ساوایان بە زۆری لە سێ ساڵان تا حەوت ساڵان دەست پێ دەکات. ھەرچۆنێک بێت تەمەنی باخچەی ساوایان وەکوو یەک نییە و لە وڵاتێک بۆ وڵاتێکی تر جیاوازی ھەیە. ھەر بۆ نموونە لە [[مالیزیا]] تەمەنی باخچەی ساوایان لە شەش دەست پێ دەکات و کاتێک دەبن بە حەوت دەچن بۆ قوتابخانەی سەرەتایی. == مێژوو == [[پەڕگە:Max_Liebermann_Kleinkinderschule_in_Amsterdam_1880.jpg|253x253پیکسڵ|باخچەی منداڵان لە ئامستەردام ١٨ logic, max_liebermann]] [[پەڕگە:Johann_Sperl_-_Kindergarten_(um_1885).jpg|257x257پیکسڵ|باخچەی منداڵان، وێنەی یۆھان سپێرل، دەوروبەری ١٨٨٥]] === پاشخان === لە ساڵی ١٧٧٩، یۆھان فریدریش ئۆبەرلین و لوئیز شێپلەر لە [[سترازبێرگ|ستراسبۆرگ]] دامەزراوەیەکی پێشوەختەیان بۆ چاودێریکردن و پەروەردەکردنی منداڵانی پێش تەمەنی قوتابخانە دامەزراند کە دایک و باوکیان لە ڕۆژدا لە مال نەبوون.<ref>Samuel Lorenzo Knapp (1843), ''Female biography; containing notices of distinguished women, in different nations and ages''. Philadelphia: Thomas Wardle. p. 230.</ref> لە هەمان کاتدا، لە ساڵی ١٧٨٠، دامەزراوەی هاوشێوەی منداڵان لە [[باڤاریا]] دروستکران.<ref>Manfred Berger, [http://www.kindergartenpaedagogik.de/414.html "Kurze Chronik der ehemaligen und gegenwärtigen Ausbildungsstätten für Kleinkindlehrerinnen, Kindergärtnerinnen, Hortnerinnen und ErzieherInnen in Bayern"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130904234012/http://www.kindergartenpaedagogik.de/414.html|date=September 4, 2013}} in "Das Kita-Handbuch", ed. Martin R. Textor</ref> لە ساڵی ١٨٠٢، شازادە خانمی پاولین زور لیپە ناوەندێکی پێش قوتابخانەی لە دێتمۆڵد، پایتەختی میرنشینی لیپەی ئەو کاتە لە ئەڵمانیا (ئێستا لە ویلایەتی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا|ڕاین وێستفالیای باکوور]]) دامەزراند.<ref>{{Cite news|url=https://raratheme.com/preview/preschool-and-kindergarten/2017/02/07/learning-is-fun-at-kinder-school/|title=فێربوون لە قوتابخانەی منداڵان خۆشە|date=February 7, 2017|work=Preschool and Kindergarten|access-date=April 18, 2017|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418162838/https://raratheme.com/preview/preschool-and-kindergarten/2017/02/07/learning-is-fun-at-kinder-school/|archive-date=April 18, 2017|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ١٨١٦، [[ڕۆبێرت ئۆین|ڕۆبێرت ئۆوێن]]، فەیلەسوف و پەروەردەکار، یەکەم قوتابخانەی منداڵانی لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و پێدەچێت لە تەواوی جیهاندا لە نیو لانارک لە [[سکۆتلاند|سکۆتلەند]] کردەوە.<ref name="vag75">{{cite journal |last=Vag |first=Otto |date=March 1975 |title=کاریگەری قوتابخانەی منداڵانی ئینگلیزی لە مەجڕستان |journal=International Journal of Early Childhood |publisher=Springer |volume=7 |issue=1 |pages=132–136 |doi=10.1007/bf03175934 |s2cid=145709106}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newlanark.org/kids/index2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040222215408/http://www.newlanark.org/kids/index2.html |archive-date=22 February 2004 |title=منداڵانی نیو لانارک |url-status=dead}}</ref><ref name="infed">{{cite web |url=http://www.infed.org/thinkers/et-owen.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123043141/http://www.infed.org/thinkers/et-owen.htm |archive-date=January 23, 2013 |access-date=December 23, 2009 |work=infed.org |title=پەروەردە لە کۆمەڵگەی نوێی ڕۆبێرت ئۆوێندا |url-status=live}}</ref> لەگەڵ پڕۆژەکەیدا بۆ کارگە ھەرەوەزییەکان، ئۆوێن دەیویست پەروەردەیەکی ڕەوشتی باش بە منداڵان بدرێت بۆ ئەوەی بۆ کارکردن شیاو بن. سیستەمەکەی سەرکەوتوو بوو لە پێگەیاندنی منداڵانی گوێڕایەڵ کە خاوەنی خوێندەواری و زانیاری سەرەتایی بیرکاری بوون.<ref>{{cite web |date=June 29, 2012 |url=http://socialist-courier.blogspot.co.uk/2012/06/robert-owen-and-new-lanark.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062306/http://socialist-courier.blogspot.co.uk/2012/06/robert-owen-and-new-lanark.html |archive-date=October 23, 2013 |access-date=November 27, 2013 |title=ڕۆبێرت ئۆوێن و نیو لانارک |publisher=Socialist-courier.blogspot.co.uk |url-status=live}}</ref> ساموێل وایڵدەرسپین یەکەم قوتابخانەی منداڵانی لە لەندەن لە ساڵی ١٨١٩ کردەوە،<ref>{{cite book|last=Wilderspin|first=Samuel|url=https://archive.org/details/onimportanceedu00wildgoog|title=گرنگی پەروەردەکردنی منداڵانی هەژار|publisher=W. Simpkin & R. Marshall, Goyder, printer|year=1823|place=London|page=[https://archive.org/details/onimportanceedu00wildgoog/page/n237 3]}}</ref> و بەردەوام بوو لە دامەزراندنی سەدان قوتابخانەی تر. چەندین بەرهەمی لەسەر ئەم بابەتە بڵاوکردەوە، و کارەکانی بووە مۆدێلێک بۆ قوتابخانەکانی منداڵان لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و شوێنەکانی تر. یاری کردن بەشێکی گرنگ بوو لە سیستەمی پەروەردەی وایڵدەرسپین. داھێنانی یاریگای قوتابخانەی دەدرێتە پاڵ ئەو. لە ساڵی ١٨٢٣، وایڵدەرسپین پەرتووکی «سەبارەت بە گرنگی پەروەردەکردنی منداڵانی هەژار» بڵاوکردەوە کە لەسەر بنەمای قوتابخانەکە بوو. لە ساڵی دواییدا دەستی بە کارکردن کرد بۆ کۆمەڵەی قوتابخانەی منداڵان، و زانیاری لەسەر بۆچوونەکانی بە بڵاوکردەوە. هەروەها پەرتووکی «سیستەمی منداڵان، بۆ گەشەپێدانی توانای جەستەیی، ڕۆشنبیری و ڕەوشتی تەواوی منداڵانی تەمەن ١ بۆ حەوت ساڵ» نووسی. کۆنتێس تیرێزا برونسڤیک (١٧٧٥–١٨٦١)، کە یۆھان ھاینریش پێستالۆتزی ناسیبوو و کاریگەری لەوەوە وەرگرتبوو، کاریگەر بوو بەم نموونەیە بۆ کردنەوەی {{Lang|hu|Angyalkert}} ('باخچەی فریشتە) لە ٢٧ی ئایاری ١٨٢٨ لە شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی لە [[بوداپێست|بووداپێست]]، کە یەکەم ناوەند بوو لە نێوان یازدە ناوەندی چاودێری کە بۆ منداڵانی بچووک دایمەزراندن.<ref>Budapest Lexikon, 1993</ref><ref>Public Preschool Education In Hungary: A Historical Survey, 1980</ref> لە ساڵی ١٨٣٦ دامەزراوەیەکی بۆ دامەزراندنی ناوەندەکانی پێش قوتابخانە دامەزراند. بیرۆکەکە لە نێوان خانەدانان و چینی ناوەڕاستدا بەناوبانگ بوو و لە شانشینی [[ھەنگاریا|هەنگاریا]] هەمان شتیان دروست کردەوە. === دروستکردنی باخچەی منداڵان === [[پەڕگە:Frederick-Froebel-Bardeen.jpeg|ڕاست|225x225پیکسڵ|فریدریش فرۆبڵ یەکێک بوو لە کاریگەرترین دامەزرێنەرانی باخچەی منداڵان، و لە ساڵی ١٨٤٠دا وشەکەی دانا.]] فریدریش فرۆبڵ (١٧٨٢–١٨٥٢) لە ساڵی ١٨٣٧ دامەزراوەیەکی «یاری و چالاکی» لە باد بلانکەنبۆرگ لە میرنشینی شوارزبۆرگ-ڕودۆلشتات وەک ئەزموونێکی کۆمەڵایەتی تاقیکاری بۆ ئەو منداڵانەی دەچنە قوتابخانە کردەوە. لە ٢٨ی حوزەیرانی ١٨٤٠دا ناوی دامەزراوەکەی گۆڕی بۆ ''{{lang|de|Kindergarten}}'' (بە مانای «باخچەی منداڵان»)،<ref>{{cite book|last1=Puckett|first1=Margaret B.|title=Teaching Young Children: An Introduction to the Early Childhood Profession|last2=Diffily|first2=Deborah|date=2004|publisher=Delmar Learning|edition=2nd|location=Clifton Park, NY|pages=45–46}}</ref> کە ڕەنگدانەوەی پەروەردەکردن و بەخێوکردنی منداڵان بوو «وەک ڕووەک لە باخچەدا».<ref>[https://books.google.com/books?id=QfBV-nd1bqAC&q=p%C3%A4dagogischen+n%C3%A4hrbodens Kinder bilden Sprache – Sprache bildet Kinder], p. 24 (in German)</ref> فرۆبڵ ژینگەیەکی پەروەردەیی ناساند کە تێیدا منداڵان دەیانتوانی لە ڕێگەی دەربڕینی خۆیان و فێربوونی خودییەوە گەشە بکەن، کە لە ڕێگەی یاری، گۆرانی، چیرۆک و چالاکی جۆراوجۆری ترەوە ئاسانکارییان بۆ دەکرا؛ ئەمەش پێچەوانەی دامەزراوەکانی پێشووی منداڵان بوو، بۆیە دروستکردنی باخچەی منداڵان دەدرێتە پاڵ فرۆبڵ.<ref>{{cite web |url=https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/pioneers-our-field-friedrich-froebel-founder-first-kindergarten/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009133313/https://www.scholastic.com/teachers/articles/teaching-content/pioneers-our-field-friedrich-froebel-founder-first-kindergarten/ |archive-date=October 9, 2020 |access-date=March 5, 2020 |title=پێشەنگەکان لە بوارەکەماندا: فریدریش فرۆبڵ - دامەزرێنەری یەکەم باخچەی منداڵان |publisher=Scholastic Corporation}}</ref><ref>{{cite web |last=Gutek |first=Gerald L. |url=https://education.stateuniversity.com/pages/1999/Froebel-Friedrich-1782-1852.html |access-date=March 5, 2020 |website=StateUniversity.com |title=فریدریش فرۆبڵ (١٧٨٢–١٨٥٢)}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.froebel.ed.ac.uk/froebel-an-introduction/ |access-date=August 17, 2024 |title=فرۆبڵ: پێشەکییەک |publisher=University of Edinburgh}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ١٨٧٣، ڕێگەی کارۆلین ویزنێدەر بۆ فێرکردنی موزیکی ئامێری بە منداڵانی بچووک لەلایەن بزووتنەوەی نیشتمانیی باخچەی منداڵان لە ئەڵمانیا پەسەند کرا.<ref>{{cite web |url=https://www.dolmetsch.com/cdefsw.htm |access-date=2021-05-04 |website=www.dolmetsch.com |title=دۆلمێتچ ئۆنلاین – ژیاننامەی ئاوازدانەران W}}</ref> لە ساڵی ١٨٤٠، پەروەردەکاری بەناوبانگ ئیمیلی ڕۆناڵدز یەکەم کەسی بەریتانی بوو کە لێکۆڵینەوەی لە ڕێبازەکەی فرۆبڵ کرد و فرۆبڵ ھانی دا کە چەمکەکانی باخچەی منداڵان بگوازێتەوە بۆ ئینگلتەرا.<ref name="ERonalds1">{{Cite journal |last=Ronalds |first=B.F. |date=2023 |title=ئیمیلی ڕۆناڵدز (١٧٩٥–١٨٨٩) و کاری چاکسازی کۆمەڵایەتی |journal=Transactions of the Unitarian Historical Society |volume=28 |issue=2 |pages=81–95}}</ref> دواتر، ئەو ئافرەتانەی لەلایەن فرۆبڵەوە ڕاهێنرابوون باخچەی منداڵانیان لە سەرانسەری ئەورووپا و جیهاندا کردەوە. یەکەم باخچەی منداڵان لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە واتەرتۆن، ویستکۆنسێن لە ساڵی ١٨٥٦ دامەزرا، و بە زمانی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] لەلایەن مارگارێتا مەیەر-شورز بەڕێوەدەبرا.<ref>{{cite web |url=http://www.watertownhistory.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150621204210/http://www.watertownhistory.org/ |archive-date=June 21, 2015 |access-date=October 9, 2020 |title=کۆمەڵەی مێژوویی واتەرتۆن |url-status=live}}</ref> ئێلیزابێت پیبۆدی یەکەم باخچەی منداڵانی بە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٨٦٠ دامەزراند.<ref>{{Cite book|last1=Wilson|first1=James Grant|title=ئینسایکڵۆپیدیای ئەپڵتۆنس بۆ ژیاننامەی ئەمریکی|last2=Fiske|first2=John|date=1968|publisher=Gale Research Co|oclc=187448843}}</ref> یەکەم باخچەی منداڵانی بێبەرامبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٨٧٠ لەلایەن کۆنڕاد پۆپێنھوسن، پیشەگەر و خێرخوازێکی ئەڵمانی دامەزرا، کە هەروەها پەیمانگای پۆپێنھوسنیشی دامەزراند. یەکەم باخچەی منداڵان کە لەلایەن حکوومەتەوە پاڵپشتی دارایی دەکرا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە [[سانت لویس|سێنت لوئیس]] لە ساڵی ١٨٧٣ لەلایەن سۆزان بلۆ دامەزرا. یەکەم باخچەی منداڵانی تایبەت لە [[کەنەدا]] لەلایەن دێری مێتۆدیستی وێسلی لە چارلۆت تاون، دوورگەی پرینس ئیدوارد لە ساڵی ١٨٧٠ کرایەوە. لە کۆتایی دەیەکەدا، لە شارۆچکە و شارە گەورەکانی کەنەدادا باو بوون.<ref>Olsen, M.I. 1955. "The development of play schools and kindergartens and an analysis of a sampling of these institutions in Alberta. Master's thesis, University of Alberta."</ref><ref>Larry Prochner, "A History of Early Education and Child Care in Canada, 1820–1966" in ''Early Childhood Care and Education in Canada'' (eds. Larry Prochner and Nina Howe), Vancouver: UBC Press, 2000</ref> لە ساڵی ١٨٨٢، یەکەم باخچەی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی وڵاتەکە لە [[بەرلین]]، [[ئانتاریۆ|ئۆنتاریۆ]] لە قوتابخانەی ناوەندی دامەزران.<ref name="can-au-nz">Larry Prochner, ''History of Early Childhood Education in Canada, Australia and New Zealand'', UBC Press 2009</ref> لە ساڵی ١٨٨٥، قوتابخانەی ئاسایی [[تۆرۆنتۆ|تورۆنتۆ]] (ڕاهێنانی مامۆستایان) بەشێکی بۆ فێرکاری باخچەی منداڵان کردەوە.<ref name="can-au-nz" /> بزووتنەوەی باخچەی منداڵانی [[ئوسترالیا]] لە دەیەی کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمدا وەک ھەوڵێکی خێرخوازی و پەروەردەیی دەرکەوت. یەکەم باخچەی منداڵانی بێبەرامبەر لە ئوسترالیا لە ساڵی ١٨٩٦ لە [[سیدنی]]، [[نیو ساوت وێلز|نیو ساوس وێڵز]]، لەلایەن یەکێتیی باخچەی منداڵانی نیو ساوس وێڵز (ئێستا خزمەتگوزارییەکانی منداڵانی KU) بە ڕێبەری چاکسازیخواز مەيبانک ئەندرسۆن دامەزرا.<ref>{{Cite book|last=Press|first=Frances|title=دەنگێک بۆ منداڵانی بچووک: ٧٥ ساڵ لە پەروەردەی سەرەتایی منداڵان لە ئوسترالیا|date=2013|publisher=Early Childhood Australia Inc.|others=Sandie Wong|isbn=978-1-921162-71-8|location=[Deakin West, ACT]|oclc=866578405}}</ref><ref>{{Cite Australian Dictionary of Biography|last=Kingston|first=Beverley|title=مەیبانک سۆزانا ئەندرسۆن (١٨٤٥–١٩٢٧)|id2=anderson-maybanke-susannah-5018/text8347|year=1979|volume=7|access-date=2021-08-24}}</ref> پەروەردەکاری ئەمریکی ئێلیزابێت ھاریسۆن بە شێوەیەکی بەربڵاو لەسەر تیۆری پەروەردەی سەرەتایی منداڵان نووسیویەتی و کاری کردووە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی پەروەردەیی مامۆستایانی باخچەی منداڵان لە ڕێگەی دامەزراندنی ئەوەی کە لە ساڵی ١٨٨٦دا بووە کۆلێژی نیشتمانیی پەروەردە. == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|قوتابخانە|پەروەردە}} {{پۆلی کۆمنز|Kindergarten}} [[پۆل:پەروەردە]] [[پۆل:جۆرەکانی قوتابخانە]] [[پۆل:داھێنانە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی فێرکاری]] [[پۆل:مناڵی]] i9u9oxfagyq7rns0gm9hcnwrzcup7om 0 207736 1696922 1533928 2026-10-29T13:37:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1696922 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox software | name = کریتا | logo = Calligrakrita-base.svg | screenshot = Krita 5.0.0 screenshot.png | caption = | developer = بناغەی کریتا، کەی دی ئی | released = {{Start date and age|2005|06|21|df=yes}} }}'''کریتا''' ({{بە ئینگلیزی|Krita}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=r/krita - How do you pronounce "Krita"?|ناونیشان=https://www.reddit.com/r/krita/comments/a4cu6x/how_do_you_pronounce_krita/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=reddit|زمان=en-US}}</ref> سەرنوسەرێکی گرافیکی ڕاستەر و [[بەرنامەی خۆڕایی و سەرچاوەکراوە|نەرمامێری خۆڕایی، سەرچاوە کراوەییە]]، بە شێوەیەکی سەرەکی دیزاین کراوە بۆ وێنەکێشانی دیجیتاڵ و ئەنیمەیشنی 2D، لەسەر [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|ویندۆز]] و [[مەک ئۆئێس]] و [[لینوکس]] و [[ئەندرۆید]] و [[کرۆم ئۆ ئێس]] کاردەکات. تایبەتمەندی لەوحە کراوەی OpenGLی هەیە، هەروەها پشتگیری لە بەڕێوەبردنی ڕەنگەکان و بزوێنەرێکی پێشکەوتووی فڵچەیی هەیە، بە زمانی ++C و بەکارهێنانی QT نووسراوە. ==ناو== ناوی پرۆژەکە کریتایە بە شێوەیەکی سەرەکی لە وشەی [[سوێد|سویدیی]] کریتا ئیلهامی لێوەرگرتراوە. ==سەرچاوەکان== {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|مایکرۆسۆفت}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] <references />{{Commons}} 4kovfkhbw8009tf7fawl7slhxn0s4rl 0 207875 1697419 1548042 2026-10-30T10:38:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697419 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کونیۆ هاتۆیاما''' ({{بە ئینگلیزی|Kunio Hatoyama}})سیاسەتمەدارێکی ژاپۆنییە، تا ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ وەک وەزیری کاروبارەکانی ناوخۆ و پەیوەندییەکان لە ژێر سەرۆک وەزیران [[تارۆ ئاسۆ]] خزمەتی کردووە. کونیۆ لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە تەمەنی ٦٧ ساڵیدا لە نەخۆشخانەی شاری [[تۆکیۆ]] کۆچی دوایی کرد.<ref name="asahi20160622">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.asahi.com/articles/ASJ6Q3Q9KJ6QUTFK004.html|سەردێڕ=鳩山邦夫・元総務相が死去 ６７歳、自民党衆院議員：朝日新聞デジタル|script-title= ja: 鳩山邦夫・元総務相が死去　６７歳、自民党衆院議員|trans-title= Former Justice Minister Kunio Hatoyama dies at 67|ڕێکەوت= ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش= Asahi Shimbun Digital|بڵاوکەرەوە= The Asahi Shimbun Company|شوێن= Japan|زمان= ja|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160622030655/http://www.asahi.com/articles/ASJ6Q3Q9KJ6QUTFK004.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ژیاننامە|سیاسەت|کۆمەڵگا }} {{پۆلی کۆمنز|Kunio Hatoyama}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:وەزیرانی پەروەردەی ژاپۆن]] [[پۆل:وەزیرانی دادی ژاپۆن]] [[پۆل:وەزیرانی کاروباری ناوخۆی ژاپۆن]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران (ژاپۆن)]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٩]] ka1pcpfvr698xw9s49c06uufs3vekqu 0 208220 1697222 1648824 2026-10-30T01:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697222 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوتانی خوارێ | ناوی_فەرمی = کوتان سفلی - Kutan-e Sofla | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.2412|frame-long=47.2309|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سیامەنسور|سیامەنسور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> کوتانی خوارێ </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سیامەنسور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> کوتانی خوارێ </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەبیل]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەچە گۆممەد]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەیدان، بیجاڕ|مەیدان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەوبەھار (گوند)|نەوبەھار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٦)کەس و (٢٥)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٨ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] * [[کوتانی سەروو]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] cr2ijd6ftzqnphmsxdtlfd7tm912wiy 0 208345 1697053 1534308 2026-10-29T19:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1697053 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Disney Club Penguin Logo.svg|وێنۆک]] '''کلاب پێنگوین''' ({{بە ئینگلیزی|Club Penguin}}) [[یاری فرە یاریزانی بە شێوەی ئۆنڵاین|یارییەکی فرە یاریزانی شێوەی ئۆنڵاین]] بوو، کە بەردەست بوو بۆ یاری کردن بە ئۆنلاین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.crunchbase.com/company/clubpenguin|سەردێڕ=Club Penguin}}</ref> خاوەندارێتی [[کۆمپانیای واڵت دیزنی]] بوو، لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ دەستیپێکرد، تا کۆتایی ئازاری ٢٠١٧ دواتر داخرا.<ref name="Priebe">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rocketsnail.com/blog/2011/02/21/experimenting-with-penguins/|سەردێڕ=Experimenting with Penguins|یەکەم=Lance|دوایین=Priebe|ئیش=Rocketsnail Games|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> کلاب پێنگوین وەک ژووری چات لە لایەن یاریەکانی ڕۆکێتسنیل دەستی پێکرد بەناوی پێنگوین، یاریەکە بە ئەپلیکەیشنی مۆبایلی freemium گۆڕدرا بۆ "کلاب پێنگوین ئایسلاند"، بەڵام ئەو سەرکەوتنەی بەدەست نەهێنا وەک لە ئەسڵیەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دیزنی|کۆمپیوتەر|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Club Penguin}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:یاریە ئۆنڵاینەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی]] [[پۆل:یارییە ئۆنلاینە ناچالاکەکان کە بە شێوەیەکی بەرفراوان فرە یاریزانن]] [[پۆل:کایە سەرھێڵییە فرەیاریزانییەکان]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە ئەڤەتاری تایبەتمەند]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی وێبی]] sfyllcct7xzyej3tevwqelcy9t101nj 0 208986 1697410 1648786 2026-10-30T10:36:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697410 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونامار | ناوی_فەرمی = کنامار - Konamar | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.63942|frame-long=47.81694|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونامار''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کونامار''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[باوەڕەشانی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەدەروەن]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەیفاوا، بیجاڕ|سەیفاوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەیمخان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣)کەس و (٥)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] f5ict90yr5xpwh6gyfeanx421fm2rq6 0 209053 1697399 1648792 2026-10-30T10:35:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697399 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولوچە | ناوی_فەرمی = کلوچە - Kolucheh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.62421|frame-long=47.9154|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٥٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٨ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولوچە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کولوچە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کێریز]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کەھرێزی بابەحسێن]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خانباغی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەدەروەن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٨)کەس و (٢١)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 3jtevxiphgcwyd2li6yzhcs11wccjua 0 211109 1697370 1543211 2026-10-30T07:39:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697370 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Thrill kill cover.jpg|وێنۆک]] '''کوشتنی وروژێنەر''' ({{بە ئینگلیزی|Thrill Kill}}) یارییەکی ڤیدیۆیی شەڕکەری ھەڵوەشاوەیە و لەلایەن [[ستۆدیۆکانی مید وەی لۆس ئەنجلۆس]] بۆ [[پلەی ستەیشن ١]]  پەرەیپێدراوە. لە سەرەتادا بڕیاربوو لەلایەن ڤێرجن ئینتەرەکتیڤەوە لە تشرینی دووەمی ١٩٩٨ بڵاوبکرێتەوە. پیلانی یاریەکە دە کەس دەگرێتەوە کە ھەموویان دوای مردن دەنێردرێن بۆ دۆزەخ، بۆ ئەوەی لە لایەن ماروکای خوداوەندی نھێنییەوە شەڕ بکەن و ھەلێکی تر بەۆەست بھێنەوە. وەک یەکەم یاری شەڕی 3D چوار یاریزان خرایە بازاڕەوە، چونکە چوار یاریزان توانیان بەیەکجار یاری بکەن بە بەکارھێنانی پلەی ستەیشن مڵتی تەپ. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠|شەڕ}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی پلەیستەیشن (کۆنسڵ)]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] o70gm5p3k22verh7ynv4v11hlhd6ycn 0 211610 1697288 1435288 2026-10-30T04:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697288 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Sheikh Sherif, Sheikh Said, Kasim, Sheikh Abdullah.jpg|وێنۆک|شێخ سەعیدی پیران]] '''کوردایەتیی ئیسلامی''' ئایدیۆلۆژیایەکە کە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی کوردی]] تێکەڵ بە بیروڕای [[ئیسلامەتی|ئیسلامیزم]] دەکات. زۆرێک لە کوردە موسڵمانەکان ئەو بیروڕایەن ھەیە. ئەو ئایدۆلۆژیایە لە بەرامبەری ناسیۆنالیزمی سەرەکیی کوردایەتی کە سروشتی [[سێکولاریزم]]ی ھەیە دادەنرێت.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Övet |یەکەم١=Kerem |دوایین٢=Hewitt |یەکەم٢=James |دوایین٣=Abbas |یەکەم٣=Tahir |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Understanding PKK, Kurdish Hezbollah and ISIS Recruitment in Southeastern Turkey |journal=Studies in Conflict & Terrorism |پەڕەکان= ١–٢١|doi=10.1080/1057610X.2022.2042897 |s2cid=247117013|doi-access=free |hdl=1887/3618301 |hdl-access=free}}</ref><ref name="auto12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islamists of Kurdistan: Contradictions Between Identity and Freedom |ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/islamists-kurdistan-contradictions-between-identity-and-freedom |وێبگە=The Washington Institute}}</ref> == مێژوو == ئەو ئایدۆلۆژیایە دوای شکستی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی و دروستکردنی وڵاتی تورکیا هاتە ئاراوە، دوو ڕووداو کە کوردەکانی توڕە کرد. زۆرێک لە کوردەکان کە هەستیان دەکرد بەهۆی چاکسازییەکانی ئەتاتورکەوە کلتور و ئایین و زمان و مرۆڤەکانیان لە مەترسی لەناوچوونە، دەستیان کرد بە ڕووکردنە ئیسلامیزمی کوردی. [[شێخ سەعید]] سەرکردایەتیان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hassan |یەکەم=Mona |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pqqtDAAAQBAJ&pg=PA168 |سەردێڕ=Longing for the Lost Caliphate: A Transregional History |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٨٣٧١-٤}}</ref> تەنانەت یەکێک لە کوردە ئیسلامییە توندڕەوەکانی وەک [[مەلا کرێکار]]، ھەتا ڕادەیەک بیروڕای ناسیۆنالیزمی هەیە. لە هەندێک ڤیدیۆدا ئەو باس لە پرسی کورد و پشتیوانیکردن لە سەربەخۆییی کورد دەکات، لە کاتێکدا کە ھەمیشە توندڕەویی ئیسلامیی خۆی پاراستووە. ھەرچەندە ناوبراو جارێک لێدوانی سیاسی و نەتەوەیی بڵاو دەکاتەوە و جارێکی دیکەش خەریکی بڵاوکردنەوەی لێدوانی جیھادییە. مەلا کرێکار کە ئیسلامییەکی پۆپۆلیستییە و جەماوەری لە باشووری کوردستان لە نێوان ساڵانی ٢٠١٧ بۆ ٢٠١٩ بەرز بووەوە، بەتایبەت لەناو ئەو گەنجانەدا کە دژی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|حکوومەتی کوردی]] بوون. حەمە غەریب، ڕۆشنبیرێکی کورد داکۆکیی لەوە دەکرد کە پێویستە [[کوردایەتی|ناسیۆنالیزمی سەرەکیی کوردی]] چاکسازی بکرێت بۆ ئەوەی ئیسلامیش بگرێتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gade|یەکەم١=Tine|دوایین٢=Palani|یەکەم٢=Kamaran|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The hybridisation of religion and nationalism in Iraqi Kurdistan: The case of Kurdish Islam|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23802014.2022.2070269|journal=Third World Thematics: A TWQ Journal|بەرگ=٥|issue=3–6|پەڕەکان=٢٢١–٢٤١|doi=10.1080/23802014.2022.2070269|doi-access=free|s2cid=249036504}}</ref> مەلا کرێکار هەروەها ڕایگەیاندووە کە کوردایەتی لە سێ خاڵ پێکدێت کە ئیسلامییەکان لە دوو خاڵی یەکەمدا لەگەڵ گرووپەکانی تر بیروڕای ھاوبەشیان ھەیە، بەڵام لە خاڵی سێیەمدا کە بابەتی [[سێکۆلاریزم]]ە ئەوان دژی جیاکردنەوەی ئیسلام لە سیاسەتن کە بەھۆیەوە ناکۆکی و کێشەیان لەگەڵ گرووپە ناسیۆنالیزمەکانی تر ھەیە. ئەو ھەروەھا وتوویەتی کە سێکۆلاریزم بەهاکانی کوردی لەناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Mahmud Yasin Kurdi|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Time has come to break from Iraq, says radical Kurdish cleric Mulla Krekar|ناونیشان=http://rudaw.net/english/interview/29092016|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161129024757/http://rudaw.net/english/interview/29092016|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=rudaw.net}}</ref> هەروەها زۆر کەسی تر ئەو ئایدۆلۆژیایەیان بە فاشیست، توندڕەو، دژە تورک، دژە عەرەب، دژە مەسیحی، دژە جوولەکە و مەترسی بۆ سەر هەر کەسێک کە کورد و موسڵمان نەبێت ناو بردووە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gade|یەکەم١=Tine|دوایین٢=Palani|یەکەم٢=Kamaran|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=The hybridisation of religion and nationalism in Iraqi Kurdistan: The case of Kurdish Islam|ناونیشان=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/23802014.2022.2070269|journal=Third World Thematics: A TWQ Journal|بەرگ=٥|issue=3–6|پەڕەکان=٢٢١–٢٤١|doi=10.1080/23802014.2022.2070269|doi-access=free|s2cid=249036504}}</ref> ئەمە لە کاتێکدایە کەسانێکی ئیسلامیی وەکوو [[عێزەدین حوسێنی|شێخ عێزەدین]] دژی تێکەڵبوونی ئیسلام لەگەڵ سیاسەت بوون.{{ژێدەر پێویستە}} == پارتەکان == * [[کۆمەڵی دادگەریی کوردستان]] * [[یەکگرتووی ئیسلامیی کوردستان]] * [[حیزبوڵڵای کورد (تورکیا)]] * [[موجاهیدانی کوردستان]] * [[ئاڵا سپییەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئیسلامی سیاسی لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ئیسلام|کوردستان}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:ئیسلامییەکانی کورد]] [[پۆل:کوردایەتی]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] 8f54fwb20vu3r8okjxgduwgizwznb7j 0 211646 1697366 1534613 2026-10-30T07:39:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697366 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کوشبوونی شۆڕشی نەتەوەی کورد''' یان '''بزووتنەوەی شۆڕشی گەلی کوردان''' (بە [[ئینگلیزی]]: Kurdish national revolution movement) کورتدەکرێتەوە بۆ KNRM یان KNM([[کوردی]]: بەگەکە)، بزووتنەوەیەکی هۆشیاری و شۆڕشیی نەتەوەی کوردە، ڕۆژی دامەزراندن و سەرکردە و ڕێبەرانی ئەم بزووتنەوەیە نادیارە، بزووتنەوەکە جەخت لەسەر یەکسانی و سەربەخۆیی و هۆشمەندی تاکی [[کورد]] دەکاتەوە، ئایدۆلۆژیا و باوەڕی ئەم جوڵانەوەیە پێکهاتوون لە چەپی [[ناسیۆنالیزم|نەتەوەپەرستی]] داخوراو و [[سۆشیالیزم]]ی زیندوو. {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کوردستان-کۆلکە}} r4cg2a0jwwejpqsqxcgh8quva67ph2e 0 211660 1697270 1596734 2026-10-30T04:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697270 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group =کوردانی ئەمریکا | image = Kurdish USC2000 PHS.svg | population = ~ ٤۰.۰۰۰ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://joshuaproject.net/people_groups/11126/US|سەردێڕ = Kurd, Central in United States}}</ref> | popplace = [[تێنێسی]] (بەتایبەتی [[نەشڤیل]]) [[فلۆریدا]], [[تێکساس]], [[کالیفۆرنیا]], [[نیوجێرزی]], [[واشینگتن دی سی]], گەشەسەندنی دانیشتووان لە [[لینکۆڵن، نیبراسکا]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.1011now.com/content/news/Kurdish-Community-in-Lincoln-protests-removal-of-US-troops-563425121.html#:~:text=Thousands%20of%20miles%20away%20from,more%20lives%20could%20be%20lost.&text=Currently%2C%20Lincoln%20is%20home%20to,and%20sisters%20in%20northeastern%20Syria|سەردێڕ=Kurdish Community in Lincoln protests removal of US troops|بڵاوکەرەوە=(KOLNKGIN) By 10/11 Now|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | languages = [[زمانی کوردی|کوردی]], [[ئینگلیزیی ئەمریکی]] | religions =بەزۆری [[ئیسلام]] لەگەڵ کەمینەکانی [[بێخوایی]] و [[زەردەشتی]] و [[نەزانینخوازی|ئەگنۆستیسیزم]] | related = }} '''کوردانی ئەمریکا''' (بە [[ئینگلیزی]]: Kurdish Americans) مەبەست لە ئەو کۆمەڵەیە کە دانیشتوو یان لەدایکبووی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکان]] و لە بنەچەدا [[کورد]]ن. زۆرینەی کوردە ئەمریکییەکان ڕەگیان دەگەڕێتەوە بۆ [[باشووری کوردستان]] یان [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]. کوردانی باشوور زۆرترین ڕێژەی کوردەکانی نیشتەجێی ئەمریکا پێکدەھێنن.<ref name="SawyerJune2017">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sawyer|یەکەم١=Ariana Maia|سەردێڕ=Who are the Kurds, and why are they in Nashville?|ناونیشان=http://www.tennessean.com/story/news/local/2017/06/23/who-kurds-and-why-they-nashville/97706968/|ئیش=[[The Tennessean]]|بڵاوکەرەوە=[[Gannett Company]]}}</ref> شەپۆلی یەکەمی کۆچبەرانی کورد لە ماوەی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا دەستی پێکرد لە ئەنجامی [[شۆڕشی ئەیلوول]]. شەپۆلی دووەمی کۆچبەرانی کورد لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوودا بە ھەڵاتن لە شاڵاوی [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفالکردنی]] جینۆسایدی [[سەددام حوسێن]] و ھەروەھا ھێرشی سوپای عێراق بۆ سەر [[ھەرێمی کوردستان]] لە ٣٢ی ئابی ١٩٩٦. دوایین شەپۆلی کۆچبەرانی کورد لە ئەنجامی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا]] لە ساڵی ٢٠١١ و شەڕی [[داعش]] لە [[عێراق]] لە ساڵی ٢٠١٤ ھاتە ئاراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Yeğen |یەکەم١=Mesut |سەردێڕ=Review: The Kurdish Nationalist Movement: Opportunity, Mobilization and Identity |journal=International Journal of Middle East Studies |بەرگ=٤٠|issue=3 |پەڕەکان=٥١٨–٥٢٠|doi=10.1017/S0020743808081245 |jstor=40205989 |s2cid=162907844 |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40205989 |issn=0020-7438}}</ref> ھەندێک لە کەسایەتیە ناسراوەکانی کورد لە ئەمریکا: [[ھێرۆ مستەفا]]، [[دیپلۆماتکار]] و [[سیاسەتوان]]. [[ھانا جاف]]، نووسەر و وتارخوێن و چالاکەوان. [[کارزان کاردۆزی]]، [[نووسەر]] و [[دەرھێنەر]]. [[حەمدی ئولوکایا]]، [[بازرگان]] و خاوەنی کۆمپانیای چۆبانی. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{کوردە دابڕاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] [[پۆل:مێژووی کورد-ئەمریکی]] 7zyxsnu0getwlp6fmfm1uc62qjlm7gz 0 211925 1697352 1648805 2026-10-30T07:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697352 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورکورە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.35662|frame-long=47.59655|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی کوڕانی|کوڕانی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تەغامین|تەغامین]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورکورە''' ({{بە فارسی|'''کورکورە'''}}، {{بە ئینگلیزی|'''Kur Kureh'''}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تەغامین]]، [[ناوچەی کوڕانی]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''کورکورە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاخکەند، تەغامین|ئاخکەند]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دوستاندەرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[محەممەدجان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەی قەڵاسی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣١١)کەس و (٩٩)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] nq164n8pxawf6csv9kgnqi33rtfpskw 0 213575 1697237 1534529 2026-10-30T01:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1697237 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military person|name=کورت نیسپێل|birth_date=٢٠ ئەلیلولی ١٩٢١|death_date={{death date and age|١٩٤٥|٤|٢٨|١٩٢١|٩|٢٠|df=y}}|death_place=[[ئەڵمانیا]]|allegiance=[[ئەڵمانیای نازی]]|image=|branch=سوپای نازی|serviceyears=١٩٤٠–١٩٤٥|rank=فێڵدوێبێل|battles=[[جەنگی جیھانی دووەم]]|awards=خاچی گۆڵدی ئەڵمانی}} '''کورت نیسپێل''' (٢٠ی ئەیلوولی ١٩٢١–٢٨ی نیسانی ١٩٤٥) فەرماندەی تانکی [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانی]] بوو لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانی دووەم]]. کورت زیاتر لە ١٦٨ تانکی تێکشکاندووە. کنیسپێل لە ٢٨ی نیسانی ١٩٤٥ بە چەقۆی سەری بە سەختی بریندار بوو کاتێک تانکی تایگەری دووەم لە شەڕدا لەلایەن تانکەکانی سۆڤیەتەوە لێیدرا. دوای دوو کاتژمێر لە نەخۆشخانەیەکی مەیدانی ئەڵمانیا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sudetendeutsche: Tschechien kümmert sich nicht um deutsche Gräber|ناونیشان=https://www.welt.de/politik/ausland/article129139966/Tschechien-kuemmert-sich-nicht-um-deutsche-Graeber.html|newspaper=DIE WELT|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=de|دوایین=Prag}}</ref> لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٣دا [[کۆماری چیک|چیک]] ڕایان گەیاند کە پاشماوەی کنیسپێل لەگەڵ ١٥ سەربازی دیکەی ئەڵمانیا لە پشت دیوارێکی [[کڵێسا]] لە ڤربۆڤێک دۆزرایەوە، کە بە تاگی سەگەکانی ناسێندرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=televize|یەکەم=Česká|سەردێڕ=Archeologové objevili hrob největšího tankového esa 2. světové války|ناونیشان=https://www.ceskatelevize.cz/zpravodajstvi-brno/zpravy/222114-archeologove-objevili-hrob-nejvetsiho-tankoveho-esa-2-svetove-valky/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=ČT sport|زمان=cs}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beckett|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Remains of Kurt Knispel, the highest scoring WWII tank ace, located in a grave the Czech Republic|ناونیشان=https://www.warhistoryonline.com/war-articles/remains-kurt-knispel-highest-scoring-wwii-tank-ace-located-grave-czech-republic.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=WAR HISTORY ONLINE|زمان=en}}</ref> لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ کۆمیسیۆنی گۆڕەکانی جەنگی ئەڵمانیا پاشماوەکانی لە گۆڕستانی سەربازیی ناوەندی برنۆ لە شاری برنۆ بە خاک سپێردرایەوە. لەگەڵ ٤١ سەربازی تری ئەڵمانیا بەخاک سپێردرا کە لە مۆراویا و سیلێسیا گیانیان لەدەستدابوو. == خەڵاتەکان == * خاچی زێری ئەڵمانی لە ٢٠ ئایاری ١٩٤٤ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|شەڕ|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Kurt Knispel}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٥]] cfbbsii6bpgnvvflys5629q2oxtrz6k 0 213786 1697164 1407427 2026-10-29T22:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697164 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کیلس''' شارێکە لە باشووری ناوەڕاستی [[تورکیا]]، نزیکە لە سنووری [[سووریا]] و ناوەندی ئیداریی [[پارێزگای کیلیس]]ە. دەروازەی سنووری ئۆنجوپینار لە باشوورەوە ٥ کم<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-36245505 BBC],Syria conflict: Kilis, the Turkish town enduring IS bombardment - 9 May 2016</ref> و شاری گەورەی [[گازی ئانتەپ]] لە باکوورەوە ٦٠ کم (٣٧ میل) دوورە. لەڕاستیدا تا ساڵی ١٩٩٦ کیلیس قەزایەکی [[پارێزگای گازی ئانتەپ]] بوو، لەلایەن تانسو چیلەرەوە کرا بە پارێزگا دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی گشتی ساڵی ١٩٩٥دا یارییەکی ئاشکرای بەدەستھێنا کە دەنگەکانی بەدەستھێنا. == جەماوەرناسی == لە ساڵی ١٩١٤دا قەزای کیلس لە ٧٨٩٠٥ [[موسڵمان]] و ٤٣٤ یۆنانی و ٣٩٣٤ ئەرمەنی و ٧٧٥ [[جوولەکە]] و ٣٧٦ کاسۆلیکی [[ئەرمەنی]] و ٣٩٠ پرۆتستانت پێکھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Karpat |یەکەم١=Kemal H. |سەردێڕ=Ottoman population, 1830–1914: demographic and social characteristics |ڕێکەوت=1985 |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Pres |شوێن=Madison |پەڕە=١٧٦|ناونیشان=https://www.academia.edu/27913581 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Kilis}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کلیس]] [[پۆل:شارەکانی تورکیا|کلیس]] 15h8ld1979gnbnyrfboue0zqqghdlrx 0 216388 1697355 1534609 2026-10-30T07:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697355 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:‘Aqar Qūf.jpg|وێنۆک| وێنەیەکی زیگورتێک کە لەلایەن پاشا کوریگالزوی یەکەمەوە بوونیاد نرایە]] ''' کوریگالزوی یەکەم'''١٧ەمین پاشای کاسیەکان بوو فەرمانڕەوایی لە باوکی [[کاداشمان ھارپی یەکەم]] بە میرات گرت و لە قۆناغی ١٣٧٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد و شاری [[دور کوریگالزو]]ی دروست کرد کە دەکەوێتە نێزیک شاری بەغدا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_journal-of-near-eastern-studies_1979-07_38_3/page/183/mode/2up|سەردێڕ= گۆڤاری توێژینەوەکانی ڕۆژهەڵاتی نزیک، چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Kurigalzu}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کاسییەکان]] [[پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:بابل]] [[پۆل:مێژوو]] fgkzvyxsxh1ij14xt62z61eqqqpxuul 0 217317 1697157 1648829 2026-10-29T22:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697157 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کلگە جەمال | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.793441 |N| 46.300664 |E}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''کلگە جەمال''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.793441 |N| 46.300664 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری سراو|سراو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1262 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کلگە جەمال''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سراو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 3cqd92dspbhkp6hkhhrg92nlpa05bwo 0 217339 1697159 1447844 2026-10-29T22:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1697159 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = کلۆد مۆنیە | image = Claude Monet 1899 Nadar crop.jpg | caption = کلۆد مۆنیە ١٨٩٩ | birth_name = ئۆسکار کلۆد مۆنیە | birth_date = {{birth date|df=yes|١٨٤٠|١١|١٤}} | birth_place = [[پاریس]]، {{ئاڵا|فەڕەنسا}} | death_date = {{death date and age|df=yes|١٩٢٦|١٢|٥|١٨٤٠|١١|١٤}} | death_place = [[جیڤین]], فەڕەنسا | nationality = فەڕەنسی | field = تابلۆی ھونەریی | movement = ''بزووتنەوەی نیگارکێشان'' | children = جیین مۆنیە |کارە بەناوبانگەکان=تابلۆی '''سەوسەنەکانی ئاو لە باخچەکەیدا'''}} '''ئۆسکار کلۆد مۆنیە''' یان '''کلاود مۆنێت''' (بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: [klod mɔnɛ]؛ ١٤ی تشرینی دووەمی ١٨٤٠ - ٥ی کانوونی دووەمی ١٩٢٦)، نیگارکێشێکی [[فەڕەنسا|فەڕەنسی]] و دامەزرێنەری ''بزووتنەوەی نیگارکێشان'' بوو، کە وەک کلیلێک تەماشا دەکرێت لە پێشەنگی نوێخوازیدا، بە تایبەت لە ھەوڵەکانیدا بۆ نەخشاندنی سروشت بەو شێوەیەی کە ھەستی پێدەکرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Monet, Claude|ناونیشان=https://www.oxfordartonline.com/benezit/view/10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00124536|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Benezit Dictionary of Artists|زمان=en|doi=10.1093/benz/9780199773787.001.0001/acref-9780199773787-e-00124536#acref-9780199773787-e-00124536}}</ref>. لە ماوەی کارکردنی درێژخایەنیدا، بەردەوامترین و بەرھەمدارتریین فەلسەفەی نیگارکێشان بوو، کە جەختی لەسەر دەربڕینی تێڕوانینەکانی مرۆڤ لەبەردەم سروشتدا دەکردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Editors|یەکەم=Biography com|سەردێڕ=Claude Monet|ناونیشان=https://www.biography.com/artist/claude-monet|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Biography|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811154649/https://www.biography.com/artist/claude-monet|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>. ==کورتەی ژیانی== مۆنێت، لە شاری [[لو ھاڤرە]] لە [[ویلایەتی نۆرماندی]] گەورە بووە، و ھەر لە تەمەنێکی بچووکەوە حەزی لە وێنەکێشان بووە لەنێو [[سروشت]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Claude Monet {{!}} Biography, Art, Water Lilies, Haystacks, Impression: Sunrise, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Claude-Monet|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>. دایکی(لویس جەستن ئۆبریی مۆنیە) پشتگیری لە حەزەکانی کلۆد مۆنیە دەکرد، بۆ بوون بە نیگارکێشێکی بەناوبانگ، بەڵام باوکی(کلۆد ئەدۆلف) لەبەر بیری کلتووریی دواکەوتوویی باوباپیرانی، کارەکانی مۆنیەی لا پەسەند نەبوو، و دەیویست پیشەیەک لە بواری بازرگانیدا ئەنجام بدات. مۆنیە، زۆر لە دایکی نزیک بوو، تا ئەوکاتەی دایکی لە کانوونی دووەمی ١٨٥٧ کۆچی دوایی کرد، لە کاتێکدا کە مۆنیە تەمەنی شانزدە ساڵان بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Claude Monet {{!}} Biography, Art, Water Lilies, Haystacks, Impression: Sunrise, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Claude-Monet|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref>. دوای نەھامەتیەکانی مۆنیە، و کاتێک پێگەیشت، دەیویست ئازادانە گوند و لادێیەکانی [[فەڕەنسا]] بگەڕێت، بۆئەوەی کە شێوازێک بۆ نیگارکێشانی ھەمان دیمەن، چەند جارێک بکێشێتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Greenberg|یەکەم=Susan D.|ڕێکەوت=٢٠٠١|سەردێڕ=The Face of Impressionism in 1870: Claude Monet's "Camille on the Beach at Trouville"|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40514596|journal=Yale University Art Gallery Bulletin|پەڕەکان=٦٦–٧٣|issn=0084-3539}}</ref>، گۆڕانی ڕووناکی و تێپەڕبوونی وەرزەکان بکێشێت لە گوندەکاندا. لە ناسراوترین نموونە نیگارکێشییەکانیدا: * زنجیرە پەلەوەرییەکان(١٨٩٠-١٨٩١) * تابلۆکانی کاسێدراڵ(١٨٩٤) * تابلۆی سەوسەنەکانی ئاو لە باخچەکەیدا(کە چەندین ساڵ خەریکی بووە، لە کۆتا ٢٠ ساڵی ژیانیدا بەبەردەوامی سەرقاڵی ئەم تابلۆیە بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why are Monet's water-lilies so popular?|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/11167000/Why-are-Monets-water-lilies-so-popular.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.telegraph.co.uk}}</ref>). ==دیارترین کارە ھونەرییەکانی== [[File:Claude Monet 023.jpg|thumb|١٨٩٩-١٨٦٨]] [[File:Claude Monet 010.jpg|thumb|]] [[File:Claude Monet, Le Grand Canal.jpg|thumb|]] [[File:Autoportret Claude Monet.jpg|thumb|(وێنەی خۆی)]] [[File:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|thumb|]] [[File:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg|thumb|]] [[File:Claude Monet - Springtime - Google Art Project.jpg|thumb|]] [[File:Low Tide at Pourville, by Claude Monet, Cleveland Museum of Art, 1947.196.jpg|thumb|ئەمە یەکێکە لەو چەند دیمەنەی کە مۆنێت لە بەرد و تەختە خۆڵەکانی شاری پۆرڤیل کێشاویەتی، کە گوندێکی بچووکی ماسیگرتنە لە کەناراوەکانی نۆرماندی، [[فەڕەنسا]]. ئاماژە بە قۆناغێکی ساتەوەختی سووڕیی بەردەوامی [[سروشت]] دەکات، هەروەک چۆن بەکارھێنانی خێرا و لەسەرخۆی بۆیاخ ڕەنگدانەوەی ھەوڵەکانی ''مۆنیەیە'' بۆ گرتنی کاریگەرییە گۆڕاوەکانی ڕووناکی و کەشوھەوا و مەل و با.]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Claude Monet}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|ژیاننامە|فەڕەنسا|پاریس}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:وێنەکێشە فەڕەنسییەکان]] [[پۆل:وێنەکێشەکان بەپێی وڵات]] [[پۆل:ھونەرمەندان بەپێی نەتەوە]] [[پۆل:ھونەرمەندانی فەڕەنسی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:ھونەرمەندانی پاریس]] p3ze62q47m7491nzw5bepliwxlhfgih 0 217378 1696903 1648839 2026-10-29T13:34:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1696903 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کرسەر | ناوی_فەرمی = کهرسر - Krsar | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.871095| 45.992454}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کرسەر''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.871095| 45.992454 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری کەلان|کەلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 883 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کرسەر''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کەلان]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 2f56744ufy5220ee383y6vpj39pjjmc 0 218093 1697368 1543212 2026-10-30T07:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1697368 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cain kills Abel.png|وێنۆک|[[قابیل]]، [[ھابیل]] دەکوژێت، کە بەیەکەم کوشتن دادەنرێت لە [[مێژووی زەوی]]دا.]] '''کوشتن''' کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک کەسێکی تر بکوژێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=homicide|ناونیشان=https://www.law.cornell.edu/wex/homicide|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=LII / Legal Information Institute|زمان=en}}</ref> کوشتن تەنھا پێویستی بە کردەوەیەکی ئیرادەیی یان نەکردن ھەیە کە ببێتە ھۆی مردنی کەسێکی دیکە و بەمجۆرە کوشتن لەوانەیە لە ئەنجامی کردەوەی بەڕێکەوت، بێباکانە، یان کەمتەرخەمەوە بێت تەنانەت ئەگەر نییەتێکیش نەبێت بۆ زیانگەیاندن. دەتوانرێت کوشتن بەسەر چەندین پۆلی یاسایی سەرییەککەوتوودا دابەش بکرێت، لەوانە کوشتنی بە ئەنقەست، کوشتنی ڕەوا، [[تیرۆرکردن]]، کوشتن لە [[شەڕ]]دا (یان پەیڕەوکردنی یاساکانی جەنگ یان وەک [[تاوانی جەنگی|تاوانی جەنگ]])، ئیۆتانازیا و [[سزای مەرگ]]، بەپێی بارودۆخی مردنەکە. زۆرجار ئەم جۆرە کوشتنە جیاوازانە لە [[کۆمەڵگە]] مرۆیییەکاندا زۆر جیاواز مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، ھەندێکیان بە [[تاوان]] دادەنرێت، لەکاتێکدا ھەندێکی تریان لەلایەن سیستەمی یاسایییەوە ڕێگەپێدراوە یان تەنانەت فەرمانیان لەلایەن کەسێکەوە پێکراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Homicide statistics}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ژیاننامە|ئیسلام}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:تاوانەکان]] [[پۆل:کوشتن]] [[پۆل:جۆرەکانی کوشتن]] 1cl2x7x292uwh9p19ylj1pxchypot11 0 219612 1697172 1612568 2026-10-29T22:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1697172 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|title=شاژنی میسری کۆن|image=File:Cleopatra I.jpg|caption=وێناکردنی کلیۆپاترای یەکەم|succession=شاژنی میسر|reign=١٩٣ - ١٧٦ پێش زایین|coronation=١٩٢ پێش زایین|predecessor=[[بەتلیمۆسی پێنجەم]]|successor=[[بەتلیمۆسی شەشەم]]|spouse=[[بەتلیمۆسی پێنجەم]]|issue=[[بەتلیمۆسی شەشەم]] {{ھن}} [[بەتلیمۆسی ھەشتەم]] {{ھن}} [[کلیۆپاترای دووەم]]|dynasty=[[شانشینی بەتلیمۆسی]]|father=[[ئەنتیوکسی سێیەم]]|mother=[[لاودیسی سێیەم]]|birth_date=نزیکەی ٢٠٤ پێش زایین|death_date=١٧٦ پێش زایین<ref>Werner Huß, ''Ägypten in hellenistischer Zeit'' (''Egypt in Hellenistic times''). Munich 2001, p. 540</ref> یان ١٧٧/١٧٨ پێش زایین<ref>[http://www.tyndalehouse.com/Egypt/ptolemies/cleopatra_i_fr.htm Cleopatra I] by Chris Bennett</ref>}} '''کلیۆپاترای یەکەمی سیرا''' (نزیکەی ٢٠٤ – ١٧٦ پێش زایین) شازادەیەکی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] بوو، و شاژنی میسر بوو دوای ھاوسەرگیری لەگەڵ [[بەتلیمۆسی پێنجەم]]ی [[میسر|میسر،]] و فەرمانڕەوای میسر لە سەردەمی [[بەتلیمۆسی شەشەم]]ی کوڕیدا، لە کاتی لە مردنی ھاوسەرەکەیەوە لە ساڵی ١٨٠ پێش زایین تا مردنی خۆی لە ساڵی ١٧٦ پێش زایین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}* Stähelin, Kleopatra 14). In: <nowiki>''</nowiki><nowiki>[[Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft]]</nowiki><nowiki>''</nowiki>, vol. XI 1, 1921, col. 738-740 {{پۆلی کۆمنز|Cleopatra I}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٠٠ پێش زایین]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی دووەمی پێش زایین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری]] [[پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی]] mqx5v50wjdk4ad708hfe1pbh6occgxw 0 219616 1697171 1612591 2026-10-29T22:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1697171 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh |Name=کلیۆپاترای دووەم|role=شاژنی میسری کۆن|reign=نزیکەی ١٧٥-١٦٤ پێش زایین {{ھن}} ١٦٤-١٤٥ پێش زایین {{ھن}} ١٤٥–نزیکەی ١٣٩ پێش زایین {{ھن}} ١٣٩-١٣٢ پێش زایین {{ھن}} ١٣٢-١٢٧ پێش زایین {{ھن}} ١٢٧-١١٥ پێش زایین|Image=Egyptian - Intaglio Portrait of Cleopatra II - Walters 421319.jpg|spouses=*[[بەتلیمۆسی شەشەم]]ی میسر (لە ساڵی ١٧٥ پێش زایین ھاوسەرگیری کردووە؛ ساڵی ١٤٥ پێش زایین کۆچی دوایی کردووە) *[[بەتلیمۆسی ھەشتەم]]ی میسر (لە ساڵی ١٤٥ پێش زایین ھاوسەرگیری کردووە؛ ساڵی ١١٦ پێش زایین کۆچی دوایی کردووە)|Children=<nowiki>*[[بەتلیمۆس یۆپاتۆر[[</nowiki> *[[کلیۆپاترا تیا|کلیۆپاترا تیا، شاژنی سوریا]] *[[بێرینیس]] باوەڕ وایە *[[کلیۆپاترای سێیەم|کلیۆپاترای سێیەم، شاژنی میسر]] *[[بەتلیمۆسی حەوتەم]] *[[بەتلیمۆس مەمفیتس]] |Dynasty=[[ئیمپراتۆریەتیی بەتلیمۆسی]]|Father=[[بەتلیمۆسی پێنجەم]]|Mother=[[کلیۆپاترای یەکەم]]|birth_date=نزیکەی ١٨٥ پێش زایین|death_date=١١٥/١١٦ پێش زایین}} '''کلیۆپاترا دووەم''' (نزیکەی ١٨٥ پێش زایین – ١١٦/١١٥ پێش زایین) شاژنی [[ ئیمپراتۆریەتیی بەتلیمۆسی ]] بوو کە لە ساڵی ١٧٥ تا ١١٥ پێش زایین فەرمانڕەوایی کرد لەگەڵ دوو [[مێرد-برا]]ی و کچەکەی یەک لە دوای یەک. زۆرجار لە ڕکابەریدا بوو لەگەڵ براکەی [[ بەتلیمۆسی ھەشتەم]]. ئەو لە ماوەی یەکەمین فەرمانڕەوایییدا، تا ساڵی ١٦٤ پێش زایین، لەگەڵ [[بەتلیمۆسی شەشەم]]، کە مێردی یەکەمی و برا گەورەکەی بوو، و [[بەتلیمۆسی ھەتشەم]]ی برا بچووکی، فەرمانڕەوایەتی کرد. لە ماوەی دووھەمین حوکمڕانییدا جارێکی تر لەگەڵ تۆلۆمی شەشەمدا فەرمانڕەوایی کرد لە ١٦٣ پێش زایین تا مردنی بەتلیمۆسی شەشەم لە ١٤٥ پێش زایینی. پاشان لەگەڵ برا بچووکەکەی، بەتلیمۆسی ھەشتەم، و کچەکەی [[کلیۆپاترای سێیەم]] فەرمانڕەوایی کرد. ئەو تاکە فەرمانڕەوای میسر بوو لە ١٣١ پێش زایین تا ١٢٧ پێش زایینی. دوایین فەرمانڕەوایی لە ١٢٤ پێش زایین تا ١١٥ پێش زایینی لەگەڵ بەتلیمۆسی ھەشتەم و کلیۆپاترای سێیەم بوو.<ref name="CB-CleopatraII">[http://www.tyndalehouse.com/Egypt/ptolemies/cleopatra_ii_fr.htm Cleopatra II] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110523081805/http://www.tyndalehouse.com/Egypt/ptolemies/cleopatra_ii_fr.htm |date=23 May 2011 }} by Chris Bennett</ref><ref name="DH">Aidan Dodson, Dyan Hilton, ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt'', 2004</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|۲}} {{پۆلی کۆمنز|Cleopatra II}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|پاشایەتی|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:فەرمانڕەواکانی سەدەی دووەمی پێش زایین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی میسری]] [[پۆل:شانشینی بەتلیمۆسی]] 4ym2mo8xe24vfvggpd8osogcr8sudcl 0 219940 1697333 1557964 2026-10-30T07:33:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697333 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name= شێوەزاری سەققز|nativename=زاراوێ سەقزای|states=[[ئێران]]|region=[[پارێزگای کوردستان]]|speakers=|date=|ref=e17|familycolor=Indo-European|fam2=[[زمانە ھیندۆ-ئێرانیەکان|ھیندۆ-ئێرانی]]|fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]]|fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژئاوا|زمانی ڕۆژاوا]]|fam5=[[زمانەکانی باکووری ڕۆژاوای ئێران|زمانەکانی باکووری ڕۆژاوا]]|fam6=ref>[http://linguistlist.org/forms/langs/get-language-by-country.cfm?country=116 Language Search Results], linguistlist</ref><ref>[http://multitree.org/codes/ckb Kurdish, Central], MT LogoMultiTree:A Digital Library of Language Relationships</ref><ref>[https://www.ethnologue.com/language/ckb Kurdish, Central], Ethnologue Languages of the world</ref>|iso3=ckb|glotto=|glottorefname=ckb}} شێوەزاری سەقەزی یان شێوەزاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زبان‌شناسی و دستور زبان کُردی، لهجهٔ سقزی (پژوهش و گردآوری از مصطفی کاوه) - كتابخانه و مركز اسناد بنياد ايران‌شناسى|ناونیشان=http://www.lib.ir/book/85380125/زبانشناسی-و-دستور-زبان-کردی-لهجه-سقزی/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.lib.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221103173135/http://www.lib.ir/book/85380125/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%84%D9%87%D8%AC%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2%DB%8C/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەقەزی یەکێکە لە شێوەزارەکانی کوردی ناوەڕاست و سۆرانی کە لە شاری سەقز و بەشێک لە بانە، مەریوان و تەکاب بەکاردێت. ئەم زاراوەیە لە ڕووی پێکھاتەوە زیاتر لە شێوەزاری کوردی ئەردەڵانی دەچێت. لە ڕاستیدا زاراوەی سەغازی تێکەڵەیەک لە زاراوەی ئەردەڵانی و تا ڕادەیەک کوردیی مەکریانییە. لە شاری سەقز کە زیاتر لە شارەکانی دیکە گوند و ناحیەی لاوەکی ھەیە، زاراوەی سەقزی لە گوندەکانی باکوور زیاتر بەرەو مۆکریانی دەڕوات و لە بەشە و گوندەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات و باشووریش زیاتر بەرەو ئەردەڵانی دەڕوات. ئەم تایبەتمەندییە پێکھاتەیییەی شێوەزاری سەقز وای کردووە کە مەودای وشە و مێتافۆر و دەربڕینەکانی بەکارھێنراو لەم شێوەزارەدا لە شێوەزارەکانی دیکەی کوردی گەورەتر بن و بە جۆرێک قسەکەرانی لە پەیوەندیکردن لەگەڵ خەڵکی شارەکانی دیکەدا نەرمترن و بە شێوەیەکی زارەکی باشتر کارلێک دەکەن و لە لایەکی ترەوە توانای دروستکردنی بەرھەمی ئەدەبی لە ئەدەبی کوردیدا ھەیە. ئەم زاراوەیە لە بەشێکی دیواندەرەشدا بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=وثوقی|یەکەم=افضل|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٣٦٢|سەردێڕ=ساخت آوائی زبان کردی - لهجهٔ سقزی - و مقایسهٔ اجمالی آن با فارسی معاصر|ناونیشان=http://noo.rs/qLp2m|journal=جستارهای نوین ادبی|زمان=fa|بەرگ=٦٢|issue=16|پەڕەکان=٣٥٧–٣٨٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زمان|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زمان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} 8kh8iwt3m0017p2ym5bmvia8t9sotvj 0 220136 1696920 1648836 2026-10-29T13:37:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696920 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کرۆژ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کروز }}<br>{{lang-en| Krozh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.15489| 44.56272}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کرۆژ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.15489| 44.56272 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٣٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کرۆژ''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 6pwdhja70xyoc3wiy9vvsw8ssnqmgbg 0 220137 1697049 1648833 2026-10-29T19:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697049 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کفرەدۆڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کفردول }}<br>{{lang-en| Kfradol }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.02567| 44.68423}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کفرەدۆڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.02567| 44.68423 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کفرەدۆڵ''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] fk8f5femklrp5pxtz8yd3wjxzvhmmhn 0 220836 1697317 1686017 2026-10-30T05:49:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697317 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە=1899NetflixPosterEnglish.jpg}} '''١٨٩٩''' ({{بە ئینگلیزی|1899}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی [[زانستی خەیاڵی]] و نھێنی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]]یە کە لەلایەن [[یانتجی فریس]] و [[بێرن بۆ ئۆدار]]ەوە دروست کراوە، بۆ یەکەمجار لە [[نێتفلیکس|نیتفلێکس]] لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ نمایشکرا، زیاتر پێداچوونەوەی ڕەخنەگرانی ئەرێنی وەرگرتووە، زنجیرەکە لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ ھەڵوەشایەوە دوای نمایشکردنی ٨ ئەڵقە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Netflix on X: "The new mystery series from the creators of DARK. 1899 premieres November 17" / X|ناونیشان=https://twitter.com/netflix/status/1573736524650348544|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Twitter|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١ |سەردێڕ='Dark' Producers Prep New Multi-Language Drama '1899' for Netflix - Variety |ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/netflix-dark-creators-1899-baran-bo-odar-jantje-friese-1203027167/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ |وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210330193316/https://variety.com/2018/tv/news/netflix-dark-creators-1899-baran-bo-odar-jantje-friese-1203027167/ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == بنچینە == زنجیرەکە لە ساڵی [[١٨٩٩]] و لە وەرچەرخانی سەدەی نوێدا دەسورێتەوە، باس لە کۆمەڵێک [[پەنابەر|کۆچبەری]] [[ئەورووپا|ئەورووپی]] دەکات کە لە [[لەندەن]]ەوە بە کەشتییەکی ھەڵم بە ناوی [[کێربرێس]]ەوە گەشت دەکەن بۆ دەستپێکردنی ژیانێکی نوێ لە شاری [[نیویۆرک]]، سەرنشینەکان لە گەشبینیدا یەکدەگرن سەبارەت بەوەی کە داھاتوو چی بەدوای خۆیدا دەھێنێت تا ڕووبەڕووی کەشتییەکی دیکەی کۆچبەران دەبنەوە کە ناوی [[پرۆمیتێوس]]ە بێ ئامانج لە دەریادا دەسوڕێتەوە، گەشتێکی تا ئێستا ئاڵۆز نەبووە بەڵام پاشان بۆ خاکێکی بەڵێندراو دەگۆڕێت بۆ کابوسێکی ترسناک لە ستافەکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئەڵمانیا|دەیەی ٢٠٢٠|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:پەخشی تەلەڤیزیۆنی ڕووداوەکانی دەکەوێتە ناو شاری نیویۆرک]] 66m8o5dlbptcdsg0206b9earwkhldgm 0 221181 1697124 1696705 2026-10-29T20:20:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1697124 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Chandler Riggs - 2018077122146 2018-03-18 Walker Stalker Con - Sven - 1D X MK II - 605 - AK8I9646 (cropped).jpg|وێنۆک|200px|left|چاندلەر ڕیگز کارەکتەرە ڕاستەقینەکە کە بەناوی کارل گریمسی کارەکتەری خەیاڵی ڕۆڵی بینیوە، لە ساڵی ٢٠١٨.]] '''کارل گریمس''' ({{بە ئینگلیزی|Carl Grimes}})، [[کەسایەتیی خەیاڵی|کەسایەتییەکەی خەیاڵییە]] و یەکێکە لە پاڵەوانە سەرەکییەکانی زنجیرە [[کتێبی کۆمیک]] [[مردووی گەڕۆک (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|مردووی رۆیشتوو]] و لەلایەن چاندلەر ڕیگزەوە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان بە ھەمان ناو ڕۆڵی تێدا گێڕاوە. کارەکتەرەکە لەلایەن نووسەر ڕۆبەرت کیرکمان و ھونەرمەند تۆنی مۆرەوە دروستکراوە، و بۆ یەکەمجار لە فیلمەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکەوتووە، لە ھەردوو فۆڕمی میدیادا، کارل کوڕی ڕیک گریمزە، و لۆری گریمس.<ref>{{cite comic |writer=[[Robert Kirkman|Kirkman, Robert]] |penciller=[[Tony Moore (artist)|Moore, Tony]] |inker=Moore, Tony |coinkers=[[Cliff Rathburn]] (gray tones) |letterer=Kirkman, Robert |story=[[Days Gone Bye (comic book)|Days Gone Bye]] |title=The Walking Dead |volume=1 |issue=6 |date=March 2004 |publisher=[[Image Comics]] |location=1071 N. Batavia St. , Suite A, Orange, CA 92867 |pages=22}}</ref> لە زنجیرە کتێبە کۆمیکەکاندا کارل وەک منداڵێکی ئاسایی و بێتاوان دەست پێدەکات، بەڵام لەگەڵ ئەوەی ڕووداوەکانی نەزمی [[جیھان]]ی نوێ ناچاری دەکەن گەورە بێت، ساردتر دەبێتەوە و ھەندێکجار بڕیاری تەواو زەق دەدات بۆ ئەوەی کە پێی وایە باشی گروپەکەیە. گەشەسەندنی کارەکتەرەکە لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەدا ھاوشێوەیە، کە کەسایەتییەکی بێبەزەیی وەردەگرێت، ئەمەش دەبێتە ھۆی ناکۆکی لەگەڵ باوکیدا، کە ئارەزووی پاراستنی ئەخلاقی [[منداڵ]]ی و بێتاوانی کارل تا دەتوانێت. لە کاتی بیرکردنەوەدا، کارل لە کۆتاییدا ھەستی ئەخلاقی خۆی بەدەست دەھێنێتەوە و لە ھەمان کاتدا ھێشتا لێواری مانەوەی خۆی دەھێڵێتەوە. لە ھەمان کاتدا باوکی دەست دەکات بە لەدەستدانی ڕەوشتی خۆی، ئەمەش دواجار کارل دەکاتە ململانێ لەگەڵیدا بە ھۆکاری جیاواز، بەتایبەتی لەبارەی یارمەتیدانی کەسانی نامۆ کە پێویستیان پێیەتی. ھەروەھا کارل یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە ڕیک لە ژیانی [[نێگان سمیت]] ڕزگاری بووە.<ref name=ent>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|یەکەم=Clark |دوایین=Collis |ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2012/03/05/walking-dead-robert-kirkman/ |سەردێڕ='Walking Dead' exec producer Robert Kirkman talks about tonight's episode and that shocking |magazine=[[Entertainment Weekly]] |بڵاوکەرەوە=[[Meredith Corporation]] |شوێن=New York City |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141023141456/http://insidetv.ew.com/2012/03/05/walking-dead-robert-kirkman/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمیک|فیلم|ترسناک|ئەکتەران|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکان کە تووشی لەبیرچوونەوە بوونە]] [[پۆل:کارەکتەری منداڵان لە کۆمیکەکاندا]] [[پۆل:کارەکتەری منداڵ لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی فیلمی مردووی گەڕۆک (پاشکۆ)]] [[پۆل:ژنکوژی خەیاڵی]] [[پۆل:پیاوکوژی خەیاڵی]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی جۆرجیا (ئەمریکا)]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵیەکانی منداڵان]] [[پۆل:کارەکتەرەکان کە لەلایەن ڕۆبەرت کیرکمانەوە دروستکراون]] [[پۆل:سەربازە منداڵە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵیەکان چاوێکیان لەدەستداوە]] [[پۆل:کارەکتەرە کۆمیکەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٣ ناسێنراون]] [[پۆل:خۆکوشتنی خەیاڵی]] [[پۆل:وێنەی کۆمیکەکان کارەکتەری نێر]] [[پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:کارەکتەرە خەیاڵییەکانی کێنتاکی]] aj7ox26v3q9fegy6pocso0urp47tlk2 0 221254 1697163 1407425 2026-10-29T22:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697163 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=CloverWorks, Inc|logo=CloverWorks Logo.svg|native_name=株式会社CloverWorks|romanized_name=Kabushiki-gaisha KurōbāWākusu|type=[[Kabushiki gaisha]], subsidiary|foundation={{start date and age|2018|10|1}}|key_people={{ubl|{{nowrap|ھیرۆیوکی شیمیزو {{small|(سەرۆک)}}}}|ئاکیرا شیمیزو {{بچووک|(سەرۆکی بچووک)}}}}|parent=[[ئەنیپلێکس]]|location=1-7-7 ئومێزاتۆ, [[سوگینامی]]، [[تۆکیۆ]], [[ژاپۆن]]|industry=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشن]]|equity=[[یەنی ژاپۆنی|¥]] 100,000,000|owner=[[کۆمپانیای سۆنی گرووپ]]|num_employees=۱۳۰ {{small|({{as of|2022|2}})}}|homepage={{url|cloverworks.co.jp}}|divisions=Art Room{{efn|{{nihongo|CloverWorks Art Room|CloverWorks 美術ルーム}}, formerly named {{nihongo|CloverWorks Art Department|CloverWorks美術部}}, the studio's background art department.}}{{ھن}}Overseas Animation and Painting Room{{efn|{{nihongo|CloverWorks Overseas Animation and Painting Room|CloverWorks海外作画仕上げルーム}}, occasionally credited as {{nihongo|CloverWorks Overseas Animation and Painting Department|CloverWorks海外作画仕上げ部}}, the studio's animation, coloring, and painting processing department for overseas production services.}}|footnotes=<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.cloverworks.co.jp/about/|سەردێڕ=Company Profile|بڵاوکەرەوە=CloverWorks|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180414181340/http://en.cloverworks.co.jp/about/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cloverworks.co.jp/wp/wp-content/uploads/2022/02/CLW2023jobposting_02.pdf|سەردێڕ=求人票|trans-title=Job vacancies|زمان=Japanese|ئیش=CloverWorks|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522050725/https://cloverworks.co.jp/wp/wp-content/uploads/2022/02/CLW2023jobposting_02.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} '''کلۆڤەر وۆرک''' (クローバーワークス, Kurōbā Wākusu) ستۆدیۆیەکی [[ئەنیمێ]]ی [[ژاپۆن|ژاپۆنییە]] کە [[ئەنیمەیشن]]ی ژاپۆنی بەرھەم دەھێنێت کە ناوی براندەکەی گۆڕیوە بۆ [[ئەی وەن پیکچەرز]] لە جیاتی «ستۆدیۆی کۆینجی»، کۆمپانیای کلۆڤەر وۆرک لقێکی کۆمپانیای ئەنیپلێکسە کە خاوەنەکەی کۆمپانیای سۆنی میوزیک ئینتەرتەینمەنتی ژاپۆنییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=高円寺スタジオのブランド化に伴うスタジオ名変更のお知らせ {{!}} NEWS {{!}} A-1 Pictures オフィシャルサイト|ناونیشان=https://a1p.jp/news/8301/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190626023837/https://a1p.jp/news/8301/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوکان == {{سەرچاوەکان}} <references group="lower-alpha" /> {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|کۆمپانیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی کە لە ٢٠١٨ دامەزراون]] flsan1jpzbfz6qg5jmrdla7swbral7l 1697379 1697163 2026-10-30T09:11:25Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697379 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|name=CloverWorks, Inc|logo=CloverWorks Logo.svg|native_name=株式会社CloverWorks|romanized_name=Kabushiki-gaisha KurōbāWākusu|type=[[Kabushiki gaisha]], subsidiary|foundation={{start date and age|2018|10|1}}|key_people={{ubl|{{nowrap|ھیرۆیوکی شیمیزو {{small|(سەرۆک)}}}}|ئاکیرا شیمیزو {{بچووک|(سەرۆکی بچووک)}}}}|parent=[[ئەنیپلێکس]]|location=1-7-7 ئومێزاتۆ, [[سوگینامی]]، [[تۆکیۆ]], [[ژاپۆن]]|industry=[[ستۆدیۆی ئەنیمەیشن]]|equity=[[یەنی ژاپۆنی|¥]] 100,000,000|owner=[[کۆمپانیای سۆنی گرووپ]]|num_employees=۱۳۰ {{small|({{as of|2022|2}})}}|homepage={{url|cloverworks.co.jp}}|divisions=Art Room{{efn|{{nihongo|CloverWorks Art Room|CloverWorks 美術ルーム}}, formerly named {{nihongo|CloverWorks Art Department|CloverWorks美術部}}, the studio's background art department.}}{{ھن}}Overseas Animation and Painting Room{{efn|{{nihongo|CloverWorks Overseas Animation and Painting Room|CloverWorks海外作画仕上げルーム}}, occasionally credited as {{nihongo|CloverWorks Overseas Animation and Painting Department|CloverWorks海外作画仕上げ部}}, the studio's animation, coloring, and painting processing department for overseas production services.}}|footnotes=<ref name="about">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.cloverworks.co.jp/about/|سەردێڕ=Company Profile|بڵاوکەرەوە=CloverWorks|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180414181340/http://en.cloverworks.co.jp/about/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cloverworks.co.jp/wp/wp-content/uploads/2022/02/CLW2023jobposting_02.pdf|سەردێڕ=求人票|trans-title=Job vacancies|زمان=Japanese|ئیش=CloverWorks|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522050725/https://cloverworks.co.jp/wp/wp-content/uploads/2022/02/CLW2023jobposting_02.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} '''کلۆڤەر وۆرک''' (クローバーワークス, Kurōbā Wākusu) ستۆدیۆیەکی [[ئەنیمێ]]ی [[ژاپۆن|ژاپۆنییە]] کە [[ئەنیمەیشن]]ی ژاپۆنی بەرھەم دەھێنێت کە ناوی براندەکەی گۆڕیوە بۆ [[ئەی وەن پیکچەرز]] لە جیاتی «ستۆدیۆی کۆینجی»، کۆمپانیای کلۆڤەر وۆرک لقێکی کۆمپانیای ئەنیپلێکسە کە خاوەنەکەی کۆمپانیای سۆنی میوزیک ئینتەرتەینمەنتی ژاپۆنییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=高円寺スタジオのブランド化に伴うスタジオ名変更のお知らせ {{!}} NEWS {{!}} A-1 Pictures オフィシャルサイト|ناونیشان=https://a1p.jp/news/8301/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190626023837/https://a1p.jp/news/8301/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوکان == {{سەرچاوەکان}} <references group="lower-alpha" /> {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|کۆمپانیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ]] [[پۆل:ستۆدیۆ ئەنیمەیشنە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی کە لە ٢٠١٨ دامەزراون]] [[پۆل:ئەنیپلێکس]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن]] sokpvsaqdroqwk2tjny393q9ao5lkps 0 221578 1696960 1696691 2026-10-29T16:29:33Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Captain Marvel and his cast|Captain Marvel and his cast]] بۆ [[:Commons:Category:Captain Marvel|Captain Marvel]] 1696960 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Shazam Captain Marvel.png|وێنۆک|کاپتن مارڤڵ/شازام]] '''کاپتن مارڤڵ''' ھەروەھا بە '''شازامیش''' ناسراوە، ({{بە ئینگلیزی|Captain Marvel}}) کارەکتەری [[سووپەرھیرۆ|سوپەرکەسایەتی خەیاڵییە]] لە کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا کە لەلایەن [[کۆمیکەکانی دی سی|کۆمپانیای دی سی کۆمیکسەوە]] بڵاودەکرێتەوە. ئەم کەسایەتییە لەلایەن سی. لەلایەن سیباک و نووسەر بیل پارکەرەوە لە ساڵی ١٩٣٩ دروست کراوە، بۆ یەکەمجار لە ژمارەی دووەمی فیلمی Whiz Comicsی فاست کۆمیکس لە شوباتی ١٩٤٠ دەرکەوتووە. توانا و ھێزی شازام سیحرێکی ھەزار ساڵەیە کە لە ھەزار ساڵدا لەلایەن جادووگەرێکەوە بە ناوی مامەراگان دەدرێت بە کەسێک و جێگای سەرسووڕمانە کە ئەم بەشە کەوتە سەر ناوی گەنجێکی بێ ئەزموون بە ناوی '''بیلی باتسۆن'''. بیلی باتسۆن بە ھاوکاریی جاستیس لیگ ھەنگاوێکی بەرەو یارمەتیدانی مرۆڤایەتی ناوە و ئەم دەسەڵاتەی بە شێوەیەکی مرۆیی بەکارھێناوە. لە ساڵی ١٩٨١ کۆمپانیای دی سی کۆمیکس کارەکتەری دروست کردەوە، بەڵام لەبەر ئەوەی [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤێڵ]] کۆمیکس کەسێکی دیکەی بەکارھێنا بە ناوی کاپتن مارڤێڵ کە ناوەکەی کۆپی کردووە، دی سی کۆمیکس ناچار بوو ناونیشانەکەی بگۆڕێت بۆ ''شازام!'' بەکارھێنان و لەگەڵ دیزاینی C. بێک لە گۆڤارێکدا بە ناوی ھێزی شازام سەرگەرمییەکانی ئەم کەسە بەناوبانگە دەگێڕێتەوە. کارەکتەرەکە شەڕ لەگەڵ لیستێکی بەرفراوانی دوژمنەکان دەکات، بە پلەی یەکەم دکتۆر سیڤانا، [[بلاک ئادەم]]، و کاک مایند. سەرەتا نازناوی بیلی باتسۆن کاپتن تاندەر بوو، بەڵام دیزاینەری کارەکتەرەکە، سی سی بێک، بۆی دەرکەوت کە کارەکتەری تر ھەیە بەو ناوە، بۆیە ناوەکەی گۆڕی بۆ ''کاپتن مارڤێڵ'' (پەیوەندی بە مارڤێڵ کۆمیکسەوە نییە) فاست کۆمیکس دروست کرا و زۆری نەخایاند بوو بە سەرکەوتنێکی باوەڕپێنەکراو. دی سی کۆمیکس کە بەرگەی سەرکەوتنی کاپتن مارڤێڵی نەگرت، لە دادگا سکاڵای لەسەر فاست کۆمیکس تۆمار کرد و پێیوابوو فاست کۆمیکس کاپتن مارڤێڵی لە سوپەرمان کۆپی کردووە. بەپێی بەڵگەکان، دادگا لێکچوونێکی حاشا ھەڵنەگری لە نێوان کاپتن مارڤێڵ و سوپەرمان دۆزییەوە، لە ئەنجامدا ئەم کارەکتەرە لە ساڵی ١٩٥١ لە فیلمی فاست کۆمیکس قەدەغە کرا، بۆ دی سی دەستنیشانکرا، فاست کۆمیکس ناچار بوو غەرامە بدات بە دی سی کۆمیکس. لە ساڵی ٢٠١٩ ''[[شازام! (فیلم)|شازام!]]'' لە دەرھێنانی دەیڤید ئێف. ساندبێرگ و لەسەر بنەمای کارەکتەرەکە، زاکاری لیوای ڕۆڵی شازام و ئاشەر ئەنجێڵ ڕۆڵی بیلی باتسۆن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. بڕیارە لیڤی و ئەنجێل ڕۆڵی خۆیان لە بەدواداچوونی ئەم فیلمەدا بگێڕن لەژێر ناوی ''شازام!'' ''توڕەیی خوداوەندەکان'' (٢٠٢٣) گەڕانەوە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Captain Marvel}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیووس]] [[پۆل:سولەیمان]] [[پۆل:ئەو کۆمیکانەی لە ١٩٤١ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە ھێزێکی سەرووسروشتی]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی کە جادوو بەکاردەھێنن]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان هەیە]] [[پۆل:جیوە (ئەفسانە)]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکەکانی دی سی بە چاکبوونەوەی خێرا]] [[پۆل:کەسایەتییە کۆمیکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی دی سی کۆمیکس کە دەتوانن بە خێرایی سەرووسورشتی بجوڵێن]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی ناو فیلمەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:سووپەرھیرۆکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای گەشتکردنی ڕەھەندییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای کارەبایی یان موگناتیسییان ھەیە]] [[پۆل:کەسایەتیی زنجیرە فیلمەکان]] [[پۆل:کەسایەتی دووانە لە کۆمیکەکاندا]] 5gakkdg0b5zkg811azpylv8cvd33pri 0 221892 1697016 1696696 2026-10-29T17:09:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئیتاڵیا|ئیتاڵیا]] 1697016 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[File:A-cup-of-cappuccino-coffee-dar-es-salaam-cafe.jpg|200px|thumb|left]]'''کاپوچینۆ''' ({{IPAc-en|audio=Cappuccino Pronunciation.ogg|ˌ|k|æ|p|ᵿ|ˈ|tʃ|iː|n|oʊ|}}([[زمانی ئیتالی|بە ئیتاڵی]] <span>:</span> Cappuccino) جۆرێکە لە [[قاوە]] تێکەڵ بە [[شیر|شیر،]] و لەلایەن [[ئیتالیا|ئیتاڵییەکانەوە]] داھێنراوە، لە کافێکان دەفرۆشرێت و بە جۆرەکانی دیکۆراتی وەک فۆم یان [[کرێم]] دەڕازێنرێتەوە، قاوەی ئیتاڵی کە پێکھاتووە لە ئیسپرێسۆ بە ڕێژەیەکی کەم، کە شیر و کەفی شیری بە یەکسانی تێدەکرێت، لەوانەیە لەناو کوپێکی گەورەدا پێشکەش بکرێت، و ھەندێکجار بە تۆزی کاکاو یان تۆزی [[دارچین]] ڕازێنرێتەوە، شەکریش لەگەڵیدا پێشکەش دەکرێت بۆ ھەرکەسێک کە حەزی لێبێت، کاپوچینۆ دەوڵەمەندە [[کالۆری|بە کالۆری،]] بەو پێیەی ھەر کوپێک نزیکەی ٣٠٠ کالۆری لەخۆدەگرێت، ئەمەش بەھۆی ڕێژەی بەرزی کاربۆھیدراتەکانی ناو ئەو کرێم و شەکرەی کە لێی ئامادە دەکرێت.<ref>https://cookpad.com/sa</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|ئیتالیا|خواردنەوە|ئیتاڵیا}} {{پۆلی کۆمنز|Cappuccino}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:قاوە]] 39glf08kgvtos5o4h6hky86kwnuzurq 0 222201 1697367 1407488 2026-10-30T07:39:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەڕەنسا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697367 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size:125%;" |<center>کوشتاری پاریس ٢٠٢٢<center/> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[پەڕگە:Rue_d'Enghien_(Paris)_01.jpg|بێچوارچێوە]]<div class="infobox-caption">دیمەنێکی گشتی شەقامی ئینجییە لە یەکتربڕی شەقامەکە لەگەڵ شەقامی ڕوە دوو فۆبۆرگ سەنت دەنیس.</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" |شوێن | class="infobox-data location" |شەقامی ئینجییەن لە دەھەمین ناوچەی [[پاریس]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |ڕێکەوت | class="infobox-data" |٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ |- ! class="infobox-label" scope="row" |مردنەکان | class="infobox-data" |٣ |- ! class="infobox-label" scope="row" |بریندارەکان | class="infobox-data" |٤ بە تۆمەتبارەکەوە |} لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢، سێ کەس کوژران و چوار کەسی تر بریندار بوون لە کاتی پەلامارێکی تیرۆریستی لە شەقامی ئینجییەن لە دەھەمین ناوچەی [[پاریس|پاریس،]] [[فەڕەنسا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Paris shooting: Three dead and several injured in attack|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-europe-64077668|via=www.bbc.co.uk}}</ref> شوێنەواری ھێرشی ڕەگەزپەرستی ڕاستڕەو لەلایەن لێکۆڵەرانەوە پەسەندکراوە دوای ئەوەی ئەنجامدەرەکە ڕای گەیاند کە ھاندەری [[ڕەگەزپەرستی]] بووە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Faits-divers. Tuerie à Paris: la piste de l’attentat raciste privilégiée|ناونیشان=https://www.leprogres.fr/faits-divers-justice/2022/12/23/tuerie-a-paris-la-piste-de-l-attentat-raciste-privilegiee|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.leprogres.fr|زمان=FR-fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Le suspect du triple meurtre à Paris s’est déclaré «raciste " devant la police|ناونیشان=https://www.lejdd.fr/Societe/le-suspect-du-triple-meurtre-a-paris-sest-declare-raciste-devant-la-police-4156523|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=lejdd.fr|زمان=fr}}</ref> == پاشخان == لە کۆتایییەکانی سەدەی بیستەم و سەرەتای سەدەی بیست و یەکدا، تیرۆریستەکانی ئیسلامی، مەسیحی، فەڵەستینی، ئەرمەنی، جیاخوازەکان، چەپی توندڕە و ڕاستڕەوی توندڕەو ھێرشیان کردە سەر پاریس. ھێرشەکە لەکاتێکدا دێت کە توندوتیژیی ڕاستڕەوی لە فەڕەنسا زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ultra-droite: la résurgence de la violence inquiète les services de renseignements|ناونیشان=https://www.francetvinfo.fr/societe/justice/ultra-droite-la-resurgence-de-la-violence-inquiete-les-services-de-renseignements_5548770.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Franceinfo|زمان=fr-FR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Plottu|یەکەم=Pierre|دوایین٢=Macé|یەکەم٢=Maxime|سەردێڕ=Menace terroriste d’extrême droite: la France en première ligne|ناونیشان=https://www.liberation.fr/societe/menace-terroriste-dextreme-droite-la-france-en-premiere-ligne-20220809_LP6OUPYHLNE2FO4SALPNOJIW2I/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Libération|زمان=fr}}</ref> == تەقەکردن == تەقەکردنەکە لە [[ناوەندی کەلتووریی کوردیی ئەحمەد کایا|ناوەندێکی کولتووری کورد]]، چێشتخانەیەک، و قژفرۆشێک لە ناوچەی ١٠ی پاریس ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ing|یەکەم=Nancy|دوایین٢=Sackur|یەکەم٢=Leila|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=At least 3 killed in Paris shooting|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/paris-shooting-two-killed-four-wounded-man-arrested-rcna63074|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=NBC News|زمان=en}}</ref> شایەتحاڵێک ڕای گەیاند کە تۆمەتبارەکە سەرەتا دەچێتە ناوەندی کولتووری، پاشان چێشتخانەکە، و سەرتاشخانەیەک پێش ئەوەی لەلایەن دوو ڕێبوارەوە بوەستێنرێت. یەکێکی تر تەقەکەرەکەی بە بێدەنگ و ھێمن وەسف کرد لەکاتی بەکارھێنانی چەکێکی بچووک (دەمانچە).<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=3 people died when a shooter targeted a Kurdish cultural center in Paris|زمان=en|ئیش=NPR|ناونیشان=https://www.npr.org/2022/12/23/1145217437/paris-shooting-kurdish-cultural-center|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == قوربانییەکان == سێ کەس لە تەقەکردنەکەدا کوژران، سێ کەسی تریش بریندار بوون؛ یەکێکیان لە بارودۆخێکی مەترسیدار و دوو کەسی تر لە بارودۆخەیەکی کەمتر مەترسیدار. ھێرشبەرەکە دەمووچاوی بریندار بوو، پێش دەستگیرکردنی.<ref name=":00">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=3 people died when a shooter targeted a Kurdish cultural center in Paris|زمان=en|ئیش=NPR|ناونیشان=https://www.npr.org/2022/12/23/1145217437/paris-shooting-kurdish-cultural-center|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == تۆمەتبار == تاوانکارە گومانلێکراوەکە، ویلیام ئێم، پیاوێکی ٦٩ ساڵەی فەڕەنسی، لە ساڵی ١٩٥٣ لە مۆنترۆی لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Ce que l’on sait de William M. , 69 ans, soupçonné d’avoir tué au moins trois personnes devant un centre culturel kurde à Paris|زمان=fr|ئیش=Le Monde.fr|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/societe/article/2022/12/23/ce-que-l-on-sait-de-l-assaillant-qui-a-tue-au-moins-trois-personnes-vendredi-a-paris_6155518_3224.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fusillade mortelle à Paris: ce que l'on sait du tireur présumé|ناونیشان=https://www.tf1info.fr/justice-faits-divers/video-fusillade-paris-rue-d-enghien-ce-que-l-on-sait-du-suspect-william-m-tireur-presume-2242865.html}}</ref> کارمەندێکی پێشووی ھێڵی شەمەندەفەری SNCF، پێشتر لە ساڵی ٢٠٢١ دەستگیر کرابوو بەھۆی ھێرشکردنە سەر کۆچبەران لە چادرەکاندا بە شمشێر، و لەژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بەھۆی «توندوتیژی ڕەگەزپەرستی بە چەک».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fusillade à Paris: le suspect avait attaqué un camp de migrants au sabre, il venait d'être libéré|ناونیشان=https://www.bfmtv.com/paris/fusillade-a-paris-le-suspect-avait-attaque-un-camp-de-migrants-au-sabre-en-2021_AV-202212230309.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=BFMTV|زمان=fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fusillade dans le 10ème arrondissement: l'auteur des coups de feu était visé par une enquête pour "violences à caractère raciste avec armes"|ناونیشان=https://www.bfmtv.com/police-justice/fusillade-dans-le-10eme-arrondissement-l-auteur-des-coups-de-feu-etait-vise-par-une-enquete-pour-violences-a-caractere-raciste-avec-armes_VN-202212230311.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=fr}}</ref> وەزیری ناوخۆ جێرارد دارمانین ڕای گەیاند کە گومانلێکراوەکە بابەتێکی تۆمارکراو نەبوو کە پەیوەستە بە "ڕاستی توندڕەوی" و "نە ناسراو بە دەزگا ھەواڵگرییەکان و نە بە DGSI".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fusillade à Paris: Darmanin annonce que "le suspect n'était pas fiché" et "a manifestement agi seul"|ناونیشان=https://www.bfmtv.com/paris/fusillade-a-paris-darmanin-annonce-que-le-suspect-n-etait-pas-fiche-et-a-manifestement-agi-seul_AV-202212230395.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=BFMTV|زمان=fr}}</ref> وتیشی «بە ئاشکرا ھەوڵی ڕاوکردنی نامۆکان دەدا» و «بە تەنھا کاری دەکرد».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=VIDEO. Attaque mortelle à Paris: le tireur a voulu "manifestement s'en prendre à des étrangers", mais on ignore s'il visait des Kurdes, affirme Gérald Darmanin|ناونیشان=https://www.francetvinfo.fr/faits-divers/attaque-mortelle-rue-d-enghien-a-paris/video-attaque-mortelle-a-paris-le-tireur-a-voulu-manifestement-s-en-prendre-a-des-etrangers-mais-on-ignore-s-il-visait-des-kurdes-affirme-gerald-darmanin_5560422.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Franceinfo|زمان=fr-FR}}</ref> == پاش ڕووداوەکە == دوای ھێرشەکە، ھێزە پۆلیسییە زیادەکان فەرمانیان پێدرابوو بۆ پاراستنی شوێنە کوردەکان و دامەزراوە دیپلۆماسییەکانی تورکی، لەلایەن داواکاری گشتی پاریس لۆرێ بێکواو، کە ھەروەھا داوای لە سەرۆک و سەرۆک وەزیرانی فەڕەنسا کرد ڕێگە بە خەڵکی کورد بدەن خۆپیشاندان بکەن. لەماوەی سەردانێک بۆ شوێنی تەقەکردنەکە لەلایەن وەزیری ناوخۆی فەڕەنسا جێرارد دارمانین لە ٢٣ی کانوونی یەکەم، پۆلیس ڕووبەڕووی خۆپیشاندەران بووەوە کە کۆبوونەوە، بە گازی فرمێسکبڕین لە خۆپیشاندەراندا تەقەی لێکرا کە زۆربەیان ئاوارەی کورد بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ataman|یەکەم=Xiaofei Xu, Niamh Kennedy, Joseph|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Police fire teargas to quell protesters at site of deadly Paris shooting|ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/12/23/europe/paris-shooting-kurdish-center-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|2}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٢٠|فەڕەنسا|پاریس|کوردستان}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:دژەکوردبوون]] riqngmt22pp47f94r096b06gkgm5j7r 0 222384 1696979 1366773 2026-10-29T16:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە) 1696979 wikitext text/x-wiki '''کریستیان ڕۆمێرۆ''' (لەدایکبووی ٢٧ی نیسانی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەرژەنتینیە و لە پێکهاتەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]<nowiki/>ی [[قەتەر]] کە لەگەڵ هەڵبژاردەکەی نازناوەکەیان بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=2022 World Cup final: Argentina 3-3 France (aet, 4-2 on pens) – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cristian Romero - Player profile 22/23|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/cristian-romero/profil/spieler/355915|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە| تۆپی پێ| ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Cristian Gabriel Romero}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]] rwzucwvhf9n8yvtv497lgzjsz4qltpi 1697142 1696979 2026-10-29T21:14:45Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697142 wikitext text/x-wiki '''کریستیان ڕۆمێرۆ''' (لەدایکبووی ٢٧ی نیسانی ١٩٩٨) یاریزانێکی پیشەگەری تۆپی پێی ئەرژەنتینیە و لە پێکهاتەی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]<nowiki/>ی [[قەتەر]] کە لەگەڵ هەڵبژاردەکەی نازناوەکەیان بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=2022 World Cup final: Argentina 3-3 France (aet, 4-2 on pens) – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cristian Romero - Player profile 22/23|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/cristian-romero/profil/spieler/355915|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە| تۆپی پێ| ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Cristian Gabriel Romero}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی یوڤێنتوس]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:بەرگریکارانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]] pjqs8riiqo9iw089bc94rkm9jjix4fc 0 225942 1697165 1534414 2026-10-29T22:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1697165 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cliff Curtis (cropped).jpg|120px|وێنۆک]] '''کلیف کورتس''' ({{بە ئینگلیزی|Cliff Curtis، لەدایکبووی ٢٧ی تەممووزی ١٩٦٨}}) ئەکتەرێکی نیووزلەندییە. بەشداری لە چەندین فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کردووە، یەکێک لە ھەرە فیلمە پڕ داھاتەکان کە ڕۆڵی تێدا بینیووە بریتییە لە فیلمی [[ئەڤەتار: ڕێگەی ئاو]]. کەرتیس ھاوبەشی خاوەنی کۆمپانیای سەربەخۆی بەرھەمھێنانی نیووزلەندی وێنوا فیلمزە. لە ساڵی ٢٠٠٤ لەگەڵ بەرھەمھێنەر ئایینسلی گاردینەردا کەرتیس کۆمپانیای سەربەخۆی بەرھەمھێنانی وێنوا فیلمزیان پێکھێنا. ئامانجەکانی کۆمپانیاکە پشتگیریکردنە لە گەشەکردنی دیمەنی فیلمسازی ڕەسەنی نیووزلەندا، و پشتگیریکردنی کورتە فیلمسازانە ناوخۆیییەکان. ئەو و گاردینەر لەلایەن کۆمیسیۆنی فیلمی نیووزلەندا بۆ بەڕێوەبردنی پەرەپێدان و بەرھەمھێنانی فیلم بۆ سندوقی کورتە فیلم بۆ ساڵانی ٢٠٠٥–٢٠٠٦ دەستنیشانکران.<ref name="whenuafilms1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.whenuafilms.co.nz/|سەردێڕ=Whenua Films|وێبگە=Whenua Films|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120204201804/http://www.whenuafilms.co.nz/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەرتیس لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٦٨ لە شاری ڕۆتۆرووا لە کەنداوی زۆر لەدایکبووە. یەکێکە لە ھەشت منداڵی خێزانەکەیان. کەرتیس بە ڕەچەڵەک ماورییە.<ref name="NZ_Herald_10367921">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Haines |یەکەم=Leah |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Cliff Curtis, the megastar with a mortgage |ئیش=[[The New Zealand Herald]] |ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/cliff-curtis-the-megastar-with-a-mortgage/7TCJLQGMI7ZYCCLMZDVZHTX6ME/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121015075355/http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&objectid=10367921 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|نیوزیلاند}} {{پۆلی کۆمنز|Cliff Curtis}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی شاشەیی زەریای ھێمنی ئاسیا]] f1lgav7gsufuk3dz26c0kjm2te54a2u 0 226249 1697354 1549360 2026-10-30T07:37:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697354 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cylinder seal of king Kurigalzu II Louvre Museum AOD 105.jpg|وێنۆک| مۆری پاشا کوریگالزوی دووەم لە مۆزەخانەی [[لووڤر]] لە ووڵاتی فەڕەنسا]] '''کوریگالوزی دووەم''' (نزیکەی ١٣٣٢-١٣٠٨ پێش زایین) ٢٢هەمین پاشای کاسیت یان پاشای سێیەم شانشینی بوو کە فەرمانڕەوایی بابلی دەکرد. کوریگالزو لە زیاتر لە دوازدە نووسراودا ناوی [[بۆرنا بوریاشی دووەم|بۆرنا بوریاشی دووەمی]] وەک باوکی خۆی هێناوە. ڕەنگە کوریگالزوی دووەم لەلایەن پاشای ئاشووری (ئەششور ئوبالیتی یەکەمەوە) لەسەر تەختی کاسیەکان دانرابێت، لە ماوەی لاوازی و ناسەقامگیریدا بۆ ماوەی بیست و پێنج ساڵ حوکمڕانی کرد، بۆشایی کەمێک زیاتر لە چل ساڵ لە نێوان دەسەڵاتی ئەو و هاوناوی پێشوویدا کوریگالزۆی یەکەم هەیە، بەو پێیەی نەریتی ئەوە نەبووە ژمارەی ساڵی حوکمڕانی دیاری بکرێت و هەردووکیان حوکمڕانی درێژخایەنیان هەبووە، ئەمەش جیاوازیکردنیان بە شێوەیەکی نائاسایی قورس دەکات. <ref> واکەر، سی.بی.ف. "خشتێکی دووبارەی کوریگالزو دووەم." گۆڤاری لێکۆڵینەوەکانی میخ، بەرگی یەکەم. ٣٢، ژمارە ١٠. ٤، ١٩٨٠، ل٢٤٧-٤٨ </ref> [[پەڕگە:Dagger Kurigalzu II IAM.jpg|وێنۆک| خەنجەری پاشا کوریگالزوی دووەم، لە مۆزەخانەی شوێنەواری ئەستەنبوڵ]] ==شەری سوگاگو== دوو مێژوونووس باس لە ململانێیەک دەکەن بە ناوی شەڕی سوگاگو، بەمجۆرە لە قووڵایی خاکی ئاشووریدا، لە نێوان کوریگالزوی دووەم و [[ئەنلیل نیراری]] کە لە ئەنجامدا ئاڵوگۆڕی خاکی لێکەوتەوە. یەکێکیان کۆریگالزۆ بە سەرکەوتوو دەزانێت، کۆریگالزو هەروەها دەگۆترێ کوریگالزو چووە بۆ داگیرکردنی (ئەنلیل نیراری) پاشای ئاشوور لە سۆگاگا کە دەکەوێتە سەر ڕووباری دیجلە لەگەڵیدا شەڕی کرد و بووە هۆی شکستی و سەربازەکانی سەرببڕن و ئەفسەرەکانی بگرن، تۆماری هاوکات، تابلێتی A، دێڕەکانی ١٩ تا ٢٣. کە ئاماژەیە بۆ لەدەستدانی خاک لە ئاشوورەوە بۆ بابل، پێدەچێت دەقە ئیپیکیەکان بە جۆرێکی تاڕادەیەک تایبەت بەو سەردەمە نیشتمانپەروەر بن و پێکەوە ڕەنگە ئاماژە بە ئەنجامێکی بێ ئەنجام بدەن، شەڕی دووەم ئەمجارەیان لە کۆشکی شەمامک لە نزیک شاری هەولێر کراوە<ref> (پارچەیەک لە BAT 13056)، داستانە ئاشوورییەکان سەبارەت بە شەڕەکانی کاسیەکان </ref>، هەروەها لەسەر پارچەیەک تۆمار دەکرێت، کۆریگالزو دیاریەک بە بڕێکی زۆر زەوی بە [[ئوزۆب زێچۆ ئۆ چیپاک]] بەخشیوە وەک پێزانینێک بۆ خزمەتەکەی. لە شەڕی ئاشووردا. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Kurigalzu II}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کاسییەکان]] [[پۆل:پاشا کوردیە کۆنەکان]] [[پۆل:کوردگەلانی دێرینی رۆژهەڵاتی نزیک]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:مێزۆپۆتامیا]] [[پۆل:بابل]] 55ac9z6euldoaot5328mipy6edk3qru 1 226534 1697153 1031529 2026-10-29T21:40:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697153 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیحسان عەلیخانی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697152 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190531041406/http://khabargozarisaba.ir/fa/news/27538/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C بۆ http://khabargozarisaba.ir/fa/news/27538/%D8%A7%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%8C زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٠، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) ib2mc1emltplvxt7479cvwfc31nsyql 0 226550 1696917 1549450 2026-10-29T13:36:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1696917 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{دەستپێکی زۆر درێژ|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٣}} }} [[پەڕگە:Gnome-applications-science.svg|وێنۆک|150px]] '''کرۆماتۆگرافی''' شێوازێکە لە [[کیمیا|کیمیادا]] بۆ جیاکردنەوەی پێکھاتەکانی تێکەڵەیەک بە تێپەڕاندنی قۆناغێکی جووڵاو بەسەر قۆناغێکی وەستاودا. لەم شێوازەدا بەزۆری تێکەڵەی [[شلە]] یان [[گاز]]ی بە بۆری یان تۆڕێکدا تێدەپەڕێت؛ [[خێرایی]] جووڵەی پێکھاتەکانی تێکەڵەی ناو بۆری یان تۆڕەکە جیاوازە (بەپێی توخمەکانی دیواری ناوەوەی بۆری یان تۆڕەکە)، لە ئەنجامدا تێکەڵەکە دابەش دەکرێت بەسەر پێکھاتەکاندا و ھەر پێکھاتەیەک بە جیا لادەبرێت. لە کرۆماتۆگرافیدا دوو قۆناغ ھەیە، قۆناغی وەستاو و قۆناغی جووڵاو، قۆناغی وەستاو لە ڕاستیدا پێکھاتەکانی ناو بۆرییەکە یان تۆڕی جیاکردنەوە، و قۆناغی جووڵاو پەیوەندی بەو مادەیەوە ھەیە کە دەیەوێت شیکاری بکرێت و پاک بکرێتەوە. قۆناغی وەستاو دەتوانێت [[شلە]] یان [[ڕەق]] بێت، کە دابەش دەکرێن بەسەر کرۆماتۆگرافی مژینی ڕووکار و کرۆماتۆگرافی دابەشکردن بە پشتبەستن بە ڕەق یان شلە. بنەمای جیابوونەوە لە کرۆماتۆگرافیدا جیاوازە، جیاکردنەوە لەسەر بنەمای کێشی گەردیلەیی و جیاکردنەوە لەسەر بنەمای نزیکایەتی لەگەڵ قۆناغی وەستاو گرنگترینی ئەم بنەمایانەن. کرۆماتۆگرافی زاراوەیەکی گشتییە کە لە تاقیگەکاندا بۆ جیاکردنەوەی پێکھاتەکان بەکاردێت. ئەم ئاوێتە لە شلەیەکدا دەتوێتەوە کە پێی دەوترێت قۆناغی جووڵاو و لەلایەن پێکھاتەیەکی دیکەوە دەگیرێت کە پێی دەوترێت قۆناغی وەستاو. پێکھاتە جیاوازەکانی ئەم پێکھاتەیە بە خێرایی جیاواز دەجوڵێن و ئەمەش دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی ئەم تەنۆلکانە. جیاکردنەوە لەسەر بنەمای جیاکردنەوەی جیاوازی نێوان قۆناغی جووڵاو و جێگیرە. جیاوازی ورد لە بەھای دابەشکردنی ئاوێتەیەک لە قۆناغی وەستاودا دەبێتە ھۆی جیابوونەوەی پێکھاتەکان. کرۆماتۆگرافی دەتوانێت سەرەتایی یان شیکاری بێت. مەبەست لە کرۆماتۆگرافی سەرەتایی جیاکردنەوەی پێکھاتەکانە بۆ بەکارھێنانی پێشکەوتوو. ئەمەش لە کاتێکدایە کە کرۆماتۆگرافی شیکاری بە شێوەیەکی ئاسایی لەسەر کۆمەڵەیەکی بچووک لە ماددە ئەنجام دەدرێت و بەکاردێت بۆ پێوانەکردنی ڕێژەی شیکارەکان لە تێکەڵەیەکدا. ئەم دووانە ڕێژەیین لەگەڵ یەکتر و دژایەتی یەکتر ناکەن. == مێژوو == کرۆماتۆگرافی بە شێوەیەکی بەرفراوانترین شێوازی جیاکردنەوەی ماددە شیکارییەکان بەکاردێت، کە لە ھەموو لقەکانی زانستدا بەکارھێنانی ھەیە. کرۆماتۆگرافی کۆمەڵەیەکی ھەمەچەشن و گرنگ لە شێوازەکانی جیاکردنەوەی ماددە لەخۆدەگرێت و ڕێگە بە جیاکردنەوە و جیاکردنەوە و دەستنیشانکردنی پێکھاتە نزیکەکانی تێکەڵە ئاڵۆزەکان دەدات، زۆرێک لەم جیاکردنەوەانە بە ڕێگەی دیکە مەحاڵن. کرۆماتۆگرافی (کرۆماتۆس = ڕەنگ، گرافین = نووسین) تەکنیکێکی فرە ھەنگاوییە کە لەسەر بنەمای جیاوازی مادەکان لە ھەڵمژینی لەسەر پلێتێک یان توانەوەی لە فیلمێکی شلەی تەنکدا دامەزراوە. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|زانست|ڕووسیا|تەکنۆلۆژیا|ئەندازیاری}} {{پۆلی کۆمنز|Chromatography}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان]] [[پۆل:ئامرازەکانی پێوان]] [[پۆل:ئامرازەکان و تەکنیکەکانی زیندەوەری]] cfqvdynxcqjthuot1p2lyf1watql5eo 0 226677 1696933 1458472 2026-10-29T13:39:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696933 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستوفر جۆن ھیپکینز''' (لەدایکبووی ٥ی ئەیلوولی ١٩٧٨) سیاسەتوانێکی نیووزلەندییە و لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە وەک ٤١ەمین سەرۆکوەزیرانی نیووزلەندا و سەرۆکی پارتی کرێکارانی نیووزلەندا کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Whyte|یەکەم=Anna|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Chris Hipkins formally sworn in as new prime minister|ناونیشان=https://www.stuff.co.nz/national/politics/131057178/chris-hipkins-formally-sworn-in-as-new-prime-minister|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Stuff|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-20/hipkins-named-to-succeed-ardern-as-new-zealand-prime-minister|سەردێڕ=Hipkins Named to Succeed Ardern as New Zealand Prime Minister|ئیش=Bloomberg.com|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230121034305/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-01-20/hipkins-named-to-succeed-ardern-as-new-zealand-prime-minister}}</ref> لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ەوە ئەندامی پەرلەمان بووە لە ڕێموتاکا. ھیپکینز وەک وتەبێژی پەروەردەی پارتی کرێکاران لە ئۆپۆزسیۆندا کاری کردووە. لە حکوومەتی شەشەمی کرێکاران پێشتر وەک وەزیری پەروەردە و پۆلیس و خزمەتگوزاری گشتی و سەرۆکی ئەنجومەن کاری کردووە. لە ئەنجامی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە نیوزەلەندا|پەتای کۆڤید-١٩ لە نیووزلەندا]] بووە کەسایەتییەکی دیار، لە مانگی تەممووز تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ڕۆڵی وەزیری تەندروستی و وەزیری بەرەنگاربوونەوەی کۆڤید-١٩ لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ تا حوزەیرانی ٢٠٢٢ وەرگرتووە. لە ٢١ی کانوونی دووەم٢٠٢٣، ھیپکینز بووە تاکە کاندید بۆ جێگرتنەوەی [[جاسیندا ئاردێرن|جاسیندا ئاردرن]] وەک سەرۆکی پارتی کرێکاران دوای ئەوەی دەستلەکارکێشانەوەی خۆی ڕاگەیاند. دوای ئەوەی لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ بەبێ بوونی ھیچ ڕکابەرێک ھەڵبژێردرا، بووە سەرۆکی پارتەکە، لە ئەنجامدا لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لەلایەن پارێزگاری گشتییەوە وەک سەرۆکوەزیران دەستنیشانکرا.<ref name="January25">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McClure|یەکەم=Tess|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=New Zealand: Chris Hipkins taking over from Jacinda Ardern on Wednesday|ئیش=[[The Guardian]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/jan/22/new-zealand-labour-caucus-votes-in-chris-hipkins-to-succeed-jacinda-ardern|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230122020907/https://www.theguardian.com/world/2023/jan/22/new-zealand-labour-caucus-votes-in-chris-hipkins-to-succeed-jacinda-ardern}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Frost|یەکەم=Natasha|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Rain Batters New Zealand’s Largest City, Causing Major Flooding|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/01/27/world/asia/auckland-new-zealand-rain-floods.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0362-4331}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.parliament.nz/en/mps-and-electorates/members-of-parliament/hipkins-chris/ پڕۆفایلی] لە ماڵپەڕی پەرلەمانی نیووزلەندا * [https://www.labour.org.nz/chrishipkins پڕۆفایلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128093753/https://www.labour.org.nz/chrishipkins |date=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ }} لە پارتی کرێکارانی نیووزلەندا * [http://www.chrishipkins.co.nz/ وێبپەڕی پەرلەمانتاران] * {{توویتەر}} </img> {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|نیوزیلاند|کۆمەڵگا|سیاسەت|مێژوو|ژیاننامە|ئابووری|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Hipkins}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] 9kf9b2v897jbwjj8cp3fh7v684tkw90 0 226717 1697227 1534506 2026-10-30T01:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697227 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Kudo.jpg|وێنۆک|150px]] '''کودۆ''' یان '''دای دۆ جۆکۆ''' ({{بە ژاپۆنی|空道 Kūdō}}) ھونەرێکی جەنگی تێکەڵاوی [[ژاپۆن|ژاپۆنییە]]. ئەم ھونەرە جەنگییە تێکەڵەیەک لە [[مستانی|بۆکسێن]] و [[کاراتێ]]ی [[کیۆکۆشین|کیۆکوشین]] و [[جودۆ]]یە. ھەروەھا دەتوانرێت ئەم ھونەرە بە ''بەھێزترین شێوازی کۆنتڕۆڵنەکراو لە جیھاندا'' ناوببرێت. تەکنیک و لێدانەکانی ئەم بوارە زۆر تەواون و دەتوانرێت ئەم بوارە بخرێتە ڕیزی ''باشترین مەیدانەکانی جەنگی جیھان''. کورتە مێژووی ئەم بوارە یەکێکە لەو ھۆکارانەی کە مرۆڤەکان ئاشنا نین پێی؛ بەڵام ئەمە بەھاکانی تەواوی ڕیزەکەی دایس کەم ناکاتەوە. فەلسەفەی دای دۆ ھەوڵ دەدات پراکتیزەکردنی کاراتێ بەھێز بکات و بەڕێز ''پرۆفیسۆر تاکاشی ئازوما'' ئەم فەلسەفەیەی لە میتۆدەکەیدا لە ھەموو جیھاندا بەکارھێناوە. ئێمە پەیڕەوی فەلسەفەی خۆمان دەکەین، واتە بە پەیڕەوکردنی مەعریفەی کاراتێ لەگەڵ میتۆدی ''فیکری و فیزیکی'' بەردەوام دەبین و زۆر کەسیش بە جۆش و خرۆشەوە ئارەزووی پەیڕەوکردنی ئەم شێوازە دەکەن بۆ ئەوەی ببنە مرۆڤێک کە بە زانست ڕۆشنبیرن، بەسوود بۆ کۆمەڵگاکەیان. بە فێربوونی ئەم بوارە دەتوانیت بەشداری لە شەڕ و پێشبڕکێکان بکەیت لە بوارەکانی وەک وشو ساندا، [[کیک بۆکسینگ]]، [[موای تای]]، بۆکسێن و ئێم ئێم ئەی. == مێژوو == کودۆ لە ''ساڵی ١٩٨١'' لە ژاپۆن لەلایەن ''تاکاشی ئازوما'' دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=[daidojuku] Official site of the International Kudo Federation Daidojuku|ناونیشان=http://www.daidojuku.com/eng/daidojuku/jukucho.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131019232400/http://www.daidojuku.com/eng/daidojuku/jukucho.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=web.archive.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == شەڕێک == کودۆ ھونەرێکی تەواو بێکۆنتڕۆڵ و ئازادە کە ئیلھامەکەی لە تێکەڵکردنی ''[[مستانی|بۆکسێن]] و [[جودۆ]] و [[کیۆکۆشین]] کاراتێ'' وەرگرتووە. لەم ھونەرەدا لێدان بە ''ئەژنۆ'' و تەنانەت ''لێدان بە سەریش'' ''ئازادە''. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ھونەرەکان|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Kūdō}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:وەرزشە شەڕانگێزەکان]] 83o1mjxpqz7ocmxagagpo2t2d0yttgd 0 226722 1697148 1696829 2026-10-29T21:23:27Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697148 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کتێبخانە و ژووری خوێندنەوە دەیڤید ساسۆن''' [[کتێبخانە]] و پێکھاتەیەکی میراتی بەناوبانگە لە شاری [[مومبای]] لە [[ھیندستان]]. بیرۆکەی دانانی کتێبخانەیەک لە ناوەڕاستی شارەکەدا لە [[ئەلبێرت ساسۆن]] کوڕی خێرخوازی بەناوبانگی جوولەکە بەغدادی [[دەیڤید ساسۆن]]ەوە ھاتووە.<ref>Sneeha Nair (17 January 2011), [https://web.archive.org/web/20110119150102/http://www.hindustantimes.com/Let-Colaba-charm-you/Article1-651427.aspx "Let Colaba Charm you"], ''Hindustan Times''; Retrieved on 25 January 2011.</ref> کتێبخانەکە دەکەوێتە سەر ڕیزی ڕامپارت، سەیری ئەودیوی کالا غودا دەکات. بیناکە لە ساڵی ١٨٧٠ تەواو بووە و بە بەکارھێنانی بەردی زەردی مەلاد دروست کراوە، زۆر ھاوشێوەی کۆلێژی ئێلفینستۆن و بیناکانی سوپا و دەریایی و ھۆتێلی واتسۆن کە ھاوتەریبەن. لە سەرووی پۆرتیکۆی دەروازەکەوە جەستەیەکی بەردی سپی دەیڤید ساسۆن ھەیە. ئەم جەستەی مەڕمەڕییە مۆدێلی کارکردنی تۆماس وۆڵنەر بوو بۆ پەیکەری ساسۆن کە لە پێشەوەی پلیکانەکانی کتێبخانەی دەیڤید ساسۆن وەستابوو. ئەم پەیکەرە مەڕمەڕییە وەستاوە کە لە ساڵی ١٨٦٥ تەواو بووە، لەلایەن سێر [[هێنری بارتل فرێرێ|بارتل فرێر]]، حاکمی بۆمبای و ھاوڕێی تایبەتی پەیکەرتاشەکە، وۆڵنەرەوە، ڕاسپێردراوە. بەشداریکردن لە کۆمەڵگەی جوولەکەکان و ژمارەیەکی بێشوماری بازرگان و ھاوڕێیان لە ئینگلتەرا ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=British Sculpture in India: New Views and Old Memories|دوایین١=Steggles|یەکەم١=Mary Ann|دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Richard|بڵاوکەرەوە=Frontier|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٧٢٩١٤-٤١-١|شوێن=Norfolk|پەڕەکان=٢٠٦}}</ref> ھەروەھا بیناکە چاویلکەسازەکانی لوند و بلۆکلی تێدایە. بیناکە ناوی کتێبخانەی دەیڤید ساسۆن و ژووری خوێندنەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Narayan|یەکەم=Govind|سەردێڕ=Govind Narayan's Mumbai: An Urban Biography From 1863|ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Anthem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٣٣١-٣٠٥-٢|پەڕەکان=٣٦٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=50Hmdwd_bigC&q=David+Sassoon+Library&pg=PA366}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کتێبخانەی ماراتی گرانت سانگراھالایا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٤}} {{پۆلی کۆمنز|David Sassoon Library}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە مومبای]] [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە ساڵی ١٨٧٠ تەواو بوون]] [[پۆل:خێزانی ساسۆن]] ptmippjrotot3pv0z9gmm0yd52j38it 0 227001 1697263 1647966 2026-10-30T03:53:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697263 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=‎تورکەکانی ئەنادۆڵ|native_name='''''Türkler'''''|native_name_lang=tr|pop='''٨٠ ملیۆن'''|popplace={{flagcountry|Turkey}}&nbsp; ٦٥،٠٠٠<ref name=Garibova2011>{{بیرخستنەوە|دوایین=Garibova|یەکەم=Jala|ساڵ=٢٠١١|chapter=A Pan-Turkic Dream: Language Unification of Turks|سەردێڕ=Handbook of Language and Ethnic Identity: The Success-Failure Continuum in Language and Ethnic Identity Efforts|editor1-last=Fishman|editor1-first=Joshua|editor2-last=Garcia|editor-first2=Ofelia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=oUydX_3rG0AC&dq=60+million+ethnic+Turks+living+in+its+territories&pg=PA268|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|پەڕە=٢٦٨|وتەگێڕانەوە=Approximately 200 million people,... speak nearly 40 Turkic languages and dialects. Turkey is the largest Turkic state, with about 60 million ethnic Turks living in its territories.|ژپنک=٩٧٨٠١٩٩٨٣٧٩٩١}}</ref><ref name=Hobbs2017>{{بیرخستنەوە|دوایین=Hobbs|یەکەم=Joseph J.|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Fundamentals of World Regional Geography|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0rUaCgAAQBAJ&dq=The+greatest+are+the+65+million+Turks+of+Turkey&pg=PA223|بڵاوکەرەوە=[[Cengage]]|وتەگێڕانەوە=The greatest are the 65 million Turks of Turkey, who speak Turkish, a Turkic language...|پەڕە=٢٢٣|ژپنک=٩٧٨١٣٠٥٨٥٤٩٥٦}}</ref> <br/> {{flagcountry|Northern Cyprus}}&nbsp; ٣١٥،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KKTC 2011 NÜFUS VE KONUT SAYIMI |ناونیشان=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref>|region3='''ڕەوەندی تورکی:'''|pop3=|region4={{flagcountry|Germany}}|pop4=٧،٠٠٠،٠٠٠|ref4=<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Orvis|یەکەم١=Stephen|دوایین٢=Drogus|یەکەم٢=Carol Ann|ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Introducing Comparative Politics: Concepts and Cases in Context |ناونیشان=https://archive.org/details/introducingcompa0004edorvi|بڵاوکەرەوە=CQ Press|وتەگێڕانەوە=Today, nearly three million ethnic Turks live in Germany, and many have raised children there.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٤٤٣-٧٤٤٤-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/introducingcompa٠٠٠٤edorvi/page/٣٠٥ ٣٠٥]|زمان=en}}</ref><ref name=Engstrom2021>{{بیرخستنەوە|دوایین=Engstrom|یەکەم=Aineias|سەردێڕ=Turkish-German "dream team" behind first COVID-19 vaccine|ناونیشان=https://psuvanguard.com/turkish-german-dream-team-behind-first-covid-19-vaccine/|journal=[[Portland State Vanguard]]|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Portland State University]]|وتەگێڕانەوە=The German census does not gather data on ethnicity, however according to estimates, somewhere between 4–7 million people with Turkish roots, or 5–9% of the population, live in Germany.|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210327134346/https://psuvanguard.com/turkish-german-dream-team-behind-first-covid-19-vaccine/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref name=Zestos&Cooke2020>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Zestos|یەکەم١=George K.|دوایین٢=Cooke|یەکەم٢=Rachel N.|ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Challenges for the EU as Germany Approaches Recession |بڵاوکەرەوە=[[Levy Economics Institute]]|پەڕەکان=٢٢|ناونیشان=http://www.levyinstitute.org/pubs/wp_948.pdf|وتەگێڕانەوە=Presently (2020) more than seven million Turks live in Germany.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=[[Tessa Szyszkowitz|Szyszkowitz, Tessa]]|ساڵ=٢٠٠٥|chapter=Germany|سەردێڕ=Europe Confronts Terrorism|editor-last=Von Hippel|editor-first=Karin|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|پەڕەکان=٥٣|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Pyx-DAAAQBAJ&q=It+is+a+little+late+to+start+the+debate+about+being+an+immigrant+country+now%2C+when+already+seven+million+Turks+live+in+Germany&pg=PA53|ژپنک=٩٧٨-٠٢٣٠٥٢٤٥٩٠|وتەگێڕانەوە=It is a little late to start the debate about being an immigrant country now, when already seven million Turks live in Germany.}}</ref>|region5={{flagcountry|United States}}|pop5=٣،٠٠٠،٠٠٠|ref5=<ref name=Bryson>{{بیرخستنەوە|نووسەر=[[John Bryson|Bryson, John]]|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ =Remarks by Commerce Secretary Bryson, April 5, 2012|journal=Foreign Policy Bulletin|بەرگ=٢٢|issue=3|پەڕە=١٣٧|وتەگێڕانەوە=Here in the U.S., you can see our person-to-person relationships growing stronger each day. You can see it in the 13,000 Turkish students that are studying here in the U.S. You can see it in corporate leaders like Muhtar Kent, the CEO of Coca-Cola, and you can see it in more than one million Turkish-Americans who add to the rich culture and fabric of our country.|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]}} The citation is also available on {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ =Remarks at Center for American Progress & Confederation of Businessmen and Industrialists of Turkey (TUSKON) Luncheon| ناونیشان=https://2010-2014.commerce.gov/news/secretary-speeches/2012/04/05/remarks-center-american-progress-confederation-businessmen-and-in.html|بڵاوکەرەوە =[[U.S. Department of Commerce]]|ڕێکەوتی سەردان =١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Feldman2022">{{بیرخستنەوە|نووسەر=[[Brian Feldman (politician)| Feldman, Brian]]|ساڵ=٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.facebook.com/BrianJeffreyFeldman/photos/a.205098992924823/3565112543590101/|بڵاوکەرەوە=[[Facebook]]|سەردێڕ=The District 15 Delegation will be making an appearance Thursday on a TV show which reaches over 2 million Turkish Americans as well as viewers in Turkey!|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name=Şafak2009/><ref name="Lucena2022">{{بیرخستنەوە|دوایین=Lucena|یەکەم=Jorge|ساڵ=٢٠٢٢|سەردێڕ=MEET MURAD ISLAMOV: THE FOUNDER AND CEO OF MAYA BAGEL EXPRESS|ناونیشان=https://flaunt.com/content/murad-islamov|بڵاوکەرەوە=[[Flaunt]]|وتەگێڕانەوە=Over 3 million Turkish Americans live in various states across the united states. They have had a significant impact on the united states' culture, achievements, and history.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326175348/https://flaunt.com/content/murad-islamov|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|region6={{flagcountry|Netherlands}}|pop6=٢،٠٠٠،٠٠٠|ref6=<ref name="Aalberseetal2019">{{بیرخستنەوە|دوایین١=Aalberse|یەکەم١=Suzanne|دوایین٢=Backus|یەکەم٢=Ad|بەستەری نووسەر٣=:nl:Pieter Muysken|دوایین٣=Muysken, Pieter |ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Heritage Languages: A language Contact Approach|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ab-9DwAAQBAJ&q=the+Dutch+Turkish+community+over+the+years+must+have+numbered+half+a+million.&pg=PA90|پەڕە=٩٠|بڵاوکەرەوە=[[John Benjamins Publishing Company]]|وتەگێڕانەوە=the Dutch Turkish community... out of a population that over the years must have numbered half a million.|ژپنک=٩٧٨-٩٠٢٧٢٦١٧٦٢}}</ref><ref name="Tocci">{{بیرخستنەوە|بەستەری نووسەر=Nathalie Tocci|دوایین=Tocci, Nathalie|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=EU Accession Dynamics and Conflict Resolution: Catalysing Peace Or Consolidating Partition in Cyprus?|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ndWzAAAAIAAJ&q=%22two+million+Turks+in+Holland%22|پەڕە=١٣٠|بڵاوکەرەوە=[[Ashgate Publishing]]|وتەگێڕانەوە=The Dutch government was concerned about Turkey's reaction to the European Council's conclusions on Cyprus, keeping in mind the presence of two million Turks in Holland and the strong business links with Turkey.|ژپنک=٩٧٨٠٧٥٤٦٤٣١٠٤}}</ref><ref name="vanVeen2007">{{بیرخستنەوە|دوایین=van Veen|یەکەم=Rita|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ='De koningin heeft oog voor andere culturen'|ناونیشان=https://www.trouw.nl/nieuws/de-koningin-heeft-oog-voor-andere-culturen~be1cbe71/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F|بڵاوکەرەوە=[[Trouw]]|وتەگێڕانەوە=Erol kan niet voor alle twee miljoen Turken in Nederland spreken, maar hij denkt dat Beatrix wel goed ligt bij veel van zijn landgenoten.|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210412080206/https://www.trouw.nl/nieuws/de-koningin-heeft-oog-voor-andere-culturen~be1cbe71/?referrer=https://www.google.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Baker2021">{{بیرخستنەوە|دوایین=Baker|یەکەم=Rauf|ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=The Netherlands: The EU's "New Britain"?|ناونیشان=https://besacenter.org/netherlands-eu-gateway/|بڵاوکەرەوە=[[Begin–Sadat Center for Strategic Studies]], [[Bar-Ilan University]]|وتەگێڕانەوە=The Netherlands, which has a total population of 17 million, contains around two million Turks,...}}</ref>|region7={{flagcountry|France}}|pop7=١،٠٠٠،٠٠٠|ref7=<ref name=Hentz&Hasselmann2010>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hentz|یەکەم١=Jean-Gustave|دوایین٢=Hasselmann|یەکەم٢=Michel|ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Transculturalité, religion, traditions autour de la mort en réanimation|ناونیشان=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-2-287-99072-4_33|وتەگێڕانەوە=La France d’aujourd’hui est une société multiculturelle et multiethnique riche de 4,9 millions de migrants représentant environ 8 % de la population du pays. L’immigration massive de populations du sud de l’Europe de culture catholique après la deuxième guerre mondiale a été suivie par l’arrivée de trois millions d’Africains du Nord, d’un million de Turcs et de contingents importants d’Afrique Noire et d’Asie qui ont implanté en France un islam majoritairement sunnite (Maghrébins et Africains de l’Ouest) mais aussi chiite (Pakistanais et Africains de l’Est).|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing|Springer-Verlag France]]|doi=10.1007/978-2-287-99072-4_33|ژپنک=٩٧٨-٢-٢٨٧-٩٩٠٧٢-٤}}</ref><ref name=Gallard&Nguyen2020>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Gallard|یەکەم١= Joseph|دوایین٢=Nguyen|یەکەم٢=Julien|ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ="Il est temps que la France appelle à de véritables sanctions contre le jeu d'Erdogan"|ناونیشان=https://www.marianne.net/agora/tribunes-libres/il-est-temps-que-la-france-appelle-a-de-veritables-sanctions-contre-le-jeu-derdogan|بڵاوکەرەوە=[[Marianne (magazine)|Marianne]]|وتەگێڕانەوە=... et ce grâce à la nombreuse diaspora turque, en particulier en France et en Allemagne. Ils seraient environ un million dans l'Hexagone, si ce n’est plus...es raisons derrière ne sont pas difficiles à deviner : l’immense population turque en Allemagne, estimée par Merkel elle-même aux alentours de sept millions et qui ne manquerait pas de se faire entendre si l’Allemagne prenait des mesures allant à l’encontre de la Turquie. |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214154041/https://www.marianne.net/agora/tribunes-libres/il-est-temps-que-la-france-appelle-a-de-veritables-sanctions-contre-le-jeu-derdogan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref name=Garriaud-Maylam2021>{{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=Contrat d'objectifs et de moyens (COM) 2020-2022 de France Médias Monde: Mme Joëlle Garriaud-Maylam, co-rapporteur|ناونیشان=http://www.senat.fr/rap/r20-308/r20-3087.html|وتەگێڕانەوە=Enfin, comme vous l'avez dit au sujet de la Turquie, il est essentiel que la France investisse davantage dans les langues qui sont parlées sur le territoire national. On recense plus d'un million de Turcs en France. Ils ne partagent pas toujours nos objectifs et nos valeurs, parce qu'ils subissent l'influence d'une presse qui ne nous est pas toujours très favorable. Il est donc très utile de les prendre en compte dans le développement de nos médias.|بڵاوکەرەوە=[[Senate (France)|Sénat]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507112357/http://www.senat.fr/rap/r20-308/r20-3087.html|archive-date= ٧ی ئایاری ٢٠٢١|url-status=dead}}</ref>|region8={{nowrap|{{flagcountry|United Kingdom}}}}|pop8=٥٠٠،٠٠٠|ref8=<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=The Guardian |سەردێڕ=UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/uk/2011/aug/01/turkish-immigration-possibilities-assessed|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Federation of Turkish Associations UK|سەردێڕ=Short history of the Federation of Turkish Associations in UK|ناونیشان=http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120110204634/http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|region9={{flagcountry|Austria}}|pop9=٥٠٠،٠٠٠|ref9=<ref name="InitiativeMinderheiten">{{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Warum die Türken?|ناونیشان=https://homepage.univie.ac.at/sabine.strasser/stimme_78_editorial.pdf|بڵاوکەرەوە=[[:de:Initiative Minderheiten|Initiative Minderheiten]]|بەرگ=٧٨|وتەگێڕانەوە=Was sind die Gründe für dieses massive Unbehagen angesichts von rund 360.000 Menschen türkischer Herkunft?|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118011455/https://homepage.univie.ac.at/sabine.strasser/stimme_78_editorial.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Mölzer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Andreas Mölzer|Mölzer, Andreas]]|سەردێڕ=In Österreich leben geschätzte 500.000 Türken, aber kaum mehr als 10–12.000 Slowenen|ناونیشان=http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225063611/http://www.andreas-moelzer.at/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref>|region10={{flagcountry|Belgium}}|pop10=٥٠٠،٠٠٠|ref10=<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Manço|یەکەم١=Altay|دوایین٢=Taş|یەکەم٢=Ertugrul|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Migrations Matrimoniales: Facteurs de Risque en Sante´ Mentale|پەڕە=٤٤٤|journal=[[The Canadian Journal of Psychiatry]]|بەرگ=٦٤|issue=6|بڵاوکەرەوە=[[SAGE Publishing]]|doi=10.1177/0706743718802800|pmid=٣٠٣٨٠٩٠٩|pmc=٦٥٩١٧٥٧}}</ref><ref name="Debels2021">{{بیرخستنەوە|نووسەر=[[:nl:Thierry Debels|Debels, Thierry]]|ساڵ=٢٠٢١|سەردێڕ=Operatie Rebel: toen de Belgische heroïnehandel in Turkse handen was|ناونیشان=https://pnws.be/operatie-rebel-toen-de-belgische-heroinehandel-in-turkse-handen-was/|وتەگێڕانەوە=Volgens diverse bronnen zouden eerst een half miljoen Turken die toen in Belgie verbleven – Belgen van Turkse afkomst en aanverwanten – gescreend zijn.|بڵاوکەرەوە=PMagazine|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816145656/https://pnws.be/operatie-rebel-toen-de-belgische-heroinehandel-in-turkse-handen-was/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١}}</ref>|region11={{flagcountry|Australia}}|pop11=٣٢٠،٠٠٠|ref11=<ref name=Lennie>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lennie|یەکەم=Soraya|ساڵ=٢٠١٧|سەردێڕ=Turkish diaspora in Australia vote in referendum|ناونیشان=https://www.trtworld.com/turkey/turkish-diaspora-in-australia-vote-in-referendum-327290|بڵاوکەرەوە=[[TRT World]]|وتەگێڕانەوە=An estimated 200,000 Turks live in Australia with most of them based in Melbourne's northern suburbs.|پەڕە=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241130091803/https://www.trtworld.com/turkey/turkish-diaspora-in-australia-vote-in-referendum-327290|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=Vahdettinetal>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Vahdettin|یەکەم١=Levent|دوایین٢=Aksoy|یەکەم٢=Seçil|دوایین٣=Öz|یەکەم٣=Ulaş|دوایین٤=Orhan|یەکەم٤=Kaan|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=Three-dimensional cephalometric norms of Turkish Cypriots using CBCT images reconstructed from a volumetric rendering program in vivo|بڵاوکەرەوە=[[Scientific and Technological Research Council of Turkey]]|وتەگێڕانەوە=Recent estimates suggest that there are now 500,000 Turkish Cypriots living in Turkey, 300,000 in the United Kingdom, 120,000 in Australia, 5000 in the United States, 2000 in Germany, 1800 in Canada, and 1600 in New Zealand with a smaller community in South Africa.}}</ref>|region12={{flagcountry|Kazakhstan}}|pop12=٢٥٠،٠٠٠|ref12=<ref name="Karcı2018">{{بیرخستنەوە|دوایین=Karcı|یەکەم=Durmuş|ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=The Effects of Language Characters and Identity of Meskhetian Turkish in Kazakhstan|ناونیشان=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1519899|journal=The Journal of Kesit Academy|بەرگ=٤|issue=13|پەڕەکان=٣٠١–٣٠٣}}</ref>|region13={{flagcountry|Sweden}}|pop13=١٨٥،٠٠٠|ref13=<ref name="Sayıner">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sayıner|یەکەم=Arda|ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Swedish touch in Turkey|ناونیشان=https://www.dailysabah.com/history/2018/06/25/swedish-touch-in-turkey|بڵاوکەرەوە=[[Daily Sabah]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Laczko">{{بیرخستنەوە|دوایین١= Laczko|یەکەم١= Frank|دوایین٢=Stacher|یەکەم٢=Irene|دوایین٣=Klekowski von Koppenfels|یەکەم٣=Amanda|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ= New challenges for Migration Policy in Central and Eastern Europe|پەڕە=١٨٧|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٦٧٠٤-١٥٣-٩}}</ref><ref name="Widding">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Widding|یەکەم=Lars|سەردێڕ=Historik|ناونیشان=http://www.prespabirlik.se/f%C3%B6reningen/historik|بڵاوکەرەوە=KSF Prespa Birlik|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210720141334/https://www.prespabirlik.se/historik/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|region14={{flagcountry|Russia}}|pop14=١٥٠،٠٠٠|ref14=<ref name=Russian2010census>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Демоскоп Weekly |script-title=ru:Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации |ناونیشان=http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php|سەردێڕ=Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120521170119/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref>{{sfn|Ryazantsev|2009|p=172}}|region15={{flagcountry|Azerbaijan}}|pop15=١٣٠،٠٠٠|ref15=<ref name="Karcı2018"/>|region16={{flagcountry|Switzerland}}|pop16=١٢٠،٠٠٠|ref16=<ref>{{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Schweizer Nein könnte Europa-Skeptiker stärken|ناونیشان=https://www.tagesspiegel.de/politik/tuerkei-schweizer-nein-koennte-europa-skeptiker-staerken/1836640.html|وتەگێڕانەوە=Dabei erwarten Vertreter der rund 120.000 Türken in der Schweiz nach dem Referendum keine gravierenden Änderungen in ihrem Alltag.|بڵاوکەرەوە=[[Der Tagesspiegel]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref>|region17={{flagcountry|Canada}}|pop17=١٠٠،٠٠٠|ref17=<ref name="Aytac2018">{{بیرخستنەوە|دوایین=Aytaç|یەکەم=Seyit Ahmet|ساڵ=٢٠١٨|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/life/shared-issues-stronger-ties-canadas-envoy-to-turkey/1332258#|سەردێڕ=Shared issues, stronger ties: Canada's envoy to Turkey|وتەگێڕانەوە=Turkish diaspora of some 100,000 Turks largely in Toronto is growing, says Canadian Ambassador Chris Cooter{{nbsp}}... We have a growing Turkish diaspora and they're doing very well in Canada. We think it's 100,000, largely in Toronto. We have several thousand Turkish students in Canada as well.|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref>|region18={{flagcountry|Denmark}}|pop18=٦٥،٠٠٠|ref18=<ref name=Larsen2008>{{بیرخستنەوە|دوایین=Larsen|یەکەم=Nick Aagaard|ساڵ=٢٠٠٨|سەردێڕ=Tyrkisk afstand fra Islamisk Trossamfund|ناونیشان=https://www.dr.dk/nyheder/indland/tyrkisk-afstand-fra-islamisk-trossamfund|بڵاوکەرەوە=[[DR (broadcaster)|Danish Broadcasting Corporation]]|وتەگێڕانەوە=Ud af cirka 200.000 muslimer i Danmark har 70.000 tyrkiske rødder, og de udgør dermed langt den største muslimske indvandrergruppe.|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name=Milliyet2015>{{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=Türk kadınının derdi Danimarka'da da aynı|ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/gundem/turk-kadininin-derdi-danimarka-da-da-ayni-2046656|بڵاوکەرەوە=[[Milliyet]]|وتەگێڕانەوە=Danimarka’da yaşayan 75 bin Türk nüfusunda,...|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref>|region19={{flagcountry|Kyrgyzstan}}|pop19=٥٠،٠٠٠|ref19=<ref name="Karcı2018"/>|region20={{flag|Italy}}|pop20=٥٠،٠٠٠|ref20=<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Seçkin|یەکەم=Barış|ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=İtalya'daki Türk vatandaşları Kovid-19 nedeniyle kayıp vermedi|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/tr/dunya/italyadaki-turk-vatandaslari-kovid-19-nedeniyle-kayip-vermedi-/1813990|بڵاوکەرەوە=[[Anadolu Agency]]|وتەگێڕانەوە=İtalya’da yaşayan 50 bin kadar Türk vatandaşının|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref>|languages=[[زمانی تورکی]]|religions=[[ئیسلام]] (زۆربەیان [[سوننە]]، دواتر [[عەلەوی]])، [[بێدینی]]، [[مەسیحییەت|مەسیحیەت]]، [[جوو]]لەکە، [[تەنگرییەت]]|footnotes=|related=[[تورکەکانی قوبرس]]، [[ئازەرییەکان]],<ref name=barthold>{{harvp|Barthold|1962}}""The book of my grandfather Korkut" ("Kitab-i dedem Korkut") is an outstanding monument of the medieval Oghuz heroic epic. Three modern Turkic-speaking peoples - Turkmens, Azerbaijanis and Turks - are ethnically and linguistically related to the medieval Oghuzes. For all these peoples, the epic legends deposited in the "Book of Korkut" represent an artistic reflection of their historical past."</ref> [[تورکمان]]<ref name="barthold"/> [[گاگائوزەکان]]<ref name="barthold"/>}} '''تورکەکانی ئەنادۆڵ''', یان بە سادەیی '''تورکەکان''' ({{بە تورکی|Türkler}})، گەورەترین نەتەوەی [[تورکەکان|تورکن]] لە جیهاندا؛ ئەوان بە [[زمانە تورکییەکان|زاراوەی جۆراوجۆری زمانی]] [[زمانی تورکی|تورکی قسە]] دەکەن و زۆرینەیان لە [[تورکیا]] و [[قوبرسی باکوور]] پێکدەهێنن. == مێژوو == کاتێک مستەفا کەمال سەرکردایەتی شەڕی سەربەخۆیی تورکیای کرد لەدژی ئەو هێزە هاوپەیمانانەی کە دەوڵەتی عوسمانیی پێشوویان داگیرکردبوو، زۆرینەی تورکیای یەکخست و لە ساڵی ١٩١٩ تا ١٩٢٢ سەرکەوتوانە سەرکردایەتی کردن لە ڕووخاندنی هێزی داگیرکەر لەو شوێنەی کە بزووتنەوەی نەتەوەیی تورکیا بە خاکی تورکیای دەزانی.{{sfn|Göcek|2011|p=22}} ناسنامەی تورکی بوو بە هێزی یەکگرتوو کاتێک لە ساڵی ١٩٢٣ پەیمانی لۆزان واژۆ کرا و کۆماری تورکیای تازە دامەزراو بە فەرمی دامەزرا.  سەرۆکایەتی ئەتاتورک بە زنجیرەیەک چاکسازی سیاسی و کۆمەڵایەتی ڕیشەیی بەڕێوەچوو کە تورکیای گۆڕی بۆ کۆمارێکی عەلمانی و مۆدێرن کە یەکسانی مەدەنی و سیاسی بۆ کەمینە تائیفیەکان و ژنان هەبوو.{{sfn|Göcek|2011|p=23}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلانی تورک}} {{جەماوەرناسیی تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Turks}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ئەڵمانیا|ئوکراینا|عێراق|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|یۆنان|بەلجیکا|تورکیا|ڕووسیا|سووریا|سویس|فەڕەنسا|کەنەدا}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:تورک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:مێژووی تورک]] [[پۆل:تورکەکان]] ju62c5gv1o3hul2y4u39mqsnvxx9v2a 1 227003 1697264 1459281 2026-10-30T03:53:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697264 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1037833 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf بۆ http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120110204634/http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31 بۆ http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210118011455/https://homepage.univie.ac.at/sabine.strasser/stimme_78_editorial.pdf بۆ https://homepage.univie.ac.at/sabine.strasser/stimme_78_editorial.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225063611/http://www.andreas-moelzer.at/ بۆ http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٠، ٦ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1040588 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221103114810/https://flaunt.com/content/murad-islamov بۆ https://flaunt.com/content/murad-islamov زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٣، ١٥ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1191407 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210720141334/https://www.prespabirlik.se/historik/ بۆ http://www.prespabirlik.se/f%C3%B6reningen/historik زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٠٩، ٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323149 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://flaunt.com/content/murad-islamov *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.turkishfederationuk.org/en/index.php?option=com_content&task=view&id=26&Itemid=31 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://homepage.univie.ac.at/sabine.strasser/stimme_78_editorial.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.andreas-moelzer.at/index.php?id=24 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210720141334/https://www.prespabirlik.se/historik/ بۆ http://www.prespabirlik.se/f%C3%B6reningen/historik زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191117101551/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php بۆ http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_10.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٢٦، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1459280 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241130091803/https://www.trtworld.com/turkey/turkish-diaspora-in-australia-vote-in-referendum-327290 بۆ https://www.trtworld.com/turkey/turkish-diaspora-in-australia-vote-in-referendum-327290 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697263 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210507112357/http://www.senat.fr/rap/r20-308/r20-3087.html بۆ http://www.senat.fr/rap/r20-308/r20-3087.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥٣، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 5vceuv40tai0w0xyw3poj2l1p60nop4 0 227082 1696985 1534218 2026-10-29T16:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696985 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=کریستین فرۆسێت |ناوی خۆماڵی=Kristine Froseth |زمانی ناوی خۆماڵی=ئینگلیزی |وێنە=Kristine Froseth on Vlogbrothers.jpg |لێدوانی وێنە=فرۆسێت لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ [[ڤڵۆگبرەدەرز]] سەبارەت بە ''[[گەڕان بەدوای ئەلاسکا]]'' لە ٢٠١٩ |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٩٦|٩|٢١}} |شوێنی لەدایکبوون=[[سەمیت، نیوو جێرزی]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |پیشە={{hlist|خانمەکتەر|مۆدێل}} |ساڵانی چالاکی=٢٠١٣–ئێستا }} '''کریستین فرۆسێت''' ({{بە ئینگلیزی|Kristine Froseth}}؛ لەدایکبووی ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Marthinussen|یەکەم=Linn-Christin|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Norske Kristine (22) tar Hollywood med storm|ناونیشان=https://www.dagbladet.no/kjendis/norske-kristine-22-tar-hollywood-med-storm/70193258|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=dagbladet.no|زمان=no}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ھاردینگ|یەکەم=ناتاشا|سەردێڕ=Everything You Need To Know About Rising Star Kristine Froseth|ناونیشان=https://www.elle.com.au/celebrity/kristine-froseth-18534|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[ئێڵ (کۆوار)|ئێڵ]]|زمان=en}}</ref>) خانمەکتەرێکی ئەمریکی و نەرویژییە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nast|یەکەم=Condé|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=How Kristine Froseth Became a Netflix Darling|ناونیشان=https://www.vanityfair.com/style/2018/10/kristine-froseth-netflix-interview|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[ڤانیتی فێر (کۆوار)|ڤانیتی فێر]]|زمان=en-US}}</ref> بە ڕۆڵی کێڵی ئالدریچ لە زنجیرەی ''[[کۆمەڵگە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|کۆمەڵگەی]]'' [[نێتفلیکس]] و ئەلاسکا یۆنگ لە زنجیرەی ''[[گەڕان بەدوای ئەلاسکا|گەڕان بەدوای ئەلاسکای]]'' [[ھولو]] ناسراوە. لە ٢٠٢٢، ڕۆڵی [[بێتی فۆرد|بێتی فۆردی]] لاوی لە زنجیرەی ''[[خانمی یەکەم (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|خانمی یەکەمی]]'' [[شۆتایم]] گێڕاوە. == ژیانی سەرەتایی == کریستین لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە [[سەمیت، نیوو جێرزی|سەمیتی ویلایەتی نیوو جێرزی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Begin Again – sbjct|ناونیشان=http://www.sbjctjournal.com/2022/06/08/kristine-froseth/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=SBJCT|زمان=en-US}}</ref> لە دایک و باوکێکی نەرویژی لەدایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Norwegian in Brooklyn: Meet Kristine Frøseth|ناونیشان=https://www.voguescandinavia.com/articles/a-norwegian-in-brooklyn-meet-kristine-froseth|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[ڤۆج سکاندیناڤیا]]|زمان=en}}</ref> بەھۆی کارەکانی باوکییەوە، تەمەنی مناڵی بە چوون و گەڕانەوە لە نێوان [[ئۆسلۆ]] و نیوو جێرزی بەسەر بردووە.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDB name|8109082}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نەرویژ|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Kristine Froseth}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە نەرویژییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] jc109dfaqb8rb6f1vtijpv3uzai0ufx 0 227179 1697269 1583328 2026-10-30T04:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697269 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = کوردانی ئەفغانستان | native_name = | native_name_lang = | image = Flag of Kurdistan.svg | caption = ئاڵای کورد | population = ٢٠٠٬٠٠٠<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|سەردێڕ=The Kurdish Diaspora|وێبگە=Institutkurde.org}}</ref> | popplace = [[ھەرات]]، [[کابول]]، [[مەزاری شەریف]]، [[پارێزگای غەزنی|غەزنی]] | languages = [[دەری]]، [[زمانی کوردی]]، [[زمانی پەشتۆ]] | religions = [[شافعی]] [[سوننە]] [[ئیسلام]] | related = [[پەشتوونەکان]]، [[بەلۆچەکان|بەلوچ]] }} '''کوردانی ئەفغانستان''' گرووپێکی نەتەوەیی بە ڕەچەڵەک کوردە لە ئەفغانستان، چەندین جار چوونەتە ئەفغانستان. == مێژوو == کورد لە ئەفغانستان ھەر لە سەرەتای لەشکرکێشی مەغۆلەکانەوە ھات، کاتێک کورد لە باکووری خۆراوای ئێرانەوە بردرانە ئەفغانستانی ئێستا بۆ بەرەنگاربوونەوەی مەغۆلەکان، ھەمان ھۆکاری کوردی خوراسانی کە بۆ دروستکردنی ھێڵی بەرگری لە دژی ڕەوانەی خوراسان کران کۆچەری تورکمان و ئۆزبەکستان.{{sfnp|Madih|2007|p=١٣}} کورد لە سەردەمی جیاوازدا ھاتووەتە ئەفغانستان و لەوێ ژیاوە. شەپۆلێکی تری گەورەی کۆچی کورد بۆ ئەفغانستان، درێژەی کۆچکردنیان بوو لە کوردستانی ئێرانەوە بۆ خوراسانی گەورە لە سەردەمی شانشینی ئەفشاریدا.<ref name="Tanner">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tanner, Stephen|سەردێڕ=Afghanistan: A Military History from Alexander The Great to the Fall of The Taliban|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistanmilit0000tann_a4a7|بڵاوکەرەوە=DA CAPO Press|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٣٠٦-٨١٢٣٣-٩}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کُردھای افغانستان – کوردستان و کورد|ناونیشان=https://fa.kurdistanukurd.com/?p=42983|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207101741/https://fa.kurdistanukurd.com/?p=42983|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=smarttech|یەکەم=Mirwais Farahi|سەردێڕ="کُردھای افغانستان"|ناونیشان=https://aiss.af/persian/aiss/news_details/opinions/5d130daa08a66|وێبگە=aiss.af|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230207101740/https://aiss.af/persian/aiss/news_details/opinions/5d130daa08a66|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوو گرووپی سەرەکی سوپای نادر شایان پێکھێنا. یەکەمیان کۆمەڵێک تورکی شەھسێڤان بوون کە بەرپرسی شەڕ و شەڕ بوون و دووەمیان کۆمەڵێک کورد بوون کە وەک یەدەگێک بۆ سوپای نادر خزمەتیان دەکرد.<ref name="auto1"/> ھەرچەندە زۆرینەی کوردانی ئەفغانستان لە نەوەی ئەو کوردانەن کە بۆ شەڕی مەغۆلەکان ھێنراون، یان نەوەی ئەو کوردانەی کۆچیان کردووە بۆ ئەفغانستان، یان نەوەی کوردانی دڵسۆز بۆ نادر شا، بەڵام بڕێکی بەرچاو لە کوردەکانی ئیسلامییەکان ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا ھات بۆ شەڕکردن لە سۆڤیەت –جەنگی ئەفغانستان بۆ شەڕکردن لەگەڵ سۆڤیەت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Martin|یەکەم=Gus|سەردێڕ=The SAGE Encyclopedia of Terrorism, Second Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/sageencyclopedia0002unse|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[SAGE Publishing|SAGE]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٨٠١٦-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/sageencyclopedia٠٠٠٢unse/page/٤٨ ٤٨]}}</ref> کوردانی ئەفغانستانی ئەمڕۆ زۆرتر ئاسمیلەکراون، لەگەڵ ئەوەشدا دان بەوەدا دەنێن کە کوردن، زۆربەیان بە زمانی داری وەک زمانی یەکەمی خۆیان قسە دەکەن و تەنیا چەند زمانێکی کورد لە نێویاندا بوونیان ھەیە. پەیوەندییەکی باشیان لەگەڵ [[پەشتوونەکان|پەشتوونەکانی]] ئەفغانستان هەیە. لەکاتێکدا بەشێکی زۆر لە کوردانی ئەفغانستان لە شارەکاندا نیشتەجێ بوون، بەڵام زۆرێکیان ھێشتا شێوازی ژیانی کۆچەری خۆیان پراکتیزە دەکەن، لە چیاکانی ئەفغانستان لەگەڵ بزن و مەڕدا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Typology of Iran Nomads|ناونیشان=https://nomad.tours/bakhtiaris/10934/nomads-of-iran/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Iran Nomad Tours|زمان=en-US}}</ref> ئەوان پەیڕەوی لە ئیسلامی سوننە دەکەن و بە شێوەیەکی سەرەکی لە شارەکانی ھەرات و غەزنی و مەزار شەریف و کابول دەژین.<ref name="auto2"/> ژمارەی دانیشتووانیان نزیکەی ٢٠٠ ھەزار کەسە.<ref>Cigerxwin, Tarixa Kurdistan, I (Stockholm: Weşanên Roja Nû, 1985), p. 17.</ref><ref name="auto33">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Kurdish Diaspora|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/|وێبگە=Institutkurde.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئەفغانستان|زمانی کوردی|جوگرافیا }} {{زمان-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:خۆراسان]] [[پۆل:ئەفغانستان]] bzhpe2dv1rfr24wq6zvfj2539uh4r04 0 228303 1696971 1543287 2026-10-29T16:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1696971 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''کریستیان ئاتسو تواسام''' (بە [[ئینگلیزی]] : Christian Atsu Tuasam) یاریزانێکی تۆپی پێی [[گانا|گانایه]]. پێشتر لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یونایتد|نیوکاسڵ یونایتد]] و بۆرنمۆس و چەند یانەیەکی دیکەی خولی ئینگلیزی بەشێوەی خواستن لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] و یانەی ئەلراید سعوودی یاری کردووە. لە یاریکردندا وەک یاریزانی چەپ باش بوو. لە ساڵی ٢٠١٢ نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کرد و لە یەکەم یاری نێودەوڵەتیدا گۆڵێکی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=-001-11-30T00:00:00+00:00|سەردێڕ=Atsu makes Debut Statement|ناونیشان=https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/SportsArchive/Atsu-makes-Debut-Statement-240857|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=GhanaWeb|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=جەعفەر|یەکەم=هێرش|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=فەرمی: کریستیان ئاتسو بە مردوویی دۆزرایەوە|ناونیشان=https://yariga.net/92132/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Yariga یاریگانێت}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|تۆپی پێ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Christian Atsu}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ھۆڵەندا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی گانایی]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی چێڵسی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی نیوکاسڵ یوونایتد]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] 11u8d1o5jmjio646k80v49ggtc0vj36 0 229052 1697062 1217647 2026-10-29T19:38:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1697062 wikitext text/x-wiki '''کلاودیا دۆومیت''' ({{بە ئینگلیزی|Claudia Doumit}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کلۆدیا دۆمیت لە ٢ی ئایاری ١٩٩٢ لە شاری [[سیدنی]] پایتەختی [[ئوسترالیا]] لەدایکبووە. بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی و لوبنانییە. برایەکی گەورەی ھەیە بە ناوی جەیمس. دۆمیت لە کۆلێژی ئەکتەران بۆ شانۆ و [[تەلەڤیزیۆن]] (ACTT) و سەنتەری ئەکتەرانی ئوسترالیا خوێندوویەتی. ھەرچەندە لە پەیمانگای نیشتمانی ھونەری دراماتیک (NIDA) لە شاری کێنسنگتۆن لە ئوسترالیا ڕەتکرایەوە، بەڵام بەشداری لە یەک دوو پۆلدا کردووە. ھەروەھا پرۆگرامێکی چڕ و پڕی دوو ساڵەی لەگەڵ ئەکادیمیای ستێلا ئادلێر بۆ نواندن لە لۆس ئانجلۆس وەرگرتووە.<ref>https://www.nbc.com/timeless/credits/character/jiya</ref><ref>https://deadline.com/2020/10/the-boys-promoted-claudia-doumit-colby-minifie-series-regulars-season-3-1234606186/</ref> کلاودیا لە چەندین فلیم بەشداریکردووە لەوانە Losing in Love ساڵی ٢٠١٦ Anything ساڵی ٢٠١٧ فليمى Dude ساڵی ٢٠١٨، Where’d You Go, Bernadette ساڵی ٢٠١٩ و Up There ساڵی ٢٠١٩. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ئوسترالیا|لوبنان|ئیتالیا|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران }} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] jmnqy7gwwi0elzptycuympxlp8me30a 1697135 1697062 2026-10-29T21:07:05Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697135 wikitext text/x-wiki '''کلاودیا دۆومیت''' ({{بە ئینگلیزی|Claudia Doumit}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، کلۆدیا دۆمیت لە ٢ی ئایاری ١٩٩٢ لە شاری [[سیدنی]] پایتەختی [[ئوسترالیا]] لەدایکبووە. بە ڕەچەڵەک ئیتاڵی و لوبنانییە. برایەکی گەورەی ھەیە بە ناوی جەیمس. دۆمیت لە کۆلێژی ئەکتەران بۆ شانۆ و [[تەلەڤیزیۆن]] (ACTT) و سەنتەری ئەکتەرانی ئوسترالیا خوێندوویەتی. ھەرچەندە لە پەیمانگای نیشتمانی ھونەری دراماتیک (NIDA) لە شاری کێنسنگتۆن لە ئوسترالیا ڕەتکرایەوە، بەڵام بەشداری لە یەک دوو پۆلدا کردووە. ھەروەھا پرۆگرامێکی چڕ و پڕی دوو ساڵەی لەگەڵ ئەکادیمیای ستێلا ئادلێر بۆ نواندن لە لۆس ئانجلۆس وەرگرتووە.<ref>https://www.nbc.com/timeless/credits/character/jiya</ref><ref>https://deadline.com/2020/10/the-boys-promoted-claudia-doumit-colby-minifie-series-regulars-season-3-1234606186/</ref> کلاودیا لە چەندین فلیم بەشداریکردووە لەوانە Losing in Love ساڵی ٢٠١٦ Anything ساڵی ٢٠١٧ فليمى Dude ساڵی ٢٠١٨، Where’d You Go, Bernadette ساڵی ٢٠١٩ و Up There ساڵی ٢٠١٩. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ئوسترالیا|لوبنان|ئیتالیا|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ئەکتەران }} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنە ئوسترالییەکانی تی ڤی]] d7f4rhz4qfcrtbxzujhq2qtk8x61oup 0 229855 1697226 1613359 2026-10-30T01:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، پورتوگال-کۆلکە) 1697226 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Caillou Michaux CdM.jpg|وێنۆک| کودوروی بابلی کۆتایی سەردەمی کاسیت لە نزیک بەغدا لەلایەن ڕووەکناس ئەندرێ میشۆی فەرەنسی دۆزرایەوە]] '''کودورو''' زاراوەیەکی [[کاسییەکان|کاسیە]] لە بنەڕەتدا بەکاردێت لۆ وەسفکردن و دانانی سنوورێک، کودورو جۆرێک بوو لە بەڵگەنامەی بەرد کە وەک بەردی سنوور و وەک تۆمارێک لە بەخشینی زەوی بە کەسێک کە زەویەکە وەردەگرێت لەلایەن کاسیتەکان و دواتر خانەدانەکانی بابلی کۆن لە نێوان سەدەی ١٦ و حەوتەمی پێش زایین بەکاردەهێنرا <ref>نووسراوەکانی کودوروی بابلی و کاریگەرییە یاسایی و مێژووییە کۆمەڵایەتییەکانیان". بەرگی یەکەم کاردونیاش. بابل لە ژێر کاسیتەکان</ref> <ref>کاترین ئی.سلانسکی، "مافی بابلی narûs (kudurrus) : لێکۆڵینەوەیەک لە فۆرم و ئەرکەکانیاندا"، بۆستن : قوتابخانە ئەمریکییەکانی لێکۆڵینەوەی ڕۆژهەڵاتی</ref><ref>برینکمان، ج.ئە. "بەخشینی زەوی شاهانەی بابل، یادگارییەکانی بەرژەوەندی دارایی و بانگەوازی خودایی." گۆڤاری مێژووی ئابووری و کۆمەڵایەتی ڕۆژهەڵات، بەرگی یەکەم</ref>، کودورۆی ڕەسەن بە شێوەیەکی گشتی لە پەرستگایەکدا هەڵدەگیرێت لە کاتێکدا ئەو کەسەی زەویەکەی پێدەدرا کۆپییەکی گڵینی پێدەدرا بۆ ئەوەی بەکاریبهێنێت بۆ پشتڕاستکردنەوەی خاوەندارێتی یاسایی.<ref>ج ئەی برینکمان، “تێبینی لەسەر دوو کودورو لە شانشینی دووەمی ئیسین.” Revue d’Assyriologie et d’archéologie ئۆریێنتال، بەرگی یەکەم. </ref> ==ناوەڕۆک== لە کاتێکدا زۆربەی بەخشینی زەوییە تۆمارکراوەکانی کودورو هەندێکیان خزمەت بە مەبەستی تر دەکەن، لۆ نمونە دوو کودوروسی نەبوخودنەسری یەکەم (١١٢١-١١٠٠ پێش زایین) سەرکەوتنی بەسەر ئیلامییەکان و وەرگرتنەوەی پەیکەری کولتوری مەردوک، خوداوەندی شارەکەی بابل تۆمار دەکات کە ساڵانێک پێشتر لەلایەن ئەوانەوە گیرابوو، نموونەیەکی دیکە لە سەردەمی نابو-ئەپلا-ئیدینا (٨٨٦-٨٥٣ پێش زایین) یادی چاکبوونەوەی خوداوەندی شار-سیپار شەماش دەکاتەوە کە لە نزیکەی ساڵی ١١٠٠ پێش زایین لەدەستچوو کاتێک سوتییەکان چەندین ناوەندی کولتیان لە بابلدا گرت، ئەمەش جێگەی دیسکێکی گرتەوە کە لەلایەن فەرمانڕەوا سیمبار-شیپاک (١٠٢١-١٠٠٤ پێش زایین)ەوە وەک وەستانێک دانرابوو، کودوروەکانی تر کەیسە یاساییەکان تۆمار دەکەن<ref>سلانسکی، کاترین ئی. "پۆلێنکردن، مێژوونووسین و دەسەڵاتی مۆنۆمێنتال: مافی بابلی 'ناروس (کودوروس)'" گۆڤاری لێکۆڵینەوە میخرەییەکان، بەرگی یەکەم ٥٢، ٢٠٠٠، ل٩٥-١١٤</ref>. کودورو بە دوو مەبەستی بەکارهێنراوە لەو سەردەمە: * بە مەبەستی بەخشینی زەوی و دیاریکردنی سنوری زەوی خەڵک * بە مەبەستی گرتنەوەی ناوچەیەک و کردنە موڵکی بەشێک لە پەیکەر و سنوری شارەکان ==نموونەی کودوروس== [[پەڕگە:BM 90834.jpg|وێنۆک| کودوروی ئەداد-ئەتیر]] * [[ئێنلیل-بانی]] * [[نازیماروتاش بەردی کودورو]] * [[کودورو لە کاستیلیاشو]] * [[هونوبات-نانایا کودورو]] ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|پورتوگال}} {{پۆلی کۆمنز|Kudurru}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پورتوگال-کۆلکە}} [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:کاسییەکان]] [[پۆل:کودورو]] [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] 7lw1q7vq9cqshk6jneq74r8qlwqxe7u 0 230160 1697103 1696757 2026-10-29T20:12:29Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697103 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:AFA Beech in Flight Simulator.jpg|وێنۆک|وێنەی فڕۆکە کە لەم چەشنە بەکاردەھێنرێت|185px]] '''کایەی ئۆتۆمۆبیل''' ({{بە ئینگلیزی|Vehicle Simulation Game}}) چەشنێکی [[کایەی ڤیدیۆیی|یاریی ڤیدیۆیییە]] کە ھەوڵ دەدات لێکدانەوەیەکی ڕاستەقینە بدات بە یاریزانەکە بۆ کارپێکردنی جۆرەھا ئۆتۆمبێلی جیاواز. ئەمەش ئۆتۆمبێل و فڕۆکە و کەشتی ئاوی و کەشتی ئاسمانی و ئۆتۆمبێلی سەربازی و جۆرەھا ئۆتۆمبێلی دیکە دەگرێتەوە. زۆرجار یارییەکان لەسەر بنەمای ڕاستەقینە دامەزراون و لەوانە بەڕێوەبردنی سووتەمەنی، گەیاندنی سەرنشین و بار بۆ خاڵێکی دیاریکراو. یارییەکانی ھاوشێوەی ئۆتۆمۆبیل بە گشتی ڕێگە بە یاریزانان دەدەن جۆرە جیاوازەکانی ئۆتۆمۆبیل لێبخوڕن، بۆنموونە فڕۆکە لە ئاسمان، ئۆتۆمۆبیل لەسەر زەوی یان کەشای لە دەریادا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pedersen|یەکەم=Roger E.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DvYmFr_uaWwC&q=vehicle+simulation+game&pg=PA26|سەردێڕ=Game Design Foundations|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Wordware Publishing, Inc.|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٦٢٢-٩٧٣-٢|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|فڕین|شەڕ|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ١٩٧٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Vehicle simulation games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ژانرەکانی یاری ڤیدیۆیی]] smvjt95vcaby3gu3o5fir8xpqh8kwn6 0 230550 1697279 1534563 2026-10-30T04:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، زمان-کۆلکە) 1697279 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Nashville skyline.jpg|وێنۆک|شاری ناشڤڵ، لە ویلایەتی تێنیسی، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]]] '''کوردانی ناشڤڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Kurdish Population of Nashville}}) گەورەترین تاکی کۆمەڵگەی نەتەوەی کوردە لە ئەمریکا کە بوونی ھەیە لە شاری ناشڤیڵ لە ویلایەتی تێنێسێ.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Weiss|یەکەم=Nerina|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=The Many Layers of Moral Outrage|ناونیشان=http://berghahnjournals.com/view/journals/conflict-and-society/4/1/arcs040105.xml|journal=Conflict and Society|بەرگ=٤|issue=1|پەڕەکان=٥٨–٧٣|doi=10.3167/arcs.2018.040105|s2cid=158491602|issn=2164-4543}}</ref> ئەم نەتەوەیە زۆرجار پێی دەوترێت «کوردستانی بچووک» و دەکەوێتە باشووری ناشڤڵ.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sawyer|یەکەم=Ariana Maia|سەردێڕ=Who are the Kurds, and why are they in Nashville?|ناونیشان=https://www.tennessean.com/story/news/local/2017/06/23/who-kurds-and-why-they-nashville/97706968/|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=The Tennessean|زمان=en-US}}</ref> زۆرینەی «کوردستانی بچووک»ی ناشڤڵ لە کوردستانی عێراقەوە ھاتووە، لەگەڵ ئەوەشدا پێکھاتەیەکی بەرچاو لە کوردەکانی سووریا، عێراق، ئێران و تورکیا ھەن. مەزەندە کراوە کە ١٥ ھەزار کورد لە شاری ناشڤیل دەژین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کوردستان|کۆمەڵگا|جوگرافیا|مێژوو|زمانی کوردی}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:گروپە نەتەوەییەکان لە شاری ناشڤڵ لە ویلایەتی تێنێسێ]] [[پۆل:پەنابەرانی کورد]] [[پۆل:مێژووی کورد-ئەمریکی]] [[پۆل:مێژووی عێراقی-ئەمریکی]] [[پۆل:چاندی ئێرانی-ئەمریکی]] [[پۆل:مێژووی تورک-ئەمریکی]] [[پۆل:مێژووی سووری-ئەمریکی]] [[پۆل:گرووپە نەتەوەییەکان لە شاری ناشڤڵ لە ویلایەتی تێنێسێ]] 14z70p1ct8gkhw8h5mdpl9u5ek0rgoa 0 230562 1697272 1534555 2026-10-30T04:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1697272 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کورد (باشوور)}} {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{کورد}} [[کورد]] دووەم گەورەترین نەتەوەی [[عێراق]]ە. ئەوان بە شێوەیەکی نەریتی بە زمانەکانی [[کوردیی ناوەندی]]، [[کوردیی باکووری]]، فەیلی و هەروەها [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]] قسە دەکەن. لە ڕووی مێژووییەوە، کورد لە عێراقدا پلەی جیاوازی ئۆتۆنۆمی و پەراوێزخستنی بەخۆیەوە بینیوە. لە کاتێکدا [[پەیمانی سیڤەر]] (١٩٢٠) پێشنیازی سەربەخۆیی کوردی دەکرد، بەڵام ئەمە هەرگیز جێبەجێ نەکرا و کوردانی عێراق خرانە ناو دەوڵەتی مۆدێرنی عێراقەوە. دوای کشانەوەی سوپای عێراق لە هەرێمی کوردستان لە ساڵی ١٩٩١، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] (KRG) دامەزرا، کە پلەیەک لە خۆبەڕێوەبەری بەخشییە هەرێمەکە. کوردستانی عێراق وەک قەوارەیەکی سیاسی و کولتووری گرنگ لەناو عێراقدا ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٣ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتووانی کورد}} {{جەماوەرناسیی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|عێراق|جوگرافیا|سیاسەت|شەڕ|دەیەی ٢٠٠٠|ئاسیا|کۆمەڵگا|مێژوو|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{زمان-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:کۆمەڵگای عێراقی]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] [[پۆل:پەرتبوونی کورد]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:پێکھاتە کەمینەییەکان]] [[پۆل:دانیشتووانی عێراق]] [[پۆل:کوردانی باشووری کوردستان]] r8jpd76986yqqwdw5acs4ttk4bg0key 0 230606 1697275 1534557 2026-10-30T04:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697275 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Kurdistan of Turkey (CIA).png|وێنۆک|کوردانی باکووری کوردستان، لە تورکیا ]] '''کوردانی تورکیا''' ({{بە کوردیی باکووری|Kurdên Tirkiye}}) یان '''کوردانی باکووری کوردستان'''، ئەوان زۆرینە لە پێکھاتەی دانیشتووانی ئەم وڵات تورکیا پێکدەھێنن و دوو لەسەر سێیان لە کوردستان و تورکیا دەژین و ئەوانی دیکەش لە ئەنادۆڵی ناوەڕاست و ئەستەنبوڵ و ئەنقەرە و ئیزمیر دەژین. کوردەکانی تورکیا لە زۆرێک لە پارێزگاکانی ڕۆژھەڵات و باشووری ڕۆژھەڵات و تەنانەت ناوەندی تورکیا نیشتەجێن. بەپێی خەمڵاندنی ساڵی ٢٠١٢ی دامەزراوەی ئاماری تورکیا (TurkStat)، ژمارەی دانیشتووانی کورد لە تورکیا زیاتر لە ۳٢ ملیۆن کەسە (۳٢٬٦٩١٬٨٢٤) و زیاتر لە سەدا سیی دانیشتووانی ٧٤٬٧٠٠٬٠٠٠ کەس لە تورکیا پێکدەھێنن.<ref name="Milliyet">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!|زمان=tr|ئیش=[[Milliyet]]|ناونیشان=http://www.milliyet.com.tr/Default.aspx?aType=SonDakika&ArticleID=873452|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}; {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Atar|یەکەم=Tolga|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=MGK'nın sır raporu ortaya çıktı!|زمان=tr|ئیش=Bugun|بڵاوکەرەوە=Koza İpek Gazetecilik ve Yayıncılık A. Ş.|ناونیشان=http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=27772|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081017192353/http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=27772|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}; {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Atar|یەکەم=Tolga|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Sır rapor şoku|زمان=tr|ئیش=Bugun|بڵاوکەرەوە=Koza İpek Gazetecilik ve Yayıncılık A. Ş.|ناونیشان=http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=27895|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090206201400/http://www.bugun.com.tr/haber_detay.asp?haberID=27895|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ١٧ پارێزگای تورکیا کوردن و بێگومان بەشێکی زۆری کوردەکان سەرکوت کراون و بڵاوەیان پێکراوە بەناو شارەکانی دیکەدا، لەوانە ئەستەنبوڵ، ئەنقەرە و ئیزمیر و دانیشتووانێکی سنووردار لە ئەنادۆڵی ناوەڕاست بۆ کپ کردنی دەنگیان جگە لەوەی ڕێگەیان پێنادرێ بەزمانی خۆیان گفتوگۆبکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جەماوەرناسیی تورکیا}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|کۆمەڵگا|مێژوو|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish people in Turkey}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:باکووری کوردستان]] fpnwmckpa7lipoj9bx9gsvinzuzw81w 0 230615 1697268 1547132 2026-10-30T04:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697268 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Iranian Kurds demonstration in support of Kobanî people 04.jpg|وێنۆک|کوردانی ئێران لە مەریوان لە کاتی گەمارۆدانی کۆبانی، ٦ی خەزەڵوەری ٢٠١٤ لە دژی داعش، ناڕەزایەتییان دەربڕی]] '''کوردانی ئێران''' ئەو کوردانە دەگرێتەوە کە لە [[ئێران]] لەدایکبوونە یان لەوێ دەژین. کورد بەدوای فارس و تورکی ئازەری سێھەمین نەتەوەی گەورەی ئێرانە، و بەپێی ئامارە مەزەندەکراوەکان، بە نزیکەی ٨ ملیۆن کەس جەماوەری ھەیە، کە نزیکەی ١٠٪ی دانیشتووانی ئێران پێکدەھێنن (بە پشتبەستن بە سەرچاوەکانی ساڵی ٢٠١٤). کوردەکان لە ئێران جگە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە زۆربەی پارێزگاکانی کوردستان، کرماشان و ئیلام و ھەروەھا بەشێک لە پارێزگاکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا، لوڕستان و ھەمەدان لەخۆدەگرێت، لە پارێزگاکانی دیکە وەکوو خوراسانی باکوور، مازەندەران، گیلان، قەزوین، تاران، ئەڵبورز، خووزستان و ھەندێک پارێزگای دیکەش دەژێن. ڕۆژھەڵاتی کوردستان کە کوردستانی ئێرانیش پێ دەگوترێت، بەشێوەیەکی سەرەکی وەکوو یەکێک لە چوار پارچەی کوردستان دەزانرێت کە بەشەکانی تری لە کوردستانی تورکیا و کوردستانی عێراق و کوردستانی سووریادا داکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=محمّدعلی چلونگر |نووسەر٢=کیومرث عظیمی |سەردێڕ=پراکندگی فرق و مذاھب تشیّع در کردستان |ناونیشان=http://www.shiitestudies.com/article_19301.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠|journal=فصلنامە علمی شیعەشناسی |بەرگ=١٠|ڕێکەوت=٢٠١٢|issue=39|پەڕەکان=٨١–١٠٠|زمان=fa}}</ref> لەباری ئایینی نزیک بە نێوەیەکی کوردەکانی ئێران سەر بە مەزھەبی سوننەی شافعین و نێوەیەکی دیکەش شیعە و یارسانن. جەماوەرێکی بەرچاو لە کوردەکانی ئێران بە تایبەت لە پارێزگاکانی کرماشان، لوڕستان، مازەندەران و قەزوین سەر بە ئایینی [[یارسان]]ن. لە باری زمانیش کوردەکانی ئێران بە شێوەزارەکانی کوردی وەکوو کرمانجی، سۆرانی، ھەورامی، لەکی و کوردیی باشووری (کەڵھوڕی، فەیلی، کولیایی، ...) قسە دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دانیشتووانی کورد}} {{گەلانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت|کوردستان|ئێران}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:ھەرێمەکانی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ئێران]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] hrvyt83oxevhmihx6boy3zavph009yi 0 230717 1697244 1407443 2026-10-30T01:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697244 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کورتە فیلم''' جۆرێکە لە [[فیلم]] کە بە شێوەیەکی گشتی ماوەکەی زۆر کورتترە لە فیلمی درێژ، بەزۆری کەمتر لە ٤٠ خولەک و زۆرجار کەمتر لە ٢٠ خولەک. کورتە فیلمەکان دەتوانن گێڕانەوە، بەڵگەنامەیی، ئەزموونی، یان ئەنیمەیشن بن و زۆرجار وەک سەکۆیەک بۆ سینەماکارانی تازەپێگەیشتوو بەکاردەهێنرێن بۆ پیشاندانی بەهرە و لێهاتووییەکانیان. دەتوانرێت بە بودجەیەکی کەمتر لە فیلمە درێژەکان دروست بکرێن و دەتوانن بەدواداچوون بۆ چەندین بابەت و تەوەری جۆراوجۆر بکەن. کورتە فیلم دەتوانرێت لە ڕێگەی فێستیڤاڵە فیلم و پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکان و شوێنەکانی ترەوە دابەش بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Short film|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Short_film&oldid=1141558463|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> [[پەڕگە:Fratelli Lumiere.jpg|وێنۆک|265x265پیکسڵ|برایانی لۆمێر]] فیستیڤاڵە گەورەکانی جیهان وەک [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[فێستیڤاڵی فیلمی کان|کان]]، [[فیستیڤاڵی فیلمی بەرلین|بەرلین]] و چەندەها فیستیڤاڵی دیکە، جگە لە فیلمی درێژ نمایشی کورتە فیلمیان هەیە وە ئەم کورتە فیلمانەش خەڵاتی تایبەتیی خۆیان وەردەگرن. وە هەروەها چەندین کەناڵی تەلەفزیۆنی هونەری هەیە کە بەردەوام کورتە فیلمەکان نمیاش دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=فیلم کوتاه|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DA%A9%D9%88%D8%AA%D8%A7%D9%87&oldid=35595273|ئیش=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> فیلمە سەرەتاییەکانی مێژوی سینەما کورتە فیلم بوون، وەک ئەو کرێکارانەی کە کارگەکە جێدەهێڵن کە یەکەمین کاری برایانی [[برایانی لۆمێر|لۆمێر]] بوو وە دەتوانرێت بە یەکەمین کورتە فیلم لە مێژووی سینەمادا دەبنێرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Auguste and Louis Lumière|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Auguste_and_Louis_Lumi%C3%A8re&oldid=1144209249|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref> کورتە فیلمەکان تا ئەمڕۆش بەردەوامییان هەیە وە رۆژانە لە کۆی جیهان کورتە فیلم بەرهەم دێن، کورتە فیلم بە شێوەیەکی پوخت گوزارشت لە بیرکردنەو و چیرۆکەکان دەکات کورتە فیلم دەتوانێت دەرفەتێکی باش بۆ سینەماکاران دابین بکات بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ بینەر و پیشەگەرەکانی پیشەسازی. سینەماکارە گورەکانی وەک پیر پائلۆ [[:en:Pier_Paolo_Pasolini|پاسۆلینی]]، [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباسی کیاڕۆستەمی]]، [[بەھمەن قوبادی|بەهمەن قوبادی]]، [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] وە چەندەها دەهێنەری گەورەی دیکە سەرەتا بە کورتە فیلم دەستیان پێ کرد و دواتر دەستیان کرد بە بەرهەم هێنانی فیلمی درێژ. == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|وڵاتەکان|مێژوو|کۆمەڵگا|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Short films}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم]] [[پۆل:فیلمسازی]] [[پۆل:سینەما]] [[پۆل:کورتەفیلمەکان]] [[پۆل:زاراوەکانی فیلم و ڤیدیۆ]] 3teyws0z6sdg9kxzq5m1ay7zk3qbcnr 0 230765 1697058 1543262 2026-10-29T19:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1697058 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television |image=Clarence (2014) logotype.svg |genre=[[کۆمیدیا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch Clarence Season 1 {{!}} Prime Video|ناونیشان=https://www.amazon.com/Clarence-Season-1/dp/B00JAOCCEY|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.amazon.com}}</ref>{{ھن}}[[سەرکێشی]]{{ھن}}[[پارچەیەک لە ژیان]] |creator=[[سکایلەر پەیج]] |writer= |director= |creative_director= |voices={{ubl|سکایلەر پەیج (ئەڵقەی ١–٣٤)|سپێنسەر ڕۆتبێڵ (ئەڵقەی ٣٥–١٣٠)|[[شۆن جیامبرۆنی]]|[[تۆم کێنی]]|[[ڕۆجەر کرەیگ سمیت]]|[[کەیتی کڕاون]]|[[ئێریک ئێدلستین]]}} |theme_music_composer=سایمن پانڕەکەر |opentheme=«پاشای جیھان» |endtheme=«خووە باشەکان (و خراپەکان)»، {{بچووک|(لە لایەن [[کینگ خان]])}} |composer={{plainlist | * [[جەیمز ئێڵ. ڤێنەبڵ]] * سایمن پانڕەکەر }} |country=ویلایەتە یەکگرتووەکان |language=ئینگلیزی |num_seasons=٣ |num_episodes=١٣٠ |list_episodes=پێڕستی ئەڵقەکانی کلارێنس |executive_producer={{ubl|سکایلەر پەیج (ئەڵقەی ١–٢٦)|کێرتیس لێلاش|جێنیفەر پێڵفری|[[بڕایان ئەی. میڵەر]]|[[ڕۆب سۆرچەر]]}} |producer=کیت ماک |editor=پۆڵ دۆگلاس |company=[[ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک]] |distributor=ستۆدیۆیە تەلەڤیزیۆنییەکانی وارنەر برۆس. |network=[[کارتۆن نێتۆرک|کارتوون نێتوۆرک]] |runtime=١١ خولەک |picture_format=[[ئێچ دی تی ڤی]] [[١٠٨٠ئای]] |audio_format= |first_aired={{ڕێکەوتی سەرەتا|٢٠١٤|٤|١٤}} |last_aired={{ڕێکەوتی کۆتا|٢٠١٨|٦|٢٤}} |related= }} '''''کلارێنس''''' ({{بە ئینگلیزی|Clarence}}) [[زنجیرەی ئەنیمەیشن|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنی]] ئەمریکییە کە لە لایەن [[سکایلەر پەیج]] بۆ [[کارتۆن نێتۆرک|کارتوون نێتوۆرک]] دروست کراوە. زنجیرەکە بە دەوری سەرکێشییەکانی کلارێنس و دوو باشترین ھاوڕێی، جێف و سوومۆ دەسووڕێتەوە. دروستکەری زنجیرەکە، سکایلەر پەیج، وێناکاری پێشووی ''[[کاتی سەرکێشی]]''، لە ٢٠١٢ لە [[ستۆدیۆکانی کارتوون نێتوۆرک]] وەک بەشێک لە پڕۆگرامی پەرەپێدانی کورتەکان پەرەی بە زنجیرەکە داوە. ئەڵقە تاقیکردنەوەیییەکە دوای بەرنامەی ''[[خەڵاتەکانی ھۆڵی کایە|خەڵاتەکانی ھۆڵی کایەی]]'' ٢٠١٤ لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٤ پەخش کرا. زنجیرەکە بە فەرمی لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٤ پەخش کرا، و لە لایەن نزیکەی ٢٫٣ ملیۆن بینەر بینرا. ئەڵقەی تاقیکردنەوەییی زنجیرەکە بۆ خەڵاتی ئێمیی ھونەرە داھێنەرەکان پاڵێورا. زنجیرەکە لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨ کۆتایی پێ ھات، لە سێ وەرز و ١٣٠ ئەڵقە پێک ھاتووە و ماوەی ھەر ئەڵقەیەک نزیکەی ١١ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Matheson|یەکەم=Whitney|سەردێڕ='Clarence': Preview Cartoon Network's fun new series|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/popcandy/2014/04/14/clarence-cartoon-network/7694977/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=USA TODAY|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://powerpuffgirls.cartoonnetwork.com/tv_shows/clarence/index.html}} * {{IMDb title|3061050}} * {{bcdb|Other_Studios/C/Cartoon_Network_Studios/Clarence/}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|کارتۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|Clarence (U.S. TV series)}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:پڕۆگرامە ڕەسەنەکانی کارتۆن نێتۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی منداڵ]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە قوتابخانە سەرەتاییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:زنجیرەکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی قوتابخانە سەرەتاییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەلایەن ستۆدیۆکانی کارتۆن نێتوۆرک]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان سەبارەت بە منداڵ]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 120w2vv8tclifyg2pdezo0ke9w8j1z2 0 234236 1697072 1407420 2026-10-29T19:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە) 1697072 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس | وڵات = [[عێراق]]، [[سووریا]]، [[تورکیا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] }} '''کلدانی''' یان '''کلدانی کاتۆلیک''' ناوی کۆمەڵگەیەکی [[مەسیحییەت|مەسیحی]] ئارامی و شوێنکەوتوانی کەنیسەی کاتۆلیکی کلدانییە کە لە مێژوودا سەر بە کەنیسەی ڕۆژھەڵات بووە.<ref name="BBC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7271828.stm|سەردێڕ=Who are the Chaldean Christians?|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٠٨|ئیش=[[BBC News]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> کلدانەکان، ھەرچەندە بە سووریی نەتەوەیی دادەنرێت، بەڵام بەھۆی مەزھەبەکانیانەوە جیاوازن لە شوێنکەوتوانی کەنیسەی سریانی ڕۆژھەڵات.<ref>Yasmeen Hanoosh. ''[https://books.google.com/books?id=FeeaDwAAQBAJ&pg=PA41 The Chaldeans: Politics and Identity in Iraq and the American Diaspora]''. Bloomsbury Publishing; 30 May 2019. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/978-1-78673-600-0|978-1-78673-600-0]]. pp. 41, 91 et passim.</ref><ref>Nadia Jones-Gailani. ''[https://books.google.com/books?id=_g78DwAAQBAJ&pg=PA50 Transnational Identity and Memory Making in the Lives of Iraqi Women]''. University of Toronto Press; 20 August 2020. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Taybet:BookSources/978-1-4875-0316-1|978-1-4875-0316-1]]. p. 50.</ref> لە بنەڕەتدا، کلدان و سریانی و نێستۆری/ئاشوورییەکان سەر بە نەتەوەی [[ئاشوورییەکان|ئارامین]]، کە باوەڕدارانی مۆنۆفیزیت [[ئاشوورییەکان|پێیان دەوترێت سریانی]]، شوێنکەوتوانی نێستۆریۆس پێیان دەوترێت نێستۆری یان [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]]، و ئەو نێستۆریانەی کە دواتر پەیوەندییان بە کەنیسەی کاسۆلیکییەوە کردووە پێیان دەوترێت کلدانی. ھەروەھا زۆربەی کیلتانییەکان لە پەراوێزی [[نەینەوا]] دەژیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kadir|یەکەم=Albayrak|ڕێکەوت=02.11.2020|سەردێڕ=TDV Islam Ansiklopedisi, Keldânîler Maddesi|ناونیشان=https://islamansiklopedisi.org.tr/keldaniler|ڕێکەوتی سەردان=02.11.2020|وێبگە=https://islamansiklopedisi.org.tr/keldaniler}}</ref> کلدان و سریانی لە دەستووری عێراق وەک نەتەوەی جیا ناسێنراون.<ref name="Constitution">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq's Constitution of 2005, article 125|ناونیشان=https://www.constituteproject.org/constitution/Iraq_2005.pdf?lang=en|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> دوای جیابوونەوە لە کەنیسەی ڕۆژھەڵات لە ساڵی ١٥٥٢ کۆمەڵێک لەو کەنیسەیییە بەرکەوتنیان لەگەڵ کەنیسەی کاسۆلیکیدا کەوت و لە ڕێگەی ئەم پەیوەندییەوە کۆمەڵگەی کاسۆلیکی سێلتیک لە سەرەوەی [[مێزۆپۆتامیا|میزۆپۆتامیا]] لە سەدەی ١٦ و ١٧ دامەزرا. کلدانەکان زیاتر لە باکووری [[عێراق]] و باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تورکیا]] و باکووری [[سووریا|سوریا]] دەژیان بەڵام بەھۆی زۆر ھۆکارەوە کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی ڕۆژاوا و ئەمڕۆ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[کەنەدا]] و [[مەکسیک]] و [[ئوسترالیا]] و [[سوێد|سوید]] و [[ئەڵمانیا]] دەژین. جگە لەوەش، کۆمەڵگەی کلدانەکان لە [[لوبنان]]، [[میسر]]، [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]، [[ئیسرائیل]]، [[ئوردن]]، [[ئێران]]، [[تورکیا]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/mesihi_amed/4179344.html|سەردێڕ=Mesihîyên Suryanî û Keldanî li Amedê Cejna Noel Pîroz Kir|دوایین=Farqîn|یەکەم=Xecîcan|ڕێکەوت=Meha Diwazde 26, 2017|ئیش=www.dengeamerika.com|ڕێکەوتی سەردان=02.20.2020}}</ref> و لە [[گورجستان|جۆرجیا]] ھەن. دوایین ھۆکارەکانی کۆچکردن بریتین لە گۆشەگیری نەتەوەیی و ئایینی و خراپی بارودۆخی ئابووری و نەبوونی ئاسایش لە دوای لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.dengeamerika.com/a/a-59-2009-07-27-voa3-89451677/1112613.html|سەردێڕ=Endama Demokrata Kongresa Amerîkî Anna Eshoo li ser paşeroja kêmanîyên olî li Iraqê axift|ڕێکەوت=Meha Heft 27, 2009|ئیش=www.dengeamerika.com|ڕێکەوتی سەردان=02.10.2020}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|وڵاتەکان|مەسیحییەت|مێژوو|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Chaldean Catholics}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئاسیا]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:مەسیحیەت]] [[پۆل:گرووپە ئەفسانییەکان]] 2d6qqxbrayj7r1dfzk4uwni0x9rw8yt 0 234336 1696924 1546297 2026-10-29T13:37:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1696924 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Creed_III_poster.png }} '''کرید ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Creed 3}}) فیلمێکی درامی و وەرزشی ئەمریکییە، لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دەرھێنان و ڕۆڵی سەرەکی مایکل بی جۆردن (لە یەکەم دەرھێنانیدا) لە سیناریۆیەکی نووسراوی کینان کوگلێر و زاکی بەیلینە. ئەم فیلمە درێژەی فیلمی کرید ٢ە، و بەشی سێیەمی زنجیرەی کریدە و نۆیەمین فیلمە لە زنجیرەی [[ڕۆکی (زنجیرە فیلم)|ڕۆکی]]. ئەندامانی دیکەی کاستەکە بریتین لە تێسا تۆمپسۆن، جۆناسان مەیجەرز، ود ھاریس، فلۆرییەن مۆنتینۆ و فیلیسیا ڕەشاد. ئەمە یەکەم فیلمە لە زنجیرەکەدا کە [[سیلڤستەر ستالۆن]] ڕۆڵی ڕۆکی بالبۆوای تێدا نەبێت، ھەرچەندە تا ئێستاش بەرھەمھێنەرە شانبەشانی دەرھێنەری فیلمی کرید (٢٠١٥) ڕایان کوگلەر. سێیەمین فیلمی کرید لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی ڕاگەیەندرا و لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا جۆردن بۆ دەرھێنان و ڕۆڵگێڕان دامەزرا. لە نێوان مانگەکانی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ و ئەیلوولی ٢٠٢٢، مەیجەر و ئەکتەرەکانی دیکە پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد و پشتڕاستکرایەوە کە ستاڵۆن کاستی نەکراوە. وێنەگرتنی سەرەکی لە کۆتایی مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٢ تا مانگی نیسان لە [[جۆرجیا (ویلایەت)|جۆرجیا]]، تامپا، فلۆریدا و [[لۆس ئانجلەس]]، کالیفۆرنیا ئەنجامدراوە. یەکەم فیلمە کە لەلایەن کۆمپانیای [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]] کە خاوەندارێتی کۆمپانیای [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆنە]] دابەش دەکرێت. چیرۆکەکەی: «ئەدۆنیس» ھەم لە ژیانی پیشەیی و ھەم لە ژیانی خێزانیدا سەرکەوتووە، بەڵام کاتێک ھاوڕێیەکی منداڵیی و یاریزانێکی بۆکسێنی پێشوو دەردەکەوێتەوە، ڕووبەڕووبوونەوەکە زیاتر دەبێت لە تەنھا شەڕێک. == ڕۆڵەکان == * مایکل بی جۆردن وەک ئەدۆنیس کرید * جۆناسان مەیجەرز وەک دۆم ئەندەرسۆن * تێسا تۆمپسۆن وەک بیانکا تایلۆر * ود ھاریس وەک تۆنی * فلۆرین مۆنتینۆ وەک ڤیکتۆر دراگۆ * فیلیسیا ڕەشاد وەک ماری ئان کرید == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ|وەرزش|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە قسەی ناشرین]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]] 4o2ep980xz2epefmkwzehymicuc9tgt 1697146 1696924 2026-10-29T21:19:47Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697146 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Creed_III_poster.png }} '''کرید ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Creed 3}}) فیلمێکی درامی و وەرزشی ئەمریکییە، لە ساڵی ٢٠٢٣ لە دەرھێنان و ڕۆڵی سەرەکی مایکل بی جۆردن (لە یەکەم دەرھێنانیدا) لە سیناریۆیەکی نووسراوی کینان کوگلێر و زاکی بەیلینە. ئەم فیلمە درێژەی فیلمی کرید ٢ە، و بەشی سێیەمی زنجیرەی کریدە و نۆیەمین فیلمە لە زنجیرەی [[ڕۆکی (زنجیرە فیلم)|ڕۆکی]]. ئەندامانی دیکەی کاستەکە بریتین لە تێسا تۆمپسۆن، جۆناسان مەیجەرز، ود ھاریس، فلۆرییەن مۆنتینۆ و فیلیسیا ڕەشاد. ئەمە یەکەم فیلمە لە زنجیرەکەدا کە [[سیلڤستەر ستالۆن]] ڕۆڵی ڕۆکی بالبۆوای تێدا نەبێت، ھەرچەندە تا ئێستاش بەرھەمھێنەرە شانبەشانی دەرھێنەری فیلمی کرید (٢٠١٥) ڕایان کوگلەر. سێیەمین فیلمی کرید لە مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩ بە فەرمی ڕاگەیەندرا و لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠دا جۆردن بۆ دەرھێنان و ڕۆڵگێڕان دامەزرا. لە نێوان مانگەکانی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ و ئەیلوولی ٢٠٢٢، مەیجەر و ئەکتەرەکانی دیکە پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد و پشتڕاستکرایەوە کە ستاڵۆن کاستی نەکراوە. وێنەگرتنی سەرەکی لە کۆتایی مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٢ تا مانگی نیسان لە [[جۆرجیا (ویلایەت)|جۆرجیا]]، تامپا، فلۆریدا و [[لۆس ئانجلەس]]، کالیفۆرنیا ئەنجامدراوە. یەکەم فیلمە کە لەلایەن کۆمپانیای [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر]] کە خاوەندارێتی کۆمپانیای [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆنە]] دابەش دەکرێت. چیرۆکەکەی: «ئەدۆنیس» ھەم لە ژیانی پیشەیی و ھەم لە ژیانی خێزانیدا سەرکەوتووە، بەڵام کاتێک ھاوڕێیەکی منداڵیی و یاریزانێکی بۆکسێنی پێشوو دەردەکەوێتەوە، ڕووبەڕووبوونەوەکە زیاتر دەبێت لە تەنھا شەڕێک. == ڕۆڵەکان == * مایکل بی جۆردن وەک ئەدۆنیس کرید * جۆناسان مەیجەرز وەک دۆم ئەندەرسۆن * تێسا تۆمپسۆن وەک بیانکا تایلۆر * ود ھاریس وەک تۆنی * فلۆرین مۆنتینۆ وەک ڤیکتۆر دراگۆ * فیلیسیا ڕەشاد وەک ماری ئان کرید == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ|وەرزش|کۆمەڵگا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەتلەنتا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە قسەی ناشرین]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تەندروستیی دەروونی]] [[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] m937whqq9jqi120asmm5nxvjmgdqyzx 0 234737 1696932 1534037 2026-10-29T13:39:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1696932 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox astronaut|name=کریس ھادفیڵد|image=Chris Hadfield 2011.jpg|caption=کریس لە تەممووزی ٢٠١١|type=ئەستێرەگەڕی [[دەزگای بۆشاییی کەنەدا]]|birth_name=کریس ئۆستن ھادفیڵد|birth_date={{ڕۆژی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٥٩|٨|٢٩}}|birth_place=[[سارنیا]]، [[ئۆنتاریۆ]]، کەنەدا|status=خانەنشین|alma_mater={{unbulleted list|[[کۆلێژی سەربازیی ڕۆیال ڕۆدز]]|[[زانکۆی سەربازی پاشایی لە کەنەدا| کۆلێژی سەربازیی شاھانەی کەنەدا]] ([[بەکالۆریۆسی ئەندازیاری]])|[[زانکۆی واتەرلوو]] ([[ماستەری ئەندازیاری]])|[[زانکۆی تێنێسی]] ([[ماستەری زانست]])}}|occupation={{hlist|[[فڕۆکەوانی تاقیکردنەوەیی]]|مۆسیقاژەن}}|awards={{plainlist| * نیشانی کەنەدا (٢٠١٤) * مەدالیای جووبڵیی ئەڵماسی (٢٠١٢) * مەدالیای ڕاژەی ئاوارتەی ناسا (٢٠٠٢) * مەدالیای جووبڵیی زێڕین (٢٠٠٢) * خەڵاتی ڤانیێر (٢٠٠١) * نیشانی ئۆنتاریۆ (١٩٩٦) }}|selection=گرووپی سی ئێس ئەیی ١٩٩٢|space_time=١٦٦ ڕۆژ|evas=٢|eva_time=١٤ سەعات ٥٣ دەقە و ٣٨ چرکە|missions=[[ئێس تی ئێس-٧٤]]، [[ئێس تی ئێس-١٠٠]]، [[سۆیوز تی ئێم ئەی-٠٧ ئێم]] ([[ئێکسپیدیشن ٣٤]]/[[ئێکسپیدیشن ٣٥|٣٥]])|insignia=[[File:Sts-74-patch.png|40px]] [[File:STS-100 patch.svg|40px]] [[File:ISS Expedition 34 Patch.svg|40px]] [[File:ISS Expedition 35 Patch.svg|40px]]|retirement=٣ی تەممووزی ٢٠١٣|website={{URL|https://chrishadfield.ca}}|module={{Infobox military person |embed = yes |embed_title = Military career | allegiance = {{flag|Canada}} | branch = {{Air force|کەنەدا|name=فەرمانداری ئاسمانی}} | rank = [[File:Canadian Air Command (1984-2014) OF-5.svg|20px|link=Colonel (Canada)|Four gold stripes on a blue background signify the rank of colonel]] [[کۆلۆنێل (کەنەدا)|کۆلۆنێل]] | serviceyears = ١٩٧٨–٢٠٠٣ }}}} '''کریس ئۆستن ھادفیڵد''' ({{بە ئینگلیزی|Chris Austin Hadfield}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی ئابی ١٩٥٩) [[ئەستێرەگەڕ|ئەستێرەگەڕی]] خانەنشین، [[ئەندازیار]]، [[فڕۆکەوانی شەڕکەر]]، و [[مۆسیقاژەن|مۆسیقاژەنێکی]] کەنەدییە. یەکەم کەنەدی بوو کە [[چالاکیی لەدەرپێڕاگوێزی]] لە [[بۆشاییی دەرەکی]] ئەنجام دا، کاری ھەڵفڕینی بۆ دوو ئەرکی [[مەکۆی بۆشایی]] کردووە و ھەروەھا وەک فەرماندەری [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]] (ISS) کاری کردووە. پێش ئەوەی وەک ئەستێرەگەڕ کار بکات، بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ لە [[ھێزە چەکدارەکانی کەنەدا]] وەک فڕۆکەوانی شەڕکەری فەرمانداری ئاسمانی کاری کردووە. == ژیانی تایبەتی == کریس لە [[سارنیا]]، [[ئۆنتاریۆ]] لە دایک بووە. دایک و باوکی ڕۆجەر و ئێلەنۆر ھادفیڵدن کە لە [[میڵتن، ئۆنتاریۆ]] دەژین. کریس لە کێڵگەیەکی گەنمەشامی لە [[ئۆنتاریۆی باشوور]] گەورە بووە. ئەندامی کۆمەڵەیەکی پێشڕەوایەتی بوو کە لە گۆڕەپانەکانی میڵتن کۆ دەبوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Hadfield|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=@Cmdr_Hadfield|ناونیشان=https://twitter.com/cmdr_hadfield/status/338405385679536128|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Twitter}}</ref> لە مناڵییەوە حەزی لە [[فڕۆکەوانی|فڕین]] بووە و لە تەمەنی نۆ ساڵیدا حەزی لە بوون بە ئەستێرەگەڕ کردووە، دوای ئەوەی نیشتنەوە لەسەر مانگی [[ئەپۆلۆ ١١|ئەپۆلۆ ١١ی]] لە تەلەڤیزیۆن بینی.<ref name="CBCNews-2012.12.07">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2012/12/05/f-chris-hadfield-international-space-station.html|سەردێڕ=Chris Hadfield ready for 'surreal' space station odyssey|دوایین=Davison|یەکەم=Janet|ئیش=[[CBC News]]|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref name="Hadfield">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hadfield|یەکەم=Chris|ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9780316253017/page/2|سەردێڕ=An Astronaut's Guide to Life on Earth: What Going to Space Taught Me About Ingenuity, Determination, and Being Prepared for Anything|بڵاوکەرەوە=[[Little, Brown and Company]]|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٢٥٣٠١-٧|شوێن=New York City|پەڕەکان=[https://archive.org/details/isbn_٩٧٨٠٣١٦٢٥٣٠١٧/page/٢ ٢–٦]|lccn=2013943519}}</ref> ھاوسەرگیریی لەگەڵ کچەھاوڕێی قۆناغی ئامادەیی، ھێلین کردووە، سێ مناڵیان ھەیە: کایڵ، ئیڤان و کریستین ھادفیڵد.<ref name="Hadfield 2">''An Astronaut's Guide to Life on Earth'' (Hadfield), pp. 7–10, 289.</ref> کریس پێش ئەوەی ببێتە [[فڕۆکەوانی تاقیکردنەوەیی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Agency|یەکەم=Canadian Space|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Astronaut Chris Hadfield's biography|ناونیشان=https://www.asc-csa.gc.ca/eng/astronauts/canadian/former/bio-chris-hadfield.asp|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Canadian Space Agency}}</ref> لە ناوچەی بەفرەخلیسکێی گلێن ئیدن ڕاھێنەری بەفرەخلیسکێ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Hadfield personal Twitter Account|ناونیشان=https://twitter.com/Cmdr_Hadfield/status/296990268769566721|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Chris Hadfield|کریس ھادفیڵد}} * {{وێبگەی فەرمی|http://chrishadfield.ca/}} * {{C-SPAN|96994}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شەڕ|کەنەدا|فڕین|گەردوون|مێژوو|زانست|کۆمەڵگا|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:گیتارژەنانی کەنەدی]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە کەنەدییەکان]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:خەڵکی میڵتن، ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:خەڵکی سارنیا]] [[پۆل:فەرماندەرانی وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی]] j7qrrmbbi3miigxyszuiyqgvuhkt4ap 0 234971 1697178 1394017 2026-10-29T22:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697178 wikitext text/x-wiki {{ Databox | item = Q465930}} '''کلەودیوس جەیمز ڕیچ''' ({{بە ئینگلیزی|Claudius James Rich}}) (٢٨ی ئازاری ١٧٨٧ - ٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٢١)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rich, Claudius James (1786/7–1821), traveller and collector of manuscripts and antiquities|ناونیشان=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-23483;jsessionid=1ADC875D26F265C5A91CD5B4B0F883D4|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Oxford Dictionary of National Biography|زمان=en|doi=10.1093/ref:odnb/23483}}</ref> نووسەر، زانای بواری شوێنەوارناسی و گەشتیاری بەریتانی بووە. ئەو لە ئاخرەکانی عومریدا لە ساڵی ١٨٢٠دا سەفەرێکی بۆ کوردستان کردووە و لە [[باشووری کوردستان]]ەوە چووە بۆ [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و دوای ئەوە کتێبە بەناوبانگەکەی گێڕانەوەی مانەوە لە کوردستانی<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Rich, C. J (2014). Narrative of a Residence in Koordistan, and on the Site of Ancient Nineveh, Cambridge University Press.}}</ref> نووسیوە کە سەفەرنامەیەکە کە بە وردی باسی شوێنەوارەکان و فەرھەنگی کورد دەکات. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Claudius James Rich}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردناسەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٢١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٧]] [[پۆل:شوێنەوارناسانی ئینگلیز]] [[پۆل:چاندی ئێزیدی]] 8s68jai21rhabburx5z1dyep3nuocav 0 235119 1697442 1666620 2026-10-30T10:58:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697442 wikitext text/x-wiki {{Short description|1861 novel by Fyodor Dostoevsky}} {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{more citations needed|date=March 2018}} }} {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = سووک و ڕسواکان | title_orig = Униженные и оскорблённые (Unizhennye i oskorblyonnye) | translator = [[ئیگنات ئاڤسێی]] | image = [[پەڕگە:Humiliated_and_Insulted_illustration_by_Nikolay_Karazin_(1893).jpg|220x440px|وێنۆک|وێنەکێشان بۆ ڕۆمانی «سووک و ڕسواکان» لە لایەن نیکۆلای کارازین (١٨٩٣)]] | caption = | author = [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] | cover_artist = | country = [[ڕووسیا]] | language = [[ڕووسی]] | series = | genre = [[ڕۆمان]] | publisher = | release_date = ١٨٦١ | media_type = چاپ (بە بەرگی ڕەق و کاغەز) | pages = ٤٥٠ لاپەڕە (چاپی کاغەز) | isbn = 978-1-84749-045-2 |isbn_note= (Oneworld Classics paperback){{ISBN|0-89875-104-7}} (paperback edition) | congress= PG3326 .U5 2008 | oclc= 181069446 | preceded_by = | followed_by = }} '''سووک و ڕسواکان''' ڕۆمانێکی نووسەری ڕووسی [[فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی|فیۆدۆر دۆستۆیڤسکییە]] کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٨٦١ بڵاوکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=1231&display_set=eng |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170823204757/http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=1231&display_set=eng |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١٧ |url-status=dead}}</ref> == ڕۆمانەکە == ئەم ڕۆمانە لە کۆڵانەکانی شاری سانت پترسبۆرگەوە دەست پێدەکات، کە «ئیڤان پترۆڤیچ» بەدوای پیرە پیاوێکدا دەگەڕێت بۆ ئەوەی یارمەتی بدات، لەوێ دوای مردنی پیرەمێردەکە بۆی دەردەکەوێت کە بە ڕەچەڵەک ئینگلیزییە، سمیس کە لە ئەپارتمانێکی شێداردا دەژی و نەوەیەکی ھەیە کە لە گەنجیدا ھەموو جۆرە نەھامەتییەکی چەشتووە، پاشان گێڕەرەوە دەگەڕێتەوە «ئیڤان پترۆڤیچ» لە مێژوودا باس لەوە دەکات کە چۆن لەگەڵ خێزانی «نیکۆلای ئەخمینێڤ» لە گوندەکەیان بەناوی ئەخمینیڤکا لەگەڵ ھاوسەرەکەی «ئانا ئەندرێڤنا» و کچەکەی بەناوی «ناتاشا» کە ئیڤان پڕ بە دڵ خۆشی دەویست، و چۆن شازادە «ڤالکۆڤسکی» ھاتە لایان و داوای لە ئەخمینێڤی پیر کرد گوندەکەی بەڕێوەببات. لەوێدا دوای دە ساڵ شازادە فێڵیان لێدەکات و بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەخمێنێڤ پارەی ئەو دەدزێت و کچەکەی ناتاشا کوڕەکەی (کوڕی شازادە) ئەلیۆشا (شازادە ئەلێکسی) ڕاکێشاوە، کە بەھۆی گەمژەییەکەی وەک منداڵ ڕەفتار دەکات، لەم ماوەیەدا ئیڤان بۆ تەواوکردنی خوێندن لە سەنت پترسبۆرگ بووە، دوای ئەوە ئاخمێنێڤ لەگەڵ خێزانەکەی دەچێتە سەنت پترسبۆرگ بەھۆی ئەو داوایەی کە شازادە ڤالکۆڤسکی لە دژی تۆماری کردووە. لەم ماوەیەدا ناتاشا بڕیار دەدات لەگەڵ ئەلیۆشا ڕابکات و لە ئەپارتمانێکدا لە گەڕەکێک لە گەڕەکەکانی سەنت پترسبۆرگ بژی. و باوکی بڕیار دەدات لێی بێبەری بێت. لەم نێوەندەدا ئیڤان «ئیلێنا» کە نەوەی سمیسی پیر بوو بەخێوی دەکات. پاشان شازادە ڤالکۆڤسکی ڕێگری دەکات لە ئەنجامدانی ھاوسەرگیری نێوان ناتاشا و ئەلیۆشا، بۆیە شازادەیەکی دەوڵەمەند بەناوی کاترینا بە ئەلیۆشا دەناسێنێت، ئەلیۆشا شەیدای کاترینا دەبێت و بڕیار دەدات ناتاشا جێبھێڵێت. ھەر لەو قۆناغەدا «ئەخمێنێڤ» ئیلێنا وەک کچی خۆی بەخێوی دەکات، بۆیە کچەکە چیرۆکی ژیانی بۆ دەگێڕێتەوە کە چۆن دایکی لەگەڵ شازادە ڤالکۆڤسکی لە دەستی باوکی (سمیس) ھەڵاتووە دوای ئەوەی ھەموو پارەی باوکی بردووە، و وازی لە خۆی و ئەو ھێناوە. دڵی پیرەمێرد ئەخمێنێڤ نەرم دەبێت بۆ کچەکە و لێی خۆش دەبێت. لە کۆتاییدا ئیلێنا بەھۆی نەخۆشییەوە دەمرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ڕۆمان|کتێب|وێژە|ڕۆمانەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humiliated and Insulted}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی فیۆدۆر دۆستۆیەڤسکی]] tuovfiwoqeuc89ijpqffus3jpbs2qya 0 235990 1696919 1407371 2026-10-29T13:37:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە) 1696919 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=یۆنانی|name=کۆۆنۆس|god_of=خوداوەندی بەهەشت<!--please do not add 'Time' as that refers to Chronos, which is a different figure as per disambig and name / comp-mythology section-->|member_of=[[تایتانەکان]]|image=Saturnus fig274.png|alt=|caption=|script_name=یۆنانی دێرین|script=Κρόνος|abode={{Unbulleted list|[[چیای ئۆتریس]] {{Small|(پێشتر)}}|[[تارتوس]]}}|planet=[[کەیوان]]|day=[[شەممە]] (''هێمێرا کرۆنۆ'')|weapon=داس|battles=[[تیتانۆماکی]]|animals=[[مار]]|symbol=[[دانەوێڵە]], [[داس]], [[مەڵەغان]]|consort=[[Rhea (mythology)|Rhea]]|parents=[[Uranus (mythology)|ورانوس]] and [[گایا]]|siblings={{Collapsible list |title =[[Titans]] |bullets = on |[[Crius]] |[[Coeus]] |[[Dione (Titaness)|Dione]] |[[Hyperion (mythology)|Hyperion]] |[[Iapetus (mythology)|Iapetus]] |[[Oceanus]] |[[Mnemosyne]] |[[Phoebe (Titaness)|Phoebe]] |[[Rhea (mythology)|Rhea]] |[[Tethys (mythology)|Tethys]] |[[Theia]] |[[Themis]] }} {{Collapsible list |title=[[Hecatoncheires]] |bullets = on |Briareos |Cottus |Gyges }} {{Collapsible list |title=[[Cyclopes]] |bullets = on |[[Arges (Cyclops)|Arges]] |Brontes |Steropes }} {{Collapsible list |title= Other siblings |bullets = on |[[Giants (Greek mythology)|Gigantes]] |[[Erinyes]] |[[Meliae]] }} {{Collapsible list |title = Half-siblings |bullets = on |[[Aphrodite]] |[[Eurybia (mythology)|Eurybia]] |[[Ceto]] |[[Nereus]] |[[Phorcys]] |[[Pontus (mythology)|Pontus]] |[[Python (mythology)|Python]] |[[Thaumas]] |[[Typhon]] |[[Uranus (mythology)|Uranus]] }}|offspring=[[Hestia]], [[Hades]], [[Demeter]], [[Poseidon]], [[Hera]], [[Zeus]], [[Chiron]], [[Typhon]], [[Corybantes]]|predecessor=[[Uranus (mythology)|ورانس]]|successor=[[زیووس]]|Roman_equivalent=[[Saturn (mythology)|کەیوان]]|Slavic_equivalent=Rod, Рід, Род|equivalent1_type=[[Egyptian mythology|میسڕی]]|equivalent1=[[Geb]]|equivalent2_type=میزۆپۆتامیا|equivalent2=[[Ninurta]],<ref name="dayinthelifeof">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=isvD-OsZzgkC&q=kronos|سەردێڕ=A Day in the Life of God (Paperback bw 5th Ed)|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٥-٢٤١٩٤-٤|دوایین=Iroku|یەکەم=Osita N.|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Lulu.com|پەڕە=٧٩|وتەگێڕانەوە=In his capacity as a farmer-god, the Greeks equated Ninurta with their harvest-god Kronos, whom the Romans in turn identified with their fertility-god Saturn.}}</ref> [[Enlil]]<ref>M.L. West, ''Hesiod Theogony'' (1966:18-31); G.S. Kirk, ''Myth: Its Meaning and Function in Ancient and Other Cultures'' –Berkeley and Los Angeles, 1970:214-20. (Through equation of Enlil with the Hittite [[Kumarbi]]).</ref>}} '''''کرۆنۆس''''' ({{بە ئینگلیزی|Cronus}}) لە ئایین و [[میتۆلۆژیای یۆنانی]]، پێشەنگ و بچووکترین نەوەی یەکەمی تایتانیکەکان بوو، نەوەی خودایی گایای سەرەتایی (دایکی زەوی) و ئۆرانۆس (باوکی ئەسمان). باوکی بەزاند و لە سەردەمی زێڕینی ئەفسانەییدا حوکمڕانی کرد، تالەلایەن [[زیووس]]ی کوڕی خۆیەوە بەزێندرا و لە تارتاروس زیندانی کرا؛ بەڵام بە گوێرەی [[ئەفلاتوون]] خوداوەندەکانی فۆرسیس و کرۆنۆسو ڕیا منداڵە گەورەکانی ئۆشنۆس و تێتیس بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=[[Plato]]|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Tim.+40e&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0180|سەردێڕ=Timaeus|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press; William Heinemann Ltd.|ساڵ=١٩٢٥|شوێن=Cambridge, MA; London, UK|لە=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Tim.+40e&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0180 40e]|translator=Lamb, W.R.M.|orig-year={{circa|360&nbsp;BC}}|via=Perseus, [[Tufts University]]}}''See also ''Wikipedia'' article'': [[Timaeus (dialogue)|Timaeus]].</ref> کرۆنۆس بەزۆری بە چەقۆ، [[مەڵەغان]] یان [[داس]] دیاری دەکرا، کە ئەو ئامێرە بوو کە بەکاری دەھێنا بۆ خەساندن و دەرکردنیئۆرانۆس، باوکی لە [[ئەتینا]]ی پایتەخت، لە دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی ئەتیک لە ھێکاتۆمبایۆن، فێستیڤاڵێک بە ناوی کرۆنیا بۆ ڕێزلێنانلە کرۆنۆس بەڕێوەچوو بۆ ئاھەنگگێڕان بە بۆنەی دروێنەکردن، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە، لە ئەنجامی پەیوەندییەکەی لەگەڵ سەردەمی زێڕینی فەزیلەتدار، کرۆنۆس بەردەوام بوو لە سەرۆکایەتیکردن وەک ئا پاترۆنی دروێنە. ھەروەھا کرۆنۆس لە [[سەردەمی دێرین|سەردەمی دێریندا]] لەگەڵ خوداوەندی ڕۆمانی زوحەلدا ناسێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب|چاند}} {{پۆلی کۆمنز|Kronos}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} g1wqg3tegd38elibgfqehby2k67hpww 1697093 1696919 2026-10-29T20:05:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697093 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|type=یۆنانی|name=کۆۆنۆس|god_of=خوداوەندی بەهەشت<!--please do not add 'Time' as that refers to Chronos, which is a different figure as per disambig and name / comp-mythology section-->|member_of=[[تایتانەکان]]|image=Saturnus fig274.png|alt=|caption=|script_name=یۆنانی دێرین|script=Κρόνος|abode={{Unbulleted list|[[چیای ئۆتریس]] {{Small|(پێشتر)}}|[[تارتوس]]}}|planet=[[کەیوان]]|day=[[شەممە]] (''هێمێرا کرۆنۆ'')|weapon=داس|battles=[[تیتانۆماکی]]|animals=[[مار]]|symbol=[[دانەوێڵە]], [[داس]], [[مەڵەغان]]|consort=[[Rhea (mythology)|Rhea]]|parents=[[Uranus (mythology)|ورانوس]] and [[گایا]]|siblings={{Collapsible list |title =[[Titans]] |bullets = on |[[Crius]] |[[Coeus]] |[[Dione (Titaness)|Dione]] |[[Hyperion (mythology)|Hyperion]] |[[Iapetus (mythology)|Iapetus]] |[[Oceanus]] |[[Mnemosyne]] |[[Phoebe (Titaness)|Phoebe]] |[[Rhea (mythology)|Rhea]] |[[Tethys (mythology)|Tethys]] |[[Theia]] |[[Themis]] }} {{Collapsible list |title=[[Hecatoncheires]] |bullets = on |Briareos |Cottus |Gyges }} {{Collapsible list |title=[[Cyclopes]] |bullets = on |[[Arges (Cyclops)|Arges]] |Brontes |Steropes }} {{Collapsible list |title= Other siblings |bullets = on |[[Giants (Greek mythology)|Gigantes]] |[[Erinyes]] |[[Meliae]] }} {{Collapsible list |title = Half-siblings |bullets = on |[[Aphrodite]] |[[Eurybia (mythology)|Eurybia]] |[[Ceto]] |[[Nereus]] |[[Phorcys]] |[[Pontus (mythology)|Pontus]] |[[Python (mythology)|Python]] |[[Thaumas]] |[[Typhon]] |[[Uranus (mythology)|Uranus]] }}|offspring=[[Hestia]], [[Hades]], [[Demeter]], [[Poseidon]], [[Hera]], [[Zeus]], [[Chiron]], [[Typhon]], [[Corybantes]]|predecessor=[[Uranus (mythology)|ورانس]]|successor=[[زیووس]]|Roman_equivalent=[[Saturn (mythology)|کەیوان]]|Slavic_equivalent=Rod, Рід, Род|equivalent1_type=[[Egyptian mythology|میسڕی]]|equivalent1=[[Geb]]|equivalent2_type=میزۆپۆتامیا|equivalent2=[[Ninurta]],<ref name="dayinthelifeof">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=isvD-OsZzgkC&q=kronos|سەردێڕ=A Day in the Life of God (Paperback bw 5th Ed)|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٥-٢٤١٩٤-٤|دوایین=Iroku|یەکەم=Osita N.|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Lulu.com|پەڕە=٧٩|وتەگێڕانەوە=In his capacity as a farmer-god, the Greeks equated Ninurta with their harvest-god Kronos, whom the Romans in turn identified with their fertility-god Saturn.}}</ref> [[Enlil]]<ref>M.L. West, ''Hesiod Theogony'' (1966:18-31); G.S. Kirk, ''Myth: Its Meaning and Function in Ancient and Other Cultures'' –Berkeley and Los Angeles, 1970:214-20. (Through equation of Enlil with the Hittite [[Kumarbi]]).</ref>}} '''''کرۆنۆس''''' ({{بە ئینگلیزی|Cronus}}) لە ئایین و [[میتۆلۆژیای یۆنانی]]، پێشەنگ و بچووکترین نەوەی یەکەمی تایتانیکەکان بوو، نەوەی خودایی گایای سەرەتایی (دایکی زەوی) و ئۆرانۆس (باوکی ئەسمان). باوکی بەزاند و لە سەردەمی زێڕینی ئەفسانەییدا حوکمڕانی کرد، تالەلایەن [[زیووس]]ی کوڕی خۆیەوە بەزێندرا و لە تارتاروس زیندانی کرا؛ بەڵام بە گوێرەی [[ئەفلاتوون]] خوداوەندەکانی فۆرسیس و کرۆنۆسو ڕیا منداڵە گەورەکانی ئۆشنۆس و تێتیس بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=[[Plato]]|ناونیشان=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Tim.+40e&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0180|سەردێڕ=Timaeus|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press; William Heinemann Ltd.|ساڵ=١٩٢٥|شوێن=Cambridge, MA; London, UK|لە=[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Tim.+40e&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0180 40e]|translator=Lamb, W.R.M.|orig-year={{circa|360&nbsp;BC}}|via=Perseus, [[Tufts University]]}}''See also ''Wikipedia'' article'': [[Timaeus (dialogue)|Timaeus]].</ref> کرۆنۆس بەزۆری بە چەقۆ، [[مەڵەغان]] یان [[داس]] دیاری دەکرا، کە ئەو ئامێرە بوو کە بەکاری دەھێنا بۆ خەساندن و دەرکردنیئۆرانۆس، باوکی لە [[ئەتینا]]ی پایتەخت، لە دوازدەھەمین ڕۆژی مانگی ئەتیک لە ھێکاتۆمبایۆن، فێستیڤاڵێک بە ناوی کرۆنیا بۆ ڕێزلێنانلە کرۆنۆس بەڕێوەچوو بۆ ئاھەنگگێڕان بە بۆنەی دروێنەکردن، ئەمەش ئەوە پیشان دەدات کە، لە ئەنجامی پەیوەندییەکەی لەگەڵ سەردەمی زێڕینی فەزیلەتدار، کرۆنۆس بەردەوام بوو لە سەرۆکایەتیکردن وەک ئا پاترۆنی دروێنە. ھەروەھا کرۆنۆس لە [[سەردەمی دێرین|سەردەمی دێریندا]] لەگەڵ خوداوەندی ڕۆمانی زوحەلدا ناسێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب|چاند}} {{پۆلی کۆمنز|Kronos}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} bnjoydtz5s98b1uugw16zhxfrrr9xid 0 236020 1696965 1546312 2026-10-29T16:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696965 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریستۆڤەر لی''' ({{بە ئینگلیزی|Christopher Lee}}) ئەکتەرێکی [[ئینگلتەرا|ئینگلیزییە]]، لە [[٢٧ی ئایار]]ی [[١٩٢٢]] لەدایک بووە، لە [[٧ی حوزەیران]]ی [[٢٠١٥]] بەھۆی کێشەی دڵەوە لە [[لەندەن]] کۆچی دوایی کردووە، ئەمەش دوای چەند ڕۆژێک لە ئاھەنگی نەوەد و سێ ساڵەی لەدایکبوونی. بە یەکێک لە گرنگترین ئەکتەرەکانی مێژووی سینەما دادەنرێت و زۆرترین نوێنەرایەتی و بەشداری لە فیلمەکاندا کردووە، بەو پێیەی لە نزیکەی ٢٢٥ فیلم و ٧٠ زنجیرە و ١٦ یاری ڤیدیۆیی ڕۆڵی گێڕاوە، لە ماوەی نێوان ساڵانی [[١٩٤٦]] بۆ ٢٠١٥. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|کایەی ڤیدیۆیی|ھونەرەکان|کۆمەڵگا|مێژوو|ژیاننامە|ئەورووپا|چاند|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Lee}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]] [[پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] pv21q9e5kci6tmajh9xoq06sn7r0mg0 1697003 1696965 2026-10-29T17:02:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1697003 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریستۆڤەر لی''' ({{بە ئینگلیزی|Christopher Lee}}) ئەکتەرێکی [[ئینگلتەرا|ئینگلیزییە]]، لە [[٢٧ی ئایار]]ی [[١٩٢٢]] لەدایک بووە، لە [[٧ی حوزەیران]]ی [[٢٠١٥]] بەھۆی کێشەی دڵەوە لە [[لەندەن]] کۆچی دوایی کردووە، ئەمەش دوای چەند ڕۆژێک لە ئاھەنگی نەوەد و سێ ساڵەی لەدایکبوونی. بە یەکێک لە گرنگترین ئەکتەرەکانی مێژووی سینەما دادەنرێت و زۆرترین نوێنەرایەتی و بەشداری لە فیلمەکاندا کردووە، بەو پێیەی لە نزیکەی ٢٢٥ فیلم و ٧٠ زنجیرە و ١٦ یاری ڤیدیۆیی ڕۆڵی گێڕاوە، لە ماوەی نێوان ساڵانی [[١٩٤٦]] بۆ ٢٠١٥. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|کایەی ڤیدیۆیی|ھونەرەکان|کۆمەڵگا|مێژوو|ژیاننامە|ئەورووپا|چاند|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن|شانۆ|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Lee}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ھونەر و وێژە بە پلەی ئەفسەر (فەڕەنسا)]] [[پۆل:ھەڵگرانی نیشانی ئیمپراتۆریەتی بەڕیتانی بە پلەی فەرماندە]] [[پۆل:ئەنگلیکانەکانی ئینگلیز]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە تاراوگەنشینە ئینگلیزەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] hjsyarkxqt1uip74skmvh8ym71y02xc 0 236021 1696970 1415188 2026-10-29T16:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696970 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستۆڤەر''' {{بە ئینگلیزی|Christopher, Illinois}} دەکەوێتە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[شار|لە]] [[ئیلینۆی|ویلایەتی ئیلینۆیس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن كريستوفر على موقع musicbrainz.org|ناونیشان=https://musicbrainz.org/area/0e30d0d8-c415-4441-977b-8a0eae988f4a|بڵاوکەرەوە=musicbrainz.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن كريستوفر على موقع geonames.org|ناونیشان=https://www.geonames.org/4235804/christopher.html|بڵاوکەرەوە=geonames.org}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی بە ٢٣٨٢ کەس مەزەندە دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئابووری|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەشوھەوا}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher, Illinois}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی ئیلینۆی]] bqrtl62ky6skuue4ambdfyc3bcx9z6z 0 236526 1697198 1682934 2026-10-29T23:29:06Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697198 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ناوەندی باربیکان''' ({{بە ئینگلیزی|Barbican Centre}}) ناوەندێکی ھونەری نمایشییە لە ئیستێت باربیکان لە شاری لەندەن و گەورەترین ناوەندە لە جۆری خۆی لە ئەورووپا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="About Barbican", from the Barbican's website|ناونیشان=http://www.barbican.org.uk/about-barbican|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071005171345/http://www.barbican.org.uk/about-barbican|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٠٧}}</ref> ناوەندەکە میوانداری کۆنسێرتەکانی مۆسیقای کلاسیک و ھاوچەرخ، نمایشی شانۆ، نمایشکردنی فیلم و پێشانگای ھونەری دەکات. ھەروەھا کتێبخانە و سێ چێشتخانەی تێدایە. سەنتەری باربیکان ئەندامی تۆڕی ناوچە کولتوورییە جیھانییەکانە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆمەڵگا|ئابووری|شانشینی یەکگرتوو|نژیاروانی|لەندەن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Barbican Arts Centre}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} 54lc26059dpzcbm0gaj0g56u3j823no 0 236632 1696923 1685334 2026-10-29T13:37:44Z Amherst99 3369 /* */ 1696923 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''وەرزشی بەکۆمەڵ''' ({{بە ئینگلیزی|team sport}}) ھەر [[وەرزش|وەرزشێک]] دەگرێتەوە کە کۆمەڵێک کەس لە تیپێک پێکھاتبێتن و پێکەوە بۆ بەرنگاربوونەوە و سەرکەوتن کار بکەن. ئەمەش دەتوانرێت بە کۆمەڵێک شێوە ئەنجام بدرێت وەک لە گۆڵکردن لە تیپی بەرامبەر وەرزشی تۆپی پێدا. ئەندامانی تیم ئامانج دادەنێن، بڕیار دەدەن، پەیوەندی دەکەن، ناکۆکی بەڕێوەدەبەن و کێشەکان لە کەشێکی پشتیوانی و متمانەپێکراودا چارەسەر دەکەن بۆ ئەوەی ئامانجەکانیان بەدیبھێنن. بۆ نموونە وەرزشەکان بریتین لە [[تۆپی سەبەتە|تۆپی]] [[بالە|باسکە]] و [[ڕەگبی|بالە و ڕەگبی]] و ئاوپۆلۆ و [[تۆپی دەست]] و لاکرۆس و [[کریکێت]] و [[بەیسبۆڵ|بیسبۆڵ]] و جۆرە جیاوازەکانی تۆپی پێ و ھۆکی. وەرزشی تیمی پێویستی بە ھەماھەنگی ناوخۆیی ھەیە لە نێوان ئەندامانی تیمدا بۆ ئەوەی سەرکەوتن بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bouthier|یەکەم=Daniel|دوایین٢=Godbout|یەکەم٢=Paul|دوایین٣=Gréhaigne|یەکەم٣=Jean-Francis|ڕێکەوت=١٩٩٧|سەردێڕ=Performance Assessment in Team Sports|ناونیشان=https://journals.humankinetics.com/view/journals/jtpe/16/4/article-p500.xml|journal=Journal of Teaching in Physical Education|بەرگ=١٦|issue=4|پەڕەکان=٥٠٠–٥١٦|doi=10.1123/jtpe.16.4.500|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|ئۆڵۆمپیاد|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Team sports}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:تیمە وەرزشیەکان]] lnkbtlayxcj32dlikbc5v1gapi34m1t 0 236641 1697099 1696843 2026-10-29T20:07:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1697099 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە =N.Y. Children's Colony 04108v.jpg }} '''کتێبی کۆمیکی ئەمریکی''' گۆڤارێکی تەنکە و سەرچاوەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایە]] و بە تێکڕا ٣٢ لاپەڕەیە و [[کۆمیک]] لەخۆدەگرێت. لە کاتێکدا ئەم فۆرمە لە ساڵی ١٩٣٣ سەریهەڵدا، [[کتێبی کۆمیک|کتێبە کۆمیکییەکانی]] ئەمریکا بۆ یەکەمجار ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا دوای بڵاوکردنەوەی کتێبی ''ئەکشن کۆمیکس'' لە ساڵی ١٩٣٨ کە یەکەم دەرکەوتنی پاڵەوانی [[سووپەرھیرۆ|سەرەکی]] [[سووپەرمان|سوپەرمانی]] لەخۆگرتبوو. دواتر بووژانەوەی سووپەرهیرۆی بەدوای خۆیدا هێنا کە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] بەردەوام بوو . دوای جەنگ، لە کاتێکدا پاڵەوانە سەرسوڕهێنەرەکان پەراوێزخران، پیشەسازی کتێبی کۆمیک بە خێرایی فراوانتر بوو و ژانرەکانی وەک ترسناک، تاوان، زانستی خەیاڵی و ڕۆمانسی بوونە جێی بایەخ. ساڵانی ١٩٥٠ وردە وردە دابەزینی بەخۆیەوە بینی، بەهۆی گۆڕانکاری لە میدیای چاپکراو لە دوای [[تەلەڤیزیۆن|تەلەفزیۆن]] {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} و کاریگەرییەکانی دەسەڵاتی کۆدی کۆمیک . {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ و شەستەکان بووژانەوەی پاڵەوانی سەرەکی بەخۆیەوە بینی و پاڵەوانە سەرەکییەکان بە درێژایی کۆتایی سەدەی بیستەم تا سەدەی بیست و یەکەم وەک گرینگترین کارەکتەری باڵادەست مانەوە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کتێب|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Comics of the United States}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فۆرماتی کۆمیک]] 3wkdhau2vkx100rw3pkkp34tvlh1kts 1697133 1697099 2026-10-29T21:03:22Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697133 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس |وێنە =N.Y. Children's Colony 04108v.jpg }} '''کتێبی کۆمیکی ئەمریکی''' گۆڤارێکی تەنکە و سەرچاوەی لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکایە]] و بە تێکڕا ٣٢ لاپەڕەیە و [[کۆمیک]] لەخۆدەگرێت. لە کاتێکدا ئەم فۆرمە لە ساڵی ١٩٣٣ سەریهەڵدا، [[کتێبی کۆمیک|کتێبە کۆمیکییەکانی]] ئەمریکا بۆ یەکەمجار ناوبانگێکی زۆری بەدەستهێنا دوای بڵاوکردنەوەی کتێبی ''ئەکشن کۆمیکس'' لە ساڵی ١٩٣٨ کە یەکەم دەرکەوتنی پاڵەوانی [[سووپەرھیرۆ|سەرەکی]] [[سووپەرمان|سوپەرمانی]] لەخۆگرتبوو. دواتر بووژانەوەی سووپەرهیرۆی بەدوای خۆیدا هێنا کە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەم]] بەردەوام بوو . دوای جەنگ، لە کاتێکدا پاڵەوانە سەرسوڕهێنەرەکان پەراوێزخران، پیشەسازی کتێبی کۆمیک بە خێرایی فراوانتر بوو و ژانرەکانی وەک ترسناک، تاوان، زانستی خەیاڵی و ڕۆمانسی بوونە جێی بایەخ. ساڵانی ١٩٥٠ وردە وردە دابەزینی بەخۆیەوە بینی، بەهۆی گۆڕانکاری لە میدیای چاپکراو لە دوای [[تەلەڤیزیۆن|تەلەفزیۆن]] {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} و کاریگەرییەکانی دەسەڵاتی کۆدی کۆمیک . {{Sfn|Duncan|Smith|2009}} کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ و شەستەکان بووژانەوەی پاڵەوانی سەرەکی بەخۆیەوە بینی و پاڵەوانە سەرەکییەکان بە درێژایی کۆتایی سەدەی بیستەم تا سەدەی بیست و یەکەم وەک گرینگترین کارەکتەری باڵادەست مانەوە. ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|کتێب|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Comics of the United States}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فۆرماتی کۆمیک]] [[پۆل:چاندی ئەمریکی]] b59cfo5yirsro7nnu4ky42fp3a6lwoz 0 236739 1697396 1395279 2026-10-30T10:34:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697396 wikitext text/x-wiki '''ئەبووحەسەن کوشیار کوڕی لابان کوڕی بەشاری دایلامی''' [[ماتماتیکزان]] و [[جوگرافیناس]] و [[ئەستێرەناسی|فەلەکناسی]] ئێرانی بوو و خەڵکی دایلام لە باشووری [[دەریای قەزوین]] لە ئێران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=کوشیار|ژپنک=٩٧٨١٤٤١٩٩٩١٨٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Selin|یەکەم=Helaine|ناونیشان=http://archive.org/details/encyclopaediahis00seli|سەردێڕ=Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures|ڕێکەوت=2008|بڵاوکەرەوە=Berlin ; New York : Springer|ئەوانی تر=Library Genesis|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٢٠-٤٥٥٩-٢}}</ref> == پیشە == ڕەنگە کارە سەرەکییەکەی کوشیار گیلانی لە سەرەتای سەدەی یازدەهەمدا ئەنجامدرابێت، و پێدەچێت بەشێکی گرنگی لە [[سێگۆشەزانی|سێگۆشەزانیدا]] هەبووبێت. درێژەی بە لێکۆڵینەوەکانی بیرکار و فەلەکناسی سەدەی دەیەم [[ئەبوو وەفا بووزجانی]] دا و لە کتێبی خشتەی فەلەکناسان (خشتە گشتگیر و پێگەیشتووەکان)دا، کە تێیدا جێگیر بوو، شوێنێکی زۆری بۆ ئەمە تەرخان کرد بەها باشترەکانی ئەپۆجی هەسارەکان کە لەلایەن [[بەتتانی]] چاودێری دەکرا. خشتەکان پێش کۆتایی سەدە وەرگێڕدراونەتە سەر زمانی فارسی، هەروەها پێشەکییەکی ئەستێرەناسی و ڕیساڵی ژمێریاری (بنەماکانی ژمێریاری هیندۆسی، کە لە هەردوو زمانی عەرەبی و عیبریدا هەیە) نووسیووە. قوتابی کوشیار گیلانی بریتی بوون لە ماتماتیکزانی فارس [[عەلی کوڕی ئەحمەد نەسەوی]]. وا بیر دەکرێتەوە کە کوشیار گیلانی لە بەغدا کۆچی دوایی کردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kushyar ibn Labban - Biography|ناونیشان=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kushyar/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Maths History|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|گەردوون}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٠٢٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٩٧١]] [[پۆل:گەردوونناسانی سەردەمی نێوەڕاستی ئیسلام]] fpsq1otk67g9gol6hgwwgbolu08rzdi 0 237247 1696983 1549414 2026-10-29T16:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696983 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریستین بووت''' (لەدایکبووی ٢٨ی ئابی ١٩٧٤) ئەکتەرێکی کەنەدییە،<ref>[http://www.torontosun.com/entertainment/tv/2009/04/30/9306506.html "Kristin Booth gets animated in Producing Parker"]. ''[[Toronto Sun]]'', April 30, 2009.</ref> لە شاری کیتچنەر لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. لە ساڵی ١٩٩٧ بە پلەی «ئۆنۆرس بی ئێف ئەی» لە قوتابخانەی شانۆی ڕایرسۆن لە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ڕایسۆن دەرچووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|کەنەدا|ئەکتەران|ژن|ژیاننامە|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Kristin Booth}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٤]] t6j19myyq9uimwknh002wr1b4trcvsk 0 237378 1697170 1534440 2026-10-29T22:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە) 1697170 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کلیۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Clio}})لە [[میتۆلۆژیای یۆنانی|میتۆلۆژیای یۆنانیدا]] ئەندامی مۆسی مێژووە،<ref name="Encyc2">{{cite encyclopedia|author=Leeming, David|title=Muses|encyclopedia=The Oxford Companion to World Mythology|publisher=Oxford University Press|year=2005|isbn=978-0-19-515669-0|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000leem/page/274 274]|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000leem/page/274}}</ref> یان لە چەند گێڕانەوەیەكی ئەفسانەییدا، ژەنیاری قیسارەی مۆسی بووە.<ref name="Morford2">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Morford, Mark P. O.|ناونیشان=https://archive.org/details/classicalmytholo00morf|سەردێڕ=Classical Mythology|نووسەر٢=Lenardon, Robert J.|بڵاوکەرەوە=David McKay Company|ساڵ=١٩٧١|ژپنک=٠-٦٧٩-٣٠٠٢٨-٧|شوێن=New York|پەڕەکان=[https://archive.org/details/classicalmytholo٠٠morf/page/٥٦ ٥٦–٥٧]|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب|چاند|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Clio}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} 0hm6nks7pcoti5hq0ivb5g1aehztk5s 0 237386 1696995 1534243 2026-10-29T16:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، یۆنان-کۆلکە) 1696995 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} لە [[میتۆلۆژیای یۆنانی|میتۆلۆژیای یۆنانیدا]]، '''کریۆس''' ({{بە ئینگلیزی|Crius}}، بە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]: Κρεῖος<ref>Etymology uncertain: traditionally considered a variation of κρῑός "ram"; the word κρεῖος was also extant in Ancient Greek but only in the sense of "type of mussel" [http://archimedes.fas.harvard.edu/cgi-bin/dict?word=krio/s&lang=&name=lsj&filter=CUTF8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120219062823/http://archimedes.fas.harvard.edu/cgi-bin/dict?word=krio%2Fs&lang=&name=lsj&filter=CUTF8 |date=2012-02-19 }}[http://www.operone.de/stw/greekad.php?search=%26%238001%3B&operator=and] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230315091329/http://www.operone.de/stw/greekad.php?search=%26%238001%3B&operator=and |date=١٥ی ئازاری ٢٠٢٣ }}.</ref>) یەکێک بوو لە تایتانیکەکان، منداڵی ئۆرانۆس و گایایە. کریۆس وەک تایتانییەکانی دیکە، تایبەتمەندییەکی زۆری نییە، هیچ بوار و ئەفسانەیەکی تایبەتی خۆی نییە؛ لەبری ئەوە، وادیارە لە ئەفسانەدا خزمەتێکی تەنها ئاسایی دەکرد، بۆ دەستەبەرکردنی دایک و باوکایەتی بۆ کەسایەتییەکانی دیکە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب|چاند}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یۆنان-کۆلکە}} ld4hfn8qhk8bl52e866m7c2afm8vcom 0 237459 1696998 1407406 2026-10-29T16:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1696998 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Sheet music EC2.jpg }} '''کرایگ ئارمسترۆنگ''' ({{بە ئینگلیزی|Craig Armstrong}}) (لەدایکبووی ٢٩ی نیسانی ١٩٥٩) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Craig Armstrong, Esq, OBE. Biography|ناونیشان=http://www.debretts.com/people/biographies/browse/a/22661/Craig+ARMSTRONG.aspx|وێبگە=Debretts.com}}</ref> ئاوازدانەرێکی سکۆتلەندییە لە مۆسیقای ئۆرکێسترای مۆدێرن، ئەلیکترۆنیکا و نۆتەکانی فیلم . لە ساڵی ١٩٨١ لە ئەکادیمیای شاهانەی مۆسیقا دەرچووە، لەو کاتەوە مۆسیقای بۆ کۆمپانیای شاهانەی شکسپیر و ئۆرکێسترای نیشتمانی شاهانەی سکۆتلەندی و سینفۆنیتا لەندەن نووسیوە. ئارمسترۆنگ لە شاری شێتڵستۆن لە [[گلاسگۆ|ویلایەتی گلاسکۆ]] لە سکۆتلەندا لەدایکبووە <ref name="Larkin90">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[Encyclopedia of Popular Music|The Virgin Encyclopedia of Nineties Music]]|ڕێکەوت=2000|بڵاوکەرەوە=[[Virgin Books]]|ژپنک=٠-٧٥٣٥-٠٤٢٧-٨|editor-last=Colin Larkin|editor-link=Colin Larkin (writer)|edition=First|پەڕە=[https://archive.org/details/virginencycloped٠٠٠٠unse_w٩d٥/page/n٢٤ ٢٣]}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٧ تا ١٩٨١ لە ئەکادیمیای شاهانەی مۆسیقا ئاوازدانانی مۆسیقا و کەمانچە و پیانۆی خوێندووە، لەوێ خەڵاتی چارڵز لوکاس و سکۆلەرشیپی هارڤی لۆهر بۆ ئاوازدانان پێبەخشراوە. هەروەها خەڵاتی FTCL Fellowship ی لە بواری ئاوازدانان پێبەخشرا، و لە ساڵی 1982 خەڵاتی باشترین مۆسیقاری گەنجی جازی GLAA ی بەدەستهێنا. لەگەڵ تەواوکردنی خوێندنەکەی، ئارمسترۆنگ وەک پسپۆڕی مۆسیقا و سەما لە ئەنجومەنی ناوچەی ستراتکلاید لە ساڵی ١٩٨٤ کاری کردووە. ١٩٨٥ ئارمسترۆنگ لەگەڵ میدج یور لە گەشتی جیهانی دیاریدا گەشتێکی کرد، و لەگەڵ ئۆڵتراڤۆکس لە گەشتی ئەوروپی U-Vox Tour لە زستانی ١٩٨٦دا گەشتێکی تری کرد. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٤-٢٠٠٢ لەلایەن کۆمپانیای ڕۆیاڵ شکسپیرەوە ڕاسپێردرا بۆ نووسینی مۆسیقا بۆ ''فیلمەکانی دڵی شکاو'' و ''زەمپیست'' کە هەردووکیان لەلایەن مایکل بۆیدەوە دەرهێنراون. == سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|مۆسیقا|ژیاننامە|سکۆتلاند|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:ئەکادیمییەکانی ئەکادیمیای شاھانەی مۆسیقا]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کلاسیکی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئاوازدانەرە کلاسیکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] 1cpndeighdyqjcucomz6iyhbszljxy8 0 238007 1697407 1534636 2026-10-30T10:36:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، عومان-کۆلکە) 1697407 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group|name=|native_name={{lang|zum|کمزاري}}|alt_name=|image=Kumzari children.jpg|image_caption=منداڵانی کومزاری لە شاری موسەندەمی عومان|pop=|popplace=|region1={{flag|Oman}} ([[کومزار]])|pop1=٥،٠٠٠|ref1=<ref>https://multicast.aspra.uni-bamberg.de/resources/wowa/data/iranian/kumzari_musandam/wowa_iran_kumzari_musandam__metadata.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230622101709/https://multicast.aspra.uni-bamberg.de/resources/wowa/data/iranian/kumzari_musandam/wowa_iran_kumzari_musandam__metadata.pdf |date=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} {{Bare URL PDF|date=August 2022}}</ref>|region2={{flag|Iran}}|pop2=٥٠٠|ref2=<ref>https://multicast.aspra.uni-bamberg.de/resources/wowa/data/iranian/kumzari_musandam/wowa_iran_kumzari_musandam__metadata.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230622101709/https://multicast.aspra.uni-bamberg.de/resources/wowa/data/iranian/kumzari_musandam/wowa_iran_kumzari_musandam__metadata.pdf |date=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ }} {{Bare URL PDF|date=August 2022}}</ref>|langs=کومزاری|rels=[[ئیسلام]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.dawn.com/news/710175/rare-language-also-under-threat-in-straits-of-hormuz | سەردێڕ=Rare language also under threat in Straits of Hormuz | ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٢}}</ref>|related=[[لوڕ]]، [[لەک]]، [[فارسەکان]]}}'''کومزارییەکان''' [[گەلانی ئێران|گەلی ئێرانن]] و خەڵکی نیمچە دوورگەی موسەندەم لە باکووری عومانن. ئەوان بە زمانی کومزاری قسە دەکەن کە لقێکە لە زمانە ئێرانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lancaster|یەکەم١=William|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Le0Ryxzh7cQC&dq=kumzari+people+fisherman&pg=PA490|سەردێڕ=Honour is in Contentment: Life Before Oil in Ras Al-Khaimah (UAE) and Some Neighboring Countries|دوایین٢=Lancaster|یەکەم٢=Fidelity|ڕێکەوت=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٣١١٠٢٢٣٣٩٢}}</ref> == مێژوو == کومزاریەکان زۆر نزیکن لە خەڵکی [[لوڕ]] و [[لەک|لەکن]]. ئەوان لە بنەڕەتدا لە ئێرانەوە هاتوون بەڵام لە دەوروبەری ساڵی ١٥٠٠ گەشتیان کردووە بۆ باکووری عومان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Inc.|یەکەم١=IBP|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ooWwBgAAQBAJ&dq=kumzari+people&pg=PA12|سەردێڕ=Oman: How to Invest, Start and Run Profitable Business in Oman Guide|ڕێکەوت=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨١٤٣٣٠٨٤٢٢٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Omani Village Emerges from Isolation|ناونیشان=https://www.npr.org/2007/04/28/9881646/an-omani-village-emerges-from-isolation|وێبگە=NPR.org}}</ref> کومزاریەکان شێخەکان هەڵدەبژێرن بۆ کۆنترۆڵکردنی گوندەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Adamec|یەکەم١=Ludwig W.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=iultAAAAMAAJ&q=kumzari+people|سەردێڕ=Historical Gazetteer of Iran: Zahidan and southeastern Iran|ڕێکەوت=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Akademische Drucku. Verlagsanstalt|ژپنک=٩٧٨٣٢٠١٠١٤٢٨١|edition=4|پەڕە=٢٧٣}}</ref> کومزاریس لەلایەن ڕێبوارێکەوە بە "شەرڤانی زۆر ئازا" وەسف کراوە کاتێک باس لە شەڕ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tribes of Musandam|ناونیشان=https://prezi.com/p/dugo3rt2gzka/tribes-of-musandamn/}}</ref> خەڵکی کومزاری بە زمانی کومزاری قسە دەکەن کە زمانێکی ئێرانییە. زمانی کومزاری کاریگەری زۆری لە زمانی عەرەبی، پورتوگالی، ئینگلیزی و بەلوچی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=The hidden world of the kumzaris|ناونیشان=https://www.omanobserver.om/article/30424/Features/the-hidden-world-of-the-kumzaris}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Why the Kumzari tongue consists of ancient words with a future|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/why-the-kumzari-tongue-consists-of-ancient-words-with-a-future-1.354346}}</ref> هەموو کومزارییەکان موسڵمانن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Rare language also under threat in Straits of Hormuz|ناونیشان=https://www.dawn.com/news/710175/rare-language-also-under-threat-in-straits-of-hormuz}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|ئێران|عومان}} {{ئێران-کۆلکە}} {{عومان-کۆلکە}} nb96wzyeaugq0jt259269p8a3kr852v 0 238081 1697076 1393992 2026-10-29T19:40:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1697076 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلکداری ھاڵی''' ({{بە ئینگلیزی|Halley's Comet}}) بەفەرمی پێی دەڵێن '''١پی/ھاڵی''' ({{بە ئینگلیزی|1P/Halley}}) [[کلکدار|کلکدارێکی]] [[پێڕستی کلکدارە خولییەکان|کورتخولە]] کە ھەر ٧٥–٧٩ ساڵ جارێک لە [[زەوی|زەوییەوە]] دەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAU Minor Planet Center|ناونیشان=https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=1P|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.minorplanetcenter.net}}</ref> ھاڵی تاکە کلکداری کورتخولی ناسراوە کە ڕێکوپێکانە بە [[چاوی پەتی]] لە زەوییەوە دەبینرێت، و بەم شێوەیە تاکە کلکداری چاوی پەتییە کە دەشێت دووجار لە تەمەنی مرۆڤێکدا دەربکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Comets, awesome celestial objects|ناونیشان=http://www.astronomytoday.com/astronomy/comets.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.astronomytoday.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191021180734/http://www.astronomytoday.com/astronomy/comets.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوایین جار لە ١٩٨٦ لە بەشەکانی ناوەوەی [[سیستمی خۆری]] دەرکەوتووە و جارێکی تر لە ناوەڕاستی ٢٠٦١دا دەردەکەوێتەوە. گەڕانەوە خولییەکانی ھاڵی بۆ سیستمی خۆریی ناوەکی لە لایەن ئەستێرەناسانی جیھانەوە لە لانیکەم ٢٤٠ پێشزایینەوە چاودێری و تۆمار کراوە. بەڵام لە ١٧٠٥ ئەستێرەناسی ئینگلیز [[ئێدمۆند ھاڵی]] لەوە تێ گەیشت کە ئەم دەرکەوتنانە دووبارە دەرکەوتنەوەی ھەمان کلکدارن. لە ئەنجامی ئەم دۆزینەوەیەدا، کلکدارەکە بە ناوی ھاڵییەوە ناو نراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=A synopsis of the astronomy of comets |دوایین=Halley |یەکەم=Edmund |شوێن= Oxford |بڵاوکەرەوە=John Senex |ساڵ=١٧٠٥|ناونیشان= https://archive.org/details/synopsisofastron00hall/page/n3/mode/2up |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|via= Internet Archive}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[خولگەی کێپلەری]] == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Comet Halley|کلکداری ھاڵی}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵەی خۆر|گەردوون|فڕینی بۆشایی}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:کلکداری ھاڵی]] [[پۆل:ئەستێرەی بەیت لەحم]] [[پۆل:کلکدارە ژمارەدارەکان]] [[پۆل:کلکدارە خولییەکان]] [[پۆل:کلکدارەکانی نزیک زەوی]] [[پۆل:ئەو تەنە فەلەکییانەی کە لە کۆنەوە ناسراون]] pe3u7qxp8d0j2dgezvzfa0wiqibj9vu 0 238206 1697215 1407436 2026-10-30T01:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697215 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} کواوتێمۆک بلانکۆ ({{IPA-es|kwawˈtemok ˈblaŋko}} ; لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣) [[سیاسەتوان]]ی [[مەکسیک]]ی و یاریزانی پێشووی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەرە. پێشتر وەک سەرۆکی شارەوانی [[کوێرناڤاکا]] و مۆرێلۆس کاری کردووە. بلانکۆ وەک یاریزانێکی بەتوانای تۆپی پێ لە ھێلی [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] ناسراو بوو،<ref name="Decisive goal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=The decisive goal: Blanco bags Mexico's maiden title|ناونیشان=https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=4/news=the-decisive-goal-blanco-bags-mexico-s-maiden-title-2879970.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170420035017/http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=4/news=the-decisive-goal-blanco-bags-mexico-s-maiden-title-2879970.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وێبگە=FIFA.com|وتەگێڕانەوە=Cuauhtemoc Blanco Bravo is without doubt one of the finest players Mexico has ever produced}}</ref><ref name="Los diez mejores">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cuauhtémoc Blanco – Los diez mejores futbolistas mexicanos de la historia|ناونیشان=http://www.marca.com/deporte/futbol/mx/10-mejores-mexicanos-historia/cuauhtemoc-blanco.html|زمان=es|ئیش=Marca|trans-title=Cuauhtémoc Blanco – The ten best Mexican footballers in history}}</ref><ref name="Ranking the Best">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Villegas Gama|یەکەم=Karla|سەردێڕ=Ranking the Best 20 Mexican Players of All Time|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/1316253-ranking-the-best-20-mexican-players-of-all-time#slide0|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Bleacher Report}}</ref><ref name="Best Mexican Soccer Player">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cleary|یەکەم=Stephen|سەردێڕ=Best Mexican Soccer Players of All Time|ناونیشان=https://cleats.media/best-mexican-soccer-players-of-all-time|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=Cleats|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801190528/https://cleats.media/best-mexican-soccer-players-of-all-time|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا وەک یەکێک لە باشترین یاریزانەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|ھەڵبژاردەی مەکسیک]] دادەنرێت.<ref name="Best Penalty Taker">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=The best penalty takers of all time|ناونیشان=https://barcanumbers.wordpress.com/2018/03/27/the-best-penalty-takers-of-all-time/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=BARÇA NÚMEROS|وتەگێڕانەوە=According to this analysis and to the dataset we have used, Cuauhtémoc Blanco (71 scored out of 73 total penalties) is our best penalty taker. [...] Also, according to our results, we can say that Blanco is probably the best penalty taker in the world, but we cannot say that with absolute certainty. What we can say is that, from all the players we have considered and according to our methodology, Blanco has the highest probability of being better than the rest (around 66% probability that he is a better penalty taker than Alexander and Le Tissier (and so on).}}</ref><ref name="rigoristi">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fiori|یەکەم=Stefano|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Chi sono i rigoristi migliori della storia del calcio?|ناونیشان=https://www.foxsports.it/2018/12/31/rigoristi-migliori-storia-calcio/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Fox Sports|زمان=it}}</ref>لەگەڵ [[ڕۆناڵدینھۆ]] گۆڵکاری [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]یە بە تۆمارکردنی ٩ گۆڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=All time - Leading Scorers FIFA Confederations Cup|ناونیشان=https://www.statbunker.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Statbunker football|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161122045234/http://www.statbunker.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references group="" responsive="1"/> {{پۆلی کۆمنز|Cuauhtémoc Blanco}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەکسیکی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٧]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:یاریزانە دیاریکراوەکانی ئێم ئێڵ ئێس]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] 6rz966dt8ubdl6td2lcm0j8q1i4j8oi 0 238373 1697066 1371166 2026-10-29T19:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697066 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلاودییۆ سوارێز سانچێز''' ({{IPA-es|ˈklawðjo ˈswaɾes ˈsantʃes|local}} ; لەدایکبووی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٦٨)یاریزانێکی پێشووی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری مەکسیکییە و وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری ناوەڕاست]] یاریی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=mlssoccer|سەردێڕ=Claudio Suarez {{!}} MLSsoccer.com|ناونیشان=https://www.mlssoccer.com/players/claudio-suarez/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=mlssoccer|زمان=en}}</ref>سوارێز لە پێکھاتەی سەرەکی ھەڵبژاردەی کەسیک بووە لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و ھەروەھا لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. بەشداری [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] نەکرد بەھۆی پێکانەوە، بەڵام ھەڵبژێردرا بۆ پێکھاتەی ھەڵبژاردەی مەکسیک لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]]لە [[ئەڵمانیا]]. ئەمەش سێیەم جامی جیھانی بوو کە لە ژیانی وەرزشیدا بەشداری تێدا بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Claudio Suárez - Player profile|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/claudio-suarez/profil/spieler/39494|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> بە فەرمی ١٧٧ یاریی بۆ مەکسیک کردووە و خاوەنی ٧ گۆڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Baum|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=11 of the most capped Mexico players|ناونیشان=https://soccergator.io/11-of-the-most-capped-mexico-players/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=SoccerGator|زمان=en-US}}</ref>سوارێز ئەندام و یاریزانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|سەرەکی ھەڵبژاردەی باڵا]] بووە لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|مۆندیالی ١٩٩٤]] لە ئەمریکا و ھەروەھا لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|مۆندیالی ١٩٩٨]] لە فەرەنسا. پێش دەستپێکردنی پاڵەوانێتییەکە بەھۆی پێکانەوە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|لە مۆندیالی ٢٠٠٢]] بەشداری نەکرد، بەڵام ھەڵبژێردرا بۆ ئەوەی بچێتە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|مۆندیالی ٢٠٠٦]] لە ئەڵمانیا. ئەم مۆندیالەی فیفا بە مانای سێیەم جامی جیھانی لە ژیانی وەرزشیدا بوو. سەرەڕای ئەوەی بۆ پێکھاتەکە ھەڵبژێردرا ھیچ کردارێکی نەبینی، بەڵام جلە ئەفسانەیییەکەی ژمارە ٢ی لەبەردا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} {{پۆلی کۆمنز|Claudio Suárez}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٩٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٧]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٥]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩٣]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەکسیکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] aayxomiy3qt5fce9hytmgmku118d1lu 0 238461 1697064 1534348 2026-10-29T19:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1697064 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کلاودیۆ ئەندرێس براڤۆ مونۆز''' ({{IPA-es|ˈklawðjo ˈβɾaβo}} ; لەدایکبووی ١٣ی نیسانی ١٩٨٣)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی|چیلییە]] و وەک [[گۆڵپارێز]] لە یانەی [[ڕیال بێتیس|ڕیاڵ بیتیس]] [[لا لیگا|لە لالیگا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی چیلی]] یاریی دەکات. کلاودیۆ لە یانەی کۆلۆ-کۆلۆ لە خولی چیلی دەستی بە یاریی کردن کرد و لە ساڵی ٢٠٠٦ ڕووی لە [[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد]] کرد و لە ٢٣٧ یاری فەرمی بەشداری کرد. [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] لە ساڵی ٢٠١٤ بە ١٢ ملیۆن یۆرۆ گرێبەستی لەگەڵدا واژووکرد، لە یەکەم وەرزیدا نازناوی سیانەی وەرز ([[جامی شای ئیسپانیا|جامی شا]]-[[لا لیگا|خولی لالیگا]] - [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]])ی و جامی [[جامی زامۆرا|زامۆرا]]<nowiki/>ی وەک باشترین گۆڵپارێز وەرز بەدەستھێنا. لە ھاوینی ٢٠١٦ ڕووی لە [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|یانەی مانچستەر سیتی]] کرد و لەوێ چەندین نازناوی بەدەستھێنا. دوای چوار ساڵ لە ئینگلتەرا گەڕایەوە بۆ ئیسپانیا و گرێبەستی لەگەڵ یانەی [[ڕیال بێتیس]] واژوو کرد. براڤۆ بە کۆی گشتی ١٤٥ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی چیلی ئەنجامداوە. نوێنەرایەتی وڵاتەکەی کردووە لە دوو [[جامی جیھانیی فیفا]] و [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]] و شەش پاڵەوانێتی کوپا ئەمریکا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Meet the Confed Cup captains|ناونیشان=https://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=6/news=a-closer-look-at-the-confed-cup-captains-2895407.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170617163312/http://www.fifa.com/confederationscup/news/y=2017/m=6/news=a-closer-look-at-the-confed-cup-captains-2895407.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=FIFA|وتەگێڕانەوە=He [Claudio Bravo] was a key part of the teams that competed at the 2010 and 2014 World Cups and, as captain, had the honour of raising the Copa America trophy in 2015 and 2016.}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{پۆلی کۆمنز|Claudio Bravo}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٥]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٤]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی چیلی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] jctvrej2th51y91yf3e72ibq3wnanth 14 238633 1696955 1116793 2026-10-29T16:23:38Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Voice actresses|Voice actresses]] بۆ [[:Commons:Category:Female voice actors|Female voice actors]] 1696955 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Female voice actors}} [[پۆل:خانمەکتەرەکان بەپێی ناوەند]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییەکان]] lhm1dqt1vxz92zj2upoh40cty1m904w 0 238640 1696931 1546348 2026-10-29T13:38:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696931 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریس ڕۆک''' (لەدایکبووی ٧ی شوباتی ١٩٦٥) کۆمیدیاوان و ئەکتەر و سینەماکاری ئەمریکییە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ژیاننامە|تەلەڤیزیۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Rock}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:کوڕە نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نووسەرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی نیویۆرکی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی بێدفۆرد–ستویڤێسانت، بروکلین]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی نیویۆرک (ویلایەت)]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی تەلەڤیزیۆنیی لە نیویۆرک]] m4g9s3jrx8a2gb7mkjh4cupmjhobs1n 0 238735 1697067 1395552 2026-10-29T19:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1697067 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلاودیۆ کانیجیا''' ({{IPA-es|ˈklawðjo kaˈnixja, - kaˈniʝa}} ; لەدایکبووی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧)یاریزانێکی پێشووی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەرژەنتینییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|باڵ]] یاریی کردووە. کانیجیا ٥٠ یاریی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] کردووە و خاوەنی ١٦ گۆڵە.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/arg-recintlp.html rsssf: Argentina record international footballers]</ref> لە سێ [[جامی جیھانیی فیفا]]دا بەشداری کردووە و لە ھەردوو یانەی ڕکابەر [[ڕیڤەر پلەیت]] و بۆکا جونیۆرز بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Caniggia's late show|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2003/feb/09/match.sport8|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Glenn|دوایین=Gibbons}}</ref>لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] کانیجیا دوو گۆڵی تۆمارکرد و یارمەتی ئەرژەنتینی دا بگاتە یاریی کۆتاییی، بەڵام بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] یارییەکەیان دۆراند. ھەروەھا کانیجیا لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] لە یاریی قۆناغی یەکەمدا بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا]] دوو گۆڵی تۆمارکرد. == خەڵاتەکان == '''ڕیڤەر پلیت''' * خولی پلە یەکی ئەرجەنتین: ١٩٨٥–١٩٨٦ * جامی کۆپا ئینتەرئەمریکا: ١٩٨٦ '''ڕەنجەرز''' * خولی نایابی سکۆتلەندا: ٢٠٠٢–٢٠٠٣ * جامی سکۆتلەندی: ٢٠٠١–٠٢، ٢٠٠٢–٠٣ * جامی خولی سکۆتلەندی: ٢٠٠١–٠٢، ٢٠٠٢–٠٣ '''ئەرجەنتین''' * کۆپا ئەمریکا: ١٩٩١ * [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]: [[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]] * جامی ئارتێمیۆ فرانچی: ١٩٩٣ * جامی کیرین: ١٩٩٢ * پلەی دووەمی [[جامی جیھانیی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|ساڵی ١٩٩٠]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Claudio Caniggia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرژەنتین|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٨٩]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٨٧]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] 4b9mgnpi2l013c1m1vp86k5an9jiwzk 1697134 1697067 2026-10-29T21:06:25Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697134 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلاودیۆ کانیجیا''' ({{IPA-es|ˈklawðjo kaˈnixja, - kaˈniʝa}} ; لەدایکبووی ٩ی کانوونی دووەمی ١٩٦٧)یاریزانێکی پێشووی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەرژەنتینییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یان [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|باڵ]] یاریی کردووە. کانیجیا ٥٠ یاریی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین]] کردووە و خاوەنی ١٦ گۆڵە.<ref>[https://www.rsssf.org/miscellaneous/arg-recintlp.html rsssf: Argentina record international footballers]</ref> لە سێ [[جامی جیھانیی فیفا]]دا بەشداری کردووە و لە ھەردوو یانەی ڕکابەر [[ڕیڤەر پلەیت]] و بۆکا جونیۆرز بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Caniggia's late show|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2003/feb/09/match.sport8|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Glenn|دوایین=Gibbons}}</ref>لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] کانیجیا دوو گۆڵی تۆمارکرد و یارمەتی ئەرژەنتینی دا بگاتە یاریی کۆتاییی، بەڵام بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] یارییەکەیان دۆراند. ھەروەھا کانیجیا لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] لە یاریی قۆناغی یەکەمدا بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا]] دوو گۆڵی تۆمارکرد. == خەڵاتەکان == '''ڕیڤەر پلیت''' * خولی پلە یەکی ئەرجەنتین: ١٩٨٥–١٩٨٦ * جامی کۆپا ئینتەرئەمریکا: ١٩٨٦ '''ڕەنجەرز''' * خولی نایابی سکۆتلەندا: ٢٠٠٢–٢٠٠٣ * جامی سکۆتلەندی: ٢٠٠١–٠٢، ٢٠٠٢–٠٣ * جامی خولی سکۆتلەندی: ٢٠٠١–٠٢، ٢٠٠٢–٠٣ '''ئەرجەنتین''' * کۆپا ئەمریکا: ١٩٩١ * [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]]: [[جامی شا فەھد ١٩٩٢|١٩٩٢]] * جامی ئارتێمیۆ فرانچی: ١٩٩٣ * جامی کیرین: ١٩٩٢ * پلەی دووەمی [[جامی جیھانیی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|ساڵی ١٩٩٠]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Claudio Caniggia}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرژەنتین|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٩١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٨٩]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ١٩٨٧]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەرژەنتینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] ggfkqrg1e52qlnoyd37mmbysbcfu95o 0 238880 1697422 1534649 2026-10-30T10:38:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1697422 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:White hole artistic recreation-bpk.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی کونەسپییەک]] لە [[ڕێژەییی گشتی|ڕێژەییی گشتیدا]]، '''کونەسپی''' ناوچەیەکی گریمانەییی [[کاتجێ]] و [[تاکێتیی ڕاکێشەرانە|تاکێتییە]] کە ھیچ شتێک ناتوانێت لە دەرەوەوە بچێتە ناوییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=White Holes and Wormholes|ناونیشان=https://jila.colorado.edu/~ajsh/bh/schww.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=jila.colorado.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Madriz Aguilar|یەکەم=José Edgar|دوایین٢=Moreno|یەکەم٢=Claudia|دوایین٣=Bellini|یەکەم٣=Mauricio|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=The primordial explosion of a false white hole from a 5D vacuum|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0370269313009805|journal=Physics Letters B|زمان=en|بەرگ=٧٢٨|پەڕەکان=٢٤٤–٢٤٩|doi=10.1016/j.physletb.2013.12.005|issn=0370-2693}}</ref> ئەگەرچی [[وزە]]-[[ماددە]]، [[ڕووناکی]] و [[زانیاری]] دەتوانن لێی دەرباز ببن. بەم مانایە، پێچەوانەی [[کونەڕەش|کونەڕەشە]]، کە وزە-ماددە، ڕووناکی و زانیاری ناتوانن لێی دەرباز ببن. == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|White holes|کونەسپی}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە ئەستێرەناسی]] [[پۆل:ڕێژەییی گشتی]] [[پۆل:کونەڕەشەکان]] [[پۆل:ڕاکێشان]] 1tavlqy3zalzkakv5qvqccojcu9shu2 0 239212 1697320 1686078 2026-10-30T05:49:55Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697320 wikitext text/x-wiki '''١٩١٩''' [[ڕۆمان]]ێکە لە نووسینی نووسەری میسری ئەحمەد مووڕاد، لەلایەن دار ئەلشورووقەوە لە ساڵی ٢٠١٤ بڵاوکراوەتەوە<ref>https://web.archive.org/web/20200206175846/http://www.qraatlak.com:80/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A9-1919-%D9%84%D9%84%D9%83%D8%A7%D8%AA%D8%A8-%D8%A3%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AF/</ref> دواتر گۆڕدرا بۆ فیلمێک بە ناوی «کیرە والجن» ، کە کەریم عەبدوولعەزیز و ئەحمەد عز ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن و لە ساڵی ٢٠٢٢ نمایشکرا. == نووسەری ڕۆمان == ئەحمەد مووڕاد، [[نووسەر]] و [[وێنەگر]] و [[گرافیک دیزاین]]ەر. لە ساڵی ١٩٧٨ی زایینی لە [[قاھیرە]] لە دایکبووە. دەرچووی زانکۆی «لیسیە الحریە» پێش ئەوەی پەیوەندی بە پەیمانگای باڵای سینەما لە بەشی سینەماکارییەوە بکات، لە ساڵی ٢٠٠١ دەرچووە. فیلمەکانی بە ناوی «سەرگەردانەکان - سێ کاغەزەکە - لە ڕۆژی حەوتەمدا» خەڵاتی کورتە فیلمی لە [[فیستیڤاڵ|میھرەجان]]ەکانی [[ئینگلتەرا]] و [[فەڕەنسا]] و [[ئۆکرانیا]] بەدەستھێنا. ڕۆمانی «ڤێرتیگۆ» (٢٠٠٧) چاپکرا و بڵاوکرایەوە، و وەرگێڕدرایە سەر زمانی [[ئینگلیزی]] و [[فەڕەنسی]] و [[ئیتاڵی]] و لە ساڵی ٢٠١٢دا گۆڕدرا بۆ زنجیرەیەک. ڕۆمانی «خۆڵی ئەڵماس»ی لەلایەن دار ئەلشورووقە (٢٠١٠)ی بڵاوکردەوە، کە وەرگێڕدراوە بۆ زمانی ئیتاڵی، جگە لە ڕۆمانی «فیلی شین» (٢٠١٢).<ref>https://web.archive.org/web/20211109080347/https://elcinema.com/person/2012950/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|کتێب|میسر|دەیەی ٢٠١٠|ڕۆمان|ڕۆمانەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} 6ar0pxf7nrhwr3i5fi5dlqsrqv6fwvy 0 239390 1697345 1645712 2026-10-30T07:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1697345 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو = کورسی |وێنە = |ناوی بنەڕەتی = کورسی: تێکستێکی واڵا |دانەر = [[شێرکۆ بێکەس]] |لێکۆڵەر = |زمان = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]] |وڵات = [[باشووری کوردستان]] |زنجیرە = |بابەت = |جۆری ئەدەبی = [[شیعر]] |بڵاوکەرەوە = [[دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی نەوا]] |دەرچوون = [[سلێمانی]] |مێژووی دەرچوون = ٢٠٠٥ |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = |جۆری چاپ = |ژمارەی پەڕە = ٣٠٥ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''''کورسی: تێکستێکی واڵا''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە. ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٠٥ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٨١.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]] dtx8vwssg6e1lywj4zl5rypzr74qdc0 0 239893 1697190 1549062 2026-10-29T22:40:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697190 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کوامیکس کۆ.، ئێڵ تی دی''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: コアミックス) کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنانی [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] و [[ئەنیمێ]]ی [[ژاپۆن]]ییە و بارەگا سەرەکیییەکەی لە بینای کیچیجۆجی زیزۆ (吉祥寺じぞうビル؛ Zizo Biru) لە کیچیجۆجی، [[موساشینۆ (تۆکیۆ)|موساشینۆ، تۆکیۆیە]]. پێشتر کۆمپانیاکە تا ساڵی ٢٠١٠ ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای [[شینچۆشا]]دا ھەبووە دواتر لەگەڵ [[تۆکوما شۆتێن]] ھاوبەشی کردووە تا ئەو کاتەی خودی کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢٠ بە تەنیا دەستی بە بڵاوکردنەوە کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20111003164321/http://www.coamix.co.jp/kaisya/profile.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ|کۆمپانیا|ژاپۆن|دەیەی ٢٠١٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Coamix}} {{ئەنیمێ-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} 9l2beakbbuiscx0r05te7xzuyofvkvr 0 240213 1697061 1578739 2026-10-29T19:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1697061 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=AK-47 2020 poster.jpg}} '''کلاشینکۆڤ''' ({{بە ڕووسی|Калашников}}) [[فیلمی ژیاننامەیی|فیلمێکی ژیاننامەیی]] ڕووسییە لە ساڵی [[٢٠٢٠|٢٠٢٠]] بەرھەم ھێنراوە، باس لە ئەزموون و چارەنووسی داھێنەر [[میخائیل کلاشنیکۆڤ|میخائیل کلاشینکۆڤ]] دەکات کە چەکی [[ئەی کەی-٤٧ (چەک)|ئەی کەی ٤٧]]ی بەرھەم ھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Калашников'' / ''AK-47'' (2020)|ناونیشان=https://www.kinoafisha.info/movies/8356815/|ڕێکەوتی سەردان= ٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201116033829/https://www.kinoafisha.info/movies/8356815/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کچی دیزاینەرەکە بەناوی ئیلێنا و ڕاوێژکاری چەکی کلاشینکۆف بەشدارییان لە فیلمەکەدا کردووە. دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر ناوی کۆنستنتین بوسلۆڤە و یوری بۆریسۆڤ، ئۆلگا لێرمان، ئارتور سمۆلیانینۆڤ و ئێلدار کالیمولین ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Берлинский кинофестиваль прошел под флагом российского и белорусского кино|ناونیشان=https://rg.ru/2020/03/04/berlinskij-kinofestival-proshel-pod-flagom-rossijskogo-i-belorusskogo-kino.html|بڵاوکەرەوە=Union State. Russia-Belarus Union // rg.ru}}</ref> <ref name="Izvestia">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Культурная неделя: выбор "Известий"|ناونیشان=https://www.gazeta.ru/culture/2020/03/02/a_12984739.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[إزفيستيا (صحيفة)|إزفيستيا]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=День защитника Отечества прошел под знаком второго "Льда"|ناونیشان=https://kinobusiness.com/news/den-zashchitnika-otechestva-proshel-pod-znakom-vtorogo-lda/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Kinobusiness.com}}</ref> یەکەم نمایشی [[ڕووسیا]] لە [[٢٠ی شوبات|٢٠ی شوباتی]] [[٢٠٢٠|٢٠٢٠،]] لەلایەن کۆمپانیای Megogo Distribution بەڕێوەچوو.<ref name="TASS">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Фильм о Михаиле Калашникове выйдет в прокат 20 февраля|ناونیشان=https://tass.ru/kultura/7447933|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[إيتار تاس]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ваше слово, товарищ Калашников|ناونیشان=https://www.penza.kp.ru/daily/27094.4/4166907/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Komsomolskaya Pravda]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ڕووسیا|یەکێتیی سۆڤیەت|جەنگی جیھانیی دووەم|دەیەی ٢٠٢٠|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|AK-47}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سێنت پیتەرسبەرگ وێنەیان گیراوە]] rpm3prye4pmufi1jewkc0d1xcuahmhd 0 240283 1697391 1543208 2026-10-30T10:34:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697391 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Exterminators.jpg }} '''کوشندە''' ({{بە ئینگلیزی| ExTerminators }}) فیلمێکی کۆمیدیای ڕەشی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٩ لە نووسینی سۆزان واینەرت و دەرھێنانی جۆن ئینوود. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] f9jiyacigj7c2yei92pvnactszcxezg 0 240329 1697374 1547888 2026-10-30T07:40:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697374 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Machete_Kills.jpg }} '''کوشتنەکانی ماچیتی''' ({{بە ئینگلیزی| Machete Kills}}) فیلمێکی ئیستغلالکردنی ئەکشنی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٣ لە دەرھێنانی ڕۆبەرت ڕۆدریگێز، سیناریۆی کایل وارد، لە چیرۆکێکی ڕۆبەرت و مارسێل ڕۆدریگێز == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە مەکسیکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمە مەکسیکی و ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]] [[پۆل:فیلمەکانی کچان بە چەکەوە]] hxrsmthysy616swlpe8b3e3r37hryvl 0 240899 1696976 1534188 2026-10-29T16:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، وزە-کۆلکە) 1696976 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریستیان ئەندریاس دۆپلەر''' {{IPAc-en|ˈ|d|ɒ|p|l|ər}} {{IPA-de|ˈdɔplɐ|lang}})<ref name="whonamedit">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Whonamedit – dictionary of medical eponyms|ناونیشان=http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/3039.html|وێبگە=www.whonamedit.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220307233407/http://www.whonamedit.com/doctor.cfm/3039.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[فیزیکزان|فیزیازان]] و [[ماتماتیکزان|بیرکارێکی]] [[نەمسا|نەمسایی]] بووە. ئەو بە [[کاریگەریی دۆپلەر|کاریگەری دۆپلەر]] ناسراوە - کە لەرەلەری چاودێرکراوی شەپۆلێک بەندە بە خێرایی ڕێژەیی سەرچاوە و گوێگر. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|ئۆتۆمۆبیل|وزە|ماتماتیک|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Christian Doppler}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} [[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]] [[پۆل:فیزیکزانانی نەمسایی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٣]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:ماتماتیکزانانی نەمسایی]] [[پۆل:مردووانی ١٨٥٣]] mkp8h99j9f9jj2r0olq4ub8ra5m7rop 4 241625 1697132 1696548 2026-10-29T21:01:45Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1697132 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٠٣٩١٠ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٨٠٨٢٢ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٥٦١٩٧ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٨٦٧٣ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٦٦٥٩ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٣٢ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ٣٥٩٧ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٨ || [[بەکارھێنەر:Maintenance script|Maintenance script]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Maintenance script|١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦]] || ١٥ || bot || ١٦ی نیسانی ٢٠١٥ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] mna510c9dtskq9qgdnydgn45gkcbqi1 14 241844 1696956 1116809 2026-10-29T16:23:58Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:Television actresses|Television actresses]] بۆ [[:Commons:Category:Female television actors|Female television actors]] 1696956 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Female television actors}} [[پۆل:خانمەکتەرەکان بەپێی ناوەند]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆن]] ckun9ys57qvuyjux2o8eoy2qcqv8xd9 0 241979 1696958 1696736 2026-10-29T16:27:53Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kakao Entertainment}} 1696958 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|logo=kakaoentlogo.svg|native_name=주식회사 카카오엔터테인먼트|company_type=کۆمپانیای تایبەت|predecessors=کاکاو پەیج - کاکاو ئێم|name=کاکاو ئینتەرتەینمەنت|hq_location_country={{Flagcountry|South Korea |name=کۆریای باشوور}}|website={{URL|https://kakaoent.com|KakaoEnt.com}}}} '''کاکاو ئینتەرتەینمەنت''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Kakao Entertainment) کۆمپانیایەکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] کاری ماس میدیا و بڵاوکردنەوە دەکات، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢١ دامەزراوە. دوو لقی تری ھەیە بە ناوی کاکاوپەیج و کاکاو ئێم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao M and Kakao Page merged into Kakao Entertainment|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/03/04/business/industry/kakao/20210304191100343.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=koreajoongangdaily.joins.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sae-jin|یەکەم=Park|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao units merged into entertainment company targeting global market|ناونیشان=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ajudaily.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=South Korea's Kakao affiliates to merge|ناونیشان=https://www.bangkokpost.com/business/general/2057011/south-koreas-kakao-affiliates-to-merge|newspaper=Bangkok Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en|یەکەم=Bangkok Post Public Company|دوایین=Limited}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://kakaoent.com/ ماڵپەڕی فەرمی] (بە [[زمانی کۆری]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمپانیا}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Kakao Entertainment}} [[پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول]] [[پۆل:کۆمپانیا چێژبەخشەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆمپانیا بازرگانییەکان کە لە ١٩٦١ دامەزراون]] 6tx3u0r2hgk5nqirxfna5uunec95z7a 1697004 1696958 2026-10-29T17:03:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] 1697004 wikitext text/x-wiki {{Infobox company|logo=kakaoentlogo.svg|native_name=주식회사 카카오엔터테인먼트|company_type=کۆمپانیای تایبەت|predecessors=کاکاو پەیج - کاکاو ئێم|name=کاکاو ئینتەرتەینمەنت|hq_location_country={{Flagcountry|South Korea |name=کۆریای باشوور}}|website={{URL|https://kakaoent.com|KakaoEnt.com}}}} '''کاکاو ئینتەرتەینمەنت''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Kakao Entertainment) کۆمپانیایەکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] کاری ماس میدیا و بڵاوکردنەوە دەکات، کۆمپانیاکە لە ساڵی ٢٠٢١ دامەزراوە. دوو لقی تری ھەیە بە ناوی کاکاوپەیج و کاکاو ئێم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao M and Kakao Page merged into Kakao Entertainment|ناونیشان=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/03/04/business/industry/kakao/20210304191100343.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=koreajoongangdaily.joins.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sae-jin|یەکەم=Park|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kakao units merged into entertainment company targeting global market|ناونیشان=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.ajudaily.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.ajudaily.com/view/20210125160643324 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=South Korea's Kakao affiliates to merge|ناونیشان=https://www.bangkokpost.com/business/general/2057011/south-koreas-kakao-affiliates-to-merge|newspaper=Bangkok Post|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en|یەکەم=Bangkok Post Public Company|دوایین=Limited}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == [https://kakaoent.com/ ماڵپەڕی فەرمی] (بە [[زمانی کۆری]]) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمپانیا|ژیاننامە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Kakao Entertainment}} [[پۆل:کۆمپانیایانەی کەوتوونەتە سێئول]] [[پۆل:کۆمپانیا چێژبەخشەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:کۆمپانیا بازرگانییەکان کە لە ١٩٦١ دامەزراون]] su2nnss1tczhb87nfpont51ao5fqtzu 0 242059 1697273 1578454 2026-10-30T04:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697273 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}  '''کوردانی باکوور لە هەرێمی کوردستان''', ئەو کوردانەن کە لە کۆماری تورکیاوە کۆچیان کردووە بۆ [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]. بەهۆی هۆکاری ئابووری و سیاسییەوە، لەماوەی ٣٠ ساڵی ڕابردوودا بەشێکی زۆر لە [[کورد|کوردانی]] تورکیا کۆچیان کردووە بۆ [[باشووری کوردستان]] یان [[هەرێمی کوردستان]]. بەهۆی بێباکی سیاسەتی تورکیا لە بەشی ڕۆژهەڵاتی تورکیا، هەرێمی کوردستان بۆتە شوێنێکی نوێ بۆ بەشێک لە کوردەکانی تورکیا کە دەیانەوێت داهاتێکی باشتر لەوێ پەیدا بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ibrahim|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=کوردانی باکوور لە هەولێر: چاوەڕوانی ئەنجامەکانی هەڵبژاردنین و بەهیوای جێبەجێکردنی داواکارییەکانمانین|ناونیشان=https://npasyria.com/krd/15905/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=نورث برس|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://npasyria.com/krd/15905/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> لە دوای ١٩٩٨، بەشێک لەو کوردانە لە کەمپێک لە مەخموور کۆبوونەتەوە،<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شاندێکی سەربازیی عێراق چوار پێشنیاز دەدەنە بەرپرسانی کەمپی مەخموور|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/200520237|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> بەپێی هەندێک سەرچاوە زۆرینەی دانیشتوانی [[کەمپی مەخموور]] ئەوا لایەنگری پەکەکەن، بەم هۆیەشەوە چەندینجار دەوڵەتی تورکیا بۆردومانی کردووە.<ref name=":0" /><ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/236571-%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B9%DB%8E%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%DB%95%D9%85%D9%BE%DB%8C-%D9%85%DB%95%D8%AE%D9%85%D9%88%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%A8%DB%95%DA%95%D9%88%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%DB%95%D8%A8%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95 هێزەکانی عێراق و دانیشتوانی کەمپی مەخموور رووبەڕووی یەکتر دەبنەوە]، ماڵپەڕی کوردستان ٢٤، هۆشمەند سادق لە 2023/05/22 بڵاویکردۆتەوە.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێوەندی پەكەكە و كەمپی مەخموور بە تەنگژەكانی عێراق و توركیا چییە؟|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=150369&Jor=4|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> هەندێک لە کەسایەتییەکانی وەک [[عوسمان ئۆجەلان]] (١٩٥٨-٢٠٢١)، [[سینەم بەدرخان]] و هیتر ڕوویان لە ژیانکردن کردووە لە باشووری کوردستان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|تورکیا}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:کوردانی باکووری کوردستان]] ktal8ujngggwkgv7al9raivcavjamqc 0 244038 1697346 1557297 2026-10-30T07:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697346 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = کورمانج | native_name = کرمانج | native_name_lang = | image = {{image array|perrow=4 | image1 = | image1 = Abdullah Öcalan.png | caption1 = [[عەبدوڵڵا ئۆجەلان]] | image2 = Barzani1.jpg | caption2 = [[مەلا مستەفا بارزانی]] | image3 = Şivan Perwer.jpg | caption3 = [[شڤان پەروەر]] | image4 = Ayşe Şan.jpg | caption4 = [[ئایشە شان]] | image5 = Tombe Dr Abdul Rahman Ghassemlou.jpg| caption5 = [[عەبدولڕەحمان قاسملوو]] | image6 = Simko Sikaki.jpg| caption6 = [[سمکۆ]] | image7 = Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG | caption7 = [[ئەحمەدی خانی]] | image8 = Yalda Abbasî.jpg | caption8 = [[یەڵدا عەباسی]] | image9 = Salim Barakat.jpg | caption9 = [[سەلیم بەرەکات]] | image10 = Yılmaz Büyükerşen wax Museum (Yaşar Kemal).jpg | caption10 = [[یاشار کەمال]] | image11 = Ciwan Haco.png | caption11 = [[جوان حاجۆ]] | image12 = Monument to Mehmed Uzun.jpg | caption12 = [[محەممەد ئوزون]] | image13 = Helîm Yûsiv.jpg | caption13 = [[حەلیم یووسف]] | image14 = Rojda Felat 2017.jpg | caption14 = [[ڕۆژدا فێڵات]] | image15 = Zana (cropped).jpg | caption15 = [[لەیلا زانا]] | image16 = Leyla Guven (cropped).jpg | caption16 = [[لەیلا گوڤەن]] }} | image_caption = | image_alt = | image_uprigh = | total = ٢١٬٠٠٠٬٠٠٠ | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = <!-- source of total population; may be ''census'' or ''estimate'' --> | total_ref = <!-- references supporting total population --> | total1 = <!-- up to | total3 = --> | total1_year = <!-- up to | total3_year = --> | total1_source = <!-- up to | total3_source = --> | total1_ref = <!-- up to | total3_ref = --> | genealogy = | regions = | region1 = {{TUR}} ([[پارێزگای ئادیەمان|ئادییەمان]]، [[پارێزگای ئاگری|ئاگری]]، [[پارێزگای ئەرزگان|ئەرزگان]]، [[پارێزگای ئەرزیڕۆم|ئەرزیڕۆم]]، [[پارێزگای ئیدر|ئیدر]]، [[پارێزگای باتمان|باتمان]]، [[پارێزگای بدلیس|بدلیس]]، [[پارێزگای بینگۆل|بینگۆل]]، [[پارێزگای حەکاری|حەکاری]]، [[پارێزگای خارپێت|خارپێت]]، [[پارێزگای دیاربەکر|دیاربەکر]]، [[پارێزگای دێرسم|دێرسم]]، [[پارێزگای ڕحا|ڕحا]]، [[پارێزگای سێرت|سێرت]]، [[پارێزگای شرنەخ|شرنەخ]]، [[پارێزگای عوسمانیە|عوسمانییە]]، [[پارێزگای گازی ئانتەپ|گازی ئانتەپ]]، [[پارێزگای قەرس|قەرس]]، [[پارێزگای کلیس|کلیس]]، [[پارێزگای مووش|مووش]]، [[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]]، [[پارێزگای مەلەدی|مەلەدی]]، [[پارێزگای مێردین|مێردین]]، [[پارێزگای وان|وان]]) | pop1 = ١٥٬٠٠٠٬٠٠٠ | ref1 = <!--<ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = {{SYR}} ([[پارێزگای حەسیچە|حەسیچە]]، [[پارێزگای حەلەب|حەلەب]]) | pop2 = ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ | ref2 = | region3 = {{IRQ}} ([[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]]، [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]]، [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]]) | pop3 = ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ | ref3 = <!-- up to | ref33 = --> | region4 ={{IRI}} ([[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسانی باکوور]]) | pop4 = ٢٬٠٠٠٬٠٠٠ | ref4 = | languages = [[کوردیی باکووری]] | religions = [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]، [[عەلەوی]]، [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]، [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[مەسیحییەت]]، [[یەھوودی]] | related_groups = [[کورد|کوردەکانی دیکە]] ([[لەک]]، [[گۆران (گەل)|گۆران]]، [[کورد (باشوور)|کوردی باشوور]]، [[سۆران (گەل)|سۆران]]، [[زازا]]) | footnotes = }} '''کورمانج''' یان '''کرمانج''' گەلێکی کوردییە کە لە [[باکووری کوردستان|باکوور]]، [[باشووری کوردستان|باشوور]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوا]]ی [[کوردستان]] و ھەروەھا لە ھەندێک ناوچەی دیکەی دەرەوەی کوردستاندا دەژین. زمانی زگماکیی کرمانجەکان زاراوەی کرمانجییە کە بەشێک لە [[زمانی کوردی]] دێت بە ئەژمار. کورمانجەکان پرگەڵھەترین ھۆزی کوردیین و حەشیمەتیان زۆرتر لە ٢٠ ملیۆن کەس ھەزیر دەکرێت. لە باری ئایینییەوە زۆربەی کورمانجەکان سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[سوننە]]ن، بەڵام جەماوەرێکی بەرچاویشیان سەربە ئایینەکانی [[عەلەوی]]، ئیسلامی [[شیعە]] و ھەروەھا [[ئێزیدی]]یە. == وشەڕەت == وشەی کورمانج یان کرمانج، ھەروەھا لە ئاخافتنی ھەندێک ھۆزی کورد بەکوردتی دەئاخیڤێندرێت و وەکوو کرماج یان کرمان لەسەر زار دێتەوە.<ref name="ھەژار ۱">شەرەفکەندی، عەبدولڕەحمان (ھەژار)، ھەنبانەبۆرینە: فەرھەنگی کوردی-فارسی، ویراستار: محەممەد ماجید مەردۆخ ڕۆحانی، تاران: سوورووش (پەخشانگەی ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران)، چاپی یەکەم: ۱۳۶۹[=١٩٩٠]؛ پ ٦١٢.</ref> ھەروەھا دەتوانرێت لە [[کورمانجی|کوردیی باکووری]] بە شێوەی کوردمانج بئاخیڤێندرێت و بنووسرێت.<ref name="چایت ۱">چایت، مایکل، فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: پەخشانگەی زانستگای یەیل، چاپی یەکەم: ۲۰۰۳؛ پ ٣٣٨–٣٣٩.</ref> مایکل چایت لە فەرھەنگۆکە کوردیی کورمانجی-ئینگلیزییەکەی خۆیدا نووسیوە کە لەنێو کوردەکانی تورکیا وشەی کورمانج بە خەڵکی لادێ دەوترێت کە سەر بە عەشیرەتەکان نەبن، بەڵام لە باشووری کوردستان بە بەشێک لە سەرانی عەشیرەتەکان دەوترێتەوە.<ref name="چایت ۱">چایت، مایکل، فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: پەخشانگەی زانستگای یەیل، چاپی یەکەم: ۲۰۰۳؛ پ ٣٣٨–٣٣٩.</ref> وشەی کورمانج ھەروەھا بە واتای گوندنشین و خەڵکی لادێ و ڕەعییەت بە کار دەچێت.<ref name="ھەژار ۱">شەرەفکەندی، عەبدولڕەحمان (ھەژار)، ھەنبانەبۆرینە: فەرھەنگی کوردی-فارسی، ویراستار: محەممەد ماجید مەردۆخ ڕۆحانی، تاران: سوورووش (پەخشانگەی ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران)، چاپی یەکەم: ۱۳۶۹[=١٩٩٠]؛ پ ٦١٢.</ref> [[ڤلادیمیر مینۆرسکی]] وشەی کورمانجی بریتی لە دوو بەشی کورد و [[مانناکان|مانایی/مانتیانی]] (manneans/mantianoi) زانیوە و ئەم گریمانەی پێش خستووە کە کوردە کورمانجەکان لە ڕابردووی زۆر دوورەوە لە تێکەڵبوونی دوو عەشیرەتی کورتیۆیی و مەردۆیی بەدیھاتوونەتەوە.<ref name="چایت ۱">چایت، مایکل، فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: پەخشانگەی زانستگای یەیل، چاپی یەکەم: ۲۰۰۳؛ پ ٣٣٨–٣٣٩.</ref> ھەروەھا [[نیکۆلاس مار]] زمانناسی گورجستانی ئەم شەی لەگەڵ وشەی ئەرمەنیی (Armenian) لە پەیوەندیدا زانیوە و ئەم گریمانەی پێش خستووە کە وشەی ھار+من، بە شێوەی کار+منچ و دواتر کار+مِنج گۆڕدراوە و لە درێژای مێژوودا بەشێوەی کورمانج ئاخێندراوەتەوە.<ref name="چایت ۱">چایت، مایکل، فەرھەنگی کوردی-ئینگلیزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا: پەخشانگەی زانستگای یەیل، چاپی یەکەم: ۲۰۰۳؛ پ ٣٣٨–٣٣٩.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Kurmanj people}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{گەلانی ئێران}} {{جەماوەرناسیی عێراق}} {{جەماوەرناسیی تورکیا}} {{جەماوەرناسیی سووریا}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|زمان|تورکیا|سووریا|کوردستان}} {{زمان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی گورجستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی لوبنان]] pdwjk4k1kk26r7exjdx52ac5zllaes8 0 244140 1697246 1534541 2026-10-30T01:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697246 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کوردانی باشووری کوردستان}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group | group = کورد | native_name = | native_name_lang = | image = {{image array|perrow=5 | image1 = | image1 = Shahram Nazeri 2017 02 (cropped).jpg | caption1 = [[شارام نازری]] | image2 = Ali Ashraf Darwishian.jpg | caption2 = [[عەلی ئەشرەف دەرویشیان]] | image3 = آکو جلیلیان.jpg | caption3 = [[عەباس جەلیلیان]] | image4 = Behrouz Boochani by Hoda Afshar.jpg | caption4 = [[بێھرووز بووچانی]] | image5 =ئەحلام مەنسوور.jpg | caption5 = [[ئەحلام مەنسوور]] | image6 = Kayhan Kalhor 20171226 08 (cropped).jpg| caption6 = [[کەیھان کەڵھوڕ]] | image7 = Parto Kermanshahi.jpg | caption7 = [[پەرتەو کرماشانی]] | image8 = Navid Mohammadzadeh 1.jpg | caption8 = [[نەوید محەممەدزادە]] | image9 = GarrusiPicture.jpg | caption9 = [[ئەمیر نیزامی گەڕووسی]] | image10 = Leyla Qasim.jpg | caption10 = [[لەیلا قاسم]] | image11 = Farhad Aslani at 32th fajr (cropped).jpg | caption11 = [[فەرھاد ئەسلانی]] | image12 = Media conference of Abajan at Fajr festival-8.jpg | caption12 = [[سەعید ئاقاخانی]] | image13 = Fuad Hussein 2019.jpg | caption13 = [[فوئاد حوسێن]] | image14 = Pouran Derakhshandeh, Hush! Girls Don't Scream film screening and press conference (13911122025851574).jpg | caption14 = [[پووران درەخشەندە]] | image15 = Mala Bakhtiar in his office.jpg | caption15 = [[مەلا بەختیار]] | image16 = Abolqasem Lahouti.png | caption16 = [[ئەبوولقاسم لاھووتی]] | image17 = Aliakbar moradi.JPG | caption17 = [[عەلی ئەکبەر مورادی]] | image18 = ھەیفا زەنگنە.jpg | caption18 = [[ھەیفا زەنگنە]] | image19 = عەبدولڕەزاق فەیلی.jpg | caption19 = [[عەبدولڕەزاق فەیلی]] | image20 = Mihemmed Sediq Kebudwend.jpg | caption20 = [[محەممەد سەدیق کەبوودوەند]] }} | image_caption = | image_alt = | image_uprigh = | total = ٣,٥٠٠,٠٠٠ | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = <!-- source of total population; may be ''census'' or ''estimate'' --> | total_ref = <!-- references supporting total population --> | total1 = <!-- up to | total3 = --> | total1_year = <!-- up to | total3_year = --> | total1_source = <!-- up to | total3_source = --> | total1_ref = <!-- up to | total3_ref = --> | genealogy = | regions = | region1 = {{IRI}} ([[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]]، [[پارێزگای کوردستان|سنە]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]]) | pop1 = ٢،٥٠٠،٠٠٠ | ref1 = <!-- <ref>erence/s supporting pop1 data --> | region2 = {{IRQ}} ([[پارێزگای دیالە|دیالە]]، [[ئیدارەی گەرمیان|گەرمیان]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]، [[پارێزگای بەغدا|بەغدا]]، [[پارێزگای واسیت|واسیت]]، [[پارێزگای میسان|میسان]]) | pop2 = ١،٠٠٠،٠٠٠ | ref2 = | region3 = <!-- up to | region33 = --> | pop3 = <!-- up to | pop33 = --> | ref3 = <!-- up to | ref33 = --> | languages = [[کوردیی باشووری]] | religions = [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]، [[یارسان]]، [[یەھوودی]] | related_groups = [[کورد|کوردەکانی دیکە]] ([[لەک]]، [[گۆران (گەل)|گۆران]]، [[کورمانج]]، [[سۆران (گەل)|سۆران]]، [[زازا]]) | footnotes = }} '''کوردەکانی باشووری''' یان '''کوردە باشوورییەکانی کوردستان''' گەلێکی [[کورد]]ن کە لە ناوچەکانی باشووری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]دا دەژین و بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] دەدوێن و سەر بە ئایینەکانی [[ئیسلام]]ی [[شیعە]] و [[یارسان]]ن. کوردەکانی باشووری لە ئێڵەکانی وەکو [[کەڵھوڕ]]، [[گۆران]]، [[زەنگەنە]]، [[کولیایی]]، [[سنجاوی]]، [[جومیر]]، [[بەدرەیی]]، [[مەڵەگشایی]]، [[ئەرکەوازی]]، [[مەھەکی]]، [[سۆرەمیری]]، [[گەڕووس]]، [[فەیلییەکان|فەیلی]] و لەشارەکان و ئاوایییەکانی پارێزگاکانی [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]]، [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]] لە [[ئێران]] و [[پارێزگای دیالە|دیالە]]، [[ئیدارەی گەرمیان|گەرمیان]]، [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]]، [[پارێزگای بەغدا|بەغدا]]، [[پارێزگای واسیت|واسیت]]، [[پارێزگای میسان|میسان]] لە [[عێراق]]دا دەژین. ھەندێک سەرچاوە [[لەک|کوردە لەکەکان]]یش کە لە باری زمانی، [[ئایین]]ی و [[چاند]]ی زۆر بە کوردەکانی باشوور دەچن سەر بە ئەم جەماوەرە دەزانن، بەڵام ھەندێکیش پێیان وایە کە کوردە لەکەکان بەھۆی دابەشبوونیان لەنێوان کورد و [[لوڕ]] ھەندێک تایبەتمەندیی جیاوازیان ھەیە و دەبێت وەکوو گرووپێکی سەربەخۆ لە کوردەکان پۆلێنبەندی بکرێن. == زمان == [[پەڕگە:SOUTHERN KURDISH.JPG|وێنۆک|ھەرێمی کوردەکانی باشووری کوردستان]] کوردەکانی باشووری کوردستان بە زمانی [[کوردیی باشووری]] دەدوێن و خۆیان بەو زمانە ھەر بە تەنیا '''کوردی''' دەڵێن. == ئایین == زۆربەی کوردەکانی باشووری [[کوردستان]] سەر بە ئایینی [[ئیسلام]]ی [[شیعە]]ن، بەڵام جەماوەرێکی بەرچاویش سەربە ئایینی [[یارسان]]ن. ھەندێک سەرچاوە دەڵێت لە ڕابردوو و ھەتا سەرەتای [[سەدەی نۆزدەھەم]]ی زایینی زۆربەی کوردەکانی باشووری سەربە ئایینی یارسان بوونە.{{ژێدەر}} == ئەمانەش ببینە == * [[فەیلییەکان]] * [[کرماشانی]] * [[گۆران (گەل)|گۆران]] * [[کوردیی باشووری]] * == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{گەلانی ئێران}} {{جەماوەرناسیی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:پارێزگای ئیلام]] [[پۆل:پارێزگای ھەمەدان]] [[پۆل:پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای دیالە]] [[پۆل:ئیدارەی گەرمیان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] k8wpx488kpm5mr8gcbm83m7212dsw1x 0 244222 1697232 1547889 2026-10-30T01:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697232 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''بزووتنەوەی ١٧ی تەممووز''' یان '''شۆڕشی ١٧ی تەممووز'''، [[کودەتا]] یان بزووتنەوەیەکی سیاسی بوو کە لە تەممووزی ساڵی ١٩٦٨ لە [[عێراق]] ڕوویدا، کاتێک ڕژێمی [[عەبدولڕەحمان عارف]] ڕووخێندرا و [[حیزبی بەعس]] دەسەڵاتی گرتە دەست کە بە «شۆڕشی سپی» ناسراوە، بە سەرکردایەتی [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] و جێگرەکەی بەناوی [[سەددام حوسێن]] و دیاب عەلکاوی، بەڵام دوای ئەوەی ئەم حیزبە بووە خاوەن دەسەڵات زۆر حاڵەتی دەستگیرکردن و تیرۆرکردن ڕوویاندا، لەنێویاندا کارمەندانی پێشووی سەربازی و [[سیاسەتوان]]انی وەک [[عەبدولڕەحمان بەزاز]]، سەرۆکوەزیرانی پێشوو، و [[تاھیر یەحیا]]، عەبدولعەزیز عوقەیلی،<ref>https://web.archive.org/web/20191213031040/http://www.neelwafurat.com/itempage.aspx?id=lbb305429-294711&search=books</ref> و دواتر ڕەشید مووسلیح و زۆرێک لە کارمەندانی سەربازی دیکە، لەکاتێکدا ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە سەربازییەکان خانەنشین بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20131202235522/http://www.aawsat.com/leader.asp?section=3&article=536382&issueno=11251</ref> لە بزووتنەوەی ٣٠ی تەممووزی ١٩٦٨دا، ھەوڵێکی دیکەی کودەتا لە لایەن ئەحمەد حەسەن بەکر و سەددام حوسێن و حەردان تکریتی و دیاب عەلکاوی ئەنجامدرا بۆ دەرکردنی دیارترین ئەو کارمەندە سەربازییانەی کە ئەو بزووتنەوەیەیان ئەنجامدا، ئەوانیش ئیبراھیم داوود و عەبدولڕەزاق ناییف، و دواتر تەسفیە کران لە شوێنی دوورخستنەوەیان. [[حیزبی بەعس]] ھەردوو کودەتاکە بە یەک بزووتنەوە دەزانێت و بە «شۆڕشی ١٧–٣٠ی تەممووز» ناوی دەبات. [[عەبدولڕەحمان عارف]]، سەرۆکی کۆمار، لەکاتی کودەتاکەدا لەلایەن حیزبی بەعسەوە دەرکرا و دوورخرایەوە، کە لە ساڵی ١٩٦٣دا ھاتە سەر دەسەڵات، تا بزووتنەوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٦٣، کە تێیدا سوپا دەستی بەسەر میلیشیاکانی پاسەوانی نیشتمانیدا گرت - کە سەر بە حیزبی بەعس بوو - و ئەحمەد حەسەن بەکر دوورخرایەوە لە دەسەڵات، تا لە ساڵی ١٩٦٨ دووبارە گەڕایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سۆشیالیزم|عێراق|دەیەی ١٩٦٠|سیاسەت|مێژوو|شەڕی سارد|زانستی سیاسەت}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەت لە ١٩٦٨]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] 4i8m4v30xwmj7mk0gij170xgum63ei2 0 244465 1697230 1660797 2026-10-30T01:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697230 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox military conflict | conflict = کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣ | part_of = [[شەڕی سارد]], شەڕی سارد لە جیهانی عەرەبی | image = | caption = | date = ١٣ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ هەتا ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ | location = هەولێر | coordinates = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | result = سەرکەوتنی شۆڕشگێڕە ناسرییەکان | combatant1 = {{flag icon|Iraq|1963}}{{flagicon image|Flag of the Ba'ath Party.svg}} [[حیزبی بەعسی عێراق]] | combatant2 = {{flagicon image|Flag of Egypt without eagle.svg}} [[ناسریزم|ناسرییەکان]] | commander1 = {{nowrap|{{flagicon image|Flag of the Ba'ath Party.svg}} [[عەلی ساڵح سەعدی]]}} | commander2 = {{ublist|class=nowrap |{{flagicon image|Flag of Egypt without eagle.svg}} [[عەبدولسەلام عارف]] |{{flagicon image|Flag of Egypt without eagle.svg}} [[عەبدولڕەحمان عارف]]}} | strength1 = {{nowrap|٣٤،٠٠٠ میلیشیا}} | strength2 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = ٢٥٠ کوژراو<ref name="ucairaq">[http://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/iraq-1932-present/ Iraq (1932-present)], Political Science Department, [[University of Central Arkansas]].</ref> | notes = |place=[[یەکەمین کۆماری عێراق|کۆماری عێراق]]}} '''کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣''' یان '''بزووتنەوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣''' یان '''لادانی ڕەشی ئۆکتۆبەر'''، بە پێی بۆچوونی نەیارە بەعسییەکان، کە لە لایەن سەرۆک کۆماری عێراق [[عەبدولسەلام عارف]] ئەنجامدرا بۆ نەھێشتنی دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس]]، کە سەرکەوتووش بوو بە ھاوکاری لەگەڵ کەسایەتییە سیاسییەکان و ئەفسەرەکان کە ئەندامی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی «یان ئازاد» بوون، و ھەندێک لە کەسایەتییەکانی سەر بە بزووتنەوەی عەرەبی و ئەفسەرە سەربازی و مەدەنییە سەربەخۆکانی دیکە کە بەشدارییان لە جێبەجێکردنی بزووتنەوەی [[شۆڕشی ڕەمەزان|٨ی شوباتی ١٩٦٣]] کردووە لە دژی ڕژێمی سەرۆکوەزیرانی پێشوو [[عەبدولکەریم قاسم]]. زۆربەی سەرکردەکانی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ کەسایەتی عەرەب بوون و بەشێکیشیان ئەندامی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی بوون، کە زۆربەیان سەر بە حیزبی بەعس بوون، دوای سەرکەوتنی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣، «ئەنجومەنی نیشتمانیی بۆ سەرکردایەتی شۆڕش» لە ئەندامانی ڕێکخراوی ئەفسەرانی نیشتمانیی لەگەڵ ئەفسەرانی بەشداربووی بزووتنەوەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ پێکھێنرا. سەرکردایەتی ئەنجومەن بەسەر ئەندامانی حیزبی بەعسدا زاڵ بوو، ئەو وەزارەتانەی کە بۆ دوانزە وەزیری بەعس دانرابوو تەنیا یەک دانەیان بۆ بەعس مایەوە و وەزارەتەکانی دیکە لەلایەن کەسایەتی سەربەخۆ یان لە بزووتنەوەکانی ترەوە وەرگیران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|عێراق|سۆشیالیزم|سیاسەت|دەیەی ١٩٦٠}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:عێراق لە ١٩٦٣]] di7184e7o2xhwxqumqfyu5sa53dxdld 0 244893 1697289 1594236 2026-10-30T04:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1697289 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|کتێبێکی ژیاننامەیی حەمەدی مەولوودی|بۆ چەمکە ڕامیارییەکە|کوردایەتی}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو =کوردبوون |وێنە =کوردبوون.jpg |ناوی بنەڕەتی =کوردبوون بەشێک لە بیرەوەرییەکانی کاپیتان حەمەدی مەولوودی |دانەر =حەمەدی مەولوودی |لێکۆڵەر =وریا ماملێ |زمان =[[کوردیی ناوەندی]] |وڵات = |زنجیرە = |بابەت =خۆژیاننانە |جۆری ئەدەبی = |بڵاوکەرەوە =٤٩ کتێب، ڕەھەند |دەرچوون =٢٠٢٢ |مێژووی دەرچوون = |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = فاڕووق قوبادی |جۆری چاپ =چاپ، ئەلکترۆنی، دەنگی |ژمارەی پەڕە =٥٥٠ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''کوردبوون: بەشێک لە بیرەوەرییەکانی کاپیتان حەمەدی مەولوودی''' ({{بە ئینگلیزی|Being a Kurd: A chapter of captian Hamadi Mawludi's memories}}) کتێبێکە لە نووسینی [[حەمەدی مەولوودی]] و کۆکردنەوە، ساخکردنەوە و بەڵگەمەندکردنی وریا ماملێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چاپ و بڵاوبوونەوەی بەشێک لە بیرەوەرییەکانی کاپیتان حەمەدی مەولوودی|ناونیشان=https://kurdistanukurd.com/?p=90818|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=کوردستان و کورد|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231207195559/https://kurdistanukurd.com/?p=90818}}</ref>. کوردبوون یەک لە پڕفرۆشترین کتێبە مێژووییەکانی ناوەندی ڕەھەند لە پێشانگای نێونەتەوەیی کتێبی سلێمانی بۆ ساڵی ٢٠٢٣ بوو. == ناوەرۆک == ئەم کتێبە ساڵی ١٩٧٢ بە قەڵەمی کاپیتان خۆی نووسراوە و بەشێکی زۆر لە ژیان و بەسەرھاتی ھەر لە ساوایەتییەوە تا گەیشتنی بۆ وڵاتی ئازەربایجان لەخۆ دەگرێت. ھەرچەند بەشێکی بەرچاوی بیرەوەرییەکان ونن و چەند قۆناغێک لە ژیانی حەمەدی مەولوودی بە ناڕوونی ماوەتەوە (بۆ نموونە سەردەمی لاویی کاپیتان و شاربەدەرکردنی بۆ شاری شیراز) کە وریا ماملێ ھەوڵی داوە لە ڕێگەی بیرەوەریی کەسە نزیک و ناسیاوەکانی کاپیتان ئەم بۆشاییانە پڕ کاتەوە. گرینگیی کوردبوون لەوەدایە قۆناغگەلی مێژووی سیاسیی، کۆمەڵایەتی و ئابووری کوردستانی ئەو سەردەم بە زمانێکی پاراو و ڕاستگۆیانە دێنێتە بەرباس و بەسەر زۆر ڕووداوی مێژوویدا دێتەوە کە ھەندێک لەوان بریتین لە: شەڕی ڕووس و عوسمانی لە [[مەھاباد]]، ڕەشکوژیی خەڵکی سابڵاغ، ھاتنی [[سمکۆ|سمایل ئاغای سمکۆ]] بۆ مەھاباد، دامەزراندنی [[کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان|کۆمەڵەی ژ-کاف]] و [[کۆماری کوردستان]]، ڕوو وەرگێڕانی خەڵک لە داوای [[قازی محەممەد]] بۆ پارێزگاری لە کۆمار و شەڕەکانی مەکڵاوێ، مەحاڵی مەرگەوەر و ھتد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کوردبوون، ئاوێنەی ڕەنجی کوردایەتی|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/so/news/2023/08/250|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Kurdistanmedia (kurdistanmedia.com)|زمان=ku}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Group|یەکەم=Pro-Kurd Software|سەردێڕ=وریا ماملێ: کتێبی|ناونیشان=http://www.nuche.net/post-9376.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=نووچە نێت {{!}} ڕاستگۆیی بێ لایەنی|زمان=en}}</ref>. == بڵاوبوونەوە == یەکەم جار [[عیزەدین مستەفا ڕەسووڵ]] لە وڵاتی سۆڤییەت داوای لە حەمەدی مەولوودی کردبوو کە بەسەرھاتەکانی خۆی بنووسێتەوە تاوەکوو بۆی بکات بە کتێب بەڵام ئەم دەستنووسانە فەوتاون و لەسەرڕاوە ساڵی ١٩٧٢ کاپیتان دەست بە نووسینی ژیاننامەکەی دەکات کە ڕووداوەکانی پێش [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] تاوەکوو ھەمان ساڵ لەخۆ دەگرێت. ئەم دەفتەرانە بە بێ ئەوەی کەس ئاگاداریان بێت تاوەکوو ساڵی ٢٠١٧ لەکن ڕووناکی کچی دەمێننەوە و دواتر کە دەردەکەوێت ئەوانە نووسراوەی کوردی و ژیاننامەن دەدرێنە دەست وریا مامڵێ. ئەم دەستنووسانە لەلایەن وریا ماملێوە تایپ، ستاندارد و بەڵگەمەند کراون تاوەکوو ساڵی ٢٠٢٢ لەلایەن وەشانخانەی ٤٩ کتێب لە چوارچێوەی کتێبێکدا چاپ و بڵاو کراوەتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=برکی کوردبوون|ناونیشان=https://govartishk.com/survey-63/%d8%a8%d8%b1%da%a9%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%b1%d8%af%d8%a8%d9%88%d9%88%d9%86/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=گۆڤاری تیشک|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231207195558/https://govartishk.com/survey-63/%D8%A8%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86/}}</ref>. == بەشەکان == کوردبوون لە چوار دەفتەر پێک ھاتووە کە جگە لەوان وریا ماملێ و شێرکۆ ھەژاریش پێشەکییەکیان لەسەر نووسیوە و لە کۆتایی کتێبەکەشدا کاپیتان حەمەدی مەولوودی لە ڕێگەی دەق و سەرچاوەکانی دیکەوە دەناسین و لە نووسراوەکانی ئەواندا دەیخوێنینەوە. وتووێژەکان، پەراوێزەکان، ئاڵبۆمی وێنەکانی کاپیتان، ئالبۆمی وێنەکان و فەرھەنگۆکێک لە ئامادەکردنی ساڵح بێچار دوایین بەشی ئەم کتێبەن. ھەر شوێنێک لە کتێبەکە کە پێویستی بە لێ تێگەیشتنێکی زیاتر ھەبووە لەلایەن وریا ماملێوە بەڵگەمەند کراوە و لە ڕێگەی سەرچاوەی تر لە کۆتایی ھەر لاپەڕە شرۆڤەی زیاتری بۆ دراوە. == کتێبی دەنگی == ساڵی ٢٠٢٣ کتێبی کوردبوون لەسەر ئیزنی وریا ماملێ لە ڕێگەی پۆدکاستی ڕێگاوە وەک کتێبێکی دەنگی تۆمار کرا و لە ٣١ ئەڵقەدا بڵاو کرایەوە کە لەلایەن کۆمەڵانی خەڵکی کوردستانەوە پێشوازییەکی باشی لێ کرا. == چاپەکان == * ٤٩ کتێب، بەھاری ٢٠٢٢ سوێد * چاپی دووەمی ٤٩ کتێب ( لە دوو بەرگی جیاوازدا: ڕەق و نەرم) * ڕەھەند لە باشووری کوردستان == پەراوێزەکان == * ژمارەی ٢ی گۆڤاری ڕانانی کتێب کە پاییزی ٢٠٢٣ لەلایەن چاپەمەنیی ٤٩ کتێبەوە لە وڵاتی سوێد لەکۆی ١٩٥ لاپەڕەدا بڵاو کراوەتەوە. * کوردبوون و چەند باسێکی دی، لە نووسینی شێرکۆ ھەژار ساڵی ٢٠٢٣ == سەرچاوەکان == * کوردبوون، ۆەمەدی مەولوودی ٢٠٢٢ {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|وێژەی کوردی|وێژە|سیاسەت|کوردستان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە کوردییەکان]] 4z3ensuiuas8lyqleddsgjb229ii6h0 0 244899 1696957 1696758 2026-10-29T16:25:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Arcade games}} 1696957 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کایەی ئەرکەید''' ({{بە ئینگلیزی|Arcade Game}}) ئامێرێکی کات بەسەربردنە کە بە سکە کاردەکات (ھەروەھا بە کارتیش کاردەکات) کە بە شێوەیەکی باو لە شوێنە گشتییەکانی وەک چێشتخانە و کافێ و بە تایبەتی شوێنی [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییە ڤیدیۆیییەکان]] بەکاردەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=What arcade games looked like before video games, 1968 - Rare Historical Photos |ناونیشان=https://rarehistoricalphotos.com/arcade-games-history-1968/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=rarehistoricalphotos.com/ |زمان=en-US}}</ref> زۆربەی یارییە ئەرکەیدەکان بریتین لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، [[پینبۆڵ (کایە)|ئامێری پینبۆڵ]]، جەوکبۆکس، یارییە [[ئەلکترۆمکانیک]]ەکان و کات بەسەربردنی کرین. سەردەمی زێڕینی یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکان دەستی پێکرد و تا ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکان بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١= Anthony N. |دوایین١= Cabot |یەکەم٢= Glenn J. |دوایین٢= Light |یەکەم٣= Karl F. |دوایین٣= Rutledge |سەردێڕ= Alex Rodriguez, a Monkey, and the Game of Scrabble: The Hazard of Using Illogic to Define the Legality of Games of Mixed Skill and Chance | journal = Drake Law Review |بەرگ= ٥٧| issue = 2 |ڕێکەوت= ٢٠٠٩|پەڕەکان= ٣٨٣–٤١٢}}</ref> بەڵام ئەم ئامێرانە وردە وردە بەھۆی کارایی [[کارپێکەری یاریی ڤیدیۆیی|کۆنسڵی]] یارییەکانی ماڵەوە ناوبانگیان لەدەستدا.<ref name="Lendino">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lendino |یەکەم١=Jamie |سەردێڕ=Attract Mode: The Rise and Fall of Coin-Op Arcade Games |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Steel Gear Press |پەڕەکان=١٨–٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=d6wCEAAAQBAJ&pg=PA18}}</ref> یاریزان ڕێگەیان پێدەدرێت کە بەردەوامیان لە یارییەکە ھەبێت بە مەرجێک کارەکتەری یارییەکە لە ژیاندا بێت.<ref name="CB105">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Coin Machines Equipment Survey |magazine=[[Cash Box]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣|پەڕە=١٠٥|ناونیشان=https://archive.org/details/cashbox35unse_16/page/105 |بڵاوکەرەوە=Cash Box Pub. Co.}}</ref> یەکەم یارییە بەناوبانگەکانی ئەرکەید لە پارکە گەشتیارییەکان بریتی بوون لە پێشانگای تەقەکردن، یاری پەنجە یان ھێڵ و یەکەم ئامێری کە بە سکە کاردەکرا وەکو فەلەکناس، تاقیکردنەوەی ھێز و جەوکبۆکس.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Freddy Fender captures top JB awards, will play for MOA stage show |magazine=[[Play Meter]] |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٧٥|بەرگ=١|issue=10 |پەڕە=٢٧|ناونیشان=https://archive.org/details/play-meter-volume-1-number-10-october-1975-600dpi/Play%20Meter%20-%20Volume%201%2C%20Number%2010%20-%20October%201975%20(Compressed)/page/27}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|وڵاتەکان|دەیەی ١٩٧٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Arcade games}} [[پۆل:یارییەکانی ئارکەید]] 5h08qu6b9mg5266rlvmhtqcahcrp6w1 0 245311 1696987 1632132 2026-10-29T16:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696987 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=کریستینا ڕیچی|image=Christina Ricci at Los Angeles Comic Con 2024-2.jpg|caption=ڕیچی لە ساڵی ٢٠٢٤|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1980|02|12}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Famous birthdays for Feb. 12: Christina Ricci, Bill Russell|ناونیشان= https://www.upi.com/Entertainment_News/2022/02/12/Famous-birthdays-for-Feb-12-Christina-Ricci-Bill-Russell/3961643991239/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=UPI|زمان=en}}</ref>|birth_place=[[سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا]]، ئەمریکا|occupation={{hlist|ئەکتەر|بەرھەمھێنەر}}|years_active=چالاکە لە ١٩٩٠|spouse={{plainlist| * {{marriage| جەیمس ھیردگن |2013|2021|end=divorced}} * {{marriage| مارک ھامپتۆن |2021}} }}|children=٢}} '''کریستینا ڕیچی''' ({{بە ئینگلیزی|Christina Ricci}}؛ لەدایکبووی ١٢ی شوباتی ١٩٨٠)، ئەکتەری ئەمریکییە. ڕیچی بە ڕۆڵی کارەکتەرە نائاساییەکان ناسراوە کە سێبەری تاریکیان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Forget F. Scott: In 'Z,' Christina Ricci Tells Zelda Fitzgerald's Story|ناونیشان=https://www.npr.org/2017/03/26/521126306/forget-f-scott-in-z-christina-ricci-tells-zelda-fitzgeralds-story?t=1537980980914|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[NPR]]}}</ref> زیاتر لە فیلمی سەربەخۆدا کاردەکات، بەڵام لە چەندین فیلمی بەناوبانگی بۆکس ئۆفیسدا دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christina Ricci|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/person/120820401-Christina-Ricci|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=The Numbers|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230625234923/https://www.the-numbers.com/person/120820401-Christina-Ricci|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەرگری خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە و خەڵاتی ئێمی پڕایم تایمی وەرگرتووە. ڕیچی یەکەم فیلمی لە تەمەنی نۆ ساڵیدا لە فیلمی پەری دەریادا (١٩٩٠) دەرکەوت، کە دواتر ڕۆڵی وێنسدەی ئادەمسی لە فیلمی خێزانی ئادەمس (١٩٩١) و لە فیلمی بەناوی توانای خێزانی ئادەمس (١٩٩٣) دەرکەوت. ڕۆڵەکانی دواتر لە فیلمەکانی کاسپەر و ئێستا و دوای (ھەردووکیان لە ساڵی ١٩٩٥) ڕۆڵی تێدس بینیوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Christina Ricci: Beyond Wednesday|ناونیشان=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/26596/1/christina-ricci-beyond-wednesday|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ئیش=[[Dazed]]}}</ref> لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا، فیلمی گەردەلولی سەھۆڵین (١٩٩٧) ڕۆڵی تێدا گێڕاوە، ڕووی لە پڕۆژەکانی گەورەساڵان کرد، کە بووە ھۆی بەشێک لە چەندین فیلمی سەربەخۆ، وەک بوفالۆ ٦٦، دژی سێکس، ماچ (ھەموویان ١٩٩٨) ڕۆڵی تێدا بینییوە. نەتەوەی پرۆزاک (٢٠٠١)، کولەکە (٢٠٠٢)، و ئەھریمەن (٢٠٠٣). و بەرھەمەکانی دیکە بریتین لە ٢٠٠ جگەرە، مەرگی خەوتوو (ھەردووکیان ساڵی لە ١٩٩٩)، ھەر شتێکی تر (٢٠٠٣)، نەفرەت لێکراو (٢٠٠٥)، پێنێلۆپ، ھاواری ماری ڕەش (ھەردووکیان لە ٢٠٠٦)، پێشبڕکێی خێرا (٢٠٠٨)، بێل ئەمی (٢٠١٢)، و زیندووکردنەوە مایدریگس (٢٠٢١). لە ساڵی ٢٠١٠ ڕیچی یەکەم جار لە شانۆی بڕۆدوەی بەشداری کرد لە فیلمی ھێشتا کات وەستاوە. ئەو وتەبێژی نیشتمانی تۆڕی نیشتمانی دەستدرێژی، سووکایەتیکردن و سێکسی خێزانییە (RAINN).<ref name="rain">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christina Ricci Shines Light on Sexual Violence in Huffington Post|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/christina-ricci-shines-light-on-sexual-violence-in-huffington-post/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=CBS News|زمان=en}}</ref> ھاوسەرگیری لەگەڵ ئارایشتکار مارک ھامپتۆن کردووە و دوو منداڵی ھەیە. == سەرەتای ژیانی == کریستینا ڕیچی لە شاری سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا لەدایکبووە، بچووکترین منداڵی سارا و ڕالف ڕیچییە. دایکی لە ساڵانی شەستەکاندا وەک مۆدێلی فۆرد کاری کردووە و دواتر بووەتە نوسینگەی خانووبەرە. باوکی پیشەیەکی جۆراوجۆری ھەبوو، لەوانە کارەکانی وەک مامۆستای ھۆڵی وەرزش، پارێزەر، ڕاوێژکاری ماددە ھۆشبەرەکان و چارەسەرکاری ھاوارکردنی سەرەتایی.<ref name="telegraph">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=The vamp is a lady|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/3664790/The-vamp-is-a-lady.html|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/3664790/The-vamp-is-a-lady.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=The Telegraph}}{{cbignore}}</ref> سەبارەت بە ناوی بنەماڵەکەی، ڕیچی ڕایگەیاندووە کە ڕەچەڵەکی ئیتاڵی و ئێرلەندی و ئینگلیزی و سکۆتلەندی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Minx Effect|ناونیشان=http://www.christinaricci.info/cgi-dodger/showpage.pl?sel=interviews&url=iview7.ssf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20031123103510/http://www.christinaricci.info/cgi-dodger/showpage.pl?sel=interviews&url=iview7.ssf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خێزانی ڕیچی ڕوویان لە شاری مۆنتکلێر لە ویلایەتی نیوجرسی کرد و لەوێ گەورە بوو و لە قوتابخانەی ئێدجمۆنت سەرەتایی، قوتابخانەی ناوەندی گلێنفیڵد، ئامادەیی مۆنتکلێر و قوتابخانەی مۆریستاون-بێرد خوێندوویەتی.<ref>[http://www.mtv.com/artists/christina-ricci/biography/ About Christina Ricci] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223213052/http://www.mtv.com/artists/christina-ricci/biography/ |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧ }} "The family moved to Montclair, New Jersey, where she grew up attending Edgemont Elementary School, Glenfield Middle School, and Montclair High School as well as the Morristown-Beard School."</ref> دواتر لە قوتابخانەی منداڵانی تایبەت لە شاری نیویۆرک کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Christina Ricci: at age 8, she arrived to an audition with a black eye and freaked the casting director out. Fifteen years later, she's still keeping the surprises coming – Interview|یەکەم=Bard|دوایین=Goldfarb|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_1_34/ai_112482975|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050111085244/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1285/is_1_34/ai_112482975|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Find Articles|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> سێ خوشکە گەورەکەی بریتین لە ڕافایل و دانتێ و پیا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|بڵاوکەرەوە=[[The Face (magazine)|The Face]]|سەردێڕ=The Minx Effect|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[New York Magazine]]|سەردێڕ=The Littlest Addams|پەڕە=١٨|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩١}}</ref> دایک و باوکی ڕیچی کاتێک جیابوونەوە کە پێش ھەرزەکاری بوو.<ref name="Peoplev69no19">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://people.com/archive/christina-ricci-vol-69-no-19/|سەردێڕ=Christina Ricci|magazine=[[People (magazine)|People]]|بەرگ=٦٩|issue=19|یەکەم=Alexis|دوایین=Chiu|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180508054802/https://people.com/archive/christina-ricci-vol-69-no-19/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو لە چاوپێکەوتنەکاندا بە دەنگی بەرز باسی منداڵی خۆی کردووە، بەتایبەتی جیابوونەوەی دایک و باوکی و پەیوەندی پشێوی لەگەڵ باوکیدا.<ref name="Guardian">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2011/nov/11/christina-ricci-pan-am|سەردێڕ=Christina Ricci: 'I don't think anything I said was really dark'|یەکەم=Emma|دوایین=Brockes|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|via=www.theguardian.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christina Ricci}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] ryautjqo6m1o7h2joxhjlpp4caafomu 0 245424 1697321 1667897 2026-10-30T05:50:09Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697321 wikitext text/x-wiki {{سخ-و١٠-ئاگاداری|١٩٥٣ لافاوی باکووری کیوشو|لافاوی ١٩٥٣ی کیوشوی باکوور}} {{سخ-و١٠-ئاگاداری|١٩٥٣ لافاوی باکووری کیوشو|لافاوی ١٩٥٣ی کیوشوی باکوور}}     لافاوەکەی باکووری کیوشو لە ساڵی ١٩٥٣ لافاوێک بوو کە لە مانگی حوزەیرانی ١٩٥٣دا لە باکووری کیوشوی [[ژاپۆن]] (پارێزگای فوکوکا، پارێزگای ساگا، پارێزگای کومامۆتۆ و پارێزگای ئۆیتا)ی گرتەوە. 3.3 پێ) باران بەسەر چیای ئاسۆ و چیای هیکۆدا باریوە. ئەم بارانبارینە بووە هۆی ڕژانی زۆرێک لە ڕووبارەکانی دەوروبەری، وەک ڕووباری چیکوگۆ. لافاوەکە کارەساتێکی گەورە بووە و ٧٧١ کەس گیانیان لەدەستداوە یان بێسەروشوێن بوون و ٤٥٠ هەزار خانوو لافاویان گرتووە و نزیکەی یەک ملیۆن کەسیش زیانیان بەرکەوتووە. بەهۆی توندی کارەساتەکەوە، ڕێوشوێنی کۆنترۆڵکردنی لافاو بەدرێژایی ڕووبارەکانی باکووری کیوشو لە بنەڕەتدا پێداچوونەوەیان بۆ کرا و زۆرێک لە گۆڕانکارییەکان هێشتا لە شوێنی خۆیانن. لافاوەکە لەلایەن دەزگای کەشناسی ژاپۆنەوە ناوێکی فەرمی پێنەدراوە کە لە ئەنجامدا لە چەندین سەرچاوەی جیاوازدا بە شێوەیەکی جیاواز ئاماژەی پێکراوە، لە پارێزگای کومامۆتۆ، لافاوێکی گەورەی شیراکاوا یان 6.26 لافاو بەزۆری بەکاردەهێنرێن لە شاری کیتاکیوشو، ئەوان مەیلیان هەیە باکوور بەکاربهێنن لافاوی گەورەی کیوشو. == ھۆکارەکان == لافاوەکە لە ئەنجامی تێکەڵەیەک لە هۆکارە کەشناسی و جیۆلۆجیەکان بووە کە بەشداربوون لە بڕێکی زۆر لە بارانبارین و هەروەها تایبەتمەندییە تۆپۆگرافییەکان کە کاریگەرییەکانی بارانبارینەکەیان خراپتر کردووە === کەشوهەوا === [[پەڕگە:JMA_Weather_Chart_1953062609.png|چەپ|وێنۆک| کەشوھەوا کاتژمێر ٩ی بەیانی ٢٦ی حوزەیران لە کاتی زۆرترین بارانبارین لە باکووری کیوشو. پەستانی نزم لە تسوشیما. بەرەی وەرزی بارانبارین کە بەرەو ناوەڕاستی چین درێژ دەبێتەوە و درێژدەبێتەوە بۆ باشووری فۆکۆشیما]] سەرەتای مانگی حوزەیران بەرەی باراناوی مێیو بۆ ماوەیەکی کورت بەسەر باکووری ناوەڕاستی کیوشو وەستابوو، لە سەرەتاوە باران بەسەر شاری فۆکۆکا و ناگاساکیدا باریبوو پێش ئەوەی دواتر باران بەسەر کومامۆتۆدا ببارێت. دواتر بەرەکە بەسەر ئامامی ئۆشیمادا بەرەو باشوور ڕۆیشت پێش ئەوەی لە نێوان ئامامی ئۆشیما و یاکوشیمادا بگۆڕێت. لەم نێوەندەدا لە باشوورەوە بەرزایی زەریای هێمن لە ناوچەی دەوروبەری فلیپین دەستی کرد بە گەشەکردن لە هێز و پاڵنانی بەرەی باران بۆ ناو گەرووی تسوشیما. لە هەمان کاتدا دژە باهۆزێکی مۆبایل لە چینەوە دەستی کرد بە پاڵنانی بەرەی باران بۆ دواوە بەرەو یاکوشیما. لە نێوان ئەم دوو هێزە کێبڕکێکارەدا بەرەی بارانبارین لە دەوروبەری ٢٣ی حوزەیران بەسەر چیای ئاسۆدا جێگیر بوو. هەوای شێدار و گەرمی ناوچە پەستانە بەرزەکان بەرەی باراناوی هان دا لە کاتێکدا شەپۆلەکانی پەستانی نزم کە بە شێوەیەکی ئاسایی تێیدا تێدەپەڕین لەبری ئەوە بە گەرووی تسوشیمادا ئاڕاستە کرانەوە. کارکردن بە هاوبەشی ئەم بارودۆخە کەشناسیانە تەقینەوەی هەورەکان و بارانبارینی درێژخایەنی لێکەوتەوە کە بووە هۆی بارانبارینی بێ وێنەی بەسەر باکووری کیوشودا. ==== بارانبارین ==== {| border="" cellpadding="2" |+'''بڕی بارانبارین''' ! خاڵی پێوانەکردن ! کۆی گشتی بڕی (٢٥-٢٩ی حوزەیران) ! بڕی لە ڕۆژی زۆرترین بارانبارین ! |- ! ئوینۆدا، ئۆیتا ! 1,148.5 ! 400.0 (26ی حوزەیران) |- ! میاهارا، کومامۆتۆ ! 1,002.6 ! 426.2 (25ی حوزەیران) |- ! ئۆگونی، کومامۆتۆ ! 994.6 ! 433.6 (25ی حوزەیران) |- ! یابێ، فوکوکا ! 934.2 ! 395,0 (25ی حوزەیران) |- ! نۆگامی، ئۆتا ! 929.7 ! 364.0 (25ی حوزەیران) |- ! کورۆکاوا، کومامۆتۆ ! 888.4 ! 500.2 (26ی حوزەیران) |- ! هیتا، ئۆیتا ! 705.6 ! 292.4 (25ی حوزەیران) |- ! Ōita, Ōita ! 698.5 ! 223.1 (26ی حوزەیران) |- ! مۆجی،فۆکوکا ! 646.1 ! 398.3 (28ی حوزەیران) |- ! فوکۆکا، فوکوکا ! 621.4 ! 307.8 (25ی حوزەیران) |- ! کومامۆتۆ، کومامۆتۆ ! 595.9 ! 411.9 (26ی حوزەیران) |- ! ساگا،ساگا ! 587.1 ! 366.5 (25ی حوزەیران) |- ! کورومێ، فوکوکا ! 564.3 ! 308.7 (25ی حوزەیران) |- ! ئیزوکا، فوکوکا ! 534.8 ! 235.5 (25ی حوزەیران) |} === جوگرافی === جگە لە بارانبارینی زۆر، هۆکارە جوگرافییەکان بەشدارییان لە لافاوەکەدا کردووە و خراپتریان کردووە. چیای ئاسۆ کە یەکێکە لە گەورەترین گڕکانە چالاکەکانی جیهان، لە سەرانسەری ناوچەکانیدا سەرپۆشێکی لاڤای ئەندێسایتی بەرهەمهێناوە کە بە شێوەیەکی خراپ ڕێگەی ئاوی هەیە. سەرەڕای ئەوەش، دارستانبڕین لە کاتی جەنگی دووەم و دوای جەنگی دووەم توانای ڕاگرتنی ئاوی ناوخۆیی کەم کردبووەوە. ئەم هۆکارانە کۆبوونەتەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە بارانبارینەکە بدەن بە خێرایی بەبێ بەربەست بڕژێتە ناو ڕێڕەوی ئاوی نزیک کە دواتر تواناکانیان تێپەڕاندووە. جگە لەوەش، تەنها دوو مانگ پێشتر لە ٢٧ی نیسان، چیای ئاسۆ تەقیبووەوە و ٥.١٦ تۆن خۆڵەمێشی تێدابوو کە لەگەڵ ئاوی بارانەکەدا یەکگرتبوو و ڕەوتی پاشماوەی بەرهەمهێنابوو. لەڕووی تۆپۆگرافییەوە، ڕووبارەکان لە باکووری کیوشو بەدوای پلەی بەرزدا دەڕۆن کە وای لێدەکات بەخێرایی بەرەو خوارەوە بڕۆن. <ref>『筑後川五十年史』p.4</ref> ئەوەش سیستەمی ڕووبارەکان ناوچەکە ئاوەڕۆی گەورەتریان هەیە لە سەرەوە لە ناوەڕاست و خوارەوە لەگەڵ ڕووباری شیراکاوا و ڕووباری چیکۆگۆ کە ڕێژەی [[کۆگای باران|ئاوەڕۆکان]] لە ٨٠% و ٧٠% هەیە لەنێوان سیستەمی سەرەوە و خوارەوە. ئەم تایبەتمەندییە تۆپۆگرافییانە بووە هۆی ئەوەی کە سیستەمی سەرەوە بە خێرایی [[ئاو]] کۆبکاتەوە و دەگوازێتەوە بۆ ئەو بڕەیەی کە سیستەمی خوارەوەی لێشاوەکە نەیانتوانیوە مامەڵەی لەگەڵدا بکەن. == لافاو == === لافاو لە کومامۆتۆ، ٦.٢٦ لافاوێکی گەورە === * لە [[پارێزگای کومامۆتۆ]], ڕووباری ناوەڕاستی شیراکاوا زۆرترین لافاو گرت و خەڵک بە ناوی 6.26 سویگای (لافاو) لەبیریان دێت. هۆکارەکانی لافاوەکە ٦.٢٦ بریتی بوون لە: بارانبارینی بەخوڕ لە قەزای ئاسۆ (لە کورۆکاوا مورا)، بارانبارین گەیشتە ٨٨٨.٤&nbsp;ملم لە ٥ ڕۆژدا، هۆکارێکی دیکە [[خۆڵ|خاکی]] ناوچەکانە؛ چینەکانی دەوڵەمەند بە یۆنا (خۆڵەمێشی گڕکان) لەسەر لاڤا؛ کە بە ئاسانی لە کاتی بارانبارینی زۆردا شل دەبێتەوە. ** ڕووداوێکی هاوشێوە لە ساڵی ١٩٩٣ لە بارانبارینی بەخوڕی کاگۆشیمادا بینرا . * لە ٢٧ی نیساندا چیای ئاسۆ تەقیەوە و بڕێکی زۆر لە خۆڵەمێشی گڕکانەکان کە کەوتە خوارەوە لەگەڵ باران تێکەڵ بوو؛ بەرهەمهێنانی ڕۆیشتنی پاشماوەی تایبەت لە ڕووباری کورۆکاوا و ڕووباری شیراکاوا کە تێکەڵ بە شیرکاوا دەبێت و دەچێتە کومامۆتۆ. * فاکتەری سێیەم شاری کومامۆتۆ بوو؛ ڕووباری شیرکاوا ئەو ڕووبارە بوو کە پێی دەوترێت تێنجۆ-کاوا، یان ڕووبارێکی سەقف، واتە، بنی ڕووبارەکە بەرزترە لە دەوروبەرەکەی وەک شیمۆتۆری. ئەم هۆکارانە زیانی لافاوەکەیان خراپتر کرد. * 70%ی شاری کومامۆتۆی ئەوکاتە ژێر ئاو کەوتووە، جگە لە گردەکانی کیۆماچی و ناوچەی کەنگون. ناوچە ناوەندییەکانی شاری کومامۆتۆ ٢.٥ بوون&nbsp;مەتر بۆ 3&nbsp;مەترێک لە قووڵایی ئاوی قوڕاویدا. لە کۆی ١٧ پرد لە شارەکەدا ١٥ پرد گواسترانەوە جگە لە پردی تایکۆ و پردی چۆرۆکو. کۆکایباشی بە ٤٠ دانیشتووەوە گواسترایەوە. * فڕێدانی ٦٠ ملیار تۆن خاکی قوڕاوی کێشەی گەورەی خستەڕوو؛ 116 ناوچە کە کانییەکی [[قەڵای کومامۆتۆ|قەڵای کومامۆتۆیان]] تێدایە بەکارهێنران. شاری کومامۆتۆ یارمەتییەکانی دا بۆ پاککردنەوەی شەقامەکان؛ 2,000 یێن بۆ ترێلەی پاسکیل, 4,500 یێن بۆ ئۆتۆمبێلی 3 تایە و 10,750 یێن بۆ بارهەڵگر؛ بەرهەمهێنانی زۆرێک لە کارگە بچووکەکان بە بارهەڵگرەوە. <ref>50 years have passed after the 6.26 Shirakawa Flood. </ref> * خانوویەکی بەساڵاچووان وێران بووە و ٥٢ کەسیش گیانیان لەدەستداوە. * زیانەکانی 17.3 ملیار یێن بووە کە ئێستا 121.93 ملیار یێنە </link> ) * تەنانەت لە بەشی باشووری ئاسۆ gun ، کوژراوان و بێسەروشوێنەکان ٦٦ کەس بوون <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shirakawa Suigai in Japanese|ناونیشان=http://www.qsr.mlit.go.jp/tateno/damujigyo/shirakawa-aramashi.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110723034834/http://www.qsr.mlit.go.jp/tateno/damujigyo/shirakawa-aramashi.html#_02|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> === لافاو لە پارێزگای فۆکۆکا: ناوچەی چیکوگۆگاوا === ڕووباری چیکوگۆ (筑後川، چیکوگۆ-گاوا) بە پارێزگاکانی کومامۆتۆ، ئۆیتا، فۆکۆکا و ساگا لە ژاپۆن دەڕوات. بە درێژی کۆی گشتی ١٤٣ کیلۆمەتر (٨٩ میل)، درێژترین ڕووبارە لەسەر کیوشو. لە چیای ئاسۆوە دەڕژێت و دەچێتە ناو دەریای ئاریاکێ. ڕووبارەکە بۆ پیشەسازی گرنگە، بیست وێستگەی کارەبای هەیە بەدرێژایی کەناراوەکانی، هەروەها شاری گەورەی کورومێ لە پارێزگای فۆکۆکا. * لە ناوچەکانی ڕووباری چیکوگۆ ١٤٧ کەس کوژران؛ هەموو ناوچەکانی دەشتی تسوکوشی لافاویان لێ هات و بەنداوی یۆاکێ کە لە قۆناغی دروستکردندا بوو، کەناری کاسێگاوا و کەناری یابێگاوا، ناوچەی هۆمان گاواش لافاویان لێ هات. لەسەدا ٨٠ی شاری کورومێ ژێرئاوکەوت؛ لە ناوەندی شارەکەدا ئاو 1 بوو&nbsp;قووڵی مەتر، 3&nbsp;قووڵایی مەتر لە قووڵتریندا. ئەم لافاوە بە یەکێک لە سێ خراپترین لافاو ناودەبرێت، لەوانە لافاوەکەی ساڵی ١٨٩٠ و لافاوەکەی ساڵی ١٩٢١. * کۆی گشتی زیانەکان ٧٩.٣ ملیار یێن بووە، کە یەکسانە بە دوو هێندەی بودجەی ساڵانەی پارێزگای فۆکۆکا. == زیانەکان == حکومەتی ژاپۆن ڕێوشوێنێکی گونجاوی [[گرتە]] بەراورد لەگەڵ ئەو ڕێوشوێنە کە لە ساڵی ١٩٤٨ دا بۆ زریانەکان گیرا. کابینەی پێنجەمی یۆشیادا (حکومەت) سەنتەری بەرەنگاربوونەوەی لافاو لە شاری فوکۆکا دانا. نەک تەنها هێزەکانی ئاسایشی نیشتیمانی (کە دواتر بوو بە هێزە زەوینەکان) ، بەڵکو سەربازە ئەمریکیەکانیش یارمەتییان دا. خەڵکی ناوچە لافاوەکان بە شێوەیەکی زۆر ڕێز لە دابینکردنی خۆراک و ئاو بەخۆڕایی دەگرن، لەکاتێکدا پێیان وابوو لافاوەکە کارەساتێکی سروشتی بوو و ناتوانن یارمەتی بدرێن. === خەمڵاندنەکان بڵاوکرانەوە لەلایەن سەنتەری پۆلیسی هەرێمی فوکۆکا === {| border="" cellpadding="2" |+'''زیانەکانی لافاوەکەی باکووری کیوشو ١٩٥٣''' !پارێزگا !کەسە مردوەکان !کەسە ونبوەکان !بریندارەکان !خانووی ڕوخاو !نیوە وێرانکراو !لافاو لەسەر زەوی !بەشێک لە لافاو !بڕی زیانەکان (بە ١٠٠ ملیۆن یەن) |- !فوکۆکا !259 !27 !1,402 !1,321 !829 !12,116 !92,532 !119,127 !793 |- !Saga !59 !3 !337 !319 !108 !4,425 !37,895 !38,053 !249 |- !نایگاساکی !59 !3 !337 !319 !108 !4,425 !37,895 !38,053 !249 |- !کۆمۆتۆ !339 !198 !558 !1,009 !850 !10,412 !49,038 !39,607 !850 |- !ئۆیتا !55 !13 !239 !333 !653 !1,435 !6,179 !18,513 !178 |} == ڕێوشوێنەکانی دژە == ساڵی ١٩٥٣ ساڵی کارەساتی گەورە بوو؛ بارانبارینی بەخوڕ لە ناوچەی باشووری کیشو، [[پارێزگای واکایاما]] ، کە ١٠٤٦ کەس گیانیان لەدەستداوە و بێسەروشوێنن و لە ناوچەی مینامی یاماشیرۆ (١٠٥ کەس گیانیان لەدەستداوە). هۆکارەکانیش بۆ دارستانبڕینی بێباکانە، و نەبوونی کۆنترۆڵی ئاو لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە گەڕێندرانەوە. لێکۆڵینەوە لە بەنداوی یۆاکێ کە زیانیان پێگەیشتووە بەڵام کۆنترۆڵ نەکردنی ئاوی سەرەوەی ڕووبارەکە بە تاوانبار دەرکەوت. حکومەتی ژاپۆن بڕیاریدا شوێن ئەمریکا و کۆمپانیای دۆڵی تێنسی بکەوێت و دەستیکرد بە دروستکردنی چەندین بەنداو وەک، بەنداوی ماتسوبارا، شیماوچ تسوتوسومی (ڕووباری چیکوگۆ)، بەنداوی شیمۆکێ (ڕووباری تسو)، ئۆیشی، هارازورو، سێنێنبونسویرۆ (ڕووباری چیکوگۆ)، چیکوگووسێکی، . بەنداوی تێراوچی (ڕووباری ساتا)، بەنداوی ئیشیهاراگاوا، بەنداوی ئۆیشی، بەنداوی جوهاراگاوا، بەنداوی هیوگاکامی، بەنداوی ماسوبوچی، بەنداوی ئەبوراگی و بەنداوی جین-یا. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، بە لەبەرچاوگرتنی دیاردەی [[گەرمبوونی زەوی|گەرمبوونی جیهان]] و دوورگەی گەرما و سەرهەڵدانی بارانبارینی بەخوڕ لە باکووری کیوشو لە ساڵی ٢٠٠٩دا، جارێکی دیکە لە ژێر پێداچوونەوە بە ڕێوشوێنە بەرپەرچدانەوەکاندا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] 6d0sbntcbeylussipaxwh2bq3c5dnyl 0 245828 1696982 1662456 2026-10-29T16:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1696982 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کریستین ئۆتۆ''' ({{IPA-de|ˈkʁɪstɪn ˈʔɔto:|-|De-Kristin Otto.ogg}} ; لەدایکبووی ٧ی شوباتی ١٩٦٦) وەرزشوانی مەلەوانی ئەڵمانییە. یەکەم ژن بووە کە شەش میدالیای زێڕی لە خولێکی [[یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینە]] بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Editor-in-Chief|یەکەم=John Lohn-|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The 35th Anniversary of Kristin Otto and An Olympic Golden Haul Under Dark Clouds|ناونیشان=https://www.swimmingworldmagazine.com/news/tarnished-gold-how-the-success-of-east-germanys-kristin-otto-was-smoke-and-mirrors/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Swimming World News|زمان=en-US}}</ref>ئەویش کاتێک لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٨ لە [[سێئول|سیئۆلی]] پایتەختی [[کۆریای باشوور]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Seoul 1988 Olympic Games {{!}} Summary, Athletes, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Seoul-1988-Olympic-Games|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> لە پێشبڕکێکانی مەلەوانی سەر ئاستی ژنان ئەو ئەنجامەی بەدەستھێنا.<ref name="chambers">"[http://www.credoreference.com/entry/chambbd/otto_kristin Otto, Kristin.]{{بەستەری مردوو|url=http://www.credoreference.com/entry/chambbd/otto_kristin |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}" Chambers Biographical Dictionary. London: Chambers Harrap, 2007. ''Credo Reference''. Web. 2 July 2011.</ref><ref>"[http://www.credoreference.com/entry/chambbd/otto_kristin 1988.]{{بەستەری مردوو|url=http://www.credoreference.com/entry/chambbd/otto_kristin |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}" The Hutchinson Chronology of World History. Abington: Helicon, 2010. ''Credo Reference''. Web. 2 July 2011.</ref> لە کۆرسی درێژدا، خاوەنی ژمارەی پێوانەیی جیھانی بوو لە پێشبڕکێکانی ١٠٠ مەتری و ٢٠٠ مەتری مەلەوانی ئازادا. ھەروەھا ئۆتۆ یەکەم ژن بوو کە لە ماوەی کەمتر لە خولەکێکدا ١٠٠ مەتری پشتە مەلە تەواو بکات.<ref name="chambers"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Swim Mark for East German|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٨٣|ئیش=New York Times|پەڕە=A٣}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٤ ئۆتۆ ڕیکۆردێکی جیھانی لە پێشبڕکێی ٢٠٠ مەتری ئازاد تۆمار کرد. چاوەڕوان دەکرا لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٨٤|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی لۆس ئەنجلۆس لە ساڵی ١٩٨٤]] میدالیای زێڕ بەدەستبھێنێت، بەڵام بەھۆی بایکۆتی ١٤ وڵاتی [[بلۆکی ڕۆژھەڵات|بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە]]، لەنێویاندا [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات|ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات،]] نەیتوانی بەشداری پێشبڕکێکان بکات. لە ساڵی ١٩٨٥ بڕبڕەی پشتی شکا، ئەمەش وای کرد زۆربەی ساڵەکە نەتوانێت بەشداری پاڵەوانێتییەکان بکات. ئۆتۆ لە ساڵی ١٩٨٩ وازی لە پێشبڕکێکانی مەلەوانی ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1989/11/19/sports/sports-people-swimmer-to-retire.html|سەردێڕ=Swimmer to Retire|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٨٩|issn=0362-4331|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Relay race {{!}} Team Competition, Track & Field {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/sports/relay-race|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == <div class="reflist"> <references group="" responsive="1"/> </div> {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ئەڵمانیا|ژن|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|Kristin Otto}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی مەدالیای زێری ئۆڵمپیاد لە مەلەوانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] 5phr1t32dxr5elqh2682vfrk4q53aqg 0 246171 1697305 1692453 2026-10-30T05:22:25Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=جۆناسان گرۆف|image=Groff at Ralph Lauren Event.jpg|alt=|caption=گۆرف لەساڵی ٢٠١١|birth_name=جۆناسان دروی گرۆف|birth_date={{Birth date and age|1985|3|26}}|birth_place=لونکاستەر، ئەمریکا|other_names=|occupation={{hlist|ئەکتەر|گۆرانیبێژ}}|years_active=٢٠٢-ئێستا|known_for=|partner=|signature=[[File:Jonathan Groff signature.svg|100px]]}} '''جۆناسان درو گرۆف''' ({{بە ئینگلیزی|Jonathan Groff}}؛ لەدایکبووی ٢٦ی ئازاری ١٩٨٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jonathan Groff|ناونیشان=https://www.playbill.com/person/jonathan-groff-vault-0000114567|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200702204637/https://www.playbill.com/person/jonathan-groff-vault-0000114567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Playbill]]}}</ref> ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکییە. ئەو دەستی بە کاری ھونەری لە برادۆی کرد، بەرزبووەوە بۆ ناوبانگ بۆ وێناکردنی مێلکیۆر گابۆر لە بەرھەمھێنانی شانۆی ''بەھار'' (٢٠٠٦–٠٨)، کە بۆی پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین ئەکتەری پێشەنگ لە میوزیکی. گەڕایەوە بۆ برادۆی بۆ ڕۆڵی شا جۆرج سێیەم لە بەرھەمھێنانی شانۆی ''ھامیلتۆن'' (٢٠١٥)، کە بۆی پاڵێوراوی خەڵاتی تۆنی بۆ باشترین ئەکتەری تایبەتمەند لە شانۆ بەدەستھێنا. لە ئێستادا لە بەرامبەر دانیال ڕادکلیف و لیندسی مێندێز ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت لە یەکەم بوژاندنەوەی برادۆی لە فیلمی مێرل کە لە فیلمی ''ستیڤن سۆندھایم دەڕۆن''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Evans|یەکەم=Greg|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Broadway's 'Merrily We Roll Along' With Daniel Radcliffe, Jonathan Groff & Lindsay Mendez Sets Opening Night – Update|ناونیشان=https://deadline.com/2023/08/merrily-we-roll-along-closing-date-broadway-daniel-radcliffe-jonathan-groff-lindsay-mendez-1235433010/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتای و خوێندن == جۆناسان درو گرۆف لە شاری لانکاستەر لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان جولی و مامۆستای پەروەردەی وەرزشی و جیم گرۆف بووە، ڕاھێنەری ئەسپی ھارنسە،<ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Holahan|یەکەم=Jane|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jonathan Groff sticks close to Lancaster roots while branching out in film, stage and TV [video]|ناونیشان=https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-sticks-close-to-lancaster-roots-while-branching-out-in-film-stage-and-tv/article_7b2b7210-2674-11ea-8011-6b9c460b3586.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193112/https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-sticks-close-to-lancaster-roots-while-branching-out-in-film-stage-and-tv/article_7b2b7210-2674-11ea-8011-6b9c460b3586.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> یەک برا گەورەکەی ھەیە بە ناوی دەیڤید کە سەرۆک و COO ی وێبستاورنتستۆرە.<ref name="Brother">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hummel|یەکەم=Cindy|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Lititz-based WebstaurantStore plans $33M distribution center near Bloomsburg to create 400 jobs|ناونیشان=https://lancasteronline.com/business/local_business/lititz-based-webstaurantstore-plans-33m-distribution-center-near-bloomsburg-to-create-400-jobs/article_a414fe3e-7d6a-11e9-8d7a-5b811a68d732.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline}}</ref> یەکەم ئامۆزای گۆرانیبێژ جەیمس وۆڵپەرتە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hummel|یەکەم=Cindy|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=James Wolpert still calls Strasburg home|ناونیشان=http://lancasteronline.com/features/entertainment/james-wolpert-still-calls-strasburg-home/article_20a1cac3-6b2a-55cd-80da-afbefc5e1b2c.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170722202915/http://lancasteronline.com/features/entertainment/james-wolpert-still-calls-strasburg-home/article_20a1cac3-6b2a-55cd-80da-afbefc5e1b2c.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=LancasterOnline}}</ref> کە لە وەرزی پێنجەمی دەنگدا پێش کۆتایی بەژداربووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Courtney|یەکەم=Paula|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=In Conversation With Mindhunter's Jonathan Groff|ناونیشان=http://www.absolutemusicchat.com/music-qa-sessions/in-conversation-with-mindhunters-jonathan-groff/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=Absolute Music Chat}}</ref> گرۆف بە ڕەچەڵەک ئەڵمانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cassidy|یەکەم=Suzanne|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mothers Had Starring Roles in Development of Jonathan Groff and James Wolpert|ناونیشان=https://lancasteronline.com/features/entertainment/mothers-had-starring-roles-in-development-of-jonathan-groff-and-james-wolpert/article_90bdcb87-8405-5954-bca1-aea801c90ed5.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=LancasterOnline}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Mindhunter' Actor Jonathan Groff On His Most Life-Altering Roles|ناونیشان=https://www.npr.org/2019/08/16/751740114/mindhunter-actor-jonathan-groff-on-his-most-life-altering-roles|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=NPR.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108001319/https://www.npr.org/2019/08/16/751740114/mindhunter-actor-jonathan-groff-on-his-most-life-altering-roles|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Amish">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Jonathan Groff Talks 'Hamilton' During 'Show Biz After Hours with Frank DiLella'|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=nFRUWjPtlug|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Show Biz After Hours with Frank DiLella|زمان=en}}</ref><ref name="pennlive">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adams|یەکەم=Sean|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Actor Jonathan Groff on 'Frozen,' 'Glee,' HBO and growing up in Lancaster County|ناونیشان=http://www.pennlive.com/entertainment/index.ssf/2015/01/groff_frozen_glee_lancaster.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170325141855/http://www.pennlive.com/entertainment/index.ssf/2015/01/groff_frozen_glee_lancaster.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Penn Live]]}}</ref> ڕەگ و ڕیشەی گرۆف لە شانۆ و نواندن لە تەمەنێکی بچووکەوە دەستی پێکرد. کاتێک تەمەنی سێ ساڵ بوو، گرۆف عاشقی نمایشی جولی ئەندریو بوو وەک ماری پۆپین، و گەورەبوون، ئەو و براکەی بەرھەمی ماڵەوەی منداڵییان دانا، وەک نمایشی جادووگەری ئۆز ، کە تێیدا یاری دۆرۆتیان کرد.<ref name="pennlive2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adams|یەکەم=Sean|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Actor Jonathan Groff on 'Frozen,' 'Glee,' HBO and growing up in Lancaster County|ناونیشان=http://www.pennlive.com/entertainment/index.ssf/2015/01/groff_frozen_glee_lancaster.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170325141855/http://www.pennlive.com/entertainment/index.ssf/2015/01/groff_frozen_glee_lancaster.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Penn Live]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fierberg|یەکەم=Ruthie|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Tony Nominee Jonathan Groff Reveals How He Got His Start Over the Rainbow|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/tony-nominee-jonathan-groff-reveals-how-he-got-his-start-over-the-rainbow|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028224140/https://www.playbill.com/article/tony-nominee-jonathan-groff-reveals-how-he-got-his-start-over-the-rainbow|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> گرۆف سوتۆن فۆستەر وەک یەکێک لە گەورەترین کاریگەری و کەسایەتییەکان خۆی دەخاتە ڕوو و وەک ئەکتەری گەنجی ئاواتخوازی، لە دەرگای شانۆیی چاوەڕێی دەکرد دوای نمایشەکانی بۆ ئەوەی ئیمزای خۆی بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weinstock|یەکەم=Matt|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=A Few Years Ago Jonathan Groff Was Stage-Dooring Sutton Foster — Now He's Headlining Encores! With Her|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/a-few-years-ago-jonathan-groff-was-stage-dooring-sutton-foster-mdash-now-hes-headlining-encores-with-her-com-352967|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021001718/https://www.playbill.com/article/a-few-years-ago-jonathan-groff-was-stage-dooring-sutton-foster-mdash-now-hes-headlining-encores-with-her-com-352967|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> گرۆف پەیوەندی بە بەشی درامای قوتابخانەی ناوەندی و ئامادەییەوە کرد، ھەر لەوێ بوو کە ئیلھامبەخش بوو بۆ دەستپێکردنی پیشەیەک لە شانۆدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Pennsylvania State Education Association|ناونیشان=https://www.psea.org/news--events/newsstand/psea-news2/teacher-plays-leading-role-in-broadway-stars-career/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192904/https://www.psea.org/news--events/newsstand/psea-news2/teacher-plays-leading-role-in-broadway-stars-career/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.psea.org}}</ref> گرۆف لە ھەرزەکاریدا بەشداری لە زۆرێک لە بەرھەمە کۆمەڵایەتییەکان کرد لە زێدی خۆی لە لانکاستەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Lancaster New Era from Lancaster, Pennsylvania on April 11, 2002 · 78|ناونیشان=http://www.newspapers.com/newspage/567361855/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192940/https://www.newspapers.com/newspage/567361855/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Newspapers.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wegner|یەکەم=Suzette|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff Beth Bash award|ناونیشان=https://lancasteronline.com/jonathan-groff-beth-bash-award/image_44c70b9c-07db-11e5-8bd8-4b6b65009d02.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192907/https://lancasteronline.com/jonathan-groff-beth-bash-award/image_44c70b9c-07db-11e5-8bd8-4b6b65009d02.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> لە تەمەنی حەڤدە ساڵیدا، دەرھێنەر و ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی ''تۆ پیاویت, چارلی براون'' لە فێستیڤاڵێکی شانۆی ئامادەیی لە ئۆپێرا ماڵی فولتن، کە خەڵاتی کۆمەڵایەتی بۆ بەدەستھێنا. ھەروەھا لە ''دەنگی مۆسیقا''، ''ڕاگتایم''، ''سیرانۆ''، ''ئێڤیتا''، ''خانمە دادپەروەرەکە،'' ''پیتەر پان، چەتەی دەریایی پێنزانس''، و ''ڕاگس'' لە ئۆپێرا ماڵی فولتن ئەنجامداوە، ھەروەھا ڕۆڵی ئێدگار لە فیلمی ''بات بۆی: میوزیکی'' بەژداری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ritzel|یەکەم=Rebecca J.|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Broadway 'Awakening'|ناونیشان=https://lancasteronline.com/entertainment/broadway-awakening/article_14261f22-971c-555d-a6d0-fbfd0516bd83.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192938/https://lancasteronline.com/features/entertainment/broadway-awakening/article_14261f22-971c-555d-a6d0-fbfd0516bd83.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> گرۆف لە ساڵی ٢٠٠٣ لە قوتابخانەی ئامادەیی کۆنیستۆگا ڤالی دەرچووە و بەنیازی خوێندنی لە زانکۆی کارنێگی مێلۆن بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bernstein|یەکەم=Jacob|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff's Life Imitates His Art|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/04/23/fashion/jonathan-groffs-life-imitates-his-art.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200822095210/https://www.nytimes.com/2015/04/23/fashion/jonathan-groffs-life-imitates-his-art.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Sound of Music Gets Marionette World Premiere Nov. 2, Featuring Recorded Voices of Groff and Noll|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/sound-of-music-gets-marionette-world-premiere-nov-2-featuring-recorded-voices-of-groff-and-noll-com-144822|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170719232139/http://www.playbill.com/article/sound-of-music-gets-marionette-world-premiere-nov-2-featuring-recorded-voices-of-groff-and-noll-com-144822|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> گرۆف بڕیاریدا بچێتە شاری نیویۆرک لەبری ئەوەی بچێتە کۆلێژ و دەست بە کارەکانی بکات.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Paulson|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jonathan Groff Is a Seymour at Heart|زمان=en-US|ئیش=[[The New York Times]]|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/10/02/theater/jonathan-groff-little-shop-of-horrors.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191021124252/https://www.nytimes.com/2019/10/02/theater/jonathan-groff-little-shop-of-horrors.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|issn=0362-4331}}</ref> == پیشە == === ٢٠٠٥-٢٠٠٩: دەستپێکردنی کارکردن === گرۆف لەسەر مێزی چاوەڕوانی لە چێڵسی گریل لە شاری نیویۆرک دەستپێکرد پێش ئەوەی کارتی کۆمەڵەی ئیکویتی ئەکتەرەکانی لە ساڵی ٢٠٠٥ بەدەستبھێنێت، بە ناوبانگێکی مۆسیقی لە شانۆی مۆسیقای نۆرس شۆر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jonathan Groff: 'We have a very different attitude to ambition'|ناونیشان=https://www.thestage.co.uk/features/jonathan-groff-we-have-a-very-different-attitude-to-ambition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192907/https://www.thestage.co.uk/features/jonathan-groff-we-have-a-very-different-attitude-to-ambition|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Stage|زمان=En}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Complete Casting Announced for North Shore's Fame|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/complete-casting-announced-for-north-shores-fame-com-125687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514231159/http://www.playbill.com/article/complete-casting-announced-for-north-shores-fame-com-125687|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> کە تێیدا ڕۆڵی نیک پیازای گێڕا. ھەر لەو ساڵەدا یەکەم کاری خۆی لە برادۆی وەک ژێر لێکۆڵینەوە بۆ ڕۆڵی سەرەکی (کە کریستوفر ھانکە ڕۆڵی تێدا بینیوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In My Life Broadway @ Music Box Theatre - Tickets and Discounts|ناونیشان=http://www.playbill.com/production/in-my-life-music-box-theatre-vault-0000002567|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925155844/https://www.playbill.com/production/in-my-life-music-box-theatre-vault-0000002567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In My Life Broadway @ Music Box Theatre - Tickets and Discounts|ناونیشان=http://www.playbill.com/production/in-my-life-music-box-theatre-vault-0000002567|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925155844/https://www.playbill.com/production/in-my-life-music-box-theatre-vault-0000002567|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> نمایشێکی لە ساڵی ٢٠٠٦ ئەنجامدا، کاتێک گرۆف ڕۆڵی سەرەکی مێلکیۆر گابۆر لە بەرھەمھێنانی برادۆی لە بەئاگابوونەوەی مۆسیقای ڕۆکدا سەرچاوەی گرت. ئەم میوزیکە چیرۆکی ھەرزەکارانی سەرکوتکراو لە کۆتایی سەدەی نۆزدەھەمی ئەڵمانیادا دەگێڕێتەوە و سێکسیان کردووە،<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Spring Awakening Broadway @ Eugene O'Neill Theatre - Tickets and Discounts|ناونیشان=http://www.playbill.com/production/spring-awakening-eugene-oneill-theatre-vault-0000004687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210317090600/https://www.playbill.com/production/spring-awakening-eugene-oneill-theatre-vault-0000004687|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> کە لە شانۆگەرییە ڕەسەنەکەی فرانک وێدێکیند ساڵی ١٨٩١ وەرگیراوە لەلایەن دانکن شێک و ستیڤن سەتر و لە دەرھێنانی مایکل مایر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Simonson|یەکەم=Robert|بەستەری نووسەر١=Robert Simonson|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Off-Broadway Hit Spring Awakening to Awake on Broadway|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/off-broadway-hit-spring-awakening-to-awake-on-broadway-com-133849|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160810083828/http://www.playbill.com/article/off-broadway-hit-spring-awakening-to-awake-on-broadway-com-133849|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=Playbill.com}}</ref> گرۆف بۆ یەکەمجار لە وۆرک شۆپێکی بەھاردا لە کۆلێژی باروخ لەگەڵ لیا میشێل،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Spring Awakening Tony Awards Info|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/tonyawardsshowinfo.php?showname=Spring%20Awakening|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180221120831/https://www.broadwayworld.com/tonyawardsshowinfo.php?showname=Spring%20Awakening|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.broadwayworld.com}}</ref>جۆن گالاگەر جونیۆر، و باقی کاستە ڕەسەنەکان کەوتە ناو کارەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Isherwood|یەکەم=Charles|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sex and Rock? What Would the Kaiser Think?|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/12/11/theater/reviews/11spri.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210302024944/https://www.nytimes.com/2006/12/11/theater/reviews/11spri.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و دواتر بەرھەمھێنانەکە ڕووی لە کۆمپانیای شانۆی ئەتڵەسی کرد بۆ ئەنجامدنی لەلایون ئۆف-برۆد وەیی لە ١٩ی ئایارەوە تا ٥ی ئابی ٢٠٠٦، پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ برادۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rooney|یەکەم=David|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Spring Awakening|ناونیشان=https://variety.com/2006/legit/reviews/spring-awakening-6-1200515446/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192911/https://variety.com/2006/legit/reviews/spring-awakening-6-1200515446/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، گرۆف ڕۆڵی دووبارەبوونەوەی ھێنری ماکلەری بۆ یازدە ئەڵقە لە سابونەکەی کەناڵی ئەی بی سی یەک ژیان بینی. چیرۆکی کارەکتەری سەبارەت بە تەقەکردن لە قوتابخانەیەک. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ='One Life To Live' Pulls Hostage Plot After Virginia Tech Killings|ناونیشان=http://www.accesshollywood.com/television/ah5018.shtml|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070816174322/http://www.accesshollywood.com/television/ah5018.shtml|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|وێبگە=Access Hollywood}}</ref> <ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Groff Cast in 'Pretty Handsome' FX Pilot; On Leave from Spring Awakening|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/groff-cast-in-pretty-handsome-fx-pilot-on-leave-from-spring-awakening-com-145110|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804205258/https://www.playbill.com/article/groff-cast-in-pretty-handsome-fx-pilot-on-leave-from-spring-awakening-com-145110|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> لە ٢٢ی تەمموز تا ٣١ی ئابی ٢٠٠٨، گرۆف ڕۆڵی سەرەکی کلۆد لە بەرھەمھێنانی ''شکسپیر لە پارکدا'' بینی،<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ='Let the Sunshine In': Hair Begins Central Park Run July 22|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/let-the-sunshine-in-hair-begins-central-park-run-july-22-com-151816|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718001413/http://www.playbill.com/article/let-the-sunshine-in-hair-begins-central-park-run-july-22-com-151816|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> کە میوزیکێکی ڕۆک بوو سەبارەت بە دژە کشتوکاڵی ھیپی لە کاتی جەنگی ڤێتنام کە لە دەرھێنانی دایان پاولۆس بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brantley|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Let the Sunshine In, and the Shadows|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/08/08/theater/reviews/08hair.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210126062610/https://www.nytimes.com/2008/08/08/theater/reviews/08hair.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕەخنەگری شانۆ بن برانتلی لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە پێداچوونەوەی خۆیدا ڕەخنەیەکی باشی لێگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fradkin|یەکەم=Lori|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Broadway's 'Hair' to Be Groff-Less - Slideshow|ناونیشان=https://www.vulture.com/2008/11/jonathan_groff_to_remain_cloth.html|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921065804/https://www.vulture.com/2008/11/jonathan_groff_to_remain_cloth.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Vulture|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Holden|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=What I Saw at the Countercultural Revolution|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/08/26/movies/26woodstock.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Holden|یەکەم=Stephen|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=What I Saw at the Countercultural Revolution|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/08/26/movies/26woodstock.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Travers|یەکەم=Peter|ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Taking Woodstock|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/taking-woodstock-255850/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|magazine=Rolling Stone|زمان=en-US|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201130085251/https://www.rollingstone.com/movies/movie-reviews/taking-woodstock-255850/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ١٤ی تشرینی دووەم تا ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨، گرۆف وەک بیلی نوون، سەربازێکی ھاوڕەگەزبازی داخراو دەرکەوت کە لە عێراق شەڕی دەکرد، لە بەرھەمھێنانی دەرەوەی برۆد وەی ''نوێژکردن بۆ دوژمنەکەم''،<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jones|یەکەم=Kenneth|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Craig Lucas' Prayer for My Enemy, With Tony Winners Pawk and Clark, Opens in NYC|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/craig-lucas-prayer-for-my-enemy-with-tony-winners-pawk-and-clark-opens-in-nyc-com-155905|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220173400/http://www.playbill.com/article/craig-lucas-prayer-for-my-enemy-with-tony-winners-pawk-and-clark-opens-in-nyc-com-155905|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Prayer for My Enemy|ناونیشان=https://www.playwrightshorizons.org/shows/plays/prayer-my-enemy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160311075854/https://www.playwrightshorizons.org/shows/plays/prayer-my-enemy/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playwrights Horizons|زمان=en}}</ref> شانۆگەرییەکە کە لەلایەن کرایگ لوکاسەوە نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brantley|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=The Silence and the Fury Within Six American Lives|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/12/10/theater/reviews/10bran.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180210111113/http://www.nytimes.com/2008/12/10/theater/reviews/10bran.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەرھەمەکە لە دەرھێنانی بارتلێت شێر بووە و لە ئاسۆی شانۆنامەنووسان نمایشی کردووە. بن برانتلی لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز نووسیویەتی کە شانۆنامەکە "سەری چەقۆکێشە" و "پەیوەستکراوە"، بەڵام گرۆف "ئاورای کاریزماتیکی گەنجانی ناخۆش دەخاتە دەرەوە".<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Singing Forest, with Dukakis and Groff, Opens at the Public April 28|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/the-singing-forest-with-dukakis-and-groff-opens-at-the-public-april-28-com-160352|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803095128/https://www.playbill.com/article/the-singing-forest-with-dukakis-and-groff-opens-at-the-public-april-28-com-160352|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Isherwood|یەکەم=Charles|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=High-Caffeine Farce, With a Dark Viennese Roast|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/04/29/theater/reviews/29sing.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210126095747/https://www.nytimes.com/2009/04/29/theater/reviews/29sing.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jonathan Groff – theaterlife|ناونیشان=https://theaterlife.com/jonathan-groff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201026212128/http://theaterlife.com/jonathan-groff/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> === ٢٠١٠-٢٠١٦: بەستوو === لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، گرۆف وەک ئەستێرەیەکی میوانی لە فیلمی کۆمیدیای مۆسیقای فۆکسدا بەژداەی کرد- دراما ''گلی'' وەک جێسی سانت جەیمس، ئەکتەری سەرەکی لە ڕکابەری یانە گلیی گلی ئەدرنالین و خۆشەویستی ڕەچەڵ بێرییە،<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ross|یەکەم=Dalton|ناونیشان=http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/|سەردێڕ='Glee' Exclusive: 'Spring Awakening' star Jonathan Groff to join the show|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100106161807/http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref> کە لەلایەن لیا میشێلەوە ڕۆڵی تێدا گێڕا. لە کۆی پانزە ئەڵقەدا دەرکەوت لە وەرزی یەکەم و دووەم و سێیەم و شەشەمی زنجیرەکەدا دەرکەوت.<ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=JONATHAN GROFF in Deathtrap {{!}} WestEndTheatre.com|ناونیشان=https://www.westendtheatre.com/4294/star-watch-archive/jonathan-groff-in-deathtrap/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210113164704/https://www.westendtheatre.com/4294/star-watch-archive/jonathan-groff-in-deathtrap/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.westendtheatre.com|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Theatre: Review - Deathtrap Noel Coward Theatre|ناونیشان=https://www.spectator.co.uk/article/theatre-review-deathtrap-noel-coward-theatre|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Spectator}}</ref> گرۆف لە چوار لە ئەلبوومە دەنگییەکانی گلیدا بەشداری کرد و لە گەشتی کۆنسێرتەکانی ''گلی'' دەرکەوتنێکی تایبەت بوو! لە کۆنسێرت! لەگەڵ میشێل لە شانۆی گیبسۆن لە لۆس ئەنجلۆس و لە ھۆڵی مۆسیقای ڕادیۆ سیتی لە شاری نیویۆرک.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ross|یەکەم=Dalton|ناونیشان=http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/|سەردێڕ='Glee' Exclusive: 'Spring Awakening' star Jonathan Groff to join the show|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100106161807/http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}</ref><ref name="Glee Tour">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Jonathan Groff 'surprised and thrilled' by Emmy nomination for filmed version of 'Hamilton' stage musical|ناونیشان=https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-surprised-and-thrilled-by-emmy-nomination-for-filmed-version-of-hamilton-stage-musical/article_8fd7e78c-e3f8-11eb-941d-7fe467056772.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231208214717/https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-surprised-and-thrilled-by-emmy-nomination-for-filmed-version-of-hamilton-stage-musical/article_8fd7e78c-e3f8-11eb-941d-7fe467056772.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> لە مانگی ئاب تا ئۆکتۆبەری ٢٠١٢، گرۆف وەک ئیان تۆد، یاریدەدەرێکی سیاسی بێ بەزەییانە، لە وەرزی دووەم و کۆتایی زنجیرە درامای سیاسی ''ستارزدا'' دەرکەوت. زنجیرەکە بۆ وەرزی سێیەم نوێ نەکرایەوە بەھۆی نزمیی لە رێزلێنان.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Sanaa Lathan & Jonathan Groff Join Starz's 'Boss' As New Regulars For Second Season|ناونیشان=https://deadline.com/2012/02/sanaa-lathan-jonathan-groff-join-starzs-boss-as-new-regulars-for-second-season-226457/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191206140830/https://deadline.com/2012/02/sanaa-lathan-jonathan-groff-join-starzs-boss-as-new-regulars-for-second-season-226457/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ='Boss' Won't Return To Starz For Season 3, May Wrap Story With Two-Hour Movie|ناونیشان=https://deadline.com/2012/11/boss-cancelled-starz-after-two-seasons-374943/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201207063225/https://deadline.com/2012/11/boss-cancelled-starz-after-two-seasons-374943/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> پاشان گرۆف ڕۆڵی کێن دەگێڕا کە ئەکتەری پاڵپشت بوو، لە بەرامبەر ئەلفڕێد مۆلینا لە بەرھەمھێنانی گروپی شانۆی ناوەند لە شانۆنامەی ڕید لەلایەن جۆن لۆگانەوە.<ref name=":19">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Hibberd|یەکەم=James|ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|سەردێڕ=Jonathan Groff to play Taylor Kitsch's lover in Ryan Murphy film|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141113075352/http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەرھەمھێنانەکە لە ١ی ئاب تا ٩ی ئەیلولی ٢٠١٢ بەردەوام بوو، و لە دەرھێنانی ماتیۆ وارچۆس بووە.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jones|یەکەم=Kenneth|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Red, With Alfred Molina and Jonathan Groff, Opens in L.A.|ناونیشان=http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130105172808/http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٣|وێبگە=Playbill.com}}</ref> لە ١٤ تا ١٧ی ئازاری ٢٠١٣، گرۆف و مۆلینا ڕۆڵەکانیان بۆ شەش نمایشی دیکەی شانۆنامەکە دووبارە کردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brantley|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=He's Written a Play. Who's the Author?|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2011/09/28/theater/reviews/the-submission-at-lucille-lortel-theater-review.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170201224506/http://www.nytimes.com/2011/09/28/theater/reviews/the-submission-at-lucille-lortel-theater-review.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=The Submission {{!}} TheaterMania|ناونیشان=https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/reviews/the-submission_41176.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192938/https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/reviews/the-submission_41176.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.theatermania.com|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=The Submission {{!}} TheaterMania|ناونیشان=https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/reviews/the-submission_41176.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192938/https://www.theatermania.com/new-york-city-theater/reviews/the-submission_41176.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.theatermania.com|زمان=en-US}}</ref> ئەمجارەیان لە ڕێگەی لۆس ئەنجلۆس و بەرھەمەکانی شانۆوە و لەلایەن ڕۆزالین ئایرێسەوە دەرھێنراوە.<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Alfred Molina and Jonathan Groff See Red Beginning March 14 for L.A. Theatre Works|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/alfred-molina-and-jonathan-groff-see-red-beginning-march-14-for-la-theatre-works-com-203376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200815144102/https://www.playbill.com/article/alfred-molina-and-jonathan-groff-see-red-beginning-march-14-for-la-theatre-works-com-203376|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> چارڵز مەکنولتی لە ڕۆژنامەی لۆس ئەنجلۆس تایمز ستایشی نمایشەکەی گرۆفی کرد بەھۆی "ڕوونی جێگەی ستایش"ی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Theater review: A blazing 'Red' with Alfred Molina as Mark Rothko|ناونیشان=https://www.latimes.com/entertainment/arts/la-xpm-2012-aug-14-la-et-cm-0814-red-review-20120814-story.html|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201223095111/https://www.latimes.com/entertainment/arts/la-xpm-2012-aug-14-la-et-cm-0814-red-review-20120814-story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Los Angeles Times|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣، گرۆف دەنگی کریستوفی ئەنجامدا کە پیاوێکی شاخاویی ناڕێک بوو و حەزی لە ئانا بوو، شانبەشانی ئیدینا مێنزێل و کریستن بێڵ و جۆش گاد.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Goldberg|یەکەم=Lesley|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ='Frozen': Jonathan Groff from 'Glee' voicing hero in Disney's 'Snow Queen' adaptation|ناونیشان=http://family-room.ew.com/2012/12/19/disney-frozen-jonathan-groff-voicing-kristoff/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٣|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141015205455/http://family-room.ew.com/2012/12/19/disney-frozen-jonathan-groff-voicing-kristoff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brantley|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Review: 'Hamilton,' Young Rebels Changing History and Theater (Published 2015)|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2015/08/07/theater/review-hamilton-young-rebels-changing-history-and-theater.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150809040406/http://www.nytimes.com/2015/08/07/theater/review-hamilton-young-rebels-changing-history-and-theater.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ نمایشکرا و دواتر خەڵاتی ئۆسکاری بە ناوی گۆڵدن گڵۆبی و بافتا بۆ باشترین تایبەتمەندی ئەنیمەیشن بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Liu|یەکەم=Meng|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Disney's 'Frozen' Premiere Turns L.A. Into a Winter Wonderland|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/disneys-frozen-premiere-turns-la-658133|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181016170040/https://www.hollywoodreporter.com/news/disneys-frozen-premiere-turns-la-658133|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vincentelli|یەکەم=Elisabeth|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff is the soul of William Finn's 'A New Brain'|ناونیشان=https://nypost.com/2015/06/25/jonathan-groff-is-the-soul-of-william-finns-a-new-brain/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160413221426/http://nypost.com/2015/06/25/jonathan-groff-is-the-soul-of-william-finns-a-new-brain/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=New York Post|زمان=en-US}}</ref> دوای سەرکەوتنی بازرگانی گەورەی فیلمەکە و ڕیزبەندییەکەی وەک فیلمێکی ئەنیمەیشنی زۆرترین داھاتی ھەموو سەردەمێک، پانزەھەمین فیلمی زۆرترین داھاتی ھەموو سەردەمێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Graser|یەکەم=Marc|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ='Frozen Fever' Short to Debut in Front of Disney's 'Cinderella'|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/news/frozen-fever-short-to-debut-in-front-of-disney-cinderella-1201369889/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141209071351/http://variety.com/2014/film/news/frozen-fever-short-to-debut-in-front-of-disney-cinderella-1201369889/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref><ref name=":192">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Hibberd|یەکەم=James|ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|سەردێڕ=Jonathan Groff to play Taylor Kitsch's lover in Ryan Murphy film|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141113075352/http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و فیلمی زۆرترین داھاتی ساڵی ٢٠١٣، گرۆف ڕۆڵی خۆی لە کورتە فیلمی بەستووی بەستوودا دووبارە کردەوە ، کە لە ١٣ی ئازاری ٢٠١٥ بۆ یەکەمجار نمایشکرا.<ref>[https://disneyparks.disney.go.com/blog/2014/12/actor-jonathan-groff-narrates-the-candlelight-processional-december-3-4/ ''DisneyParks.Com'' Actor Jonathan Groff Narrates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240422085642/https://disneyparks.disney.go.com/blog/2014/12/actor-jonathan-groff-narrates-the-candlelight-processional-december-3-4/ |date=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤ }}accessed 08-20-23</ref> == ژیانی تایبەتی == گرۆف لە سەرەتای بیستەکانی تەمەنیدا تووشی میلانۆما بوو و نەشتەرگەری بۆ کرا بۆ لابردنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Needle|یەکەم=Chael|سەردێڕ=Jonathan Groff: Cover Story|ناونیشان=https://aumag.org/2015/11/12/jonathan-groff/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201030214830/https://aumag.org/2015/11/12/jonathan-groff/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=A&U Magazine|زمان=en-US}}</ref> ئەو خۆی لە بەکارھێنانی سۆشیال میدیا بەدوور دەگرێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jonathan Groff Talks Frozen 2, Mindhunter Season 3 and Staying Off Social Media|ناونیشان=https://collider.com/jonathan-groff-frozen-2-mindhunter-season-3-interview/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193103/https://collider.com/jonathan-groff-frozen-2-mindhunter-season-3-interview/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Collider|زمان=en-US}}</ref> و پزیشکی مێدیتەیشنی زاڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brunner|یەکەم=Raven|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Lea Michele Gives Jonathan Groff All The Credit For HBO's Spring Awakening: Those You've Known Documentary|ناونیشان=https://playbill.com/article/lea-michele-gives-jonathan-groff-all-the-credit-for-hbos-spring-awakening-those-youve-known-documentary/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Playbill|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩ گرۆف ماڵێکی لە تەنیشت کێڵگەی ئەسپەکانی باوکی لە شاری کریستیانای ویلایەتی پێنسیلڤانیا کڕی.<ref name="Gioia">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gioia|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Jonathan Groff on Coming Out, 'Looking,' 'The Normal Heart,' Larry Kramer, Lea Michele and More|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/jonathan-groff-on-coming-out-looking-the-normal-heart-larry-kramer-lea-michele-and-more-com-322923|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193119/https://www.playbill.com/article/jonathan-groff-on-coming-out-looking-the-normal-heart-larry-kramer-lea-michele-and-more-com-322923|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> کاتەکانی لە نێوان پێنسیلڤانیا و شاری نیویۆرک دابەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|سەردێڕ=Photos: Jonathan Groff Among NYC's 2014 Gay Pride Parade's Grand Marshals|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/Jonathan-Groff-Among-NYCs-2014-Gay-Pride-Parades-Grand-Marshals-20140630|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210131000535/https://www.broadwayworld.com/article/Jonathan-Groff-Among-NYCs-2014-Gay-Pride-Parades-Grand-Marshals-20140630|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=BroadwayWorld.com|زمان=en}}</ref> == فلیمۆگرافی == === فلیم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناو ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- | ٢٠٠٩ || ''قسەکردن لەگەڵ دار''|| مایکڵ لانگ |<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Taking Woodstock (2009)|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/taking_woodstock|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210203185541/https://www.rottentomatoes.com/m/taking_woodstock|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٠ || ''بیست و سێ''|| جێڤ |<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Twelve Thirty (2010)|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/twelve_thirty|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191225142540/https://rottentomatoes.com/m/twelve_thirty|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- || ''پلان باز''|| لاویس |<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Conspirator (2010)|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/the_conspirator|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119034504/https://www.rottentomatoes.com/m/the_conspirator|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٣ || ''سی ئۆ جی''|| دەیڤد |<ref name=":152">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=C.O.G. (2013)|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/cog|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190407202911/https://www.rottentomatoes.com/m/cog|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- || ''بەستوو''|| کریستۆف |<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen (2013)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/frozen_2013|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180223231947/https://www.rottentomatoes.com/m/frozen_2013/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="3" |٢٠١٤ || ''بۆردوەی ڕوسیا'' || نیکۆلای |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Watch an All-Star Broadway Cast in Russian Broadway Shut Down Parody|ناونیشان=https://www.broadway.com/buzz/174206/watch-an-all-star-broadway-cast-in-russian-broadway-shut-down-parody/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Broadway.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201103181230/https://www.broadway.com/buzz/174206/watch-an-all-star-broadway-cast-in-russian-broadway-shut-down-parody/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- || ''سۆفی'' || بێن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Michaels|یەکەم=Melissa|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ='Sophie', A Review|ناونیشان=http://www.letagemagazine.com/sophie-a-review/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=L'Etage Magazine|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118232123/https://www.letagemagazine.com/sophie-a-review/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- || ''سنایپەری ئەمریکی''|| کوڕە گەنجەکە |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VIDEO: Watch Jonathan Groff and Bradley Cooper in New AMERICAN SNIPER Trailer|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-Jonathan-Groff-and-Bradley-Cooper-in-New-AMERICAN-SNIPER-Trailer-20141220|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160918171308/http://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-Jonathan-Groff-and-Bradley-Cooper-in-New-AMERICAN-SNIPER-Trailer-20141220|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=BroadwayWorld.com|زمان=en}}</ref> |- | ٢٠١٥ || ''تای بەستوو''|| rowspan="3" |کریستۆف |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wright|یەکەم=Mary Ellen|سەردێڕ=Jonathan Groff in 'Frozen Fever' Disney short opening March 13|ناونیشان=https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-in-frozen-fever-disney-short-opening-march-13/article_69fb6636-abd0-11e4-82a4-ab81342ace90.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192912/https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-in-frozen-fever-disney-short-opening-march-13/article_69fb6636-abd0-11e4-82a4-ab81342ace90.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٥|زمان=en}}</ref> |- | ٢٠١٧ || سەکێشییەکانی ئۆلاف |<ref name=":28">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nguyen|یەکەم=Crystal|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Olaf and Jonathan Groff Took an Adorable Picture Together at Walt Disney World and Our Hearts Are Melting|ناونیشان=https://ohmy.disney.com/news/2017/11/20/olaf-and-jonathan-groff-shared-a-warm-hug-at-walt-disney-world-and-our-hearts-are-melting/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190329114729/https://ohmy.disney.com/news/2017/11/20/olaf-and-jonathan-groff-shared-a-warm-hug-at-walt-disney-world-and-our-hearts-are-melting/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Oh My Disney|زمان=en-US}}</ref> |- | ٢٠١٩ || بەستوو ٢ |<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Frozen II (2019)|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/frozen_ii|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191130011453/https://www.rottentomatoes.com/m/frozen_ii|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠٢١ || زیندووبوونەوەکانی ماتریکس || سمێش |<ref name=":292">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Matrix 4 Adds Mindhunter and Frozen Star Jonathan Groff|ناونیشان=https://collider.com/matrix-4-jonathan-groff-cast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213012608/https://collider.com/matrix-4-jonathan-groff-cast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Collider|زمان=en-US}}</ref><ref name="GroffSmith2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=「マトリックス レザレクションズ」謎多きキャラ設定が明らかに トリニティーは主婦、ネオを崇拝する人物も|ناونیشان=https://eiga.com/news/20211203/16/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Eiga|زمان=Japanese}}</ref><ref name="PressKit2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weinstein|یەکەم=Molly Jae|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Matrix 4 Images Confirm Jonathan Groff's Character In Resurrections|ناونیشان=https://screenrant.com/matrix-4-jonathan-groff-character-agent-smith-image/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211211132101/https://screenrant.com/matrix-4-jonathan-groff-character-agent-smith-image/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Screen Rant]]|زمان=en-us}}</ref> |- | rowspan="2" | ٢٠٢٣ || لە دەرگا بدە | ئیریک | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Squires|یەکەم=John|ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/movie/3711538/knock-at-the-cabin-filming-underway-on-shyamalans-fifteenth-feature/|سەردێڕ='Knock at the Cabin' – Filming Underway on Shyamalan's Fifteenth Feature|ئیش=[[Bloody Disgusting]]|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220419232526/https://bloody-disgusting.com/movie/3711538/knock-at-the-cabin-filming-underway-on-shyamalans-fifteenth-feature/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ''سەردەمی ستۆدیۆ'' | کریستۆف | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://assets.gettyimages.com/bf-boulder-whitelabelbucket-getty-prod/j3btkptgtgmrs5g39m9knh/v/1123659799/original/ONCE%20UPON%20A%20STUDIO%20production%20brief%20with%20bios%20FINAL%2009-21-23.pdf|سەردێڕ=Once Upon a Studio: Behind the Scenes}}</ref> |- | {{TableTBA}} | style="background:#FFFFCC;" | کوڕێکی ھیندی جوان | جەی | <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://moviesr.net/p-karan-soni-and-jonathan-groff-to-lead-rom-com-movie-a-nice-indian-boy|سەردێڕ=Karan Soni and Jonathan Groff to Lead Rom-Com Movie 'A Nice Indian Boy' [Exclusive]|نووسەر=Bradley|ئیش=Midgard Times|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref> |} === تەلەفیزیۆن === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- |٢٠٠٧ |''ژیانێک'' |هێنری |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=VIDEO: See Jonathan Groff Talks His TV Debut in ONE LIFE TO LIVE|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-See-Jonathan-Groff-Talks-His-TV-Debut-in-ONE-LIFE-TO-LIVE-20190820|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021162009/https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-See-Jonathan-Groff-Talks-His-TV-Debut-in-ONE-LIFE-TO-LIVE-20190820|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=BroadwayWorld.com|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٨ |''قۆز'' |پاتریک |<ref name=":53">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Groff Cast in 'Pretty Handsome' FX Pilot; On Leave from Spring Awakening|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/groff-cast-in-pretty-handsome-fx-pilot-on-leave-from-spring-awakening-com-145110|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804205258/https://www.playbill.com/article/groff-cast-in-pretty-handsome-fx-pilot-on-leave-from-spring-awakening-com-145110|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٠ |''گلی'' |جێسی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jonathan Groff to return for 'Glee' finale|ناونیشان=https://ew.com/article/2015/02/26/jonathan-groff-return-glee-finale/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193004/https://ew.com/article/2015/02/26/jonathan-groff-return-glee-finale/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=EW.com|زمان=en}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٢ |''هاوسەرێکی باش'' |جیمی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Jonathan Groff Needs A Lawyer|ناونیشان=https://www.huffpost.com/entry/jonathan-groff-the-good-wife-guest-star-glee_n_1183939|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200928131511/https://www.huffpost.com/entry/jonathan-groff-the-good-wife-guest-star-glee_n_1183939|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=HuffPost|زمان=en}}</ref> |- |''گەورە'' |لام دۆت |<ref name=":123">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Sanaa Lathan & Jonathan Groff Join Starz's 'Boss' As New Regulars For Second Season|ناونیشان=https://deadline.com/2012/02/sanaa-lathan-jonathan-groff-join-starzs-boss-as-new-regulars-for-second-season-226457/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191206140830/https://deadline.com/2012/02/sanaa-lathan-jonathan-groff-join-starzs-boss-as-new-regulars-for-second-season-226457/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> |- |٢٠١٤ |''سەیرکردن'' |پاتریک |<ref name=":172">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schou|یەکەم=Solvej|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ='Glee's' Jonathan Groff to Star in HBO Comedy Pilot (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-jonathan-groff-star-hbo-comedy-gay-friends-419996/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130212045200/http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-jonathan-groff-star-hbo-comedy-gay-friends-419996|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٣|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> |- |٢٠١٤ |''دڵێکی ئاسای'' |کراگ |<ref name=":194">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Hibberd|یەکەم=James|ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|سەردێڕ=Jonathan Groff to play Taylor Kitsch's lover in Ryan Murphy film|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141113075352/http://insidetv.ew.com/2013/04/26/jonathan-groff-ryan-murphy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٢٠١٦ |''سەیرکردن: فیلم'' |پاتریک |<ref name=":182">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ausiello|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=''Looking'' Cancelled at HBO – But Patrick's Story Isn't Over Yet|ناونیشان=http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170627212212/http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=[[TVLine]]}}</ref> |- |٢٠١٦ |''لیگۆ بەستوو'' |کریستۆف |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wright|یەکەم=Mary Ellen|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Jonathan Groff voices Kristoff again in Disney's 'LEGO Frozen Northern Lights,' premiering Friday|ناونیشان=https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-voices-kristoff-again-in-disneys-lego-frozen-northern-lights-premiering-friday/article_37868eb6-bc49-11e6-8b79-cf0f55937124.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192945/https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-voices-kristoff-again-in-disneys-lego-frozen-northern-lights-premiering-friday/article_37868eb6-bc49-11e6-8b79-cf0f55937124.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٧ |''مایندهەنتەر'' |هۆڵدن |<ref name=":242">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ausiello|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Jonathan Groff Joins David Fincher's New Netflix Series Mindhunter|ناونیشان=http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160630070622/http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=[[TVLine]]}}</ref> |- |٢٠١٨ |''سیپسۆن'' |بارت |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wright|یەکەم=Mary Ellen|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Voice of Jonathan Groff featured on 'The Simpsons' 30th-season premiere|ناونیشان=https://lancasteronline.com/features/entertainment/voice-of-jonathan-groff-featured-on-the-simpsons-30th-season-premiere/article_a21e7a94-8e8a-11e8-993f-47cbace01b45.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192937/https://lancasteronline.com/features/entertainment/voice-of-jonathan-groff-featured-on-the-simpsons-30th-season-premiere/article_a21e7a94-8e8a-11e8-993f-47cbace01b45.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٢٠ |''هملیتۆن'' |پاشا جۆرجی سێیەم |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Vincenty|یەکەم=Samantha|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Hamilton's Jonathan Groff Is More Than Just the Spitting King George|ناونیشان=https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a33234629/jonathan-groff-hamilton-king-george/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192950/https://www.oprahdaily.com/entertainment/tv-movies/a33234629/jonathan-groff-hamilton-king-george/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Oprah Magazine|زمان=en-US}}</ref> |- |٢٠٢١ |''نادیار'' |ڕیک |<ref name=":312">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ='Invincible': Mahershala Ali, Jonathan Groff, Ezra Miller, Nicole Byer, Jon Hamm & Djimon Hounsou Join Voice Cast of Robert Kirkman's Animated Series For Amazon|ناونیشان=https://deadline.com/2020/12/mahershala-ali-clancy-brown-nicole-byer-jeffrey-donovan-jonathan-groff-jon-hamm-djimon-hounsou-and-ezra-miller-join-voice-cast-invincible-robert-kirkman-animated-series-amazon-1234651188/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210118054948/https://deadline.com/2020/12/mahershala-ali-clancy-brown-nicole-byer-jeffrey-donovan-jonathan-groff-jon-hamm-djimon-hounsou-and-ezra-miller-join-voice-cast-invincible-robert-kirkman-animated-series-amazon-1234651188/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" |٢٠٢٢ |''وەکو ئەوە'' |دکتۆر پاوڵ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Major|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=VIDEO: Watch Jonathan Groff in a New AND JUST LIKE THAT... Preview|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/article/VIDEO-Watch-Jonathan-Groff-in-a-New-AND-JUST-LIKE-THAT-Preview-20220103|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Broadway World}}</ref> |- | |تارڤیس |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wright|یەکەم=Mary Ellen|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Jonathan Groff appears on Amy Schumer's new series, 'Life & Beth,' streaming on Hulu starting today|ناونیشان=https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-appears-on-amy-schumers-new-series-life-beth-streaming-on-hulu-starting-today/article_a94cd3dc-a679-11ec-8f34-af5ab67cdfd0.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220318112133/https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-appears-on-amy-schumers-new-series-life-beth-streaming-on-hulu-starting-today/article_a94cd3dc-a679-11ec-8f34-af5ab67cdfd0.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |''بەئاگا هێنانەوەی بەهار: ئەو کەسانەی تۆ دەیاناسیت'' |خۆی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lowry|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Spring Awakening: Those You've Known' celebrates the musical and its stars|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2022/05/02/entertainment/spring-awakening-documentary-review/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=CNN|زمان=en}}</ref> |- |ئۆلی لەدەستچوو |ئۆلی |<ref name="Petski2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski|یەکەم=Denise|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ='Lost Ollie': Jonathan Groff, Mary J. Blige, Gina Rodriguez Among Six Cast In Netflix Family Series|ناونیشان=https://deadline.com/2021/03/lost-ollie-jonathan-groff-mary-j-blige-gina-rodriguez-tim-blake-nelson-jake-johnson-kesler-talbot-netflix-family-series-1234709485/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210316014541/https://deadline.com/2021/03/lost-ollie-jonathan-groff-mary-j-blige-gina-rodriguez-tim-blake-nelson-jake-johnson-kesler-talbot-netflix-family-series-1234709485/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> |- |٢٠٢٤ | style="background:#FFFFCC;" |دکتۆر کێ |TBA |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Doctor Who Hits Another High Note as Jonathan Groff Joins|ناونیشان=https://www.doctorwho.tv/news-and-features/doctor-who-hits-another-high-note-as-jonathan-groff-joins|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=www.doctorwho.tv}}</ref> |} === شانۆی === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- |٢٠٠٢ |''هۆنک'' |ناشرین | rowspan="2" |<ref name=":323">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Holahan|یەکەم=Jane|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jonathan Groff sticks close to Lancaster roots while branching out in film, stage and TV [video]|ناونیشان=https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-sticks-close-to-lancaster-roots-while-branching-out-in-film-stage-and-tv/article_7b2b7210-2674-11ea-8011-6b9c460b3586.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193112/https://lancasteronline.com/news/local/jonathan-groff-sticks-close-to-lancaster-roots-while-branching-out-in-film-stage-and-tv/article_7b2b7210-2674-11ea-8011-6b9c460b3586.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=LancasterOnline|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٤ |''بات بۆی'' |بات بۆی |- | rowspan="2" |٢٠٠٥ |''فەیم'' |نیک |<ref name=":34">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Complete Casting Announced for North Shore's Fame|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/complete-casting-announced-for-north-shores-fame-com-125687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514231159/http://www.playbill.com/article/complete-casting-announced-for-north-shores-fame-com-125687|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |''لەژیانمدا'' |سوینگ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Person List|ناونیشان=http://www.playbill.com/personlistpage/person-list|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210225160941/https://www.playbill.com/personlistpage/person-list|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٦ | rowspan="2" |''بەئاگا هاتنی بەهار'' | rowspan="2" |میلچۆر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Spring Awakening Extends Off-Broadway at Atlantic; Transfer Possible|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/spring-awakening-extends-off-broadway-at-atlantic-transfer-possible-com-133278|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193000/https://www.playbill.com/article/spring-awakening-extends-off-broadway-at-atlantic-transfer-possible-com-133278|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٦ |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Spring Awakening Extends Off-Broadway at Atlantic; Transfer Possible|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/spring-awakening-extends-off-broadway-at-atlantic-transfer-possible-com-133278|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325193000/https://www.playbill.com/article/spring-awakening-extends-off-broadway-at-atlantic-transfer-possible-com-133278|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٧ | rowspan="2" | | rowspan="2" |کلود | rowspan="2" |<ref name=":43">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Spring Awakening Broadway @ Eugene O'Neill Theatre - Tickets and Discounts|ناونیشان=http://www.playbill.com/production/spring-awakening-eugene-oneill-theatre-vault-0000004687|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210317090600/https://www.playbill.com/production/spring-awakening-eugene-oneill-theatre-vault-0000004687|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٠٨ |- |''پاڕانەوە بۆ دووژمن'' |بێلی |''<ref name=":73">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jones|یەکەم=Kenneth|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Craig Lucas' Prayer for My Enemy, With Tony Winners Pawk and Clark, Opens in NYC|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/craig-lucas-prayer-for-my-enemy-with-tony-winners-pawk-and-clark-opens-in-nyc-com-155905|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220173400/http://www.playbill.com/article/craig-lucas-prayer-for-my-enemy-with-tony-winners-pawk-and-clark-opens-in-nyc-com-155905|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref>'' |- | rowspan="2" |٢٠٠٩ |گۆرانی وتن لە دارستاندا |واڵتەر |<ref name=":83">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Singing Forest, with Dukakis and Groff, Opens at the Public April 28|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/the-singing-forest-with-dukakis-and-groff-opens-at-the-public-april-28-com-160352|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803095128/https://www.playbill.com/article/the-singing-forest-with-dukakis-and-groff-opens-at-the-public-april-28-com-160352|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |باچی |دیۆنیسەس |<ref name=":92">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Bacchae -- Theater Review|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/bacchae-theater-review-93444|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192926/https://www.hollywoodreporter.com/news/best-summer-ever-film-review-sxsw-2021|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٠ |تەڵەی مەرگ |کلیفۆرد |<ref name=":103">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=JONATHAN GROFF in Deathtrap {{!}} WestEndTheatre.com|ناونیشان=https://www.westendtheatre.com/4294/star-watch-archive/jonathan-groff-in-deathtrap/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210113164704/https://www.westendtheatre.com/4294/star-watch-archive/jonathan-groff-in-deathtrap/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.westendtheatre.com|زمان=en-GB}}</ref> |- |٢٠١١ |ئەرک |دانی |<ref name=":112">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gioia|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=A Look Inside Off-Broadway's The Submission, Starring Jonathan Groff and Rutina Wesley (Video)|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/a-look-inside-off-broadways-the-submission-starring-jonathan-groff-and-rutina-wesley-video-com-189381|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201127211835/https://www.playbill.com/article/a-look-inside-off-broadways-the-submission-starring-jonathan-groff-and-rutina-wesley-video-com-189381|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٢ | rowspan="2" |''سوور'' | rowspan="2" |کێن |<ref name=":133">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jones|یەکەم=Kenneth|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Red, With Alfred Molina and Jonathan Groff, Opens in L.A.|ناونیشان=http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130105172808/http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٣|وێبگە=Playbill.com}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٣ |<ref name=":143">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Alfred Molina and Jonathan Groff See Red Beginning March 14 for L.A. Theatre Works|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/alfred-molina-and-jonathan-groff-see-red-beginning-march-14-for-la-theatre-works-com-203376|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200815144102/https://www.playbill.com/article/alfred-molina-and-jonathan-groff-see-red-beginning-march-14-for-la-theatre-works-com-203376|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |''چەتەکانی پینزانی'' |فرێدریک |<ref name=":162">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Public Theater Postpones Pirates of Penzance Gala, With Kevin Kline, Glenn Close, Jonathan Groff, Martin Short, Due to Rain|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/public-theater-postpones-pirates-of-penzance-gala-with-kevin-kline-glenn-close-jonathan-groff-martin-short-due-to-rain-com-206320|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921030813/https://www.playbill.com/article/public-theater-postpones-pirates-of-penzance-gala-with-kevin-kline-glenn-close-jonathan-groff-martin-short-due-to-rain-com-206320|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |- | rowspan="3" |٢٠١٥ |چۆن سەرکەوتوو ببم لە کارەکەمدا بەبێ ئەوەی زۆر ھەوڵبدەم |فینچ |<ref name=":202">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shenton|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff To Star in London Concert of ''How to Succeed''|ناونیشان=http://www.playbill.com/news/article/jonathan-groff-to-star-in-london-concert-of-how-to-succeed-344085|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304065132/http://www.playbill.com/news/article/jonathan-groff-to-star-in-london-concert-of-how-to-succeed-344085|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=Playbill.com}}</ref> |- |''ھەمەلیتۆن'' |پاشا جۆرجی سێیەم |<ref name=":222">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jonathan Groff joins off-Broadway cast of Hamilton|ناونیشان=https://www.newyorktheatreguide.com/news-features/jonathan-groff-joins-off-broadway-cast-of-hamilton|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210325192934/https://www.newyorktheatreguide.com/news-features/jonathan-groff-joins-off-broadway-cast-of-hamilton|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=New York Theater Guide|زمان=en}}</ref> |- |ئەقلێکی تازە |گۆردن |<ref name=":212">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Ellen Greene in ''Little Shop'', Jonathan Groff in ''New Brain'' and Sutton Foster in ''Wild Party'' Set for Encores! Off-Center Season|ناونیشان=http://www.playbill.com/news/article/ellen-greene-in-little-shop-jonathan-groff-in-new-brain-and-sutton-foster-in-wild-party-set-for-encores-off-center-season-337458|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160408023449/http://www.playbill.com/news/article/ellen-greene-in-little-shop-jonathan-groff-in-new-brain-and-sutton-foster-in-wild-party-set-for-encores-off-center-season-337458|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|وێبگە=Playbill.com}}</ref> |- |٢٠١٥ |''ھەمەلیتۆن'' |پاشا جۆرجی سێیەم |<ref name=":232">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lloyd Webber|یەکەم=Imogen|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff Will Reign Over Broadway as King George III in Lin-Manuel Miranda's ''Hamilton''; Complete Cast Set|ناونیشان=http://www.broadway.com/buzz/180532/jonathan-groff-will-reign-over-broadway-as-king-george-iii-in-lin-manuel-mirandas-hamilton-complete-cast-set/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160310085826/http://www.broadway.com/buzz/180532/jonathan-groff-will-reign-over-broadway-as-king-george-iii-in-lin-manuel-mirandas-hamilton-complete-cast-set/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Broadway.com}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠١٧ |''قژ'' |کلود |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnard|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jonathan Groff, Will Swenson, and the Public Theater Celebrate 50 Years of Hair: The American Tribal Love-Rock Musical|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/jonathan-groff-will-swenson-public-theater-hair-the-musical-fiftieth-anniversary|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210116083335/https://www.vogue.com/article/jonathan-groff-will-swenson-public-theater-hair-the-musical-fiftieth-anniversary|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Vogue|زمان=en-us}}</ref> |- |''سۆندھیم'' |میوان |<ref name=":252">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fierberg|یەکەم=Ruthie|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jonathan Groff Gives a Glimpse Into the Upcoming Sondheim on Sondheim at the Hollywood Bowl|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/jonathan-groff-gives-a-glimpse-into-the-upcoming-sondheim-on-sondheim-at-the-hollywood-bowl|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170921063709/http://www.playbill.com/article/jonathan-groff-gives-a-glimpse-into-the-upcoming-sondheim-on-sondheim-at-the-hollywood-bowl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٨ |''{{sort||چیرۆکی بۆبی دارین}}'' |بۆبی دارین |<ref name=":262">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Viagas|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Elena Shaddow and David Pittu to Join Jonathan Groff in Bobby Darin Story|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/elena-shaddow-and-david-pittu-join-jonathan-groff-in-nyc-bobby-darin-story|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201026195530/https://www.playbill.com/article/elena-shaddow-and-david-pittu-join-jonathan-groff-in-nyc-bobby-darin-story|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٩ |دوکانە ترسناکە بچکۆلانەکە |سیمۆر |<ref name=":272">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Brantley|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ='Little Shop of Horrors' Review: Jonathan Groff Feeds the Beast (Published 2019)|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2019/10/17/theater/little-shop-of-horrors-review-jonathan-groff-feeds-the-beast.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|issn=0362-4331|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021194709/https://www.nytimes.com/2019/10/17/theater/little-shop-of-horrors-review-jonathan-groff-feeds-the-beast.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |٢٠٢٢ | rowspan="2" |''میرل ھەموومان بەتەنھاین'' | rowspan="2" |فرانکلین | |- |٢٠٢٣ |} === ئینتەرنێت === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- |٢٠٠٨ | rowspan="2" |''پاترییەکە سفر بووەوە'' | rowspan="2" |خۆی | rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hetrick|یەکەم=Adam|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Groff, Cody and Arden Guest on New Web Series 'The Battery's Down' Feb. 1|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/groff-cody-and-arden-guest-on-new-web-series-the-batterys-down-feb-1-com-147221|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201029025716/https://www.playbill.com/article/groff-cody-and-arden-guest-on-new-web-series-the-batterys-down-feb-1-com-147221|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠٠٩ |- |٢٠١٥ |یەک جووتبوونی ڕاستەقینە (وەرزی یەکەم) | rowspan="2" |دانیس | rowspan="2" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gans|یەکەم=Andrew|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Jonathan Groff, Hunter Foster, Laura Jordan Featured in New Web Series 'One True Pairing'; Watch the Trailer|ناونیشان=http://www.playbill.com/article/jonathan-groff-hunter-foster-laura-jordan-featured-in-new-web-series-one-true-pairing-watch-the-trailer-com-346049|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200925231438/https://www.playbill.com/article/jonathan-groff-hunter-foster-laura-jordan-featured-in-new-web-series-one-true-pairing-watch-the-trailer-com-346049|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Playbill|زمان=en}}</ref> |- |٢٠١٦ |یەک جووتبوونی ڕاستەقینە (وەرزی دووەم) |- |٢٠٢٧ |''٣٦ پرسیار'' |جەسی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=36 Questions: Podcast|ناونیشان=https://twoupproductions.com/36-questions/podcast|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210309183104/https://twoupproductions.com/36-questions/podcast|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Two-Up Productions}}</ref> |} === یاری === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ڕۆڵی دەنگی ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- |٢٠١٩ |''دڵی شانشینی ٣'' |کریستۆف |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="STAR-STUDDED VOICE CAST UNVEILED FOR DISNEY AND SQUARE ENIX'S KINGDOM HEARTS III" - Square Enix North America Press Hub|ناونیشان=https://press.na.square-enix.com/STAR-STUDDED-VOICE-CAST-UNVEILED-FOR-DISNEY-AND-SQUARE-ENIXS-KINGDOM-H|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109040352/https://press.na.square-enix.com/STAR-STUDDED-VOICE-CAST-UNVEILED-FOR-DISNEY-AND-SQUARE-ENIXS-KINGDOM-H|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=press.na.square-enix.com}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jonathan Groff}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|شانۆ|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] 39536rzu3n8vqm7557p423n72qevpq7 1 246172 1697306 1682493 2026-10-30T05:22:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697306 wikitext text/x-wiki == چاککردن == بەشی بۆکسەکان کێشەی تێدایە، بەیانی چاکی دەکەم [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ‏١٩:٣٢، ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[جۆناسان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1166115 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170627212212/http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/ بۆ http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160630070622/http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true بۆ http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٣٠، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[جۆناسان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1177732 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170627212212/http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/ بۆ http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160630070622/http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true بۆ http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٣، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جۆناتان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1265036 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220518115407/https://www.playwrightshorizons.org/shows/plays/prayer-my-enemy/ بۆ https://www.playwrightshorizons.org/shows/plays/prayer-my-enemy/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:١٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[جۆناتان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323584 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.playwrightshorizons.org/shows/plays/prayer-my-enemy/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100106161807/http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/ بۆ http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100106161807/http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/ بۆ http://hollywoodinsider.ew.com/2009/10/19/glee-exclusive-jonathan-groff-to-join-sho/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130105172808/http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA بۆ http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvline.com/2015/03/25/looking-cancelled-season-3-hbo-tv-movie/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://tvline.com/2016/03/07/jonathan-groff-mindhunter-netflix-cast-david-fincher/?iframe=true&preview=true *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130105172808/http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA بۆ http://www.playbill.com/news/article/168966-Red-With-Alfred-Molina-and-Jonathan-Groff-Opens-in-LA زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٦، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جۆناتان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377322 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240422085642/https://disneyparks.disney.go.com/blog/2014/12/actor-jonathan-groff-narrates-the-candlelight-processional-december-3-4/ بۆ https://disneyparks.disney.go.com/blog/2014/12/actor-jonathan-groff-narrates-the-candlelight-processional-december-3-4/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٢٢، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جۆناتان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1682492 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220318112133/https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-appears-on-amy-schumers-new-series-life-beth-streaming-on-hulu-starting-today/article_a94cd3dc-a679-11ec-8f34-af5ab67cdfd0.html بۆ https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-appears-on-amy-schumers-new-series-life-beth-streaming-on-hulu-starting-today/article_a94cd3dc-a679-11ec-8f34-af5ab67cdfd0.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جۆناتان گرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697305 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231208214717/https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-surprised-and-thrilled-by-emmy-nomination-for-filmed-version-of-hamilton-stage-musical/article_8fd7e78c-e3f8-11eb-941d-7fe467056772.html بۆ https://lancasteronline.com/features/entertainment/jonathan-groff-surprised-and-thrilled-by-emmy-nomination-for-filmed-version-of-hamilton-stage-musical/article_8fd7e78c-e3f8-11eb-941d-7fe467056772.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢٢، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 76g993ygm90yu99mm1s6g3whp061wm9 0 246259 1696997 1534259 2026-10-29T16:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696997 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = کرێیتۆن ئەبرامز | وێنە =GEN Creighton W Abrams.JPG | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون = کرێیتۆن ویلیامز ئەبرامز جونیۆر | شوێنی لەدایکبوون = جاکسون | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩١٤ | ڕێکەوتی مردن =٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٤ | شوێنی مردن = [[ئەمریکا]] [[واشینگتن دی سی]] | ھۆکاری مردن = [[شێرپەنجە]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گۆڕستانی نیشتمانی ئارلینگتۆن]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[ئەفسەر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان =میدالیای ئەستێرەی برۆنزی، مەدالیای خزمەتگوزاری بەرز، مەدالیای شایستەیی، خاچی خزمەتگوزاری بەرز، لیجیۆنی ئەمریکی لە شایستەیی، پلەی لیجیۆن، مەدالیای ئەستێرەی زیوین، مەدالیای خزمەتگوزاری بەرزی بەرگری. |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''کرێیتۆن ویلیامز ئەبرامز جونیۆر''' (١٥ی ئەیلوولی ١٩١٤ - ٤ی ئەیلوولی ١٩٧٤) جەنەڕاڵێکی سوپای ئەمریکا بووە و لە ساڵی ١٩٦٨ تا ١٩٧٢ فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی [[شەڕی ڤیێتنام]] بووە و چاودێری دابەزینی هێزی سوپای ئەمریکای کردووە لە ٥٤٣ هەزارەوە بۆ ٤٩ هەزار، لە ساڵی ١٩٧٢ەوە وەک سەرۆکی ئەرکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، دوو ساڵ پێش مردنی. سوپای ئەمریکا ناوی تانکی سەرەکی [[ئێم١ ئابرامس]] بە ناوی ئەو جەنەڕالە ناوبرد، ئەمەش وەک ڕێزێک بۆ ئەو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1974/09/04/archives/army-chief-abrams-dies-at-59-directed-us-forces-in-vietnam-tough.html|سەردێڕ= “سەرۆکی سوپا ئەبرامز لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا گیانی لەدەستدا، هێزەکانی ئەمریکای لە ڤێتنام ئاڕاستە کرد.” كاتی نیویۆرک. ئەسۆشێتد پرێس. ٤ی ئەیلوولی ١٩٧٤. لاپەرە ١.}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=vB5OAAAAIBAJ&pg=6785%2C1397051|سەردێڕ="ژەنەڕاڵ ئەبرامز لە تەمەنی ٥٩ ساڵیدا گیانی لەدەستدا". وتەبێژ-پێداچوونەوە. (سپۆکین، واشنتۆن). ئەسۆشێتد پرێس. ٤ی ئەیلوولی ١٩٧٤}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2000/10/18/us/bruce-palmer-jr-87-led-forces-in-vietnam.html|سەردێڕ= ستۆت، دەیڤد (٢٠٠٠-١٠-١٨). "بروس پاڵمەر جونیۆر، ٨٧ ساڵ؛ هێزەکانی سەرکردایەتی لە ڤێتنام". ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز. ل. ٢٣.}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://www.britannica.com/biography/Creighton-Williams-Abrams-Jr Encyclopædia Britannica Online] ئینگلیزی * [https://www.munzinger.de/search/go/document.jsp?id=00000011994 Munzinger IBA] ئەڵمانی {{تووڵی دەروازە|ئەمریکا|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Creighton Abrams}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سەربازی]] [[پۆل:ئەمریکا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٤]] kyulgl79k5xh94ht1f76z78mbfnelul 0 246288 1697175 1673264 2026-10-29T22:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697175 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = کلێر لی چێنۆت | وێنە =ClaireChennault.jpeg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون = کلێر لی چێنۆت | شوێنی لەدایکبوون = [[نیویۆرک]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٤ی ئایاری ١٩٠٦ | ڕێکەوتی مردن = ٢٥ی ئابی ١٩٦٩ (٦٣ ساڵ) | شوێنی مردن = [[ئەمریکا]] [[نیوئۆرلەنس]] | ھۆکاری مردن = [[شێرپەنجەی سییەکان]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گۆڕستانی نیشتمانی ئارلینگتۆن]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە =ئەفسەر و [[فڕۆکەوان]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = خاچی فڕیوی جیاواز، مەدالیای سەرکەوتن لە جەنگی جیهانی دووەم، میدالیای هەڵمەتی ئاسیا و زەریای هێمن، شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف، شوڕشگێڕی ڕێکخراوی بۆلۆنیا ڕێستیوتا، خاچی جەنگ، مەدالیای شایستەیی، مەدالیای ئاسمانی، ئەندامێتی فەخری لە هۆڵی فڕۆکەوانی نیشتمانی، مەدالیای هێزی دەریایی بۆ خزمەتی بەرز، مەدالیای خزمەتگوزاری بەرز، ڕێکخستنی هەور و لافیتە. |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''کلێر لی چێنۆ''' یەکێک لە دیارترین و گرنگترین فەرماندە ئەمریکییەکان لە جەنگی جیهانی دووەمدا، ڕەگ و ڕیشەی فەرەنسی بووە، لە ساڵی [[١٨٩٣]]ی زایینی لەدایک بووە و لە ساڵی [[١٩٥٨]] کۆچی دوایی کردووە، نەیاری بیری کۆمۆنیستی بووە، گۆڤاری تایم وەک یەکێک پۆلێن کردووە پەیکەرەکەی لە [[تایپێ]] پایتەختی تایوان دروستکراوە، چونکە بەشداری کردووە لە بێبەشکردنی بوونی کۆمۆنیستەکان لە [[تایوان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amnh.org/learn-teach/curriculum-collections/earth-inside-and-out/harry-hess-one-of-the-discoverers-of-seafloorhttps://www.familysearch.org/search/collection/results?count=20&query=%2Bgivenname%3AClaire~%20%2Bsurname%3AChennault~&collection_id=2000219|سەردێڕ="سەرژمێری ئەمریکا، ١٩٤٠: کلێر چێنۆ."}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.amnh.org/learn-teach/curriculum-collections/earth-inside-and-out/harry-hess-one-of-the-discoverers-of-seafloorhttps://www.familysearch.org/search/collection/results?count=20&query=%2Bgivenname%3AClaire~%20%2Bsurname%3AChennault~&collection_id=2000219 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afhra.af.mil/Portals/16/documents/Studies/51-100/AFD-090601-134.pdf|سەردێڕ=فۆگێرتی، ڕۆبەرت پ. (١٩٥٣). "زانیاری ژیاننامەیی لەسەر ئەفسەرانی گشتی هێزی ئاسمانی، دەزگای لێکۆڵینەوەی مێژوویی هێزی ئاسمانی. ل. 354–356. توێژینەوە مێژووییەکانی USAF|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831192543/https://www.afhra.af.mil/Portals/16/documents/Studies/51-100/AFD-090601-134.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a523664.pdf|سەردێڕ=بێرگین، بۆب (حوزه یرانی ٢٠١٠). "کلێر لی چێنۆ و کێشەی هەواڵگری لە چین"|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191001145405/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a523664.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://web.archive.org/web/20090703133345/http://news.xinhuanet.com/photo/2005-08/10/content_3334777.htm یادی پڵنگە فڕیوەکان لە چین] (بە زمانی چینی) * [https://www.warbirdforum.com/clc.htm کورتە ژیاننامەی شاری چێنۆ] * [https://web.archive.org/web/20060718003302/http://www.wpafb.af.mil/museum/history/prewwii/clc.htm سکێچی ژیاننامەیی لە مۆزەخانەی USAF] * [https://www.arlingtoncemetery.net/clchenna.htm چێنۆ کلێر لی چێنۆ لە ماڵپەڕی ArlingtonCemetery.net کە ماڵپەڕێکی نافەرمییە]{{بەستەری مردوو|url=https://www.arlingtoncemetery.net/clchenna.htm |date=حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} * [https://generals.dk/general/Chennault/Claire_Lee/USA.html ژەنەڕاڵەکانی جەنگی جیهانی دووەم] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|چین}} {{پۆلی کۆمنز|Claire Chennault}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٨]] m5txhvv3168oqr1x3wgk3ynwxrh5scn 0 246330 1697444 1694031 2026-10-30T11:09:30Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697444 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ڕۆس لینچ|image=Ross Lynch 2 (cropped).png|caption=لینچ لەساڵی ٢٠١٨|birth_name=ڕۆس شۆر لینچ|birth_date={{birth date and age|mf=yes|1995|12|29}}<ref name="medianet-lynch" />|birth_place=کلۆرادا|occupation={{flatlist| * ئەکتەر * گۆرانیبێژ * میوزیکژەن }}|years_active=٢٠٠٩–ئێستا|relatives={{plainlist| * ڕیکەر لینچ (برا) * ڕیدل لینچ (خوشک) * دێریک ھۆف (ئامۆزای دووەم) * جولیان ھۆف (ئامۆزای دووەم) }}|module={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = {{flatlist| * [[Pop rock]]<ref name="teen.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teen.com/videos/2015/06/02/-/r5-all-night-lyrics/ |سەردێڕ=R5 All Night, New Song Off Sometime Last Night Album |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150711181006/http://www.teen.com/videos/2015/06/02/-/r5-all-night-lyrics/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="allmusicbio">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmusic.com/artist/ross-lynch-mn0002891330 |سەردێڕ=Music biography |دوایین=Phares |یەکەم=Heather |ساڵ=٢٠١٢|ئیش=[[Allmusic]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121217042108/http://www.allmusic.com/artist/ross-lynch-mn0002891330 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * پۆپ<ref name=allmusicbio/> }} | label = ستۆدیۆی ھۆڵیھود | instruments = {{hlist|گۆرانیبێژ|گیتارژەن}} | current_member_of = درایڤەر ئیرس | past_member_of = ئاڕ ٥ }}|website=}} '''ڕۆس لینچ''' ({{بە ئینگلیزی|Ross Lynch}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥) ئەکتەر و گۆرانیبێژ و مۆسیقاژەنی ئەمریکییە.<ref name="TVguide.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ross Lynch|ناونیشان=https://www.tvguide.com/celebrities/ross-lynch/bio/3000703739/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629095013/https://www.tvguide.com/celebrities/ross-lynch/bio/3000703739/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=TVGuide.com|زمان=en}}</ref><ref name="medianet-lynch">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Austin & Ally'' – Cast – Ross Lynch|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=900089&type=lynch|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130728163851/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=900089&type=lynch|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ئیش=Disney Channel Medianet|وتەگێڕانەوە=Born December 29, 1995, in Littleton, Colorado|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="V-CAoS">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/netflix-chilling-adventures-of-sabrina-series-ross-lynch-harvey-1202726794/|سەردێڕ=Netflix's 'Sabrina' Series Casts Ross Lynch as Harvey Kinkle|دوایین=Otterson|یەکەم=Joe|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=Variety|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180317123612/http://variety.com/2018/tv/news/netflix-chilling-adventures-of-sabrina-series-ross-lynch-harvey-1202726794/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرەتای ژیانی == لینچ لە گەڕەکی دێنڤەر لە شاری لیتلتۆن لە ویلایەتی کۆلۆرادۆ لەدایکبووە و گەورە بووە. خاوەنی چوار خوشک و برایە بە ناوەکانی خوشکی ڕیدل و براکانی ڕیکەر و ڕۆکی و ڕیلاند. لە پۆلی چوارەمەوە لە ماڵەوە خوێندوویەتی کاتێک فێری گۆرانی وتن و ژەنینی [[گیتار]] و پیانۆ بووە.<ref name="denverpost">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ostrow|یەکەم=Joanne|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Ostrow: Ross Lynch of Littleton hopes he'll strike a chord with fans on Disney show|ناونیشان=http://www.denverpost.com/television/ci_19334824|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111218224024/http://www.denverpost.com/television/ci_19334824|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=The Denver Post}}</ref> لینچ ئامۆزای دووەمی ئاھەنگگێڕان دێریک ھۆ و جولیان ھۆگە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hough|یەکەم=Julianne|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=On my way to the #rdmas to support my cousins @officialR5 good luck tonight!|ناونیشان=http://instagram.com/p/nROuFnCf6b/#|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140605074445/http://instagram.com/p/nROuFnCf6b|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=Instagram}}</ref><ref name="dancing">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bobbin|یەکەم=Jay|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=''Dancing With the Stars''{{'s}} Julianne Hough wants to be truthful without tearing the dancers apart|ناونیشان=http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161006082722/http://zap2it.com/2015/03/dancing-with-the-stars-julianne-hough-wants-to-be-truthful-without-tearing-the-dancers-apart/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ئیش=Zap2it|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> داپیرە دایکیەکانیان خوشکن. لینچ و خێزانەکەی لە ساڵی ٢٠٠٧ ڕوویان لە لۆس ئەنجلۆس کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=25 Facts On Ross Lynch|ناونیشان=http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140426202249/http://www.popstaronline.com/25-facts-on-ross-lynch/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=popstaronline.com|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ross Lynch}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنە پۆپە مناڵەکان]] [[پۆل:گیتارژەنانی ڕیتم]] [[پۆل:ئەکتەری کۆمیدی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کۆلۆرادۆ]] [[پۆل:خەڵکی دیزنی]] [[پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژ و ئاوازدانەرە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] 1lkbdyideqt4j17windnpiompn7i65i 0 246351 1697081 1568656 2026-10-29T19:54:58Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697081 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Nordic_flags_(inverted).jpg|alt=The flags of Denmark, Iceland, Finland, Sweden, and Norway flying on flagpoles|وێنۆک| ئاڵای وڵاتانی بنەماڵەی نۆردیک]] '''ئاڵا خێزانییەکان''' بریتین لە کۆمەڵێک ئاڵای نیشتمانی کە لە شێواز و دیزاینەکەیاندا لێکچوونیان ھەیە، زۆرجار لەسەر بنەمای [[مێژوو]]، [[چاند|کلتوور]] یاخود کاریگەریی ھاوبەش دامەزراون. ئەو ئاڵا خێزانییانەی کە لێکچوونی ڕێککەوتیان ھەبێت، وەک ئاڵای خێزانێک ھەژمار ناکرێن. حەوت لەم ئاڵایانە (دانیمارک، [[ئاڵای فەڕەنسا|فەرەنسا]]، ھۆڵەندا، ڕووسیا، [[ئاڵای تورکیا|تورکیا]]، بەریتانیا و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا) ئیلھام بەخش بوون بۆ دیزاین و شێوازی زیاتر لە ١٣٠ ئاڵای ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Znamierowski|یەکەم=Alfred|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OwueMQEACAAJ|سەردێڕ=The World Encyclopedia of Flags: The Definitive Guide to International Flags, Banners, Standards, and Ensigns, with Over 1400 Illustration|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Lorenz Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٨-٢٦٢٩-٣|پەڕەکان=١٠٠|زمان=en|وتەگێڕانەوە=...flag use did not develop on a large scale until the 19th Century and continued during the 20th Century. Out of some 195 independent countries, only 12 have flags whose designs were adopted before 1800. Seven of these (Denmark, Great Britain, the Netherlands, Russia, the United States, France and Turkey) have influenced the designs and colors of over 130 national flags and ensigns...}}</ref> == خاچی مەسیحی == [[پەڕگە:PortugueseFlag1095.svg|alt=A white 1x1 flag with blue cross stretching across the entire flag|وێنۆک| یەکەم ئاڵای پورتوگال (ساڵانی ١١٠٠)]] ئاڵای [[خاچ|خاچی مەسیحی]]، ئاڵا خاچ ھەڵگرەکان یان خاچە گەورەکانی نێوەندیی ئاڵاکان، بە کۆنترین بنەماڵەی ئاڵاکان دادەنرێن یەکەم ئاڵا کە وا دادەنرێت خاچێکی لەو شێوەیەی ھەبووبێت، ئاڵای پورتوگالە کە لە نزیک ساڵانی ١١٠٠ەکان دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠٠٧|سەردێڕ=AMT - Bandeiras de Portugal|ناونیشان=http://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070225123056/http://amt.no.sapo.pt/novaversao/historia/hist001.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> دیزاینی ئاڵای خاچی مەسیح، بووە باوترین دیزاین بۆ کەشتییە بازرگانییەکان لە سەرانسەری ئەورووپا بۆ چەند سەدەیەک.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Znamierowski|یەکەم=Alfred|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OwueMQEACAAJ|سەردێڕ=The World Encyclopedia of Flags: The Definitive Guide to International Flags, Banners, Standards, and Ensigns, with Over 1400 Illustration|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Lorenz Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٨-٢٦٢٩-٣|پەڕەکان=١٠٠–١٢٩|زمان=en}}</ref> ئاڵاکانی ئەم بنەماڵەیە جۆری جیاوازی خاچ بەکاردەھێنن، لەوانە خاچی لاتینی (†)، خاچی یۆنانی (✚)، و خاچی ماڵتایی (✠)، (خاچی ماڵتا لەسەر ئاڵای نیشتمانی ماڵتا دەرناکەوێت، تەنھا لەسەر ئاڵای مەدەنی بوونی ھەیە). {{Gallery|Flag of Dominica.svg|ئاڵای دۆمەنیکا|Flag of the Dominican Republic.svg|ئاڵای کۆماری دۆمەنیکان|Flag of Georgia.svg|ئاڵای جۆرجیا|Flag of Greece.svg|ئاڵای یۆنان|Flag of Guernsey.svg|ئاڵای گویرنسێی|Flag of Madeira.svg|ئاڵای مادێرا|Flag of Switzerland (Pantone).svg|ئاڵای سویسرا|Flag of Tonga.svg|ئاڵای تۆنگا|Flag of the United Kingdom.svg|ئاڵای شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا}} === خاچی باکوور (نۆردیک - ئەسکەندەناڤیا) === ئاڵاکان لە خێزانی خاچی نۆردیک تایبەتمەندی جۆرێکی خاچە، کە پانتایییەکەی بەسەر ئاڵاکەدا درێژ دەبێتەوە، لەگەڵ جۆرێکی دیزاینی [[خاچ]] کە نوێنەرایەتی [[مەسیحییەت|ئایینی مەسیحی]] دەکات؛<ref name="Jeroen Temperman">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jeroen Temperman|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&pg=PA88|سەردێڕ=State Religion Relationships and Human Rights Law: Towards a Right to Religiously Neutral Governance|بڵاوکەرەوە=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٩٠٠٤١٨١٤٨٩|پەڕە=٨٨|وتەگێڕانەوە=Many predominantly Christian states show a cross, symbolising Christianity, on their national flag. The so-called Scandinavian crosses or Nordic crosses on the flags of the Nordic countries–Denmark, Finland, Iceland, Norway and Sweden–also represent Christianity.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="Carol A. Foley">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carol A. Foley|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&pg=PA10|سەردێڕ=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon|بڵاوکەرەوە=William Gaunt & Sons|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٢٨٧-١٨٨-٥|وتەگێڕانەوە=The Christian cross, for instance, is one of the oldest and most widely used symbols in the world, and many European countries, such as the United Kingdom, Norway, Sweden, Finland, Denmark, Iceland, Greece and Switzerland, adopted and currently retain the Christian cross on their national flags.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="Andrew Evans">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Andrew Evans|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9_GfdBAASUQC&pg=PA27|سەردێڕ=Iceland|بڵاوکەرەوە=Bradt|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٢-٢١٥-٦|وتەگێڕانەوە=Legend states that a red cloth with the white cross simply fell from the sky in the middle of the 13th-century Battle of Valdemar, after which the Danes were victorious. As a badge of divine right, Denmark flew its cross in the other Scandinavian countries it ruled and as each nation gained independence, they incorporated the Christian symbol.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> دانیمارک یەکەم وڵات بوو کە ئەم دیزاینەی لە سەدەی ١٤دا بەکارھێنا. ھەروەھا وەک کۆنترین ئاڵای نیشتمانی لە مێژوودا دادەندرێت کە تاوەکو ئێستا بەکاردەھێندرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oldest continuously used national flag|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/oldest-continuously-used-national-flag|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Guinness World Records|زمان=en-gb}}</ref> ئاڵای دانیمارک بووە ئیلھامبەخشی ئاڵای وڵاتەکانی تری نۆردیک. [[گرینلەند]] تاکە وڵاتی نۆردیکە کە خاچی باکوور بەکارناھێنێت لە ئاڵاکەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Greenland flag in the capital Nuk, Greenland {{!}} GRID-Arendal|ناونیشان=https://www.grida.no/resources/4205|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.grida.no}}</ref> {{Gallery|Flag of Åland.svg|ئاڵای ئالاند|Flag of Denmark.svg|ئاڵای دانیمارک|Flag of the Faroe Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی فارۆیی|Flag of Finland.svg|ئاڵای فینلاند|Flag of Iceland.svg|ئاڵای ئایسلەند|Flag of Norway.svg|ئاڵای نەرویژ|Flag of Sweden.svg|ئاڵای سوید}} == مانگی ھیلال == ئاڵای مانگی ھیلال، لە سەدەی چواردەھەمەوە لە ناوچەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Masood|یەکەم=Hassan|ناونیشان=https://www.academia.edu/6003382|سەردێڕ=The History and Symbolic Meaning of Crescent}}</ref> ئەم شێوازە زۆرجار ھیلالێکی سپییە کە بەرەو سەرەوە کراوەتەوە لەسەر پانتایییەکی ڕەنگکراو. لە ماوەی سەدەی نۆزدەھەمدا کە ئاڵا نیشتمانییەکان باو بوون، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] تاکە دەوڵەتی موسڵمان بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Great Powers and the 'Eastern Question'|ناونیشان=https://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lect10.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=staff.lib.msu.edu}}</ref> کە ئاڵاکەی دیزاینی ھیلالی تێدابێت، و ئەم شێوازە بۆ ھەموو گەلانی دیکەی موسڵمان بڵاو بووەوە و دووبارە بەکارھێنرایەوە،<ref name=":0"/> ھەروەھا زۆربەی ئاڵاکانی مانگی ھیلال، ئەستێرەیەک یان چەند ئەستێرەیەک لە پاڵیدا لەخۆ دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Flag|ناونیشان=https://sso.agc.gov.sg/SL/SAFNAA1959-R1?ProvIds=Sc2-|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Singapore Statutes Online|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221118112431/https://sso.agc.gov.sg/SL/SAFNAA1959-R1?ProvIds=Sc2-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|url-status=dead}}</ref> {{Gallery|Flag of Algeria.svg|ئاڵای جەزائیر|Flag of Anjouan (official).svg|ئاڵای ئەنجەڤان|Flag of Azad Kashmir.svg|ئاڵای ئازاد کشمیر|Flag of Azerbaijan.svg|ئاڵای ئازەربایجان|Flag of Brunei.svg|ئاڵای برونای|Flag of the Cocos (Keeling) Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی قۆقەز|Flag of the Comoros.svg|ئاڵای قەمەرە|Flag of Libya.svg|ئاڵای لیبیا|Flag of Malaysia.svg|ئاڵای مالیزیا|Flag of Maldives.svg|ئاڵای ماڵدیڤ|Flag of Mauritania.svg|ئاڵای مۆریتانیا|Flag of Northern Cyprus.svg|ئاڵای باکووری قوبرس (دانپێدانەنراو)|Flag of Pakistan.svg|ئاڵای پاکستان|Flag of Singapore.svg|ئاڵای سەنگافوورە|Flag of Tunisia.svg|ئاڵای تونس|Flag of Turkey.svg|ئاڵای تورکیا|Flag of Turkmenistan.svg|ئاڵای تورکمانستان|Flag of Uzbekistan.svg|ئاڵای ئۆزبەکستان|Flag of Western Sahara.svg|ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا}} == نیشانەی شانشینی بەریتانی == [[پەڕگە:British_Ensigns.svg|alt=Three flags, all with the flag of the United Kingdom in the top-left corner. The top is solid red, the middle is white with a red cross extending all the way across it, and the bottom is solid blue.|وێنۆک| لە سەرەوە بۆ خوارەوە، ئاڵای مەدەنی و دەریایی و دەوڵەتیی [[شانشینی یەکگرتوو]]]] لەگەڵ فراوانبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]]، لە سەردەمی [[کۆلۆنیالیزم]]، بەکارھێنانی ئاڵاکە لە زیادبووندا بوو، بەشێوەی دانانی ئاڵای فەرمیی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا لە سووچێکی سەرەوەی ئاڵای وڵاتی داگیرکراو، کە بەزۆری بۆ ئاڵا داگیر کراوەکان ڕەنگی [[شین]] بەکار دەھات.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mulholland|یەکەم=Malcolm|ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=New Zealand Flag Fats|ناونیشان=https://natlib.govt.nz/records/36721498?search%5Bi%5D%5Bsubject_text%5D=Flags+--+New+Zealand+--+History&search%5Bpath%5D=items|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=natlib.govt.nz|پەڕەکان=٤٩}}</ref> {{Gallery|Flag of Anguilla.svg|ئاڵای ئانگوێلا|Flag of Australia (converted).svg|ئاڵای ئوسترالیا|Flag of Ascension Island.svg|ئاڵای دوورگەی ئەسێنسەن|Flag of Bermuda.svg|ئاڵای بەرمۆدا|Flag of the British Antarctic Territory.svg|ئاڵای ناوچەی ئەنتارکتیکای بەریتانی|Flag of the British Indian Ocean Territory.svg|ئاڵای ناوچەی ئۆقیانووسی ھیندی بەریتانی|Flag of the British Virgin Islands.svg|ئاڵای دوورگەی ڤیرگنی بەریتانی|Flag of the Cayman Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی کایمان|Flag of the Cook Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی کۆک|Flag of the Falkland Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی فۆڵکلاند|Flag of Fiji.svg|ئاڵای فیجی|Flag of Montserrat.svg|ئاڵای مۆنتسیرات|Flag of New Zealand.svg|ئاڵای نیوزیلاند|Flag of Niue.svg|ئاڵای نیویی|Flag of the Pitcairn Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی پیت کایرن|Flag of Saint Helena.svg|ئاڵای سانت ھێلینا|Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|ئاڵای باشووری جۆرجیا و دوورگەکانی باشووری ساندویش|Flag of Tristan da Cunha.svg|ئاڵای تریستاندا کونا|Flag of the Turks and Caicos Islands.svg|ئاڵای دوورگەکانی تورکس قۆقەس|Flag of Tuvalu.svg|ئاڵای تووڤالو}} == ئەستێرە و ھێڵەکان == [[پەڕگە:Flag_of_the_United_States_(1776–1777).svg|وێنۆک| ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٧٧٦–١٧٧٧)]] ئاڵای خێزانی ئەستێرە و ھێڵەکان، لە ئاڵایەکی ھێڵکاری یەک لە دوای یەک پێکھاتووە کە پانتایییەکی چوارگۆشە یان لاکێشە لە سوچی سەرەوەی لای ڕاستیدا بوونی ھەیە. وەشانە سەرەتایییەکانی ئاڵای ئەمریکا لەسەر بنەمای ئاڵای کۆلۆنییەکانیی بەریتانیا بوو، کە ئاڵای شانشینی بەریتانیای لە سوچی سەرەوەیدا لەخۆ گرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolved, That the flag of the United States...|ناونیشان=https://postalmuseum.si.edu/exhibition/long-may-it-wave-the-evolution-of-the-american-flag/resolved-that-the-flag-of-the-united|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=postalmuseum.si.edu|زمان=en}}</ref> یەکەم نەتەوە کە ئاڵایەکی ھاوشێوەی گرتەبەر شانشینی ھاوایی بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marshall|یەکەم=Tim|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ysYpDwAAQBAJ&q=%22is+the+only+us+state+flag%22+%22union+jack%22&pg=PA52|سەردێڕ=A Flag Worth Dying For: The Power and Politics of National Symbols|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠١١-٦٨٣٣-٨|پەڕەکان=٥٢–٥٣|زمان=en}}</ref> و زۆرێک لە نەتەوەکانی دیکە کە دەیانویست بیرۆکەی ئازادی و دیموکراسی دەرببڕن، ھەمان شێوە ئاڵایان بەکار ھێنایەوە.<ref name=":0"/> {{Gallery|Flag of Abkhazia.svg|ئاڵای ئەبغازیا (دانپێدانەنراو)|Flag of Brittany.svg|ئاڵای بریتانای (بەشێک لە فەرەنسا)|Flag of Chile.svg|ئاڵای چیللی|Flag of Cuba.svg|ئاڵای کوبا|Flag of Greece.svg|ئاڵای یۆنان|Flag of Liberia.svg|ئاڵای لیبیریا|Flag of Malaysia.svg|ئاڵای مالیزیا|17=Flag of Puerto Rico.svg|18=ئاڵای پویرتۆ ڕیکۆ|19=Flag of Togo.svg|20=ئاڵای تۆگۆ|21=Flag of the United States.svg|22=ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|23=Flag of Uruguay.svg|24=ئاڵای ئۆروگوای}} == ڕەنگی ھۆڵەندی و پان-سلاڤی == [[پەڕگە:Prinsenvlag.svg|وێنۆک| ئاڵای ھۆڵەندا لە کۆتایی سەدەی ١٦ تا ساڵی ١٧٩٥]] ڕەنگی ھۆڵەندی و پان-سلاڤی خێزانێکی ترە لە خێزانی ئاڵاکان، بەزۆری ھێڵی سوور و سپی و شینیان ھەیە، کە ئیلھامیان لە ئاڵای ھۆڵەندی و دواتر ڕووسیا وەرگرتووە. ئاڵای ھۆڵەندا، ئەم ھێڵە ڕەنگەکانی پرتەقاڵی و سپی و شین بوون کە بووە یەکەم ئاڵای ھۆڵەندا لە مێژوودا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rey|یەکەم=Jean|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zb5SAAAAcAAJ&pg=PA515|سەردێڕ=Histoire du drapeau, des couleurs et des insignes de la Monarchie française, précédée de l'histoire des enseignes militaires chez les anciens|ڕێکەوت=١٨٣٧|بڵاوکەرەوە=Techener|پەڕەکان=٥١٥|زمان=fr}}</ref> لە سەدەی ١٧دا ڕەنگە پرتەقاڵییەکە بۆ ڕەنگی سوور گۆڕدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eriksen|یەکەم=Thomas Hylland|سەردێڕ=Flag, Nation and Symbolism in Europe and America|دوایین٢=Jenkins|یەکەم٢=Richard|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٦٦٩٦-٤|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=scHXHTkRmZcC&pg=PA٢٣ ٢٣]|زمان=en}}</ref> ئیمپراتۆر [[پیتەری مەزن|پیتەری گەورە]]، بە شێوەیەکی کەسی، ئاڵای [[ڕووسیا]]ی دیزاین کردووە بە سوود وەرگرتن لە شێواز و ڕەنگەکانی ئاڵای ھۆڵەندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Massie|یەکەم=Robert K.|سەردێڕ=Peter the Great|ڕێکەوت=٢٠١٢|edition=Modern Library|بەرگ=١٦٠|بەستەری نووسەر=Robert K. Massie}}</ref> لە بەرامبەردا ئاڵای ڕووسیا ئیلھامبەخش بوو بۆ زۆرێک لە ئاڵای وڵاتانی [[سلاڤ|ناوچە سلاڤییەکان]]؛ کە زۆربەیان ڕەنگی سپی و شین و سووریان بەکار دەھێنایەوە ھاوشێوەی ڕووسیا، بەڵام تەنیا بولگاریا ھێڵە شینەکەی لە ئاڵای ڕووسیادا گۆڕی بۆ ھێڵێکی سەوز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bulgaria: Flag|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/bulgaria/flag|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The World Factbook|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221114022012/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/bulgaria/flag|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{Gallery|Flag of Bulgaria.svg|ئاڵای بولگاریا|Flag of Croatia.svg|ئاڵای کڕواتیا|Flag of the Czech Republic.svg|ئاڵای کۆماری چیک|Flag of Luxembourg.svg|ئاڵای لوکسمبورگ|Flag of the Netherlands.svg|ئاڵای ھۆڵەندا|Flag of Russia.svg|ئاڵای ڕووسیا|Flag of Serbia.svg|ئاڵای سڕبیا|Flag of Slovakia.svg|ئاڵای سلۆڤاکیا|Flag of Slovenia.svg|ئاڵای سلۆڤینیا}} == ڕەنگی پان-عەرەبی == [[پەڕگە:Flag of Hejaz (1917).svg|وێنۆک| ئاڵای ڕاپەڕینی عەرەب، یان ئاڵای حیجاز، یەکەم ئاڵا بوو کە چوار ڕەنگی ڕاپەڕینی عەرەبی تێکەڵ کرد (١٩١٦)]] [[پەڕگە:Flag_of_Egypt_(1953–1958).svg|وێنۆک| یەکەم ئاڵای سێ ڕەنگی میسر (١٩٥٣–١٩٥٨)، یەکەم ئاڵا بوو کە سێ ڕەنگی ئازادی عەرەبی تێکەڵ کرد (١٩٥٢)]] خێزانی ئاڵای پان عەرەبی کۆمەڵێک ئاڵایە کە سێ یان چوار لە ڕەنگەکانی سوور، ڕەش، سپی و سەوزیان تێدایە. ئاڵاکان سێ ھێڵی ئاسۆیییان ھەیە، زۆرجار لە ناوەڕاستدا نیشانەیەک یان دروشمێک بوونی ھەیە. بەپێی لێکۆڵینەوەی مێژوونووسان و ژینناسانی پەیامبەر [[محەممەد]]، پەیامبەر ھەم ئاڵای سپی و ھەمیش ئاڵای ڕەشی بەکارھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Cook|یەکەم=David|ناونیشان=https://archive.org/details/studiesmuslimapo00cook|سەردێڕ=Studies in Muslim apocalyptic|ڕێکەوت=١٩٦٦|پەڕەکان=٦|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|via=Internet Archive}}</ref> ھەر ڕەنگێکی ئاڵای پان-عەرەبی پەیوەستە بە [[خەلافەت|خەلافەتێکی]] ئیسلامەوە. ئاڵای سپی و ڕەش لەلایەن خەلافەتی [[دەوڵەتی ئەمەوی|ئومەوی]] و [[خەلافەتی عەباسی|عەباسی]] بە ڕێککەوت بەکاردەھێنرا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Aramco World: Flags of the Arab World|ناونیشان=https://archive.aramcoworld.com/issue/197802/flags.of.the.arab.world.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=archive.aramcoworld.com}}</ref> ھەرچەندە سەوز زۆرجار لەلایەن سەرچاوەکانەوە وەک ڕەنگی شانشینی [[دەوڵەتی فاتیمی|فاتمییەکان]] دەناسرێتەوە،<ref name="green in Islam"/><ref name="Pan-arab">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Znamierowski|یەکەم=Alfred|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OwueMQEACAAJ|سەردێڕ=The World Encyclopedia of Flags: The Definitive Guide to International Flags, Banners, Standards and Ensigns, with Over 1400 Illustration|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Lorenz Books|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٨-٢٦٢٩-٣|پەڕەکان=١٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Saudi Aramco World: Flags of the Arab World|ناونیشان=https://archive.aramcoworld.com/issue/197802/flags.of.the.arab.world.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=archive.aramcoworld.com}}</ref> بەڵام ھێشتا گومانی لەسەرە و ڕەنگی بەکارھێندراوی فاتمییەکان سپی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hathaway|یەکەم=Jane|ناونیشان={{Gbook|L-lPC7DgepEC|plainurl=y}}|سەردێڕ=A Tale of Two Factions: Myth, Memory, and Identity in Ottoman Egypt and Yemen|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٥٨٨٣-٩|شوێن=Albany, New York|پەڕە=٩٧|وتەگێڕانەوە=The Ismaili Shi'ite counter-caliphate founded by the Fatimids took white as its dynastic color, creating a visual contrast to the Abbasid enemy.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blair|یەکەم=Sheila S.|سەردێڕ=The Oxford History of Islam|ناونیشان=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john|دوایین٢=Bloom|یەکەم٢=Jonathan M.|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-١٩-٥١٠٧٩٩-٣|editor-last=Esposito|editor-first=John L.|editor-link=John Esposito|شوێن=Oxford|پەڕەکان=[https://archive.org/details/oxfordhistoryofi٠٠john/page/٢١٥ ٢١٥]–٢٦٧|chapter=Art and Architecture: Themes and Variations|وتەگێڕانەوە=...white was also the color associated with the Fatimid caliphs, the opponents of the Abbasids.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sanders|یەکەم=Paula A.|سەردێڕ=Ritual, Politics, and the City in Fatimid Cairo|ناونیشان=https://archive.org/details/ritualpoliticsci0000sand|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٠-٧٩١٤-١٧٨١-٦|زنجیرە=SUNY Series in Medieval Middle East History|پەڕە=[https://archive.org/details/ritualpoliticsci٠٠٠٠sand/page/٤٤ ٤٤]|وتەگێڕانەوە=...wore white (the Fatimid color) while delivering the sermon (''khuṭba'') in the name of the Fatimid caliph.}}</ref> ئێستاش سەوز بە ڕەنگی ئیسلام دادەنرێت.<ref name="green in Islam">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beam|یەکەم=Christopher|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Why is the color green so important in the Muslim world?|ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2009/06/why-is-the-color-green-so-important-in-the-muslim-world.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Slate|زمان=en}}</ref> سووریش ڕەنگی ھاشمییەکان بووە.<ref name=":2"/> {{Gallery|Flag of Jordan.svg|[[ئاڵای ئوردن]]|Flag of Kuwait.svg|ئاڵای کووەیت|Flag of Libya.svg|ئاڵای لیبیا|Flag of Oman.svg|ئاڵای عوممان|Flag of Palestine.svg|ئاڵای فەلەستین|Flag of Somaliland.svg|ئاڵای سۆماڵیلاند (دانپێدانەنراو)|Flag of Sudan.svg|ئاڵای سوودان|Flag of the United Arab Emirates.svg|ئاڵای میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان|Flag of Western Sahara.svg|ئاڵای سەحرای ڕۆژاوا (دانپێدانەنراو)}}{{Gallery|Flag of Egypt.svg|ئاڵای میسر|Flag of Iraq.svg|[[ئاڵای عێراق]]|Flag of Sudan.svg|ئاڵای سوودان|Flag of Syria.svg|ئاڵای سووریا|Flag of Yemen.svg|ئاڵای یەمەن}} == ڕەنگی پان-ئێرانی == [[پەڕگە:Amir_Kabir_Flag.svg|وێنۆک|ئاڵای دەوڵەتی ئێران (١٨٤٨–١٨٥٢)]] ئێران لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا ئاڵایەکی بە ھێڵی سەوز و سپی و سوور بۆخۆی دیزاین کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Iranian Flag, A Brief History (English version)|ناونیشان=http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110726185444/http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەو کاتەوە ئاڵاکە گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە، بەڵام سێ ھێڵەکەی ھەروەک خۆی ماونەتەوە. کاتێک کۆماری نوێی [[تاجیکستان]] سەربەخۆیی بەدەست ھێنا، ئاڵاکەی لە وەشانی سۆڤییەتی پێشووی خۆی گۆڕی، و ھاوشێوەی ئاڵاکەی ئێران بە شێوازێکی تر، ئاڵای نوێی دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tajikistan|ناونیشان=https://www.fotw.info/flags/tj.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=www.fotw.info}}</ref> [[ئاڵای کوردستان]] بۆ ناوچەیەکی کولتووریی و مێژوویی بەکاردێت، ھەروەھا بە ھەمان خێزانی ئێرانییەکان دادەنرێت، و ئاڵاکە نزیکە لە ئاڵا [[پان ئێرانیزم|پان ئێرانیزمەکان]] بەڵام بەپێچەوانەی ئاڵای ئێران، سوور لەسەرەوەیە و سەوز چووەتە ژێرەوە، ئەوەش وەک ڕێزێک بۆ خوێنی شەھیدان و قوربانیانی خاکەکە، کە ڕەنگی سوور ھێمایە بۆ خوێنی شەھیدان و تێکۆشەرانی ئازادی. بەفەرمی لە [[ھەرێمی کوردستان]] بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Flag of Kurdistan|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/the_national_flag_of_kurdistan.php|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Press Material|ناونیشان=https://gov.krd/logos/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Kurdistan Regional Government|زمان=en}}</ref> {{Gallery|flag of Iran.svg|[[ئاڵای ئێران]]|flag of Tajikistan.svg|ئاڵای تاجیکستان|flag of Kurdistan.svg|[[ئاڵای کوردستان]]}} == نەتەوە یەکگرتووەکان == [[پەڕگە:Flag_of_the_United_Nations.svg|وێنۆک| ئاڵای نەتەوە یەکگرتووەکان (١٩٤٧-ئێستا)]] نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٤٧دا ئاڵا و دروشمی خۆی پەسەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United Nations Emblem and Flag|ناونیشان=https://www.un.org/en/about-us/un-emblem-and-flag|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=United Nations|زمان=en}}</ref> ئاڵاکە بۆ نوێنەرایەتی بێلایەنی و ھاوکاریی نەتەوە یەکگرتووەکان دروست کرا، بۆیە زۆرجار ئاڵاکە یان بەکارھێنانەوەی دیزاینی ئاڵاکە، بۆ ئەو ناوچانە دادەندرێت کە لە حاڵەتی ململانێ یان ناسەقامگیریدان. یەکەم ئاڵای نەتەوەیی لەم جۆرە ئاڵای ئێریتریا بوو لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٦٢ کە ھێمای ئاشتی بوو لە نێوان مەسیحییەکان و موسڵمانەکان.<ref name=":0"/> ئاڵای نیشتمانی ئێریتریا ئێستا کە لە ساڵی ١٩٩٣ پەسەند کراوە، کەمتر لە شینەکەی نەتەوە یەکگرتووەکان تێدایە، بەڵام ھێشتا لقە زەیتونەکانی نەتەوە یەکگرتووەکانی تێدا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Flag: Precious National Symbol|ناونیشان=https://shabait.com/2020/10/17/national-flag-precious-national-symbol|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Eritrea Ministry of Information|زمان=en-US}}</ref> ئاڵای قوبرس کە لە ساڵی ١٩٦٠ پەسەند کراوە، ھیچ شینێکی نەتەوە یەکگرتووەکانی تێدا نییە، بەڵام تاجە گوڵینەی لۆریل و نەخشەی دوورگەی قوبرس لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Presidency of the Republic of Cyprus - The Flag|ناونیشان=http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/prc24_en/prc24_en?OpenDocument|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170126105501/http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/prc24_en/prc24_en?OpenDocument|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دیزاینی زۆربەی ئاڵا نیشتمانییەکانی تر کە لە نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ئیلھامیان وەرگرتووە، ئاڵای خاکە متمانەپێکراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بوون، کە دواتر بوون بە ناوەند و وڵاتیی سەربەخۆ. لەوانەش ئاڵای دوورگەکانی زەریای ھێمن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Library|یەکەم=Dag Hammarskjöld|سەردێڕ=Research Guides: UN Trusteeship Council Documentation: Trust Territories|ناونیشان=https://research.un.org/en/docs/tc/territories|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=research.un.org|زمان=English}}</ref> {{Gallery|Flag of Cyprus.svg|ئاڵای قوبرس|Flag of Eritrea.svg|ئاڵای ئیرتریا|7=Flag of Somalia.svg|8=ئاڵای سۆماڵیا}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Flags by family}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکان بەپێی نەتەوە]] [[پۆل:ئاڵاکان]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:ئاڵا بەپێی وڵات]] [[پۆل:مەسیحییەت]] [[پۆل:ئێرانییەکان]] [[پۆل:عەرەب]] 65rug5rqgt59we79uqj6507b42o3xm0 1 246400 1697082 1568557 2026-10-29T19:55:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697082 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا خێزانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1177110 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120314231917/http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf بۆ http://www.iraniansofmemphis.org/articles/Iranian%20Flag%20background%20-%20english.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170126105501/http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/prc24_en/prc24_en?OpenDocument بۆ http://www.presidency.gov.cy/presidency/presidency.nsf/prc24_en/prc24_en?OpenDocument زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٠، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا خێزانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1568556 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221114022012/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/bulgaria/flag بۆ https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/2021/countries/bulgaria/flag زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢١، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵا خێزانییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697081 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20221118112431/https://sso.agc.gov.sg/SL/SAFNAA1959-R1?ProvIds=Sc2- بۆ https://sso.agc.gov.sg/SL/SAFNAA1959-R1?ProvIds=Sc2- زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٥، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) q20fquxp6xm50jv68ifw2opz6i1elxa 0 246500 1696984 1534217 2026-10-29T16:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1696984 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریستین مارگریت سینکلێر''' <ref name="cbc_oc">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Canadian soccer icon Christine Sinclair appointed to Order of Canada|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/christine-sinclair-order-of-canada-1.4185574|بڵاوکەرەوە=[[CBC Sports]]}}</ref> <ref name="CBC220802">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Canadian soccer star Christine Sinclair appointed to Order of British Columbia|ناونیشان=https://www.cbc.ca/sports/soccer/christine-sinclair-order-of-british-columbia-1.6538960|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref>(لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٨٣) ژنە یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێیی کەنەدییە ئەندامی هەڵبژاردەی کەنەدا بووە . خاوەنی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد، دووجار میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیادە، پاڵەوانی کۆنکاکاف ، براوەی ١٤ جار خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێی کەنەدا <ref name="canadasoccer.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christine Sinclair (CAN)|ناونیشان=https://canadasoccer.com/index.php?pid=2971&t=profile&|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=tab: Honours|بڵاوکەرەوە=Canada Soccer}}</ref> سینکلێر بە فەرمی پێشەنگی هەموو کاتەکانی جیهانە بۆ گۆڵە نێودەوڵەتییەکان کە بۆ پیاوان یان ئافرەتان تۆمارکراوە بە 190 گۆڵ، و یەکێکە لە یاریزانە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێی کە زۆرترین یاری کردووە و 331 یاری کردووە. <ref name="BBCJan29">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Christine Sinclair: Canada striker beats all-time record|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49925779|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref>سینکلێر زیاتر لە ٢٠ وەرز لەگەڵ هەڵبژاردەی نیشتمانی باڵا یاری کردووە، بەشداری لە شەش جامی جیهانیی ژنانی فیفا( ئەمریکا ٢٠٠٣ ، چین ٢٠٠٧ ، ئەڵمانیا ٢٠١١، کەنەدا ٢٠١٥ ، فەرەنسا ٢٠١٩ ، [[مۆندیالی ئافرەتان ٢٠٢٣|ئوسترالیا و نیوزلەندا ٢٠٢٣)]] و چوار پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیاد ( پەکین 2008, لەندەن 2012, ڕیۆ 2016, تۆکیۆ 2020 )ی کردووە. یەکێکە لەو سێ یاریزانەی کە لە پێنج خولی جامی جیهانییدا گۆڵی تۆمارکردووە، شانبەشانی [[مارتا]] و [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sportsnet.ca/soccer/sinclair-scores-canada-loses-dutch-womens-world-cup/|سەردێڕ=Sinclair scores, but Canada loses to Dutch at Women's World Cup|ئیش=Sportsnet|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref>سینکلێر حەوت جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ [[خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ|باشترین یاریزانی جیهانی ئافرەتانی فیفا]] ، هاوشانی یاریزانی ئەمریکی [[مێگان ڕەپینۆ|مێگان ڕاپینۆ]] دێت کە هەرگیز خەڵاتەکەی بەدەست نەهێناوە. <ref name="Guardian231206">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Christine Sinclair closes international chapter as Canada's storied pioneer|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/dec/06/christine-sinclair-closes-international-chapter-as-canadas-storied-pioneer|دوایین=Kourabi|یەکەم=Mariam|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا وەک باشترین وەرزشکاری ساڵی کەنەدا نازناوی لو مارشی وەرگرتووە، یەکەم یاریزانی تۆپی پێی بووە کە بەم شێوەیە ڕێزی لێگیراوە، هەروەها دووجار خەڵاتی بۆبی ڕۆزنفیڵدی وەرگرتووە وەک وەرزشکاری مێینەی ساڵی کەنەدا (٢٠١٢، ٢٠٢٠). لە ئەیلوولی ٢٠١٣، سینکلێر ناوی خرایە نێو ڕێپێوانی بە ناوبانگەکانی کەنەدا و لە حوزەیرانی ٢٠١٧، لەلایەن حاکمی گشتی کەنەدا دەیڤید جۆنستۆن وەک ئەفسەری فەرمانی کەنەدا دەستنیشانکرا. <ref name="cbc_oc" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/politics/charles-sinclair-myers-order-of-canada-1.4185114|سەردێڕ=Prince Charles, Catherine O'Hara, Christine Sinclair among 99 recipients of Order of Canada|یەکەم=Peter|دوایین=Zimonjic|بڵاوکەرەوە=[[CBC News]]|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> سینکلێر خەڵاتی تایبەتی باشترین فیفای وەرگرت وەک ڕێزلێنانێک بۆ پێگەی خۆی وەک گۆڵکاری هەموو کاتەکانی جیهان لە ساڵی ٢٠٢٢. <ref name="sn-fifa-best">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/christine-sinclair-honoured-special-award-fifa/|سەردێڕ=Christine Sinclair honoured with special award by FIFA|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=[[SportsNet]]|agency=[[Associated Press]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christine Sinclair}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ژن|وەرزش|تۆپی پێ|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] 1exf73gbdsm7ip2xhwswgkk1loghcnk 1697141 1696984 2026-10-29T21:13:54Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697141 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریستین مارگریت سینکلێر''' <ref name="cbc_oc">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Canadian soccer icon Christine Sinclair appointed to Order of Canada|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/christine-sinclair-order-of-canada-1.4185574|بڵاوکەرەوە=[[CBC Sports]]}}</ref> <ref name="CBC220802">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Canadian soccer star Christine Sinclair appointed to Order of British Columbia|ناونیشان=https://www.cbc.ca/sports/soccer/christine-sinclair-order-of-british-columbia-1.6538960|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref>(لەدایکبووی ١٢ی حوزەیرانی ١٩٨٣) ژنە یاریزانی پیشەگەری تۆپی پێیی کەنەدییە ئەندامی هەڵبژاردەی کەنەدا بووە . خاوەنی میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیاد، دووجار میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیادە، پاڵەوانی کۆنکاکاف ، براوەی ١٤ جار خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێی کەنەدا <ref name="canadasoccer.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christine Sinclair (CAN)|ناونیشان=https://canadasoccer.com/index.php?pid=2971&t=profile&|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=tab: Honours|بڵاوکەرەوە=Canada Soccer}}</ref> سینکلێر بە فەرمی پێشەنگی هەموو کاتەکانی جیهانە بۆ گۆڵە نێودەوڵەتییەکان کە بۆ پیاوان یان ئافرەتان تۆمارکراوە بە 190 گۆڵ، و یەکێکە لە یاریزانە نێودەوڵەتییەکانی تۆپی پێی کە زۆرترین یاری کردووە و 331 یاری کردووە. <ref name="BBCJan29">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Christine Sinclair: Canada striker beats all-time record|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/49925779|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref>سینکلێر زیاتر لە ٢٠ وەرز لەگەڵ هەڵبژاردەی نیشتمانی باڵا یاری کردووە، بەشداری لە شەش جامی جیهانیی ژنانی فیفا( ئەمریکا ٢٠٠٣ ، چین ٢٠٠٧ ، ئەڵمانیا ٢٠١١، کەنەدا ٢٠١٥ ، فەرەنسا ٢٠١٩ ، [[مۆندیالی ئافرەتان ٢٠٢٣|ئوسترالیا و نیوزلەندا ٢٠٢٣)]] و چوار پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیاد ( پەکین 2008, لەندەن 2012, ڕیۆ 2016, تۆکیۆ 2020 )ی کردووە. یەکێکە لەو سێ یاریزانەی کە لە پێنج خولی جامی جیهانییدا گۆڵی تۆمارکردووە، شانبەشانی [[مارتا]] و [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sportsnet.ca/soccer/sinclair-scores-canada-loses-dutch-womens-world-cup/|سەردێڕ=Sinclair scores, but Canada loses to Dutch at Women's World Cup|ئیش=Sportsnet|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref>سینکلێر حەوت جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ [[خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ|باشترین یاریزانی جیهانی ئافرەتانی فیفا]] ، هاوشانی یاریزانی ئەمریکی [[مێگان ڕەپینۆ|مێگان ڕاپینۆ]] دێت کە هەرگیز خەڵاتەکەی بەدەست نەهێناوە. <ref name="Guardian231206">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Christine Sinclair closes international chapter as Canada's storied pioneer|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/dec/06/christine-sinclair-closes-international-chapter-as-canadas-storied-pioneer|دوایین=Kourabi|یەکەم=Mariam|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢دا وەک باشترین وەرزشکاری ساڵی کەنەدا نازناوی لو مارشی وەرگرتووە، یەکەم یاریزانی تۆپی پێی بووە کە بەم شێوەیە ڕێزی لێگیراوە، هەروەها دووجار خەڵاتی بۆبی ڕۆزنفیڵدی وەرگرتووە وەک وەرزشکاری مێینەی ساڵی کەنەدا (٢٠١٢، ٢٠٢٠). لە ئەیلوولی ٢٠١٣، سینکلێر ناوی خرایە نێو ڕێپێوانی بە ناوبانگەکانی کەنەدا و لە حوزەیرانی ٢٠١٧، لەلایەن حاکمی گشتی کەنەدا دەیڤید جۆنستۆن وەک ئەفسەری فەرمانی کەنەدا دەستنیشانکرا. <ref name="cbc_oc" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/politics/charles-sinclair-myers-order-of-canada-1.4185114|سەردێڕ=Prince Charles, Catherine O'Hara, Christine Sinclair among 99 recipients of Order of Canada|یەکەم=Peter|دوایین=Zimonjic|بڵاوکەرەوە=[[CBC News]]|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> سینکلێر خەڵاتی تایبەتی باشترین فیفای وەرگرت وەک ڕێزلێنانێک بۆ پێگەی خۆی وەک گۆڵکاری هەموو کاتەکانی جیهان لە ساڵی ٢٠٢٢. <ref name="sn-fifa-best">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sportsnet.ca/soccer/article/christine-sinclair-honoured-special-award-fifa/|سەردێڕ=Christine Sinclair honoured with special award by FIFA|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ئیش=[[SportsNet]]|agency=[[Associated Press]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christine Sinclair}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|ژن|وەرزش|تۆپی پێ|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیک لە تۆپی پێ]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٦]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠١٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێ ئۆڵمپیکی ھاوینەی ٢٠٠٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:کەنەدییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] gu82xa89377d9d47uf844qelr50d7o5 0 246658 1697252 1547133 2026-10-30T01:40:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697252 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Map_of_Mesopotamia,_1770_BCE_.jpg|وێنۆک| نەخشەی میزۆپۆتامیا لە ساڵی ١٧٧٠ی پێش زایین]] '''کوردا''' [[دەوڵەت شار|شارە-دەوڵەت]] و شانشینێکی کۆن بووە و دەکەوێتە [[مێزۆپۆتامیای سەرەوە|باکووری میزۆپۆتامیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Liverani|یەکەم=Mario|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_EtJAgAAQBAJ&q=Kurda+was+a+city+state&pg=PT674|سەردێڕ=The Ancient Near East: History, Society and Economy|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٥٠٩١-٧|پەڕەکان=٦١٠|زمان=en}}</ref> کوردا لە سەردەمی سەرەتای شانشینەکانی میزۆپۆتامیا سەری ھەڵدا و لە دەقە ئیدارییەکانی ئەو سەردەمەدا وەک دەوڵەتێکی شار و خاکی جوگرافی لە سەروی میزۆپۆتامیا، کە ھاوتایە لەگەڵ باشووریی [[باکووری کوردستان]] و باکووریی [[باشووری کوردستان]] (باکووری عێراقی مۆدێرن).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bramanti|یەکەم=Armando|سەردێڕ=The Pottesman Collection in the British Museum: Early Dynastic and Sargonic Administrative Texts, in "The Third Millennium", V.50|بڵاوکەرەوە=published by Brill|ساڵ=٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=CDLI-Archival View|ناونیشان=https://cdli.ucla.edu/search/archival_view.php?ObjectID=P481017|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=cdli.ucla.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tex no. P221673, published by Sollberger & Edmond, 1972, in CDLI-Found Texts|ناونیشان=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&order=PrimaryPublication&MuseumNumber=bm+&Period=ed+iiib|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=cdli.ucla.edu|وتەگێڕانەوە=Written forms: iri kur-da. Normalized forms: Kurda}}</ref> شارە-دەوڵەتی کوردا دووبارە لە لایەن پاشای ئەکەدی نارام سین، لە سەدەی بیست و سێی پێش زایین لە ھەڵمەتە سەربازییەکانی لە خاکی سوبارییەکاندا، ناوزەند کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GSrtDwAAQBAJ&q=Kurda+Naram-Sin&pg=PA731|سەردێڕ=The Oxford History of the Ancient Near East: Volume I: from the Beginnings to Old Kingdom Egypt and the Dynasty of Akkad|دوایین٢=Radner|یەکەم٢=Karen|دوایین٣=Moeller|یەکەم٣=Nadine|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٦٨٧٨٥-٤|پەڕەکان=٧٢٩–٣١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hennerbichler|یەکەم=Ferdinand|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-7jQvqeBks4C&q=Kurda+Naram-Sin&pg=PA105|سەردێڕ=Die Herkunft der Kurden: interdisziplinäre Studie|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Peter Lang|ژپنک=٩٧٨-٣-٦٣١-٥٩٣٢٧-١|پەڕەکان=١٠٥|زمان=de}}</ref> لە ئەرشیفە جۆراوجۆرەکانی <nowiki><i>ماری</i></nowiki> لە دەوروبەری سەدەی ١٨ی پێش زایین باس لە کوردا کراوە وەک شانشینێکی سەربەخۆ، ھەندێک جاریش وەک ھاوپەیمانی بابلییەکان داندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heimpel|یەکەم=Wolfgang|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tiHwDe7JmCEC&q=Kurda+Naram-Sin&pg=PA545|سەردێڕ=Letters to the King of Mari: A New Translation, with Historical Introduction, Notes, and Commentary|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٥٠٦-٠٨٠-٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Munn-Rankin|یەکەم=J. M.|ڕێکەوت=١٩٥٦|سەردێڕ=Diplomacy in Western Asia in the Early Second Millennium B.C.|ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/iraq/article/abs/diplomacy-in-western-asia-in-the-early-second-millennium-bc/335113F4AA18C4D1CAFB1B983CF65981|journal=IRAQ|زمان=en|بەرگ=١٨|issue=1|پەڕەکان=٦٨–١١٠|doi=10.2307/4199599|issn=0021-0889|jstor=4199599}}</ref> ھەروەھا لە لەوحەکانی تەل فەخرییەی پاشاکانی ئاشووری، شالمانەسەری یەکەم (١٢٦٣-١٢٣٤ پ.ز) و توکولتی-نینورتای یەکەم (١٢٣٣-١١٩٨ پ.ز)، کوردا وەک یەکێک لە ناوچە داگیرکراوەکانی ئیمپراتۆریەتیی میتانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bonatz|یەکەم=Dominik|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fM3mBQAAQBAJ&q=Kurda+dominik&pg=PA74|سەردێڕ=The Archaeology of Political Spaces: The Upper Mesopotamian Piedmont in the Second Millennium BCE|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٢٦٦٤٠-٥|پەڕەکان=٧٣–٥|زمان=en}}</ref> == شوێن == لە لوتکەی خۆیدا، شانشینەکە لە بەشی [[ڕووباری خابوور|سەرەوەی خابورەوە]] لە ناوچەکانی ئەمڕۆ، کە دەکاتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]] ([[ڕۆژاوای کوردستان]]) تا بەرزاییەکانی [[چیای شنگال|شاخی شەنگال]]، باکووری ڕۆژئاوای [[عێراق|عێراقی مۆدێرن]] ([[باشووری کوردستان]]) درێژ دەبێتەوە.<ref>The Ancient Near East: History, Society and Economy, Mario Liverani, Routledge, Dec 4, 2013, 648 pages, see page 226</ref><ref name="die">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ferdinand Hennerbichler|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-7jQvqeBks4C&pg=PA106|سەردێڕ=Die Herkunft der Kurden: interdisziplinäre Studie|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Peter Lang|ژپنک=٩٧٨٣٦٣١٥٩٣٢٧١|پەڕە=١٠٦}}</ref><ref>M. B. Rowton, Urban Autonomy in a Nomadic Environment. In: Journal of Near Eastern Studies, Vol. 32, No. ½ (Jan.-Apr., 1973), pp. 201-215</ref><ref>Postgate, John Nicholas, The Archives of Urad-Serua and His Family: A Middle Assyrian Household in Government Service. Publicazioni del Progetto "Analisi electronic del cuneiforme" Corpus Medio-Assiro. Roma (Roberto Denicola) 1988, Zittierte Archiv-Nummer: 56</ref><ref>Charpin, Dominique,. La "toponymie en miroir" dans le Proche-Orient amorrite. Revue d’assyriologie et d’archéologie orientale. Volume 97 2003/1, pp. 3–34.</ref><ref>Jean Robert Kupper (Liége) Les nomads en Mésopotamie au temps des roi de Mari. Société d’Èdition ’Les Belles Letters’, Paris 1957.</ref><ref>Ferner in: Birot,, Maurice, Kupper, Jean-Robert, Rouault,olivier. Répertoire analytique (2e volume). Tomes I-XIV, XVIII. Première partie. Noms propers (ARM 16/1), Paris 1979: Kurda.</ref> شوێنی پایتەخت مشتومڕی لەسەرە؛ یان دەکەوێتە باشووری شاخی شەنگال، یان دەکەوێتە درێژایی ڕووباری خابور.<ref name="die" /> == ژمارەی دانیشتووان و مێژوو == شارەکە ناوەندی ھۆزی '''نومھای''' ئامۆرییەکان بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trevor Bryce|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwwNS0diXP4C&pg=PA516|سەردێڕ=The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the fall of the Persian Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٥٩٠٧٩|پەڕە=٥١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daniel Fleming|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JowK8WU45lsC&pg=PA219|سەردێڕ=The Legacy of Israel in Judah's Bible: History, Politics, and the Reinscribing of Tradition|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨١١٠٧٠٢٤٣١١|پەڕە=٢١٩}}</ref> ناوچەیەکی بچووک لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trevor Bryce|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwwNS0diXP4C&pg=PA373|سەردێڕ=The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the fall of the Persian Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٥٩٠٧٩|پەڕە=٣٧٣}}</ref> خوداوەندی سامییەکانی ڕۆژھەڵات، نێرگال خوداوەندی سەرەکی کوردا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Martha A. Morrison, David I. Owen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WG9tAAAAMAAJ|سەردێڕ=In honor of Ernest R. Lacheman on his seventy-fifth birthday, April 29, 1981, Volume 2|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=Eisenbrauns|ژپنک=٩٧٨٠٩٣١٤٦٤٠٨٩|پەڕە=٨٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Izak Cornelius|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=i5t3JFU__0UC&pg=PA91|سەردێڕ=The Iconography of the Canaanite Gods Reshef and Baʻal: Late Bronze and Iron Age I Periods (C 1500-1000 BCE)|ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=University Press|ژپنک=٩٧٨٣٥٢٥٥٣٧٧٥٦|پەڕە=٩١}}</ref> کوردا لە سەدەی ١٨ی پێش زایین لەگەڵ شانشینی دراوسێی ئەنداریگ تووشی ناکۆکییەکی سەربازی بوو، کە بە ئاشتی کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trevor Bryce|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwwNS0diXP4C&pg=PA398|سەردێڕ=The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the fall of the Persian Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨١١٣٤١٥٩٠٧٩|پەڕە=٣٩٨}}</ref> بەڵام دواتر کوردا لەلایەن ئەنداریگ و بەڕێوەبەرەکەی کە پاشای [[شارستانیەتی ئیلام|ئیلام]] بوو، داگیر کرا.<ref name="paolo">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dominique Charpin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=u__yJn8MHJQC&pg=PA49|سەردێڕ=Hammurabi of Babylon|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨١٨٤٨٨٥٧٥٢٠|پەڕە=٤٩|بەستەری نووسەر=Dominique Charpin}}</ref> شانشینەکە ھەوڵیدا دڵسۆزی خۆی بگۆڕێت بۆ [[بابل]] بەڵام لەلایەن ئیلامییەکانەوە وەستنێرا، و لە ساڵی ١٧٦٤ پێش زایین ئیلامییەکان لە لایەن ھاوپەیمانییەکی بابلییەوە شکستیان پێ ھێندرا،<ref name="paolo" /> دەرفەتی ئەوەی بە کوردا دا کە ھاوپەیمانی لەگەڵ شانشینی ئاپوم پێکبھێنێت بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ئەنداریگ ببێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trevor Bryce|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QD9GrxiILH8C&pg=PA45|سەردێڕ=The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the fall of the Persian Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٣٩٤٨٥٧|پەڕە=٤٥}}</ref> کوردا شاری ئەشیحومی گرتە دەست،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Trevor Bryce|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QD9GrxiILH8C&pg=PA76|سەردێڕ=The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia: The Near East from the Early Bronze Age to the fall of the Persian Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨٠٤١٥٣٩٤٨٥٧|پەڕە=٧٦}}</ref> پاشان بوو بە ژێردەستەی بابلییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gordon Douglas Young|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vnttAAAAMAAJ|سەردێڕ=Mari in retrospect: fifty years of Mari and Mari studies|ڕێکەوت=١٩٩٢|ژپنک=٩٧٨٠٩٣١٤٦٤٢٨٧|پەڕە=١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wolfgang Heimpel|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tiHwDe7JmCEC&pg=PA161|سەردێڕ=Letters to the King of Mari: A New Translation, with Historical Introduction, Notes, and Commentary|ڕێکەوت=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨١٥٧٥٠٦٠٨٠٤|پەڕە=١٦١}}</ref> == فەرمانڕەواکان == {| class="nowraplinks" cellpadding="4" cellspacing="0" style="background:#fbfbfb; border-style: solid; border-width: 1px; font-size:90%; empty-cells:show; border-collapse:collapse" ! پاشا ! حوکمڕانی کرد |- | سیما‒ئیلانە | |- | بونو-ئیشتار | |- | حامورابی کوردا | ناوەڕاستی سەدەی ١٨ی پێش زایین |- | ئیشتامار-عەداد | |} == ئەمانەش ببینە == * [[بابل]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور|ئاشوور]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|مێژوو|ئاسیا|عێراق}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:مێژوو بەپێی شوێن]] [[پۆل:مێژوو بەپێی شار]] [[پۆل:مێژوو بەپێی سەردەم]] [[پۆل:چاند]] 5uakfgisr6jf7adnqua179c3ahaby9w 0 246762 1696990 1407398 2026-10-29T16:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1696990 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Black_christmas_ver3.jpg }} '''کریسمسی ڕەش''' ({{بە ئینگلیزی|Black Christmas}}) [[دووبارە دروستکردنەوە]]ی [[فیلم]]ێکی ڕەسەنی ساڵی ١٩٧٤ە، و لە دەرھێنانی گلێن مۆرگانە. چیرۆکەکە لە دەوری کۆمەڵێک خوشک دەسووڕێتەوە کە لە وەرزی [[کریسمس]]دا لەلایەن بکوژێکی دەمامکدارەوە تیرۆر دەکرێن.<ref name="afi">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afi.com/members/Catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=63721 |سەردێڕ=Black Christmas |وێبگە=[[AFI Catalog of Feature Films]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171002215432/http://www.afi.com/members/Catalog/DetailView.aspx?s=&Movie=63721 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="bfi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Black Christmas (2006)|ناونیشان=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8bf1140a|بڵاوکەرەوە=[[British Film Institute]]|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180120002432/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8bf1140a|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فیلمەکە ڕێبازێکی مۆدێرنتر و گرافیکتر لە چەشنی ترسناکدا دەخاتە ڕوو، دیمەنی چڕ و خوێناوی تێدایە کە جێگەی بینەرانی ھاوچەرخ دەگرێتەوە. لەم وەشانەیدا چیرۆکی پشتەوەی بکوژەکە زیاتر دەکۆڵرێتەوە و توخمێکی دەروونی بۆ چیرۆکەکە زیاد دەکات.<ref name=whathave>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|سەردێڕ=What Have You Done? The Remaking of 'Black Christmas'|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Genius Productions, Inc.|medium=DVD|ئیش=Black Christmas|people=Morgan, Glen (director)|display-authors=etal}}</ref> فیلمەکە قووڵ دەبێتەوە لە ڕابردووی زەبربەخشی دژبەرەکەدا، تێگەیشتنێکی قووڵتر لە پاڵنەر و باری دەروونی ئەوان دەڕەخسێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207115517/http://www.ign.com/videos/2006/12/20/black-christmas-movie-interview-katie-cassidy-oliver-hudson|ناونیشان=https://www.ign.com/videos/2006/12/20/black-christmas-movie-interview-katie-cassidy-oliver-hudson|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Katie Cassidy & Oliver Hudson|ئیش=[[IGN]]}}</ref> ئەمەش چینێکی ئاڵۆزی بۆ گێڕانەوەکە زیاد دەکات و تێڕوانینێک بە بینەر دەدات بۆ عەقڵی تێکچووی دژبەر. لەکاتێکدا کە دووبارە دروستکردنەوەی ساڵی ٢٠٠٦ لەلایەن ڕەخنەگران و بینەرانەوە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی وەرگرت، بەڵام بە زنجیرە ترسناکییە چڕ و ناوەکییەکانی ناسراوە، ھەروەھا بە نوێکردنەوەی چیرۆکە ڕەسەنەکەی.<ref name=censor>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Movie-Censorship|ناونیشان=https://www.movie-censorship.com/report.php?ID=4710|سەردێڕ=Black Christmas|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180302164509/https://www.movie-censorship.com/report.php?ID=4710|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گرنگیدانی فیلمەکە بە چیرۆکی پشتەوەی بکوژەکە و ڕێبازە مۆدێرنەکەی لە فیلمە ترسناکەکاندا، وای کردووە کە فیلمەکە ببێتە بەشێکی جیاواز لە زنجیرەی «کریسمسی ڕەش».<ref name=yahoo>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Yahoo Movies UK|سەردێڕ=10 Movie Trailers That Lied to You|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.yahoo.com/movies/10-movie-trailers-that-lied-to-you-125621831.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170803095105/https://www.yahoo.com/movies/10-movie-trailers-that-lied-to-you-125621831.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ١٩٧٠|دەیەی ٢٠٠٠|ترسناک|شەڕ|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:کووشتن لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا]] [[پۆل:مشتومڕی فیلمەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:تولازی لە فیلم]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ١٩٩١ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە سپلاتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیامەکانی مێترۆ-گۆلدوین مایەر]] f1610etu6cg4qyyvizjd73i013k7hg4 0 246765 1696991 1424682 2026-10-29T16:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1696991 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Black_Christmas_(1974)_poster.jpg }} '''کریسمسی ڕەش''' ({{بە ئینگلیزی |Black Christmas}}) فیلمێکە کە لە ساڵی ١٩٧٤ بڵاوکرایەوە و لە دەرھێنانی بۆب کلارکە، بەشێکی سەرەکییە لە چەشنی ترسناکیی بڕینکاری و بە یەکێک لە نموونە سەرەتایییەکانی ئەم چەشنە دادەنرێت. چیرۆکەکە لە دەوری کۆمەڵێک خوشک دەسووڕێتەوە کە لە وەرزی [[کریسمس]]دا لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە داوێنپیسی دەکرێن و دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bbfc.co.uk/releases/black-christmas-1974 |سەردێڕ=Black Christmas (1974) |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416221816/http://www.bbfc.co.uk/releases/black-christmas-1974 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> یەکێک لەو توخمە سەرەکیانەی کە فیلمی ساڵی ١٩٧٤ جیا دەکاتەوە، بەکارھێنانی جێگەی سەرنج و گرژییە. فیلمەکە پشت بە کەشوھەوا و تیرۆری دەروونی دەبەستێت نەک توندوتیژییەکی ئاشکرا، ئەمەش ھەستێکی ترس و نائارامی بە درێژایی فیلمەکە دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jenkins|یەکەم=Philip|سەردێڕ=Decade of Nightmares: The End of the Sixties and the Making of Eighties America|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٥-٣٤١٥٨-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/decadeofnightmar٠٠jenk/page/١٤٦ ١٤٦]|ناونیشان=https://archive.org/details/decadeofnightmar00jenk/page/146}}</ref> زۆرجار بوونی بکوژەکە ھەست پێدەکرێت بەڵام نابینرێت، ئەمەش کەشێکی سارد و نائارامکەری فیلمەکە زیاتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Paszylx, Bartłomiej |سەردێڕ=The Pleasure and Pain of Cult Horror Films: An Historical Survey |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦-٤٣٦٩٥-٨|پەڕەکان=١٣٥–٦}}</ref> ھەروەھا فیلمی «کریسمسی ڕەش» نمایشی بەھێزی کاستەکەی لەخۆدەگرێت، لەنێویاندا مارگۆت کیدەر و ئۆلیڤیا ھاسی، ھەروەھا دەرکەوتنی سەرەتایی لەلایەن جۆن ساکسۆنەوە. کارەکتەرەکان بە باشی گەشەیان کردووە و فیلمەکە بەدواداچوون بۆ پەیوەندی و ترسەکانیان دەکات، قووڵایی بۆ گێڕانەوەکە زیاد دەکات.<ref name="Chiller">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=13 Things You Didn't Know About 'Black Christmas'|ناونیشان=http://www.chillertv.com/friday13/13-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-black-christmas|ئیش=[[Chiller (TV channel)]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151229181231/http://www.chillertv.com/friday13/13-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-black-christmas}}</ref> کۆتایی کراوەی فیلمەکە و ناڕوونی سەبارەت بە ناسنامەی بکوژەکە بەشداری کردووە لە کاریگەرییە بەردەوامەکانی و شوێنکەوتنی کولت. فیلمی ڕەسەنی «کریسمسی ڕەش» ستایشی دەکرێت بەھۆی ڕۆڵی کاریگەری لە داڕشتنی چەشنی بڕینکاری (سلاشەر) و وەک نموونەیەکی کلاسیکی [[فیلم]]سازی ترسناک دەمێنێتەوە.<ref name="filmreel">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Slay bells ring: an interview with Black Christmas stars Lynne Griffin, Nick Mancuso and Doug McGrath|ناونیشان=http://www.the-filmreel.com/2015/11/24/slay-bells-ring-an-interview-with-black-christmas-stars-lynne-griffin-nick-mancuso-and-doug-mcgrath/|ئیش=The Film Reel|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Power2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Power|یەکەم١=Ed|سەردێڕ=The curse of Black Christmas: the man behind The Prowler on the slasher film that ruined his career|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/films/0/curse-black-christmas-man-behind-prowler-slasher-film-ruined/|وێبگە=Telegraph.co.uk|بڵاوکەرەوە=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ترسناک|ھۆڵیوود|شەڕ|دەیەی ١٩٧٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Black Christmas (1974 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٤]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆ کەنەدییەکان]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەباربردن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]] 4kz90g3krs3fe3svqlexxovmfzhfuoc 1697140 1696991 2026-10-29T21:12:47Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697140 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Black_Christmas_(1974)_poster.jpg }} '''کریسمسی ڕەش''' ({{بە ئینگلیزی |Black Christmas}}) فیلمێکە کە لە ساڵی ١٩٧٤ بڵاوکرایەوە و لە دەرھێنانی بۆب کلارکە، بەشێکی سەرەکییە لە چەشنی ترسناکیی بڕینکاری و بە یەکێک لە نموونە سەرەتایییەکانی ئەم چەشنە دادەنرێت. چیرۆکەکە لە دەوری کۆمەڵێک خوشک دەسووڕێتەوە کە لە وەرزی [[کریسمس]]دا لەلایەن ھێرشبەرێکی نەناسراوەوە داوێنپیسی دەکرێن و دەکوژرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bbfc.co.uk/releases/black-christmas-1974 |سەردێڕ=Black Christmas (1974) |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190416221816/http://www.bbfc.co.uk/releases/black-christmas-1974 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> یەکێک لەو توخمە سەرەکیانەی کە فیلمی ساڵی ١٩٧٤ جیا دەکاتەوە، بەکارھێنانی جێگەی سەرنج و گرژییە. فیلمەکە پشت بە کەشوھەوا و تیرۆری دەروونی دەبەستێت نەک توندوتیژییەکی ئاشکرا، ئەمەش ھەستێکی ترس و نائارامی بە درێژایی فیلمەکە دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jenkins|یەکەم=Philip|سەردێڕ=Decade of Nightmares: The End of the Sixties and the Making of Eighties America|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٥-٣٤١٥٨-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/decadeofnightmar٠٠jenk/page/١٤٦ ١٤٦]|ناونیشان=https://archive.org/details/decadeofnightmar00jenk/page/146}}</ref> زۆرجار بوونی بکوژەکە ھەست پێدەکرێت بەڵام نابینرێت، ئەمەش کەشێکی سارد و نائارامکەری فیلمەکە زیاتر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Paszylx, Bartłomiej |سەردێڕ=The Pleasure and Pain of Cult Horror Films: An Historical Survey |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=McFarland |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦-٤٣٦٩٥-٨|پەڕەکان=١٣٥–٦}}</ref> ھەروەھا فیلمی «کریسمسی ڕەش» نمایشی بەھێزی کاستەکەی لەخۆدەگرێت، لەنێویاندا مارگۆت کیدەر و ئۆلیڤیا ھاسی، ھەروەھا دەرکەوتنی سەرەتایی لەلایەن جۆن ساکسۆنەوە. کارەکتەرەکان بە باشی گەشەیان کردووە و فیلمەکە بەدواداچوون بۆ پەیوەندی و ترسەکانیان دەکات، قووڵایی بۆ گێڕانەوەکە زیاد دەکات.<ref name="Chiller">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=13 Things You Didn't Know About 'Black Christmas'|ناونیشان=http://www.chillertv.com/friday13/13-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-black-christmas|ئیش=[[Chiller (TV channel)]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151229181231/http://www.chillertv.com/friday13/13-things-you-didn%E2%80%99t-know-about-black-christmas}}</ref> کۆتایی کراوەی فیلمەکە و ناڕوونی سەبارەت بە ناسنامەی بکوژەکە بەشداری کردووە لە کاریگەرییە بەردەوامەکانی و شوێنکەوتنی کولت. فیلمی ڕەسەنی «کریسمسی ڕەش» ستایشی دەکرێت بەھۆی ڕۆڵی کاریگەری لە داڕشتنی چەشنی بڕینکاری (سلاشەر) و وەک نموونەیەکی کلاسیکی [[فیلم]]سازی ترسناک دەمێنێتەوە.<ref name="filmreel">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Slay bells ring: an interview with Black Christmas stars Lynne Griffin, Nick Mancuso and Doug McGrath|ناونیشان=http://www.the-filmreel.com/2015/11/24/slay-bells-ring-an-interview-with-black-christmas-stars-lynne-griffin-nick-mancuso-and-doug-mcgrath/|ئیش=The Film Reel|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Power2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Power|یەکەم١=Ed|سەردێڕ=The curse of Black Christmas: the man behind The Prowler on the slasher film that ruined his career|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/films/0/curse-black-christmas-man-behind-prowler-slasher-film-ruined/|وێبگە=Telegraph.co.uk|بڵاوکەرەوە=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ترسناک|ھۆڵیوود|شەڕ|دەیەی ١٩٧٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Black Christmas (1974 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٧٤]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆ کەنەدییەکان]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەباربردن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەمریکا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ڕوانگەی کەسی یەکەمەوە وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی مەرگی منداڵ]] 0fjjejt4i7bjfif6pi171fbd1rl4i5h 0 246769 1696992 1407400 2026-10-29T16:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1696992 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە = Black_Christmas_2019_teaser_poster.png }} '''کریسمسی ڕەش''' ({{بە ئینگلیزی |Black Christmas}}) [[فیلم]]ێکی دووبارە دروستکردنەوەی ھاوچەرخی کلاسیکی ترسناکیی ڕەسەنی ساڵی ١٩٧٤یە. ئەم وەشانە لە دەرھێنانی سۆفیا تاکالە، ڕێبازێکی مۆدێرن بۆ چیرۆکەکە دەگرێتەبەر، باس لە بابەتەکانی وەک بەھێزکردنی مێینە، خوشکایەتی و سروشتی بەربڵاوی ژنکوژی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://hellhorror.com/movies-6876/Black-Christmas.html |سەردێڕ=Black Christmas (2019)|newspaper=Hellhorror|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> لەم دووبارەبوونەوەیەدا، کۆمەڵێک خوشک خۆیان دەبیننەوە کە لە وەرزی [[کریسمس]]دا لەلایەن ھێزێکی نھێنی و خراپەکارانەوە دەکرێنە ئامانج. فیلمەکە توخمەکانی شرۆڤەی کۆمەڵایەتی لەخۆدەگرێت، مامەڵە لەگەڵ پرسەکانی وەک پیاوسالاری ژەھراوی، توندوتیژیی ڕەگەزی و ئاڵۆزییەکانی گەشتکردن بە جیھانی مۆدێرن وەک ژنێکی گەنج دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2019/12/15/weekend-box-office-richard-jewell-flop-black-christmas-bomb-adam-sandler-margot-robbie-bombshell-fox-news/|سەردێڕ= Box Office: 'Black Christmas' And 'Richard Jewell' Both Disappoint While 'Uncut Gems' Breaks Records|دوایین=Mendelson|یەکەم=Scott|وێبگە=[[Forbes]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا «کریسمسی ڕەش» ٢٠١٩ توخمە سەروو سروشتی و جادوویییەکان دەناسێنێت، کە پێچێکی نوێ بۆ گێڕانەوەی لاسایی بڕینکاری زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Black Christmas (2019) |ناونیشان= https://www.bbfc.co.uk/release/black-christmas-q29sbgvjdglvbjpwwc00otg2ody |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]]}}</ref> فیلمەکە دیدێکی ئاشکراتری فێمینیست پێشکەش دەکات، کارەکتەرەکان بەیەکەوە دەبەستنەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەو ھێزە ترسناکانەی کە ھەڕەشە لە ژیانیان دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.indiewire.com/2019/06/black-christmas-remake-blumhouse-sophia-takal-1202149778/|سەردێڕ='Black Christmas' Remake: Blumhouse Taps Sophia Takal to Direct Remake of 1974 Slasher|وێبگە=[[IndieWire]]|یەکەم=Kate|دوایین=Erbland|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2019/6/13/18678012/black-christmas-remake-blumhouse-release-date|سەردێڕ=A Black Christmas remake is coming this year from the team behind Halloween|یەکەم=Karen|دوایین=Han|وێبگە=[[Polygon (website)|Polygon]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> لەکاتێکدا کە وەشانی ٢٠١٩ی فیلمی «کریسمسی ڕەش» لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی تێکەڵاوی وەرگرت، بەڵام بەھۆی بابەتەکانی لە کاتی خۆیدا و بەھۆی پێشکەشکردنی وەرگرتنی ھاوچەرخی چیرۆکی ترسناکی کلاسیکی.<ref name="DLannounce">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/06/black-christmas-sophia-takal-blumhouse-1202632407/|سەردێڕ='Black Christmas': Sophia Takal Set To Direct Blumhouse Remake Of 1974 Slasher|دوایین=Boucher|یەکەم=Geoff|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://ew.com/movies/2019/06/13/black-christmas-remake-imogen-poots-blumhouse/|سەردێڕ=Imogen Poots to star in Blumhouse remake of horror classic Black Christmas|magazine=[[Entertainment Weekly]]|یەکەم=Clark|دوایین=Collis|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> گرنگیدانی فیلمەکە بە دەزگای مێینە و ھاودەنگی، جیای دەکاتەوە لە فیلمەکانی پێش خۆی و لەگەڵ گفتوگۆ کولتوورییەکانی ئێستای دەوروبەری داینامیکی جێندەری و پێکھاتەکانی دەسەڵاتدا ھاوتەریب دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2019/06/13/blumhouses-black-christmas-remake-gets-doubly-appropriate-release-date/|سەردێڕ=Blumhouse's 'Black Christmas' Remake Gets Doubly Appropriate Release Date|دوایین=Mendelson|یەکەم=Scott|وێبگە=[[Forbes]]|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.denofgeek.com/movies/black-christmas-just-in-time-for-friday-the-13th/?amp|سەردێڕ= Making Black Christmas Just in Time for Friday the 13th|دوایین=Kaye|یەکەم=Don|وێبگە=denofgeek.com|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ترسناک|فیلم|ھۆڵیوود|شەڕ|کۆمەڵگا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سرووشتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە ترسێنەرەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:فیلمە فێمینیستەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ترسناکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دەستایینەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خاوەندارێتی ڕۆح]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٩ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیوزیلاند گیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە نیوزیلاندییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە کەنەدییەکان]] 7q7f35rcfklssgbmd542basbellcexu 0 247140 1696872 1696749 2026-10-29T12:05:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=کایل ماکلاچلان|image=Kyle McLachlan Cannes 2017 2.jpg|caption=ماکلاچلان ساڵی ٢٠١٧|birth_date={{Birth date and age|1959|02|22}}|birth_name=کایل مێریت ماکلاچلان|birth_place=واشنتۆن، ئەمریکا|death_date=|death_place=|alma_mater=زانکۆی واشنتۆن|occupation=ئەکتەە|years_active=١٩٧٩–ئێستا|spouse={{marriage| دیزێری گروبەر |2002}}|children=١}} '''کایل مێریت ماکلاچلان<ref name="usga-Chmiel">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref>''' ({{بە ئینگلیزی|Kyle MacLachlan}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی شوباتی ١٩٥٩)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=UPI Almanac for Thursday, Feb. 22, 2018|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/2018/02/22/UPI-Almanac-for-Thursday-Feb-22-2018/7021519093946/|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=United Press International|وتەگێڕانەوە=actor Kyle MacLachlan in 1959 (age 62);}}</ref> ئەکتەری ئەمریکییە. == سەرەتای ژیانی == کایل مێریت مەکلاچلان، لە نەخۆشخانەی یادەوەری دۆڵی یاکیما لە شاری یاکیما لە واشنتۆن لەدایک بووە.<ref name="usga-Chmiel2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref><ref name="TheExtract">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Extract: Interview with Kyle Maclachlan of Pursued by Bear Wines|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=7deN5aRh-lI|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230323094007/https://www.youtube.com/watch?v=7deN5aRh-lI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=YouTube|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}{{cbignore}}</ref> دایکی، کاسرین،<ref name="obituary-father">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Kent Alan McLachlan Obituary|ناونیشان=https://www.legacy.com/us/obituaries/seattletimes/name/kent-mclachlan-obituary?id=13235854|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Seattle Times]]|via=[[Legacy.com]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smart|ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=United States Social Security Death Index|ناونیشان=https://www.familysearch.org/ark:/61903/1:1:V3VV-7PR|وێبگە=FamilySearch}}</ref> بەڕێوەبەری پەیوەندییە گشتیەکان بووە بۆ ناوچەیەکی خوێندنگە،<ref name="gq-Schneller">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Schneller|یەکەم=Johanna|سەردێڕ=The Secret World of Kyle MacLachlan|magazine=[[GQ]]|ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٩٢|بەرگ=٦٢|issue=6|via=[[Factiva]]}}</ref><ref name="dtuk-Rumbold">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rumbold|یەکەم=Judy|سەردێڕ=The art of darkness|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/4723903/The-art-of-darkness.html|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠١}}</ref> و خاوەن ماڵ بووە کە چالاک بووە لە بەرنامەکانی ھونەری کۆمەڵایەتیەکاندا.<ref name="lat-DeVries">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> باوکی، کێنت ئالان مەکلاچلان،<ref name="usga-Chmiel3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref> دەڵاڵی بۆرسە و پارێزەر بووە.<ref name="obituary-father2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Kent Alan McLachlan Obituary|ناونیشان=https://www.legacy.com/us/obituaries/seattletimes/name/kent-mclachlan-obituary?id=13235854|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[The Seattle Times]]|via=[[Legacy.com]]}}</ref><ref name="lat-DeVries2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> کایل بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی و کۆرنیش و ئەڵمانییە.<ref name="guardian-Husband">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=This much I know|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2008/apr/06/1|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB}}</ref> لە شاری یاکیما گەورە بووە و گەورەترینی سێ کوڕ بووە.<ref name="lat-DeVries3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="guardian-Tozer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tozer|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kyle MacLachlan: I, Claudius|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207204604/https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> دوو برا بچووکەکەی بە ناوەکانی کرایگ و کێنت جونیۆر لە ناوچەی سیاتڵ دەژین.<ref name="usga-Chmiel4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chmiel|یەکەم=David|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=9 Questions With Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.usga.org/clubhouse/2016-ungated/10-ungated/9-questions-with-actor-kyle-maclachlan.html|وێبگە=USGA.org|بڵاوکەرەوە=[[United States Golf Association|USGA]]}}</ref><ref name="people-Wedding">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Swoon Over Miami|ناونیشان=http://people.com/archive/swoon-over-miami-vol-57-no-17/|وێبگە=[[People.com]]}}</ref> ماکلاچلان لە قوتابخانەی ئامادەیی ئایزنھاوەر لە شاری یاکیما دەرچووە.<ref name="hollywood.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kyle MacLachlan|ناونیشان=http://www.hollywood.com/celebrities/kyle-maclachlan-57289518/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|وێبگە=[[Hollywood.com]]}}</ref> دایکی لە تەمەنی ١٧ ساڵیدا باوکی بەجێھێشت،<ref name="dtuk-Rumbold2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rumbold|یەکەم=Judy|سەردێڕ=The art of darkness|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/4723903/The-art-of-darkness.html|ئیش=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٠١}}</ref><ref name="es-Cavendish">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Cavendish|یەکەم=Lucy|سەردێڕ=Kyle reaches new peaks|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/news/kyle-reaches-new-peaks-7290226.html|ئیش=[[London Evening Standard]]|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٣}}</ref> و دایک و باوکی لە ساڵی کۆتایی خوێندنی ئامادەییدا جیابوونەوە.<ref name="lat-DeVries4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=De Vries|یەکەم=Hilary|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٠|سەردێڕ='Diane, Let Me Tell You About Kyle MacLachlan' : 'Twin Peaks' is a nice place to visit, but he probably wouldn't want to live there|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-09-23-ca-1803-story.html|ئیش=[[Los Angeles Times]]|پەڕە=Calendar, page ٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131024075517/http://articles.latimes.com/1990-09-23/entertainment/ca-1803_1_twin-peaks/3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="guardian-Tozer2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tozer|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Kyle MacLachlan: I, Claudius|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170207204604/https://www.theguardian.com/film/2000/dec/10/features.magazine|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McLachlan|ڕێکەوت=١٩٧٧|سەردێڕ=Washington Divorce Index, 1969-2014|ناونیشان=https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:QLCQ-5L5X|وێبگە=FamilySearch}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kyle MacLachlan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز سکۆتلاندی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] ivd1xebht7jd8ilxmuhmieikq2sgv2h 0 247152 1697276 1546969 2026-10-30T04:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697276 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=کوردانی فینلاند|image=|population=١٦٫٦٠٣ (٠٫٣٪)|region1=ئاوسیما|pop1=٥٫٧٥٣ (٠٫٥٪)|ref1=<ref name="Tilasto"/>|region2=باشووری فینلاند|pop2=٢٫٨٦١ (٠٫٦٪)|ref2=<ref name="Tilasto"/>|region3=پیرکانما|pop3=٨٧١ (٠٫٢٪)|ref3=<ref name="Tilasto"/>|region4=پەیات ھامە|pop4=٨٠٩ (٠٫٩٪)|ref4=<ref name="Tilasto"/>|region5=ناوەڕاستی فینلاند|pop5=٤٧٨ (٢٫٠٪)|ref5=<ref name="Tilasto"/>|languages=[[زمانی فینلاندی|فینلاندی]]، [[کوردی]]، ([[کوردیی ناوەندی]] و [[کوردیی باکووری]])|religions=[[سووننە|موسڵمانی سوننە]] [[کریستیان]] [[بێخوایی]] [[ئێزیدی]]|related=[[نەتەوەکانی ئێران]]}} {{کورد}} '''کوردانی فینلاند''' ({{بە فینلاندی|Suomen kurdit}}) ئاماژەیە بۆ ئەو [[کورد|کوردانەی]] کە لە [[فینلاند]] دەژین. لە ساڵی ٢٠٢٢دا ١٦ ھەزار و ٦٠٣ [[زمانی کوردی|کوردزمان]] لە فینلاند بوونیان ھەبووە.<ref name="Tilasto">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kieli iän ja sukupuolen mukaan maakunnittain 1990 - 2017|ناونیشان=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_031.px/?rxid=2362652d-c9b9-42f2-8a0b-95ac5bef4fec|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180830174126/http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_031.px/?rxid=2362652d-c9b9-42f2-8a0b-95ac5bef4fec|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Tilastokeskus|ref=Tilasto}}</ref> == مێژوو == کورد بۆ یەکەمجار لە ساڵانی حەفتاکان و ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە دەستیان کرد بە ڕۆیشتن بەرەو فینلاند. لە ساڵی ١٩٩٥دا ھەزار و ١٦٦ ھاووڵاتی تورک لە فینلاند ھەبوون، لەو ژمارەیەش نزیکەی ٣٠٠ بۆ ٥٥٠ کەسیان کورد بوون. بەشێکی بەرچاو لە پیتزافرۆشی و کەبابخانە و چێشتخانەکان لە فینلاند لەلایەن کوردەکانەوە دامەزراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Data|ناونیشان=https://jyx.jyu.fi/bitstream/handle/123456789/64701/1/URN%3ANBN%3Afi%3Ajyu-201906193291.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=jyx.jyu.fi}}</ref> بەشێک لە کوردەکانی فینلاند لە [[تورکیا]] و [[ئێران|ئێرانەوە]] کۆچیان بۆ ئەو وڵاتە کردوە، بەڵام زۆرینەیان لە [[عێراق]]ەوە سەرچاوە دەگرن، کە لە ساڵانی نەوەدەکانەوە وەک پەنابەری پشکی [[کۆمیساریای باڵای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ پەنابەران]] (UNHCR) لەوێ نیشتەجێ بوون. ھەروەھا کوردەکان زۆرینەی کۆچبەرانی عێراقی بۆ فینلاند پێکدەھێنن.<ref name="EOD">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahlbeck|یەکەم=Östen|سەردێڕ=Encyclopedia of Diasporas - Volume II|ڕێکەوت=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٠-٣٠٦-٤٨٣٢١-١|پەڕەکان=١٠٠٤–١٠١٠|chapter=Kurds in Finland|ref=EOD}}</ref> دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە [[باشووری کوردستان]] لە دژی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی کوردستان]] شەڕی ڕاگەیاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hjelt|یەکەم=Yrjö|سەردێڕ=Suomen kurdit osoittavat mieltään terroristijärjestö Isisiä vastaan|ناونیشان=http://yle.fi/uutiset/suomen_kurdit_osoittavat_mieltaan_terroristijarjesto_isisia_vastaan/7429730|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Yle Uutiset}}</ref> دەیان کوردی فینلاند بەمەبەستی بەشداریکردن لە شەڕی دژی داعش بەرەو سووریا و عێراق گەڕاونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ijäs|یەکەم=Johannes|سەردێڕ=Arvio: Jopa kymmeniä lähtenyt Suomesta kurditaistelijoiden riveihin|ناونیشان=http://www.kotimaa24.fi/artikkeli/arvio-jopa-kymmenia-lahtenyt-suomesta-kurditaistelijoiden-riveihin/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە=Kotimaa24|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180810042039/https://www.kotimaa24.fi/artikkeli/arvio-jopa-kymmenia-lahtenyt-suomesta-kurditaistelijoiden-riveihin/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Historical populations|١٩٩٠|179|١٩٩١|294|١٩٩٢|570|١٩٩٣|868|١٩٩٤|1147|١٩٩٥|1381|١٩٩٦|1670|١٩٩٧|2099|١٩٩٨|2419|١٩٩٩|2860|٢٠٠٠|3115|٢٠٠١|3477|٢٠٠٢|3926|٢٠٠٣|4340|٢٠٠٤|4757|٢٠٠٥|5123|٢٠٠٦|5469|٢٠٠٦|5893|٢٠٠٨|6455|٢٠٠٩|7135|٢٠١٠|8032|٢٠١١|8623|٢٠١٢|9280|٢٠١٣|10075|٢٠١٤|10731|٢٠١٥|11271|٢٠١٦|12226|٢٠١٧|13327|٢٠١٨|14054|٢٠١٩|14803|٢٠٢٠|15368|٢٠٢١|15850|٢٠٢٢|16603}} == ئەمانەش ببینە == * [[دانیشتووانی کورد]] * [[کوردانی سوێد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فینلاند]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:کوردانی نەرویژ]] [[پۆل:کوردانی ڕووسیا]] 5ycddnbzkzuxxs6koiirf5x8t1z8v85 0 247182 1696884 1696314 2026-10-29T12:09:02Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696884 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition|tourney_name=جامی نەتەوەکانی ئەفریقای|year=١٩٨٠|other_titles=|image=1980 Afcon (logo).png|size=|caption=|country=Nigeria|dates=8−22 ئازار|num_teams=8|venues=2|cities=2|champion=Nigeria|count=1|second=Algeria|third=Morocco|fourth=Egypt|fourth-flagvar=1972|matches=16|goals=33|attendance=|top_scorer=|player=|prevseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]|nextseason=[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٢|١٩٨٢]]}} '''جامی نەتەوەکانی ئەفریقا لە ساڵی ١٩٨٠''' دوازدەھەمین خولی [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقا]] بوو کە لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەفریقا ڕێکدەخرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ezekute|یەکەم=Nnamdi|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Odegbami: The Day Before The Final – March 21 1980|ناونیشان=https://www.completesports.com/odegbami-the-day-before-the-final-march-21-1980/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Complete Sports|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229171012/https://www.completesports.com/odegbami-the-day-before-the-final-march-21-1980/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە وڵاتی نێجیریا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FlashFootball.com: Africa Cup of Nations 1980 Standings, Results|ناونیشان=https://www.flashfootball.com/africa/africa-cup-of-nations-1980/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.flashfootball.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ='It was like winning the World Cup' - Nwosu recounts Nigeria's maiden Africa Cup of Nations triumph {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/it-was-like-winning-the-world-cup-nwosu-recounts-nigerias-maiden-africa-cup-of-nations-triumph/nmn1odndc1aa1jf7wvzjqkvot|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.goal.com|زمان=en}}</ref> ھەشت ھەڵبژاردە بەشداری ئەم خولەی جامی نەتەوەکانی ئەفریقا کرد و دابەشکران بەسەر دوو کۆمەڵەدا، ھەر کۆمەڵەیەک لە چوار ھەڵبژاردە پێکھاتبوو. یەکەم و دووەمی کۆمەڵەکان گەیشتنە یاریی پێش کۆتایی. [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نەیجیریا]] یەکەم پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا و لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی جەزائیر|جەزائیری]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Africa Cup of Nations 1980|ناونیشان=https://www.international-football.net/tournament?compet-id=Africa%20Cup%20of%20Nations&year=1980#summary|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.international-football.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Saliu|یەکەم=Mohammed|ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=40 years after - Christian Chukwu talks about historic AFCON 1980 triumph|ناونیشان=https://www.brila.net/40-years-after-christian-chukwu-talks-about-historic-afcon-1980-triumph/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latest Sports News In Nigeria|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229171014/https://www.brila.net/40-years-after-christian-chukwu-talks-about-historic-afcon-1980-triumph/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Copa-Africana-de-Naciones-Nigeria-1980.png|وێنۆک| گەلانی بەشدار لە جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٨٠.]] == پاڵاوتنەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" !تیم ! شایستە بە… ! بەشدارییەکانی پێشووی |- |{{Fb|NGR}} | میواندارەکان | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]) |- |{{Fb|GHA}} | ھەڵگران | {{Sort|02|5}} ('''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]'''''، '''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]'''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، '''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]''''') |- |{{Fb|CIV}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|03|4}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٥|١٩٦٥]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]) |- |{{Fb|MAR}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٢|١٩٧٢]]، '''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]'''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٨|١٩٧٨]]) |- |{{Fb|ALG}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|05|1}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٨|١٩٦٨]]) |- |{{Fb|EGY|1972}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|01|7}} ('''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٧|١٩٥٧]]'''، '''''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٥٩|١٩٥٩]]'''''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٦٣|١٩٦٣]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، ''[[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]''، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]) |- |{{Fb|GUI}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|04|3}} ([[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٠|١٩٧٠]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٤|١٩٧٤]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەفریقای ١٩٧٦|١٩٧٦]]) |- |{{Fb|TAN}} | براوەی قۆناغی دووەم | {{Sort|06|0}} (یەکەم جار) |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.rsssf.org/tables/80a.html وردەکارییەکان لە RSSSF] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جامی نەتەوەکانی ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|African Cup of Nations}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} hctl2obi958ougfwueuvxu19dzq7clm 0 247192 1696972 1366766 2026-10-29T16:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1696972 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = کریستیان ئاگۆست فریدریش پیتێرز | وێنە =Peters Christian August Friedrich.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون = کریستیان ئاگۆست فریدریش پیتێرز | شوێنی لەدایکبوون = [[ھامبورگ]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون =٧ی ئەیلوولی ١٨٠٦ | ڕێکەوتی مردن = ٨ی ئایاری ١٨٨٠ (تەمەن ٧٣ ساڵ) | شوێنی مردن = [[کیل]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[فەلەکی]] ، [[مامۆستای زانکۆ]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = * ڕێکخراوی زانست و هونەری باڤاری ماکسیمیلیان (١٨٧٩) * مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} کریستیان ئۆگست فریدریش پیتەرز (بە زمانی [[ئەڵمانی]]: Christian August Friedrich Peters) (لەدایکبووی ١٨٠٦ - ١٨٨٠ زاینی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.idref.fr/032348320|سەردێڕ="ناسنامەی کریستیان ئاگۆست فریدریش پیتێرز لە سیستەمی بەڵگەنامەسازی زانکۆدا".|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513164856/https://www.idref.fr/032348320|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> [[ئەستێرەناس|فەلەکناس]] و مامۆستای زانکۆیە و خەڵکی [[ئەڵمانیا]]یە. لە شاری هامبۆرگ لەدایک بووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://viaf.org/viaf/24674453/|سەردێڕ='ناسنامەی مەجازی فایل دەسەڵاتی نێودەوڵەتی (VIAF) بۆ کریستیان ئاگۆست فریدریش پیتێرز'|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190516095247/https://viaf.org/viaf/24674453/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ئەندامی ئەکادیمیای شاهانەی سوید بۆ زانستەکان، [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]، ئەکادیمیای شاهانەی دانیمارکی بۆ زانست و نامە، ئەکادیمیای زانستی ڕووسیا و ئەکادیمیای زانستی پرۆس بووە. لە شاری [[کیل]] کۆچی دوایی کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D116108185|سەردێڕ=نامەیەک لە دی گاسپاریسەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە بنکەدراوی وایباک|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213043913/https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D116108185|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>، لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.bnf.fr/fr/12339519/christian_august_friedrich_peters/|سەردێڕ=“ناسێنەری پەڕگەی دەسەڵاتی یەکگرتوو.” لە: فایلێکی دەسەڵاتی یەکگرتوودا ئاماژەی پێکراوە.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213043919/https://data.bnf.fr/fr/12339519/christian_august_friedrich_peters/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==پێیگە== [[زانکۆی کیل]]ی بەڕێوەبردووە. ==خەڵات== خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە (١٨٥٢). ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?journal=Obs&year=1880&volume=3&page_ind=401&letter=.&type=SCREEN_GIF کۆچی دوایی (1880Obs....3)] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ژیاننامە|ئەڵمانیا|زانکۆکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christian August Friedrich Peters}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٦]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٠]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] jqcgu1ze0qm0x3n43dwcg3u1u67ofgn 0 247532 1696930 1568213 2026-10-29T13:38:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1696930 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}   '''کریستوفر هیو چاپمان''' (لەدایکبووی ٥ی ئایاری ١٩٤٥) زانای بومەلەرزەزانی بە ڕەگەز بەریتانییە، مامۆستای فەخری فەرمانبەرە لە بەشی زانستەکانی هەسارەی زەوی لە [[زانکۆی کامبریج]] لە بەریتانیا. == ژیاننامە == بڕوانامەی یەکەمی فیزیای تیۆری و دکتۆرای لە جیۆفیزیا لەلایەن زانکۆی کامبریجەوە پێبەخشراوە. پاشان ڕووی لە کەنەدا کرد بۆ ئەوەی ببێتە پرۆفیسۆری یاریدەدەر و هاوبەش لە [[زانکۆی ئەلبێرتا|زانکۆی ئەلبێرتای ئەمریکا]] و پرۆفیسۆری هاوبەش و تەواو لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] . لە ساڵی ١٩٨٤ گەڕایەوە بۆ کامبریج بۆ وەرگرتنی پۆستێک وەک پرۆفیسۆری جیۆفیزیا. <ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Waves From a Tsunami|ناونیشان=https://www.motn.org/event/waves-from-a-tsunami-some-personal-observations-of-the-boxing-day-2004-sumatra-earthquake/?instance_id=796|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Marine & Oceanographic Technology|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231231205809/https://motn.org/event/waves-from-a-tsunami-some-personal-observations-of-the-boxing-day-2004-sumatra-earthquake/?instance_id=796|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠ وەک ڕاوێژکاری زانستی پەیوەندی بە توێژینەوەی شلومبێرگەر کامبریج (SCR)ەوە کردووە تا لە ساڵی ٢٠٠٥ خانەنشین بووە بەردەوام خزمەتی کردووە. بەردەوامە لە ڕاوێژکاری بۆ (SCR) و وەک پرۆفیسۆری فەخری کارمەندی بومەلەرزەزانی تیۆری لە کامبریج کاردەکات. <ref name="bio"/> لە ساڵی ٢٠٠٤ کتێبی جیۆفیزیکی "بنەماکانی بڵاوبوونەوەی شەپۆلی بومەلەرزەیی"ی بڵاوکردەوە. (چاپخانەی زانکۆی کامبریج). <ref name="bio"/> لە ساڵانی ١٩٧٨-٩ و ١٩٨٦ زانای سەوز بووە لە دامەزراوەی ئۆقیانووسناسی سکریپس ، لە ساڵانی ١٩٨١-١٩٨٦ هاوڕێی کیلام بووە. <ref name="bio"/> لە ساڵی ٢٠١٣دا خەڵاتی میدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانەی پێبەخشرا "بەهۆی لێکۆڵینەوەیەکی کەسی و هاوبەشی نایاب لە جیۆفیزیادا". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=2013 winners of the RAS awards, medals and prizes|ناونیشان=http://www.ras.org.uk/news-and-press/224-news-2013/2211-2013-winners-of-the-ras-awards-medals-and-prizes|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130120022826/http://www.ras.org.uk/news-and-press/224-news-2013/2211-2013-winners-of-the-ras-awards-medals-and-prizes|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Royal Astronomical Society]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] nkhefakvp05515purjg531iy4r79ic7 0 248009 1697336 1367021 2026-10-30T07:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697336 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = کوردەلی | nativename = | altname = پەھلەیی، پاڵەیی | states = ڕۆژاوای ئێران، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | region = [[کوردستان]] | speakers = | ref = | familycolor = ئیندۆ ئەورووپی | fam2 = [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]] | fam3 = [[زمانە ئێرانییەکان]] | fam4 = ئێرانیی ڕۆژاوا | fam5 = ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا | fam6 = [[کوردی]] | fam7 = [[کوردیی باشووری]] | iso3 = none | glotto = kord1245 | glottorefname = کوردالی }} '''کوردەلی'''، '''کوردالی''' یان '''پەھلەیی''' و '''پاڵەیی'''، یەکێک لە شێوەزارەکانی [[زمانی کوردی]] و خێزانی [[کوردیی باشووری]]یە. کوردیی کوردەلی لەلایەن ھۆزی گەورەی [[کوردەیل (هۆز)|کوردالی]] لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان باشووری [[باشووری کوردستان]] و باشووری [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] قسەی پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish, Southern: Kordali language|ناونیشان=https://globalrecordings.net/en/language/26771|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=globalrecordings.net|زمان=en}}</ref> == جوگرافیا == بە شێوەیەکی سەرەکی لە بەشێک لە پارێزگای [[ئیلام]] لە [[ئێران]] لەوانەش لە [[شارستانی ئاودانان|ئاودانان]]، [[شارستانی دێلوڕان|دێلوڕان]]، [[مەیمە]] و [[پەھلە]] قسەی پێ دەکرێت. لە [[عێراق]]دا، ئەو زاراوەیە لە [[ئەلەڵقەربی]] لە [[پارێزگای میسان]] و شێخ سەعد لە [[پارێزگای واسیت]] قسەی پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Geomatics and Cartographic Research Centre|یەکەم=Carleton University|سەردێڕ=Atlas of the Languages of Iran|ناونیشان=https://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=iranatlas.net|زمان=English}}</ref>{{ژێدەر پێویستە|date=ئەیلوولی ٢٠٢٤}} == ئەمانەش ببینە == * [[کوردیی باشووری]] * [[زارەکانی زمانی کوردی]] * [[زمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|زمانی کوردی|زمان|کوردستان}} {{زمان-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] ccrkpf9xkgcvhbpevkpw4n7a9ll7v1r 0 248315 1697194 1676825 2026-10-29T23:08:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697194 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = ئەرسەلان ئەمیری | وێنە = Arsalan Amiri in the Venice International Film Festival (cropped).jpg | قەبارەی وێنە = 250px | لێدوانی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٦٤ | شوێنی لەدایکبوون =[[سنە]] | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | نەتەوە = [[کورد]] | پەروەردە = | خوێندنگە = | پیشە = [[سیناریۆنووس]]،[[دەرھێنەری فیلم]]، [[مۆنتاژ|مۆنتاژگەر]] | ساڵانی چالاکی = | دارایی = | پێش = | پاش = | حیزب = | ھاوسەر =[[ئایدا پەناھەندە]] | مناڵەکان = | دایک = | باوک = | خێزان = | خەڵاتەکان =دوو کریستاڵی سیمۆرغی فێستیڤالی فیلمی فەجر }} '''ئەرسەلان ئەمیری''' لە دایکبووی ٢ی [[ئایار|ئایاری]] ١٩٧٥ لە شاری [[سنە]]، [[سیناریۆنووس]]، [[مۆنتاژ|مۆنتاژگەر]] و [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنەری]] [[کورد|کوردی]] خەڵکی [[ئێران|ئێرانە]].  ئەمیری بە [[فیلمی بەڵگەنامەیی]] دەستی بە کاری هونەری کردووە و دواتر وەک [[سیناریۆنووس]] و [[مۆنتاژ]] لەگەڵ چەندین فیلمی تەلەفیزیۆنی و [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]] کاری کردووە.  بە دروستکردنی یەکەم فیلمی بەناوی [[زاڵاوا]]، خەڵاتی گەورەی باشترین فیلمی لە سی و شەشەمین حەفتەی نێودەوڵەتیی ڕەخنەگرانی فیلمی ڤێنیزدا بەدەستھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Christian|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=The winners of the 36. Venice Film Critics' Week|ناونیشان=https://www.sicvenezia.it/en/winners-36-venice-film-critics-week/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Settimana Internazionale della Critica|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231130203605/https://www.sicvenezia.it/en/winners-36-venice-film-critics-week/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> خەڵاتی باشترین فیلمی لەلایەن دەستەی دادوەری فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی ڕەخنەگرانی فیلمەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Biennale Cinema 2021 {{!}} Collateral awards of the 78th Venice Film Festival|ناونیشان=https://www.labiennale.org/en/news/collateral-awards-78th-venice-film-festival|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=La Biennale di Venezia|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Arsalan Amiri’s Zalava comes out on top in Venice’s International Film Critics’ Week|ناونیشان=https://cineuropa.org/en/newsdetail/410372/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Cineuropa - the best of european cinema|زمان=en}}</ref> و هەروەها لە ٣٩هەمین خولی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|فێستیڤاڵی فیلمی فەجرەوە]] دوو [[سیمورغی بلوورین|کریستاڵی سیمۆرغ]] خەڵات کران بۆ باشترین دەرهێنەری یەکەم فیلم و باشترین سیناریۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اخبار|ناونیشان=https://fajrfilmfestival.com/news/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=جشنواره فیلم فجر|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240128111550/https://fajrfilmfestival.com/news/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی]] q6rax4y3khhnhm059tkmabol2tdkx7r 0 249047 1696963 1407383 2026-10-29T16:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1696963 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستۆفەر جەی سکۆلیس''' ئەندازیار و بەرپرسێکی هەواڵگری ئەمریکییە و وەک بەڕێوەبەری فەرمانگەی نیشتمانی سیخوڕی کاردەکات . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://spacenews.com/nasa-center-director-nominated-to-lead-nro/|سەردێڕ=NASA center director nominated to lead NRO|دوایین=Foust|یەکەم=Jeff|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=SpaceNews|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> لە 1ی ئابی 2019 وەک نۆزدەهەمین بەڕێوەبەری فەرمانگەی سیخوڕی نیشتمانی (DNRO) دەستنیشانکرا <ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dr. Christopher Scolese|ناونیشان=https://www.nro.gov/Portals/65/documents/about/leadership/Bio_DNRO_Christopher_Scolese_no_classification_markings.pdf?ver=2019-08-26-100515-923&timestamp=1566828325132|وێبگە=National Reconnaissance Office}}</ref> سکۆلیس لە ٥ی ئابی ٢٠١٩ سوێندی یاسایی خوارد <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://intelligencecommunitynews.com/dr-christopher-scolese-sworn-in-as-new-nro-director/|سەردێڕ=Dr. Christopher Scolese sworn in as new NRO director|یەکەم=Loren|دوایین=Blinde|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠١٩|ئیش=Intelligence Community News|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی }} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Scolese}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] qpdqgft07tv4py561f3jv0vk6zx6zos 0 249722 1697409 1534637 2026-10-30T10:36:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1697409 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = 191005 CLC 은빈.jpg }} کوون ئیون-بین ({{بە کۆری|권은빈}}) گۆرانیبێژ و ڕاپەر و ئەکتەرێکی کۆریای باشوورە. ئەو زیاتر بەوە ناسراوە کە ئەندامی گروپی کچانی CLC (Crystal Clear) بووە کە لەلایەن کۆمپانیای Cube Entertainment بەڕێوەدەبرێت. ئیون بین لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠ لە شاری سیئۆلی [[کۆریای باشوور]] لەدایک بووە. جگە لە چالاکییەکانی لەگەڵ کۆمپانیای CLC، ئیون بین کاری نواندنیشی کردووە. لە دراما و زنجیرە وێبە جیاوازەکاندا بەشداری کردووە، هەمەلایەنەی خۆی وەک کەسێکی کات بەسەربردن نیشانداوە. ئیون-بین بە ئامادەبوونی بەهێزی لەسەر [[شانۆ]] و توانا دەنگییە گشتگیرەکانی و توانای ڕاپی کاریزماتیک ناسراوە. هاندەرێکی تایبەتی بەدەستهێناوە چ لە کۆریای باشوور و چ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Kwon Eun-bin}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژن|کۆریای باشوور|ئەکتەران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمە گۆرانیبێژەکانی سەدەی ٢١ەم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]] [[پۆل:ھونەرمەندەکانی چێژبەخشی کیوب]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی ھونەری جۆراوجۆری ھانلیم]] [[پۆل:گۆرانیبێژەکانی کەی-پۆپ]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژەکانی سێئول]] [[پۆل:کچە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمە مۆدێلەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی زنجیرەکانی سەر وێب]] [[پۆل:کچە ڕاپەرەکانی کۆریای باشوور]] bkymaemuve2qxuotrmiv3sr1ee0om3n 0 250081 1696962 1534156 2026-10-29T16:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696962 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریستۆفەر باکەس''' ({{بە ئینگلیزی| Christopher Backus}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] 3igcja6y5if9cdiywnm5sdgp9m4wfsb 1697143 1696962 2026-10-29T21:16:41Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697143 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریستۆفەر باکەس''' ({{بە ئینگلیزی| Christopher Backus}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] dy32swkzl8exa7xfzi2r6ddgrw9wf2g 0 250084 1696961 1543292 2026-10-29T16:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696961 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریستۆفەر ئایرس''' ({{بە ئینگلیزی| Christopher Ayres}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Christopher Ayres}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی شانۆی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] puyhvddle0g9vqg5d55n95mwd39zwsa 0 250094 1696926 1543347 2026-10-29T13:38:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696926 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریس باوەر''' ({{بە ئینگلیزی| Chris Bauer}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Bauer}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] lxb1o3r844qekzq0rat1xe0ugsn8mh5 1697091 1696926 2026-10-29T20:04:16Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697091 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کریس باوەر''' ({{بە ئینگلیزی| Chris Bauer}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Chris Bauer}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] 9d42wj41bso7xlnnh9ng5enbmzulqmd 0 250164 1697179 1549381 2026-10-29T22:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1697179 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کلەی ئایکن''' ({{بە ئینگلیزی| Clay Aiken}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|سیاسەت|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Clay Aiken}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:چالاکوانەکانی مافەکانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:باڵیۆزی نیازپاکی یونسێف]] lc1hsnmv670ev2n2ddw1coua7wzj03q 0 250485 1697118 1696711 2026-10-29T20:18:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697118 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بەنگالی''' ({{بە بەنگالی|বাংলা উইকিপিডিয়া}}) چاپی [[زمانی بەنگلا|زمانی بەنگالی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]]، ئینسایکلۆپیدیایەکی ئۆنلاینی بەخۆڕایییە. لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ دەستیپێکرد و لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦دا ١٠ ھەزار وتارەکەی تێپەڕاند و بووە دووەم زمانی باشووری ئاسیا کە ئەو کارە بکات.<ref name="Nazmul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Noronha|یەکەم=Frederick|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Bengali Wikipedia crosses 10,000 articles|ناونیشان=http://www.monstersandcritics.com/tech/news/article_1206718.php/Bengali_Wikipedia_crosses_10000_articles|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131226084330/http://www.monstersandcritics.com/tech/news/article_1206718.php/Bengali_Wikipedia_crosses_10000_articles|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=[[Indo-Asian News Service]]|بڵاوکەرەوە=Monsters and Critics|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ سایتەکە گەیشتە بەربەستی 100k وتار. تا ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤، ویکیپیدیای بەنگالی {{NUMBEROF|ARTICLES|bn|N}} وتاری ھەیە.<ref>This prediction is based on {{NUMBEROF|ARTICLES|bn|N}} Wikipedia template that automatically updates article numbers. So this is not a permanent or fixed count. The number of articles shown here, change in real-time as soon as a new article is created or removed. Therefore, this is not a reliable source and the numbers shown here are subject to change without prior notice.</ref><ref name="DS-1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A decade of Bangla Wikipedia An open call|ناونیشان=http://www.thedailystar.net/bytes/a-decade-of-bangla-wikipedia-an-open-call-15875|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]]|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140323090248/http://www.thedailystar.net/bytes/a-decade-of-bangla-wikipedia-an-open-call-15875|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ھەرچەندە دواتر پەیوەندی بە ویکیپیدیای سەرەکییەوە کرد، بەڵام لە ڕووی [//meta.m.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth قووڵی وتارەوە] لە پلەی پێنجەمدایە لە نێوان [[پێڕستی ویکیپیدیاکان|٣١٨ ویکیپیدیای چالاک بەپێی زمان.]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wikipedia article depth - Meta|ناونیشان=https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=meta.wikimedia.org|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا|کۆمپانیا|زمان|ھیندستان}} {{پۆلی کۆمنز|Bengali Wikipedia}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] kr5soikz1k6jgvfdch0ffaophuir0i7 0 250487 1697115 1696714 2026-10-29T20:17:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697115 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تامیل''' چاپی [[زمانی تامیلی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]] کە لە ئەیلوولی ٢٠٠٣ دامەزراوە و لەلایەن [[دامەزراوەی ویکیمیدیا]] بەڕێوەدەبرێت.<ref name="hindu">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindu.com/mp/2009/05/21/stories/2009052150760100.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090528101435/http://www.hindu.com/mp/2009/05/21/stories/2009052150760100.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Tamil Wiki…six years on|ئیش=[[The Hindu]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩|دوایین=Frederick|یەکەم=Prince|ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٩|شوێن=Chennai, India|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ویکیپیدیای تامیل دووەم گەورەترین ویکیپیدیایە لە نێوان زمانەکانی ھیندستان و {{Ordinal|{{Wikipedia rank by size|ta}}}} گەورەترین ویکیپیدیایە بەپێی ژمارەی وتارەکان (تا {{Date}}). [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias&oldid=2828674] ھەروەھا یەکەم و تاکە ویکیپیدیایە بە [[زمانە دراڤیدییەکان|ڕەچەڵەک دراڤیدی]] کە خاوەنی زیاتر لە ١٥٠٬٠٠٠+ وتار بێت (تا ساڵی ٢٠٢٢).<ref>[[metawiki:LIst|of Wikipedias]]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|زمان|ئینتەرنێت|دەیەی ٢٠٠٠|سریلانکا}} {{پۆلی کۆمنز|Tamil Wikipedia}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} a2enq1w9mqp941vmh9tjgh8p8z346l0 0 250490 1697109 1696720 2026-10-29T20:15:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697109 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} چاپی [[زمانی مالدیڤی|زمانی دیڤیھی]] [[ویکیپیدیا|ویکیپیدیایە]]، [[ئینسایکلۆپیدیای سەرھێڵ|ئینسایکلۆپیدیایەکی ئۆنلاینی]] بەخۆڕایییە. ئەم چاپە لە ٢٨ی ئابی ٢٠٠٤ دەستی پێکردووە، دوای سێ ساڵ لە دروستبوونی فەرمی ویکیپیدیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wikimedia Foundation|سەردێڕ=This subdomain is reserved for the creation of a Wikipedia in the Dhivehi language|ناونیشان=https://dv.wikipedia.org/Main_Page|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041110001133/http://dv.wikipedia.org/wiki/Main_Page|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٠٤|وێبگە=Dhivehi Wikipedia|بڵاوکەرەوە=Wikimedia Foundation|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤ [[:dv:Special:Statistics|{{NUMBEROF|ARTICLES|dv|N}}]] [[ئینسایکڵۆپیدیا|بابەتی]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ތަފާސްހިސާބުތައް|ناونیشان=https://dv.wikipedia.org/wiki/ޚާއްސަ:ތަފާސްހިސާބު|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231129214952/https://dv.wikipedia.org/wiki/ޚާއްސަ:ތަފާސްހިސާބު|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Dhivehi Wikipedia}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|دەیەی ٢٠٠٠|مێژوو|ھیندستان|ماڵدیڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Maldivian Wikipedia}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زمانی ماڵدیڤی]] [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] d15wd2g2qc4ini646noppl2sqg7rssv 0 250508 1697120 1696709 2026-10-29T20:19:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697120 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بۆسنی''' وەشانی زمانی بۆسنی ویکیپیدیایە، کە لەلایەن دامەزراوەی ویکیمیدیایەوە میوانداری دەکرێت. تا ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤، ٩٣ ھەزار و ٩٨ وتاری ھەبوو. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢ دروست کراوە و یەکەم وتاریان بەناوی ماتێماتیکایە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|دەیەی ٢٠٠٠|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Bosnian Wikipedia}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون]] 9c716skf5dmtaaamw7zuggdgivju20p 0 250688 1697043 1459864 2026-10-29T19:34:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1697043 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کشتوکاڵی چڕ'''<ref>تأثیر نظام‌های کشاورزی فشرده، پایدار و ارگانیک بر عملکرد دانه و کارآیی استفاده از انرژی در گیاهان کنجد، ماش و ذرت. https://plantproduction.scu.ac.ir/article_16231.html</ref><ref>مطالعه بلندمدت تغییرات فشرده سازی و تأثیر آن بر ثبات تولید محصولات کشاورزی در ایران (دوره 50 ساله 1341 تا 1390). https://www.sid.ir/paper/391827/fa</ref><ref>کشاورزی فشرده. https://www.jardineriaon.com/fa/agricultura-intensiva.html</ref><ref>تغییر الگوی کشت و کشاورزی فشرده، راه مقابله با کم‌آبی در گلستان. https://agtecher.com/fa/intensive-extensive-farming/</ref><ref>https://www.irna.ir/news/84610426/تغییر-الگوی-کشت-و-کشاورزی-فشرده-راه-مقابله-با-کم-آبی-در-گلستان</ref> یان '''وەرزێریی چڕ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.um.ac.ir/news/%DA%A9%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%BA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی نیسانی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241210042234/https://www.um.ac.ir/news/%DA%A9%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%88%DB%8C%DA%98%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%BA-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کە پێچەوانەی کشتوکاڵی بەرفراوانە، جۆرێکە لە کشتوکاڵ کە تێیدا ھاتنەژوورەوە و بەرھەمی ھەر مەتر سێجایەک زەوی زۆر زیاترە. کشتوکاڵی پیشەسازی بە ڕێژەیەکی کەمی بێ بەرھەم (ساڵانێک کە پارچە زەوییەک دەکوڵێت و ھیچ ناچێنرێت)، بەکارھێنانی زیاتری شتومەکی وەک سەرمایە و کار، و بەرھەمی زیاتر بۆ ھەر یەکەیەکی ڕووبەری زەوی تایبەتمەندە.<ref name="britannicaRef">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Encyclopædia Britannica, revised and updated by Amy Tikkanen|سەردێڕ='s definition of Intensive Agriculture|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/intensive-agriculture|وێبگە=britannica.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئاو|جوگرافیا|کەشوھەوا|ئابووری}} {{پۆلی کۆمنز|Industrial agriculture}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:وەرزێری]] [[پۆل:ئامێرەکانی کشتوکاڵ]] nir28ei8mqkej4pa20w5j099gwx0wru 0 251172 1697189 1534465 2026-10-29T22:40:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1697189 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کوارتز''' ({{بە ئینگلیزی|Quartz}}) کانزایەکی ڕەق و [[بلوور]]ییە کە لە سیلیکا (دووەم ئۆکسیدی سیلیکۆن) پێکھاتووە. ئەتۆمەکان لە چوارچێوەیەکی بەردەوامی چوارگۆشەی سیلیکۆن-ئۆکسجینی SiO4دا بەیەکەوە گرێدراون، ھەر ئۆکسجینێک لە نێوان دوو چوارگۆشەدا ھاوبەشە، کە فۆرمولەیەکی کیمیایی گشتیی SiO2 دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|فیزیک|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Quartz}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} fkktfxa2w4dyyqbuxq36bpoycufbhkv 0 251660 1697125 1696692 2026-10-29T20:20:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697125 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=سێر ویلیام ڕوپەرت های|image=|caption=|birth_date={{birth date|1893|12|16|df=y}}|birth_place=|death_date={{death date|1962|4|3|df=y}}|death_place=|other_names=|known_for=|occupation=|relatives=|spouse=|website=|footnotes=}} '''سێر ویلیام ڕوپەرت های''' ناسراو بە '''کاپتن های''' (بە ئینگلیزی : '''Sir William Rupert Hay''') (١٦ی کانوونی دووەمی ١٨٩٣ - ٣ی نیسانی ١٩٦٢) ئەفسەر و کارگێڕی سوپای هیندستانی بەریتانی بووە لە هیندستانی بەریتانی . لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمدا وەک سەرۆکی کۆمیساری بەلوچستان کاری کردووە. لە کاتی داگیرکردنی خاکی باشووری کوردستان لەلایەن ئینگلیز، ناوبراو ماوەی دوو ساڵان حاکمی شاری هەولێر بوو. لەماوەی کارکردنی ئەوا کتێبێکیشی نووسی بەناوی " عێراق و دوو ساڵ لە کوردستانەکەی ڕووپەرت های".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq and Rupert Hay's Two Years in Kurdistan|ناونیشان=https://www.aei.org/articles/iraq-and-rupert-hays-two-years-in-kurdistan/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=American Enterprise Institute - AEI|زمان=en-US}}</ref> * == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.ukwhoswho.com/view/article/oupww/whowaswho/U55772 HAY, Lt-Col Ser (William) Rupert], ''کێ کێ بوو'', A & C Black, 1920–2015 (چاپێکی ئۆنلاین، چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد، 2014) * [http://find.galegroup.com/ttda/infomark.do?&source=gale&prodId=TTDA&tabID=T003&docPage=article&searchType=BasicSearchForm&docId=CS253190788&type=multipage&contentSet=LTO&version=1.0 کۆچی دوایی – سێر ڕوپەرت های – خزمەتگوزاری سیاسی هیندستان] ، ''تایمز'' ، لەندەن، ٤ی نیسانی ١٩٦٢، لاپەڕە ١٥ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٣]] kmpc0ntwaeaf83d9reb75dqccgxsron 0 252484 1697056 1574036 2026-10-29T19:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1697056 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''کڵارێنس تۆماس''' (لەدایکبووی ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٤٨) پارێزەر و یاساناسێکی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩١ەوە وەک دادوەری یاریدەدەر لە دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان خزمەت دەکات. سەرۆک [[جۆرج ئێچ دەبلیوو بوش]] کاندیدی کرد بۆ ئەوەی جێگەی [[تورگود مارشال]] بگرێتەوە. دوای مارشاڵ، تۆماس دووەم [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان|ئەمریکیی ئەفریقی]]یە کە لە [[دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان|دادگای باڵای یو ئێس]]دا خزمەت بکات و لە کاتی خانەنشینبوونی ئەنتۆنی کێنەدی لە ساڵی ٢٠١٨ەوە، درێژترین ماوەی خزمەتکردنی وەک دادوەر تێدا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Clarence Thomas}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کاتۆلیکەکانی ئەفریقایی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:Articles with hAudio microformats]] j2d41nzafrvnoohj3jxw9w3o0rz5adt 0 253725 1697160 1407423 2026-10-29T22:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1697160 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلۆدیا شەینباوم پاردۆ''' (بە ئینگلیزی: Claudia Sheinbaum Pardo) لەدایکبووی ٢٤ی حوزەیرانی ١٩٦٢ سیاسەتوان و زانا و سەرۆکی ھەڵبژێردراوی مەکسیکە. ئەندامی پارتی سیاسی [[چەپڕەوی]] مۆرێنایە.<ref>https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president</ref> لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٦، شەینباوم وەک وەزیری ژینگە لە سەردەمی حکوومەتی [[ئەندرێس مانوێل لۆپێز ئۆبرادۆر]] کاری کردووە. شەینبام لە ساڵی ٢٠١٥ تا ٢٠١٧ وەک سەرۆکی نوێنەرانی ناوچەی تلالپان کاری کردووە<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Mexico City's 1st Elected Female Mayor Takes Office|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/mexico-city-first-elected-female-mayor-claudia-sheinbaum-takes-office/4688400.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230907031828/https://www.voanews.com/a/mexico-city-first-elected-female-mayor-claudia-sheinbaum-takes-office/4688400.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=VOA|زمان=en}}</ref> لە ھەڵبژاردنی گشتی مەکسیک لە ساڵی ٢٠٢٤ کاندیدی سەرۆکی مەکسیک بووە. شەینباوم دکتۆرای لە ئەندازیاری وزە لە زانکۆی نیشتمانی ئۆتۆنۆمی مەکسیک (UNAM) بەدەستھێناوە. وەک ئەکادیمیستێک، زیاتر لە ١٠٠ بابەت و دوو کتێبی لەسەر وزە، ژینگە و [[پەرەسەندنی بەردەوام]] نووسیوە. شاینبام بەشداری لە [[دەستەی نێوحکوومەتیی گۆڕانی ئاووھەوا|پانێڵی نێوان حکوومەتەکان]] کردووە بۆ گۆڕانی کەشوھەوا، و لە ساڵی ٢٠١٨دا وەک یەکێک لە [[١٠٠ ژن لە بی بی سی]] ناوی ھاتووە. لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ەوە، بە پشتبەستن بە ئەنجامە سەرەتایییەکان، پێدەچێت شەینبام ببێتە یەکەم ژن و یەکەم کەس لە پاشخانێکی جوولەکە کە وەک سەرۆکی مەکسیک ھەڵبژێردرێت دوای ئەوەی سەرکەوتنێکی گەورەی دەستەبەرکرد، ھەرچەندە ھێشتا فەرمی نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/americas/mexicans-vote-election-seen-crowning-first-female-president-2024-06-02/|سەردێڕ=Mexico's Sheinbaum poised to become first woman president|بڵاوکەرەوە=Reuters|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|دوایین=Madry|یەکەم=Kylie|دوایین٢=Valentine|یەکەم٢=Hilaire}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Mexico's likely next president would be its first leader with a Jewish background|ناونیشان=https://apnews.com/article/mexico-election-claudia-sheinbaum-judaism-catholicism-5932fcf5d74c215ae0e08a40eff8a64f|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Claudia Sheinbaum}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سۆشیالیزم|سیاسەت|فیزیک|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی مەکسیک]] hqj862p8qvoo1dcm7wskp7vs3dmvee9 0 254151 1696974 1612205 2026-10-29T16:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1696974 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستیان ئێریکسن''' (لەدایکبووی ١٤ی شوباتی ١٩٩٢)، [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری تۆپی پێی دانمارکییە و وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی ناوەڕاست]] یاری بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتدی]] [[خولی نایابی ئینگلیزی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|هەڵبژاردەی دانمارک]] دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christian Eriksen - Player profile 23/24|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/christian-eriksen/profil/spieler/69633|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref> پێنجەم و پێنج جار وەک باشترین یاریزانی تۆپی پێی دانیمارکی دەستنیشانکرا.لە کاتی یارییەکی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١، ئێریکسن تووشی [[وەستانی دڵ]] بوو <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What saved Christian Eriksen? - Thackray Museum of Medicine|ناونیشان=https://thackraymuseum.co.uk/what-saved-christian-erikson/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=thackraymuseum.co.uk}}</ref>دواتر ئامێری چاندنی دڵ و سییەکانی بۆ دانرا. دوای هەشت مانگ گەڕایەوە بۆ یاری کردن.ئێریکسن یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠١٠ لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا لەگەڵ دانمارک ئەنجامدا، لەو کاتەوە زياتر ١٣٠ یاری کردووە، لەنێویاندا بەشداری لە پێنج پاڵەوانێتی گەورەدا کردووە؛ هەروەها گەنجترین یاریزان بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] . {{Refn|ئێریکسن بچووکترین یاریزانی دانمارکییە کە لە تەمەنی ٢٨ ساڵ و ٢٤٣ ڕۆژدا گەیشتبێتە ١٠٠ یاری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Eriksen og Kjær slår rekord mod england |ناونیشان=https://acefootball.com/da/fodboldnyheder/eriksen-og-kjaer-slaar-rekord-mod-england/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Ace Football}}</ref> The first Dane was [[Morten Olsen]] in 1989.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Landstræner Morten Olsen bliver den første mand på kloden til at opnå 100 landskampe først som spiller siden som træner |ناونیشان=https://www.tipsbladet.dk/nyhed/danmark/morten-olsen-saetter-verdensrekord |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Tipsbladet |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> The Danish record for most caps is 129 and belongs to [[Peter Schmeichel]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Schmeichel |ناونیشان=https://dbu.dk/om-dbu/fodboldpriser-2019/fodboldens-hall-of-fame/peter-schmeichel/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=DBU |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210115204650/https://dbu.dk/om-dbu/fodboldpriser-2019/fodboldens-hall-of-fame/peter-schmeichel/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|group=nb}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christian Eriksen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]] [[پۆل:یاریزانانی ئینتەر میلان]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] iucb41i7s9q5gu113bkb05i473tp5rb 0 254242 1696939 1393940 2026-10-29T13:40:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1696939 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستۆف باومگارتنەر''' (لەدایکبووی ١ی ئابی ١٩٩٩) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری نەمساییە و وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی هێڵی ناوەڕاستی هێرشبەر]] و یاری بۆ [[یانەی لایپزیگ]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا|هەڵبژاردەی نەمسا]] دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Christoph Baumgartner|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/player_summary/christoph-baumgartner/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=WorldFootball.net|بڵاوکەرەوە=HEIM:SPIEL}}</ref>لە٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤، باومگارتنەر پێدەچێت خێراترین گۆڵی لە مێژووی یارییەکانی نێوان هەڵبژاردەکان تۆمارکردبێت دوای تەنها ٦ چرکە گۆڵی تۆمارکرد لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر سلۆڤاکیا کە ئەنجامی ٢-٠ یارییەکەیان بردەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Slovakia 0–2 Austria: Baumgartner scores fastest ever international goal|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68648461|وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Football Showdown|سەردێڕ=Fastest International Goal {{!}} Baumgartner {{!}} 6 Seconds|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=jBhf6dlF-uk|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christoph Baumgartner}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] ioyow51cewn94ggcn28tyk1rh7a6e9j 0 254360 1697298 1407475 2026-10-30T04:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697298 wikitext text/x-wiki '''پارێزگای کوردستان''' (کە بە '''ئەردەڵانیش''' ناسراوە؛ {{بە فارسی|ولایت کردستان}}) پارێزگایەکی ڕۆژاوای [[شانشینی سەفەوی|ئێرانی سەفەوی]] بوو، کە قەبارەکەی بە درێژایی بوونی جیاواز بوو بەھۆی پێشھاتە سیاسی و سەربازییەکانەوە. نووسینگەی ''ڤالی'' (جێگری پاشا)ی کوردستان بەگشتی لەلایەن [[میرنشینی ئەردەڵان|بنەماڵەی ئەردەڵانەوە]] بەڕێوەدەبرا، کە دەسەڵاتی پێشەنگی ھەبوو لە نێوان کۆنفیدڕاڵییە [[کورد|کوردییەکان]]. == کارگێڕی == کوردستان پارێزگایەکی ڕۆژاوای [[شانشینی سەفەوی|ئێرانی سەفەوی]] بوو، کە قەبارەکەی بە درێژایی بوونی بەھۆی پێشھاتە سیاسی و سەربازییەکانەوە جیاواز بوو.{{Sfn|Floor|2008}} یەکێک بوو لە پێنج ویلایەتەکانی وڵاتەکە، لەلایەن ''ڤالی'' (جێگری پاشا)ێکەوە حوکمڕانی دەکرا، کە نزیک بوو لە پارێزگارێکی سەربەخۆ. ''والییەکان'' بەگشتی سەر بە بنەماڵە ناوخۆیییە دیارەکان بوون، و بە فەرمی لەلایەن پاشاوە وەک سازشێک لەسەر سەربەخۆیی ناوچەیی ھەڵدەبژێردران. سەرەڕای ئەوەش بە شێوەیەکی بۆماوەیی حوکمڕانییان دەکرد.{{Sfn|Matthee|2011}} لە ڕووداوە دەگمەنەکاندا و''الییەک'' بۆ ویلایەتێک دادەنرا کە ھیچ پەیوەندییەکی لەگەڵ ویلایەتەکەدا نەبوو؛ ئەمەش ڕەنگە ببێتە ھۆی دروستبوونی کێشە، وەک لە ساڵانی ١٦٨٠ لە کوردستان ڕوویدا، کە و''الییەکی'' ناکورد داندرا بۆ ویلایەت، بەمەش [[شا سولەیمانی یەکەم]] لەلایەن خەڵکی ناوچەکەوە ڕاوەدوونرا.{{Sfn|Matthee|2011}} پێگەی ''والی'' کوردستان لەلایەن [[میرنشینی ئەردەڵان|بنەماڵەی ئەردەڵانەوە]] بوو کە دەسەڵاتی پێشەنگ بوو لە نێوان کۆنفیدڕاڵییە کوردییەکان. تۆمارە بەردەستەکان ئەوە دەردەخەن کە پێش سەدەی ١٧ سەفەوییەکان بە دەگمەن دەستوەردانیان لە یەک لە دوای یەک پارێزگارەکانی ئەردەڵان کردووە؛ بەڵام ناوبەناو پشتگیریان لە داواکارێک دەکرد لە دژی میرنشینە کوردییەکە دیکە.{{Sfn|Yamaguchi|2021}} == ئەمانەش ببینە == * [[کوردستانی عوسمانی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Floor|یەکەم=Willem|سەردێڕ=Titles and Emoluments in Safavid Iran: A Third Manual of Safavid Administration, by Mirza Naqi Nasiri|ڕێکەوت=2008|بڵاوکەرەوە=Mage Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٣٨٢٣-٢٣-٢|شوێن=Washington, D.C.|بەستەری نووسەر=Willem Floor}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Khafipour|یەکەم=Hani|سەردێڕ=The Safavid World|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Matthee|editor-first=Rudi|پەڕەکان=١١١–١٢٤|chapter=Beyond charismatic authority}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matthee|یەکەم=Rudi|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fFaw4od7nfUC|سەردێڕ=Persia in Crisis: Safavid Decline and the Fall of Isfahan|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٣-١٨١-٤|بەستەری نووسەر=Rudi Matthee}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Matthee|یەکەم=Rudi|ڕێکەوت=2015|سەردێڕ=Relations between the Center and the Periphery in Safavid Iran: The Western Borderlands v. the Eastern Frontier Zone|journal=The Historian|بەرگ=٧٧|issue=3|پەڕەکان=٤٣١–٤٦٣|doi=10.1111/hisn.12068}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yamaguchi|یەکەم=Akihiko|سەردێڕ=The Safavid World|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠٢١|editor-last=Matthee|editor-first=Rudi|پەڕەکان=٥٥٦–٥٧١|chapter=The Kurdish frontier under the Safavids}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Yamaguchi|یەکەم=Akihiko|ڕێکەوت=2023|سەردێڕ=Mediating between the Royal Court and the Periphery: The Zangana Family’s Brokerage in Safavid Iran (1501–1722)|journal=Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies|doi=10.1080/05786967.2023.2170814}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:ئێران لە سەدەی ١٨یەم]] [[پۆل:ئێران لە سەدەی ١٦یەم]] 4yjuavhlpez0sft0toajubvbq14o9h8 0 254362 1697299 1407476 2026-10-30T04:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697299 wikitext text/x-wiki '''کوردستانی عوسمانی''' ئاماژەیە بۆ ئەو ناوچانەی [[کوردستان]] کە بەشێک بوون لە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. لە سەردەمی لووتکەی ئیمپراتۆرییەتییەکەدا، عوسمانییەکان ھەموو [[باکووری کوردستان]]ی مۆدێرن و [[باشووری کوردستان|باشوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]] و ھەروەھا بەشێکی کەمی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتیشی]] کۆنترۆڵکرد. دەستەواژەی «کوردستان» بە شێوەیەکی باو لەلایەن بەرپرسانی عوسمانی بۆ ئاماژەدان بەو ناوچانەی کە [[کورد]] زۆرینەی بوو، بەکار دەھێنرا و لە زۆرێک لە نەخشەکاندا جێگیر کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Osmanlı Kürdistanı|بڵاوکەرەوە=BGST Yayinlari|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥٦١٦٥٤٥٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Covel|یەکەم=Michael|سەردێڕ=Khorasan: People of the Mountains in the Land of the Sun|ناونیشان=https://www.academia.edu/6363821/Khorasan_People_of_the_Mountains_in_the_Land_of_the_Sun}}</ref> [[پەڕگە:Osmanli_Ortadogu.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک| نەخشەیەک کە لە ساڵی ١٨٩٣ چاپ کراوە، لە سەردەمی [[عەبدولحەمیدی دووەم]]دا، کە زەوییەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست نیشان دەدات. لە ناوەڕاستی نەخشەکەدا وشەی کوردستان ھەیە.]] == نەخشەکان == <gallery> پەڕگە:William_Faden._Composite_Mediterranean._1785.D.jpg|alt=١٧٨٥|١٧٨٥ پەڕگە:Rigobert_Bonne._Perse._1787_(I).jpg|alt=١٧٨٧|١٧٨٧ پەڕگە:Rigobert_Bonne._Turquie_d'Asie._1791_(L).jpg|alt=١٧٩١|١٧٩١ پەڕگە:Anville,_Jean_Baptiste_Bourguignon._Turkey_in_Asia._1794_(EC).jpg|alt=١٧٩٤|١٧٩٤ پەڕگە:Darton,_William._Turkey_in_Asia._1811_(I).jpg|alt=١٨١١|١٨١١ پەڕگە:Pinkerton,_John._Turkey_in_Asia._1813_(J).jpg|alt=١٨١٣|١٨٣ پەڕگە:Lucas,_Fielding_Jr._Turkey_in_Asia._1823_GA.jpg|alt=١٨٢٣|١٨٢٣ پەڕگە:Colton,_G.W._Turkey_In_Asia_And_The_Caucasian_Provinces_Of_Russia._1856_(GE).jpg|alt=١٨٥٦|١٨٥٦ پەڕگە:Johnston,_Alexander_Keith_(1804-1871)._Turkey_in_Asia,_Transcaucasia._1861_(E).jpg|alt=١٨٦١|١٨٦١ </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[کوردە عوسمانییەکان|کوردانی عوسمانی]] * [[میرنشینە کوردییەکان]] * [[کوردستانی سەفەوی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|مێژوو}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی عوسمانی]] b1vacj1lpwlrncfoo85yfqxt81kqb6l 0 254438 1697421 1613582 2026-10-30T10:38:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1697421 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} <references /> کونە کرم (بە ئینگلیزی: wormhole) پێکهاتەیەکی گریمانەییە کە خاڵە جیاوازەکان لە بۆشایی کاتدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، و لەسەر چارەسەرێکی تایبەتی ھاوکێشەکانی بواری ئاینشتاین دامەزراوە. کونی کرم دەتوانرێت وەک تونێلێک وێنا بکرێت لەگەڵ دوو کۆتایی لە خاڵی جیاواز لە بۆشایی کاتدا<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Wormhole|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wormhole&oldid=1230198281|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref>. فیزیازانێکی لەدایکبووی ئەڵمانی دەڵێت کە لە تونێلێک دەچێت لە نێوان دوو کونە ڕەش یان خاڵەکانی دیکە لە فەزا-کاتدا. تونێلێکی لەو جۆرە ڕێگایەکی کورت لە نێوان خاڵە کۆتاییەکانیدا دابین دەکات. بە لێکچوون، بیر لە مێروولەیەک بکەرەوە کە بەسەر لاپەڕەیەکی تەختی کاغەزدا دەڕوات لە خاڵی A بۆ خاڵی B. ئەگەر کاغەزەکە بە ڕەهەندی سێیەمدا کێشرابێت بەجۆرێک کە A و B سەریەک بخەن، مێروولەکە دەتوانێت ڕاستەوخۆ لە خاڵێکەوە بۆ خاڵێکی تر هەنگاو بنێت، بەم شێوەیە خۆی بەدوور بگرێت گەشتێکی دوور و درێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wormhole {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/science/wormhole|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:LorentzianWormhole.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|215x215پیکسڵ|وێنەیەكی گریمانەیی كونەكرم]] === سەرچاوەکان === <references /> {{پۆلی کۆمنز|Wormholes}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|گەردوون}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلبێرت ئاینشتاین]] [[پۆل:کونەڕەشەکان]] [[پۆل:مەزندەکان]] [[پۆل:ماددەی نامۆ]] [[پۆل:ڕێژەییی گشتی]] [[پۆل:ڕاکێشان]] [[پۆل:واڵایی]] [[پۆل:تیۆریی ڕێژەیی]] [[پۆل:تیۆریی کونەکرم]] 7jk2akdo99j9qdmdrgjd9z5mcqy096w 0 254630 1697188 1394019 2026-10-29T22:40:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1697188 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کوادۆ دووا''' (لەدایکبووی ٢٤ی شوباتی ١٩٩٧)یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|ھەڵبژاردەی سویس]] یاری دەکات.<ref name="wf">{{WorldFootball.net|kwadwo-duah}}</ref>دووا یەکەم یاری خۆی لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|ھەڵبژاردەی سویس]] لە٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر ئیستۆنیا ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Switzerland v Estonia game report|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/699071|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=ESPN}}</ref> لە ٧ی حوزەیران لە پێکھاتەی ٢٦ یاریزانی بۆ [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Männer-Nationalteam: Das EM-Kader steht – Zeqiri reist nicht nach Deutschland|trans-title=Men’s national team: The European Championship squad is set – Zeqiri will not travel to Germany|ناونیشان=https://www.football.ch/sfv/nationalteams/a-team/news/maenner-nationalteam-das-em-kader-steht-zeqiri-reist-nicht-nach-deutschland.aspx|زمان=de|بڵاوکەرەوە=[[Swiss Football Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> لە ١٥ی حوزەیران یەکەم گۆڵی نێودەوڵەتی خۆی تۆمارکرد لە یاریی یەکەمی پاڵەوانێتییەکەدا کە سویسرا بە ئەنجامی ٣–١ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەجارستان|مەجارستانی]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Switzerland holds on to beat Hungary 3-1 at Euro 2024|ناونیشان=https://apnews.com/article/hungary-switzerland-euro-2024-168f7a1e4eb75bce53a3a74cdc7eb15e|بڵاوکەرەوە=AP News}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سویس|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٧]] o8qvnf5x30y77vbdhbpflfvku4iihal 0 254672 1697038 1549407 2026-10-29T19:34:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1697038 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە [[فەلسەفە|فەلسەفەدا]]، بە تایبەت لە سەدەی بیستەم بەم لاوە، کشاندنەوەی X بۆ سەر Y (دابەزاندنی X بۆ سەر Y و، داکشاندنی X بۆ سەر Y -یشی پێ دەوترێ) بە مانای دەرخستنی ئەوەیە کە X ھیچ نییە جگە لە Y. مەبەس لەم کارە [[ڕوونکردنەوە|ڕوونکردنەوەی]] Xە بە پێی Y، کە لە حاند Xدا دیارتر و ناسراوترە، یا لە بارێکەوە سەربەشایەتیی زۆرترە. ئەگەر کشاندنەوەکە [[ئۆنتۆلۆجی|ئۆنتۆلۆجییانە]] بێ، ئەغڵەب ئەوە جیھانی فیزیکییە کە دیاردەکانی تری بۆ سەر دەبرێنەوە. وەکوو ئەو کارەی [[ماتریالیزم|ماتێریاڵیستەکان]] دەیکەن. بەڵام، پێویست ناکا ھەموو کشاندنەوەکان ماتێریاڵیستی بن، کشاندنەوە جۆری تریشی ھەیە. ==جۆرەکان== * دوو [[ئۆبژە]] یا دوو [[ڕووداو (فەلسەفە)|ڕووداو]] یا دوو [[تایبەتمەندی (فەلسەفە)|تایبەتمەندی]] بە ھەمان شت زانین. بۆ وێنە، بوترێ [[جین|جینەکان]] ھیچ نین بێجگە مۆلیکیولی [[دی ئێن ئەی]]، یا [[برووسکە]] ھیچ نییە بێجگە دەرھاویژرانی [[کارەبا]]، یا [[گەرمی]] یانی جموجووڵی مۆلیکیولەکان، یا [[زەین|دیاردە زەینییەکان]] ھەر تەنیا کاردانەوەی کیمیایین لە ناو مێشکدا. * کشاندنەوە و دابەزاندنی [[تیۆری]] واتە ڕوونکردنەوەی ئەو تیۆرییە بە ھۆی تیۆرییەکی بنەڕەتیتر. بۆ وێنە، کشاندنەوەی قانوونەکانی [[مەندل]] لە بابەت میراتبەری و جینیتیکەوە بۆ سەر ژینناسیی مۆلیکیولی. ==ڕیدوکسیۆنیزم == ڕیدوکسیۆنیزم (reductionism) یانی ھۆگربوون بە کشاندنەوە و دابەزاندن و، سادەتر نیشاندانی مەسەلەکان لەوەی کە بەڕاستی ھەیە. وشەکە لە نیوەی دووەمی سەدەی بیستەم بەم لاوە بەکارچوونی زۆرتر بووەتەوە. کەم تا کورتێ بۆ دەربڕینی دژایەتی و نیشاندانی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە [[تیۆریی زانستی|تیۆرییەکی زانستی]] بە کار دەڕوا. فەیلەسووفانی خووگرتوو بە شێوەیەک لە شێوەکانی [[مۆنیزم|مۆنیزمی]]  ئۆنتۆلۆژیک، بە تایبەت [[ماتریالیزم|ماتێریاڵیستەکان]]، لە چاو ئەوانی تر، زۆرتر حەز بە داکشاندن و دابەزاندنی بابەتەکان دەکەن و، تێزەکانی ڕیدوکسیۆنیزم زیاتر سەرنجیان ڕادەکێشێ. بەڵام، بە شێوەیەکی گشتی، زۆر کەس لەو باوەڕەدان کە ئەم تێزانە گیر و گرفتی بەرچاویان ھەیە لە فۆرموولاسیۆنی خۆیاندا. بۆ نموونە، دەڵێن ناتوانرێ تێگەیشتەیەک وەکوو «بەشەڕھاتنی نەتەوەیەک لەگەڵ نەتەوەیەکی تر» بەتەواوی ببرێتەوە بۆ سەر فیزیک و ماددە و، ناکرێ بە پێی «پێکھاتنی نەتەوەکان لە کۆمەڵێ فاکتی فیزیکیی ئاڵۆز» ڕوون بکرێتەوە. == سەرچاوەکان == * Mautner, Thomas. Dictionary of philosophy. Penguin books. Pages 522, 523. {{پۆلی کۆمنز|Reductionism}} {{شریتی دەروازە|دەروونناسی|زانست|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:فەلسەفەی شیکارانە]] [[پۆل:ناسیاری]] [[پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان]] spo5chk04cd92lf30kyexexe5sabt02 0 261016 1696894 1630537 2026-10-29T12:38:29Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1696894 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆش ھارتنێت''' ({{بە ئینگلیزی|Josh Hartnett}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تەممووزی ١٩٧٨ لە [[سەینت پۆڵ، مینیسۆتا]]) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە ١٩٩٧ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی ئۆپنھایمەر و ٣٠ ڕۆژ لە شەو و زنجیرەی پنسە ترسناکەکاندا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == ژیانی کەسی == ھارتنێت لە ساڵی ٢٠١٢دا پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ ئەکتەری ئینگلیزی تامسین ئێگەرتۆن دەستپێکرد.<ref>{{cite magazine |date=December 2, 2015 |title=جۆش ھارتنێت و تامسین ئێگەرتۆن پێشوازی لە یەکەم منداڵیان دەکەن |url=https://closeronline.co.uk/celebrity/news/josh-hartnett-tamsin-egerton-welcome-first-baby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906133710/https://closeronline.co.uk/celebrity/news/josh-hartnett-tamsin-egerton-welcome-first-baby/ |archive-date=September 6, 2024 |access-date=July 20, 2022 |magazine=Closer}}</ref> خاوەنی چوار منداڵن.<ref>{{Cite magazine |last=Gibson |first=Kelsie |date=August 7, 2024 |title=چوار منداڵەکەی جۆش ھارتنێت: ھەموو ئەوەی دەربارەی باوکبوونی وتوویەتی |url=https://people.com/all-about-josh-hartnett-kids-8691682 |access-date=August 20, 2026 |website=People}}</ref> ئەم هاوسەرانە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١دا هاوسەرگیرییان کرد.<ref>{{cite magazine |last=Juneau |first=Jen |date=March 7, 2022 |title=جۆش ھارتنێت بە نھێنی لە تشرینی دووەمدا ھاوسەرگیری لەگەڵ ھاوبەشی ژیانی تامسین ئێگەرتۆن کرد |url=https://people.com/movies/josh-hartnett-secretly-married-longtime-partner-tamsin-egerton-in-november/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504220118/https://people.com/movies/josh-hartnett-secretly-married-longtime-partner-tamsin-egerton-in-november/ |archive-date=May 4, 2022 |access-date=July 20, 2022 |magazine=People}}</ref> لە [[ھەمپشیر (ئینگلتەرا)|ھامپشێر]]، ئینگلتەرا دەژین.<ref>{{Cite news|last=McGurk|first=Stuart|date=July 28, 2024|title='نەمویست قووت بدرێم': ئەکتەر جۆش ھارتنێت دەربارەی گۆڕینی ھۆڵیوود بە ھامپشێر|url=https://www.theguardian.com/film/article/2024/jul/28/i-didnt-want-to-be-swallowed-up-actor-josh-hartnett-on-swapping-hollywood-for-hampshire|access-date=August 20, 2026|work=The Guardian}}</ref> دەربارەی ناوبانگ، ھارتنێت وتی: "دەزانم بوون لەناو ئەو تەواوی جیھانەدا چۆنە. بۆ چەند ساڵێک لەوێ بووم، و ناخۆش بوو. پێم وایە ھەوڵدان بۆ مانەوە لە لوتقە ڕێگایەکی کورتە بەرەو دڵتەنگی." بەشداری لە ئەکتەریدا بۆ ماوەی ١٥ مانگ ڕاگرت و وتی: "کەمێک کاتم بەسەر برد بۆ ئەوەی بە ڕاستی بیر لەوە بکەمەوە کە ئایا ئەمە شتێکی گونجاو بوو بۆ من یان نا."<ref>[https://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/film-tv/hell-stay-out-of-limelight-1630334 "لە ڕووناکی بەدوور دەمێنێتەوە"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614184102/http://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/film-tv/hell-stay-out-of-limelight-1630334|date=June 14, 2016}}. ''Evening Chronicle''. September 10, 2004. Retrieved May 12, 2013.</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢٥، ھارتنێت دوای ڕووداوێکی ھاتوچۆ لە کەنەدا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا. ئەو ئۆتۆمبێلەی تێیدا بوو لە سەنت جۆنس، نیوفاوندلاند و لا برادۆر خۆی بە ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسدا کێشا.<ref>{{cite web |date=29 September 2025 |url=https://www.eonline.com/news/1423163/josh-hartnett-hospitalized-in-car-crash-in-canada |access-date=2 October 2025 |website=E! Online |title=جۆش ھارتنێت دوای ڕووداوی ھاتوچۆ لەگەڵ ئۆتۆمبێلێکی پۆلیس لە کەنەدا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆشوا دێنیل ھارتنێت لە ٢١ی تەممووزی ١٩٧٨ لە [[سەینت پۆڵ، مینیسۆتا|سەینت پۆل، مینیسۆتا]] لەدایکبووە،<ref>{{cite web |date=July 21, 2018 |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2018/07/21/Famous-birthdays-for-July-21-Josh-Hartnett-Juno-Temple/9041532102205/ |publisher=United Press International |title=لەدایکبوونە بەناوبانگەکان بۆ ٢١ی تەممووز: جۆش ھارتنێت، جۆنۆ تەمپڵ}}</ref><ref name="tvg">{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/josh-hartnett/158947/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912062043/http://www.tvguide.com/celebrities/josh-hartnett/158947/ |archive-date=September 12, 2015 |access-date=December 2, 2015 |title=جۆش ھارتنێت |publisher=TVGuide.com |url-status=dead}}</ref> گەورەترین منداڵی دێنیل تۆماس ھارتنێت و وێندی ئان (بە زمانی پێشوو کۆنستێت) بوو. سێ خوشک و برای تری بچووکتر لە خۆی ھەیە.<ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=September 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906133850/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> ھارتنێت وەک [[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]] گەورە بووە،<ref>{{cite journal |last=Silverman |first=Stephen M. |date=March 4, 2002 |title=نەخێر جۆشین: ھارتنێت ناتوانێت بەی جۆشین بکات |url=https://people.com/celebrity/no-joshin-hartnett-cant-do-it/ |journal=People |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914205840/http://www.people.com/people/article/0,26334,623538,00.html |archive-date=September 14, 2011 |access-date=December 7, 2021}}</ref> و لە قوتابخانەی لەدایکبوونی قوتابخانەی کاسۆلیکی پەروەردگارمان..<ref>{{cite web |last=Hrbacek |first=Dave |date=February 1, 2012 |url=http://thecatholicspirit.com/featured/principal-knows-her-kids-by-name-all-759/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105100730/http://thecatholicspirit.com/featured/principal-knows-her-kids-by-name-all-759/ |archive-date=January 5, 2016 |access-date=December 2, 2015 |work=The Catholic Spirit |title=بەڕێوەبەر منداڵەکانی بە ناو دەناسێت - ھەموو ٧٥٩ منداڵەکە |location=Archdiocese of Saint Paul and Minneapolis |url-status=live}}</ref> لە قوتابخانەی ئامادەیی باشووری مینیاپۆلیس، یاری تۆپی پێی ئەمەریکی دەکرد، بەڵام پێکانێکی ئەژنۆی وای لێکرد کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵ بوو لە تیپەکە دەربچێت. شانۆی لاوانی تاقی کردەوە،لە سەرەتادا حەزی لەوە بوو ببێتە وێنەکێش، بڕیاریدا لە کاتی کارکردن لە دوکانی کرێی ڤیدیۆ بەدوای فیلمدا بگەڕێت، کە لەوێدا ئاشنای فیلمەکانی وەک Trainspotting و ١٢ مەیمون و تۆمەتبارە ئاساییەکان بوو.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sanguino |first=Juan |date=May 26, 2021 |url=https://english.elpais.com/usa/2021-05-26/why-josh-hartnett-left-hollywood-and-why-hes-back-i-decided-to-have-a-life.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173917/https://english.elpais.com/usa/2021-05-26/why-josh-hartnett-left-hollywood-and-why-hes-back-i-decided-to-have-a-life.html |archive-date=August 16, 2024 |access-date=June 28, 2023 |website=EL PAÍS English |language=en |title=بۆچی جۆش ھارتنێت هۆڵیوودی بەجێهێشت، و بۆچی گەڕایەوە: «بڕیارمدا ژیانم هەبێت» |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173922/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ئامادەیی لە ساڵی ١٩٩٦، ھارتنێت ڕووی لە پەرچەس، نیویۆرک کرد بۆ ئەوەی لە کۆنفرانسەی ھونەری شانۆ و فیلم لە زانکۆی دەوڵەتی نیویۆرک لە پەرچەس بخوێنێت. دوای نوسینی نامەیەک بۆ سەرۆکی بەش دەرکرا کە تێیدا دەنگ بەوە دەدا سیستەمی ھەڵسەنگاندنی زانکۆکە داھێنانی قوتابییەکانی لەناو دەبات.<ref name=":0" /> لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، بە پێشنیاری بەڕێوەبەرەکەی، نانسی کرێمەر، کە پێشتر یارمەتی دابوو ڕیکلامی تەلەڤیزیۆنی تۆمار بکات، ڕووی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنججلس]] کرد.<ref>{{cite book|last=Lanum|first=Lorelei|url=https://books.google.com/books?id=JQh2332NW5sC&pg=PA6|title=جۆش ھارتنێت: بتێکی ئەمریکی|publisher=Touchstone|year=2002|isbn=978-0743242738}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173922/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001326}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Josh Hartnett}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] 6ugh5eiht3xdwhnznthgyj13mrowopl 1697097 1696894 2026-10-29T20:06:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697097 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''جۆش ھارتنێت''' ({{بە ئینگلیزی|Josh Hartnett}}؛ لەدایکبووی ٢١ی تەممووزی ١٩٧٨ لە [[سەینت پۆڵ، مینیسۆتا]]) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە ١٩٩٧ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمەکانی ئۆپنھایمەر و ٣٠ ڕۆژ لە شەو و زنجیرەی پنسە ترسناکەکاندا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == ژیانی کەسی == ھارتنێت لە ساڵی ٢٠١٢دا پەیوەندی خۆشەویستی لەگەڵ ئەکتەری ئینگلیزی تامسین ئێگەرتۆن دەستپێکرد.<ref>{{cite magazine |date=December 2, 2015 |title=جۆش ھارتنێت و تامسین ئێگەرتۆن پێشوازی لە یەکەم منداڵیان دەکەن |url=https://closeronline.co.uk/celebrity/news/josh-hartnett-tamsin-egerton-welcome-first-baby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240906133710/https://closeronline.co.uk/celebrity/news/josh-hartnett-tamsin-egerton-welcome-first-baby/ |archive-date=September 6, 2024 |access-date=July 20, 2022 |magazine=Closer}}</ref> خاوەنی چوار منداڵن.<ref>{{Cite magazine |last=Gibson |first=Kelsie |date=August 7, 2024 |title=چوار منداڵەکەی جۆش ھارتنێت: ھەموو ئەوەی دەربارەی باوکبوونی وتوویەتی |url=https://people.com/all-about-josh-hartnett-kids-8691682 |access-date=August 20, 2026 |website=People}}</ref> ئەم هاوسەرانە لە تشرینی دووەمی ٢٠٢١دا هاوسەرگیرییان کرد.<ref>{{cite magazine |last=Juneau |first=Jen |date=March 7, 2022 |title=جۆش ھارتنێت بە نھێنی لە تشرینی دووەمدا ھاوسەرگیری لەگەڵ ھاوبەشی ژیانی تامسین ئێگەرتۆن کرد |url=https://people.com/movies/josh-hartnett-secretly-married-longtime-partner-tamsin-egerton-in-november/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220504220118/https://people.com/movies/josh-hartnett-secretly-married-longtime-partner-tamsin-egerton-in-november/ |archive-date=May 4, 2022 |access-date=July 20, 2022 |magazine=People}}</ref> لە [[ھەمپشیر (ئینگلتەرا)|ھامپشێر]]، ئینگلتەرا دەژین.<ref>{{Cite news|last=McGurk|first=Stuart|date=July 28, 2024|title='نەمویست قووت بدرێم': ئەکتەر جۆش ھارتنێت دەربارەی گۆڕینی ھۆڵیوود بە ھامپشێر|url=https://www.theguardian.com/film/article/2024/jul/28/i-didnt-want-to-be-swallowed-up-actor-josh-hartnett-on-swapping-hollywood-for-hampshire|access-date=August 20, 2026|work=The Guardian}}</ref> دەربارەی ناوبانگ، ھارتنێت وتی: "دەزانم بوون لەناو ئەو تەواوی جیھانەدا چۆنە. بۆ چەند ساڵێک لەوێ بووم، و ناخۆش بوو. پێم وایە ھەوڵدان بۆ مانەوە لە لوتقە ڕێگایەکی کورتە بەرەو دڵتەنگی." بەشداری لە ئەکتەریدا بۆ ماوەی ١٥ مانگ ڕاگرت و وتی: "کەمێک کاتم بەسەر برد بۆ ئەوەی بە ڕاستی بیر لەوە بکەمەوە کە ئایا ئەمە شتێکی گونجاو بوو بۆ من یان نا."<ref>[https://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/film-tv/hell-stay-out-of-limelight-1630334 "لە ڕووناکی بەدوور دەمێنێتەوە"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160614184102/http://www.chroniclelive.co.uk/whats-on/film-tv/hell-stay-out-of-limelight-1630334|date=June 14, 2016}}. ''Evening Chronicle''. September 10, 2004. Retrieved May 12, 2013.</ref> لە ئەیلوولی ٢٠٢٥، ھارتنێت دوای ڕووداوێکی ھاتوچۆ لە کەنەدا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا. ئەو ئۆتۆمبێلەی تێیدا بوو لە سەنت جۆنس، نیوفاوندلاند و لا برادۆر خۆی بە ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسدا کێشا.<ref>{{cite web |date=29 September 2025 |url=https://www.eonline.com/news/1423163/josh-hartnett-hospitalized-in-car-crash-in-canada |access-date=2 October 2025 |website=E! Online |title=جۆش ھارتنێت دوای ڕووداوی ھاتوچۆ لەگەڵ ئۆتۆمبێلێکی پۆلیس لە کەنەدا ڕەوانەی نەخۆشخانە کرا}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆشوا دێنیل ھارتنێت لە ٢١ی تەممووزی ١٩٧٨ لە [[سەینت پۆڵ، مینیسۆتا|سەینت پۆل، مینیسۆتا]] لەدایکبووە،<ref>{{cite web |date=July 21, 2018 |url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2018/07/21/Famous-birthdays-for-July-21-Josh-Hartnett-Juno-Temple/9041532102205/ |publisher=United Press International |title=لەدایکبوونە بەناوبانگەکان بۆ ٢١ی تەممووز: جۆش ھارتنێت، جۆنۆ تەمپڵ}}</ref><ref name="tvg">{{cite web |url=https://www.tvguide.com/celebrities/josh-hartnett/158947/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912062043/http://www.tvguide.com/celebrities/josh-hartnett/158947/ |archive-date=September 12, 2015 |access-date=December 2, 2015 |title=جۆش ھارتنێت |publisher=TVGuide.com |url-status=dead}}</ref> گەورەترین منداڵی دێنیل تۆماس ھارتنێت و وێندی ئان (بە زمانی پێشوو کۆنستێت) بوو. سێ خوشک و برای تری بچووکتر لە خۆی ھەیە.<ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=September 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240906133850/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> ھارتنێت وەک [[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]] گەورە بووە،<ref>{{cite journal |last=Silverman |first=Stephen M. |date=March 4, 2002 |title=نەخێر جۆشین: ھارتنێت ناتوانێت بەی جۆشین بکات |url=https://people.com/celebrity/no-joshin-hartnett-cant-do-it/ |journal=People |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914205840/http://www.people.com/people/article/0,26334,623538,00.html |archive-date=September 14, 2011 |access-date=December 7, 2021}}</ref> و لە قوتابخانەی لەدایکبوونی قوتابخانەی کاسۆلیکی پەروەردگارمان..<ref>{{cite web |last=Hrbacek |first=Dave |date=February 1, 2012 |url=http://thecatholicspirit.com/featured/principal-knows-her-kids-by-name-all-759/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105100730/http://thecatholicspirit.com/featured/principal-knows-her-kids-by-name-all-759/ |archive-date=January 5, 2016 |access-date=December 2, 2015 |work=The Catholic Spirit |title=بەڕێوەبەر منداڵەکانی بە ناو دەناسێت - ھەموو ٧٥٩ منداڵەکە |location=Archdiocese of Saint Paul and Minneapolis |url-status=live}}</ref> لە قوتابخانەی ئامادەیی باشووری مینیاپۆلیس، یاری تۆپی پێی ئەمەریکی دەکرد، بەڵام پێکانێکی ئەژنۆی وای لێکرد کاتێک تەمەنی ١٦ ساڵ بوو لە تیپەکە دەربچێت. شانۆی لاوانی تاقی کردەوە،لە سەرەتادا حەزی لەوە بوو ببێتە وێنەکێش، بڕیاریدا لە کاتی کارکردن لە دوکانی کرێی ڤیدیۆ بەدوای فیلمدا بگەڕێت، کە لەوێدا ئاشنای فیلمەکانی وەک Trainspotting و ١٢ مەیمون و تۆمەتبارە ئاساییەکان بوو.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sanguino |first=Juan |date=May 26, 2021 |url=https://english.elpais.com/usa/2021-05-26/why-josh-hartnett-left-hollywood-and-why-hes-back-i-decided-to-have-a-life.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173917/https://english.elpais.com/usa/2021-05-26/why-josh-hartnett-left-hollywood-and-why-hes-back-i-decided-to-have-a-life.html |archive-date=August 16, 2024 |access-date=June 28, 2023 |website=EL PAÍS English |language=en |title=بۆچی جۆش ھارتنێت هۆڵیوودی بەجێهێشت، و بۆچی گەڕایەوە: «بڕیارمدا ژیانم هەبێت» |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173922/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ئامادەیی لە ساڵی ١٩٩٦، ھارتنێت ڕووی لە پەرچەس، نیویۆرک کرد بۆ ئەوەی لە کۆنفرانسەی ھونەری شانۆ و فیلم لە زانکۆی دەوڵەتی نیویۆرک لە پەرچەس بخوێنێت. دوای نوسینی نامەیەک بۆ سەرۆکی بەش دەرکرا کە تێیدا دەنگ بەوە دەدا سیستەمی ھەڵسەنگاندنی زانکۆکە داھێنانی قوتابییەکانی لەناو دەبات.<ref name=":0" /> لە تەمەنی ١٩ ساڵیدا، بە پێشنیاری بەڕێوەبەرەکەی، نانسی کرێمەر، کە پێشتر یارمەتی دابوو ڕیکلامی تەلەڤیزیۆنی تۆمار بکات، ڕووی لە [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنججلس]] کرد.<ref>{{cite book|last=Lanum|first=Lorelei|url=https://books.google.com/books?id=JQh2332NW5sC&pg=PA6|title=جۆش ھارتنێت: بتێکی ئەمریکی|publisher=Touchstone|year=2002|isbn=978-0743242738}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cooke|first=Rachel|date=April 21, 2002|title=پەلسەی دڵ|language=en-GB|work=The Observer|url=https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|access-date=June 28, 2023|issn=0029-7712|archive-date=August 16, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816173922/https://www.theguardian.com/film/2002/apr/21/features.magazine|url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0001326}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Josh Hartnett}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] 3ub6bkh9u4ogno8q5am3gil2in5jq7p 0 262809 1696942 1516097 2026-10-29T15:26:00Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1696942 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''مۆرت میڵز''' ({{بە ئینگلیزی|Mort Mills}}؛ ١١ی کانوونی دووەمی ١٩١٩ لە [[نیویۆرک]] – ٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣ لە [[وێنتورا، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. لە ١٩٥٢ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0590123}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Mort Mills}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ڕۆژاوایی (چەشن)]] [[پۆل:کۆمارییەکانی نیویۆرک (ویلایەت)]] k3gv7hunrwrljjfkqowow79frbhg4f6 0 266395 1697373 1451391 2026-10-30T07:40:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1697373 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Cow slaughter.jpg|وێنۆک|مانگایەکی سەربڕدراو]] '''سەربڕینی شەرعی'''، '''گۆشتی حەلال'''، '''سەربڕینی ئیسلامی''' ئەو گۆشتەیە کە بەپێی [[شەریعەتی ئیسلامی]] سەربڕدراوە و حەلالە بۆ خواردن، پێویستە لەسەر بنەماکانی ئیسلام ئاژەڵ سەرببڕدرێ، دەبێ کەسەکە موسڵمان بێ و ناوی خوا لەسەر ئاژەڵەکە بێنی، چەقوەکەی تیژ بێ و ملی ئاژەڵەکە ببڕێ و مرداری نەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیفیة الذبح الإسلامی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيفية_الذبح_الإسلامي|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شروط الذابح وشروط المذبوح وشروط آلة الذبح|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/15372/شروط-الذابح-وشروط-المذبوح-وشروط-آلة-الذبح|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھل ھناک نصّ فی القرآن یحرم صعق الحیوانات قبل ذبحھا؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/12776/هل-هناك-نص-في-القران-يحرم-صعق-الحيوانات-قبل-ذبحها|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطریقة الشرعیة فی الذبح|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/13165/الطريقة-الشرعية-في-الذبح|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تد|ئیسلام|گیانلەبەران|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Dhabiha}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:خواردنی حەلال]] [[پۆل:گۆشتی حەلال]] qqjk04rglemnaol4wuqd9m5wisnx7py 1697377 1697373 2026-10-30T09:02:03Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697377 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Cow slaughter.jpg|وێنۆک|مانگایەکی سەربڕدراو]] '''سەربڕینی شەرعی'''، '''گۆشتی حەلال'''، '''سەربڕینی ئیسلامی''' ئەو گۆشتەیە کە بەپێی [[شەریعەتی ئیسلامی]] سەربڕدراوە و حەلالە بۆ خواردن، پێویستە لەسەر بنەماکانی ئیسلام ئاژەڵ سەرببڕدرێ، دەبێ کەسەکە موسڵمان بێ و ناوی خوا لەسەر ئاژەڵەکە بێنی، چەقوەکەی تیژ بێ و ملی ئاژەڵەکە ببڕێ و مرداری نەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیفیة الذبح الإسلامی|ناونیشان=https://mawdoo3.com/كيفية_الذبح_الإسلامي|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=موضوع|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شروط الذابح وشروط المذبوح وشروط آلة الذبح|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/15372/شروط-الذابح-وشروط-المذبوح-وشروط-آلة-الذبح|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ھل ھناک نصّ فی القرآن یحرم صعق الحیوانات قبل ذبحھا؟ - الإسلام سؤال وجواب|ناونیشان=https://islamqa.info/ar/answers/12776/هل-هناك-نص-في-القران-يحرم-صعق-الحيوانات-قبل-ذبحها|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=islamqa.info|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الطریقة الشرعیة فی الذبح|ناونیشان=https://binbaz.org.sa/fatwas/13165/الطريقة-الشرعية-في-الذبح|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=binbaz.org.sa|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتەکانی ئیسلام}} {{تد|ئیسلام|گیانلەبەران|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Dhabiha}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:خواردنی حەلال]] [[پۆل:گۆشتی حەلال]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] fpjruwxunjy0zbogpuki1tjpjdbrrcv 0 266670 1697041 1591834 2026-10-29T19:34:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697041 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:President Joe Biden delivers remarks from the Oval Office 4.jpg|وێنۆک|بایدن لەکاتی قسەکردن لەسەر بڕیارەکەی بۆ کشانەوەی بەربژێربوونی لە وتارێکی تەلەڤیزیۆنیدا، ٢٤ی تەمموزی ٢٠٢٤]] لە ٢١ی تەمموزی ٢٠٢٤، [[جۆ بایدن]]، [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆک کۆماری]] [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکرات]]ی ئەوکاتی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە بەیاننامەیەکدا لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان کشانەوەی خۆی لە [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ٢٠٢٤]] ڕاگەیاند.<ref name="2024-07-21 New York Times: Baker">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Baker|یەکەم=Peter|بەستەری نووسەر=Peter Baker (journalist)|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Biden Drops Out of Race, Scrambling the Campaign for the White House|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/07/21/us/politics/biden-drops-out.html|ئیش=The New York Times|زمان=en|issn=1553-8095|oclc=١٦٤٥٥٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240728122430/https://www.nytimes.com/2024/07/21/us/politics/biden-drops-out.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=The president's withdrawal under pressure from fellow Democrats cleared the way for a new nominee to take on former President Donald J. Trump in the fall. He quickly endorsed Vice President Kamala Harris.}}</ref> ئەو پشتگیریی لە جێگری سەرۆک کۆمار، [[کامڵا ھاریس]] وەک جێگرەوەی خۆی و بەرێژی دیموکراتەکان لە ھەڵبژاردنەکەدا کرد.<ref name="2024-07-21 United Press International">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Schrader|یەکەم=Adam|دوایین٢=Moran|یەکەم٢=Mark|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=After dropping out of race, Biden endorses Kamala Harris for president|ناونیشان=https://www.upi.com/Top_News/US/2024/07/21/biden-endorses-harris-president-2024/1071721586809|زمان=en|بڵاوکەرەوە=United Press International|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240721225832/https://www.upi.com/Top_News/US/2024/07/21/biden-endorses-harris-president-2024/1071721586809/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٣، بایدن ڕای گەیاند کە لە ھەڵبژاردنی ٢٠٢٤دا خۆی بەربژێر دەکاتەوە و جارێکی دیکە ھاریس وەک جێگری خۆی ھەڵدەبژێرێتەوە.<ref name="2023-04-25 Associated Press">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Miller|یەکەم=Zeke|بەستەری نووسەر=Zeke Miller|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Biden announces 2024 reelection bid: 'Let's finish this job'|ناونیشان=https://apnews.com/article/joe-biden-election-2024-president-democrats-trump-9c72115656855da89a41cac3f79aa65b|زمان=en|شوێن=Washington, D.C.|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240728142647/https://apnews.com/article/joe-biden-election-2024-president-democrats-trump-9c72115656855da89a41cac3f79aa65b|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> بەڵام نیگەرانییەکان لەبارەی تەندروستیی بایدن بەھۆی زۆربوونی تەمەنی لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا سەریان ھەڵدا. نیگەرانییەکان لە حوزەیرانی ٢٠٢٤دا، دوای لێدوانێکی نێوان بایدن و [[دۆناڵد ترامپ]]، بەربژێری [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمارییەکان]] زۆرتر بوون. کردارەکانی بایدن ڕەخنەی زۆری لێ گیرا، شرۆڤەکاران ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەو زۆر جاران بیرکردنەوەکانی خۆی لەدەستداوە و وەڵامی پێچاوپێچی داوەتەوە، ڕواڵەتێکی لەرزۆکی ھەبووە، بە دەنگێکی زەق قسەی کردووە و لە چەندین بۆنەدا نەیتوانیوە ئامارەکان بەبیر خۆی بھێنێتەوە یان بۆچوونەکەی بە شێوەیەکی یەکگرتوو دەرببڕێت. دواتر بایدن ڕووبەڕووی بانگەوازی کشانەوە لە ھەڵبژاردن لەلایەن دیموکراتەکان<ref name="nbc-biden-step-down">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Allen|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Some Democrats start calling for Biden to step aside and 'throw in the towel' on 2024|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/democrats-biden-step-aside-throw-towel-2024-rcna159368|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240628042211/https://www.nbcnews.com/politics/joe-biden/democrats-biden-step-aside-throw-towel-2024-rcna159368|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=NBC News}}</ref> و دەزگا ھەواڵنێرییەکان بووەوە.<ref name="NYT-2024">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=To Serve His Country, President Biden Should Leave the Race|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2024/06/28/opinion/biden-election-debate-trump.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240628220351/https://www.nytimes.com/2024/06/28/opinion/biden-election-debate-trump.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times|issn=0362-4331}}</ref><ref name="Robertson">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Robertson|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=These major media outlets have called for Biden to drop out|ناونیشان=https://thehill.com/homenews/media/4748637-biden-debate-step-aside-newspapers/|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=The Hill|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240706053211/https://thehill.com/homenews/media/4748637-biden-debate-step-aside-newspapers/}}</ref> ھەتا ١٩ی تەممووز زیاتر لە ٣٠ دیموکراتی باڵا داوای کشانەوەیان لە بایدن کردبوو.<ref name="Tait">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tait|یەکەم=Robert|دوایین٢=Gambino|یەکەم٢=Lauren|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Pressure mounts on Biden as tally of Democrats urging withdrawal passes 30|ناونیشان=https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/19/biden-betrayed-democrats-election-2024|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=The Guardian|issn=0261-3077|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240722113540/https://www.theguardian.com/us-news/article/2024/jul/19/biden-betrayed-democrats-election-2024}}</ref> سەرەڕای داواکارییەکانی کشانەوە، بایدن چەندین جار پێداگری لەسەر ئەوە دەکرد کە وەک بەربژێر دەمێنێتەوە.<ref name="Keith">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keith|یەکەم=Tamara|دوایین٢=Shivaram|یەکەم٢=Deepa|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ='I'm in this race to the end,' Biden tells campaign staffers|ناونیشان=https://www.npr.org/2024/07/03/nx-s1-5028147/biden-presidential-race|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240703193133/https://www.npr.org/2024/07/03/nx-s1-5028147/biden-presidential-race|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=NPR}}</ref> بەڵام سەرئەنجام لە ٢١ی تەممووز، نامەیەکی واژۆکراو لە ھەژماری [[تویتەر|ئێکس]]ی بایدن بڵاو کرایەوە کە نیشانی دەدا لە بەربژێربوونی خۆی دەکشێتەوە و نووسیبووی «ئەمە بە بەرژەوەندی پارتەکەم و وڵاتە»، لە کاتێکدا ئاماژەی بەوەدا کە ھەتا کۆتاییی خولەکەی بەردەوام دەبێت و پۆستی سەرۆک کۆماری پێدەمێنێت.<ref name="BidenKamala">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shear|یەکەم=Michael D.|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Live Updates: Biden Drops Out of Presidential Race, Endorses Harris|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2024/07/21/us/trump-biden-election|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=The New York Times|issn=0362-4331|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240721180115/https://www.nytimes.com/live/2024/07/21/us/trump-biden-election}}</ref> بایدن لە دوای [[لیندۆن بی جۆنسۆن]]، لە ساڵی ١٩٦٨ەوە یەکەم سەرۆک کۆمار بووە کە لە ھەڵبژاردنێکی نوێ کشاوەتەوە.<ref name="Klassen-2024">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Klassen|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Biden steps aside, setting in motion an unprecedented period in American politics|ناونیشان=https://theconversation.com/biden-steps-aside-setting-in-motion-an-unprecedented-period-in-american-politics-235189|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=The Conversation|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240722044605/https://theconversation.com/biden-steps-aside-setting-in-motion-an-unprecedented-period-in-american-politics-235189}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kenning|یەکەم=Chris|دوایین٢=Samuelsohn|یەکەم٢=Darren|سەردێڕ='It's unprecedented': Biden's exit is a history-making moment in the American presidency|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/22/biden-drops-out-presidential-history/74491426007/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=USA Today|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240725003155/https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/22/biden-drops-out-presidential-history/74491426007/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Withdrawal of Joe Biden from the 2024 United States presidential election}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:جۆ بایدن]] l6nitgpx23xsjtb5sk94vmr9uw1i3p9 0 267261 1697295 1534573 2026-10-30T04:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697295 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = کوردستانی بزورگ | native_name = {{lang-fa|كردستان بزرگ}} | native_name_lang = fa | settlement_type = گوند | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Iran | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = | coordinates = {{Coord|30|40|09|N|50|11|38|E|dim:1km|display=inline,title}} | coordinates_footnotes =<ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=30.669167&mlon=50.193889&zoom=15#map=15/30.6692/50.1939 |website=[[OpenStreetMap]] |title=Kordestan-e Bozorg, Behbahan County |date=27 July 2023 |access-date=27 July 2023 |lang=fa}}</ref> | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]] | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | subdivision_name2 = [[شارستانی بەھبەھان|بەھبەھان]] | subdivision_type3 = [[ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەند | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = دوودەنگە | established_title = | established_date = | founder = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use<ref>tags -->| area_footnotes = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="2016 census"/> | population_as_of = ٢٠١٦ | population_total = 2278 | population_density_km2 = auto | population_note = | population_demonym = | timezone1 = IRST | utc_offset = +٣:٣٠ | postal_code = | area_code = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | footnotes = }} '''کوردستانی بزورگ''' ({{بە فارسی|كردستان بزرگ}}) گوندێکە لە ناوچەی گوندنشینی دوودەنگە لە ناوچەی ناوەندی [[شارستانی بەھبەھان|پارێزگای بەھبەھان]]، پارێزگای [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، [[ئێران]]. == دانیشتووان == لە کاتی سەرژمێری نیشتمانی ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە ٢٢١٩ کەس بووە لە ٣٩٩ ماڵدا.<ref name="2006 census">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/06.xls|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920093911/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/06.xls|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=AMAR|بڵاوکەرەوە=The Statistical Center of Iran|پەڕە=٠٦|زمان=fa|format=Excel}}</ref> لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی گوندەکە بە ٢٢٧٨ کەس لە ٦١٥ ماڵدا پێوانە کراوە. پڕ دانیشتووترین گوند بووە لە گوندەوارەکەدا.<ref name="2016 census">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016)|ناونیشان=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_06.xlsx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021081917/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_06.xlsx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=AMAR|بڵاوکەرەوە=The Statistical Center of Iran|پەڕە=٠٦|زمان=fa|format=Excel}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 94b55xdukwjufa5dcta9dcux85ydz39 0 267262 1697296 1269161 2026-10-30T04:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1697296 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = کوردستانی بچووک | native_name = {{فارسی|کردستان کوچک}} | settlement_type = گوند | pushpin_map = Iran | mapsize = 150px | subdivision_type = [[وڵات]] | subdivision_name = {{flag|Iran}} | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|ئێران]] | subdivision_name2 = [[شارستانی بەھبەھان|بەھبەھان]] | subdivision_type3 = [[ناوچە]] | subdivision_name3 = ناوەند | subdivision_type4 = [[گوندەوار]] | subdivision_name4 = دوودانگە | leader_title = | leader_name = | established_title = | established_date = | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_as_of = ٢٠٠٦ | population_total = ٤٩٢ | population_density_km2 = auto | timezone1 = IRST | utc_offset = +٣:٣٠ | timezone_DST = IRDT | utc_offset_DST = +٤:٣٠ | coordinates = {{coord|30|40|09|N|50|12|20|E|region:IR|display=inline,title}} | elevation_m = | area_code = | website = | footnotes = }} '''کوردستانی بچووک''' یان '''کوردستانی سەروو''' ({{بە فارسی|كردستان کوچک، یان کردستان علیا}})<ref>{{GEOnet3|-3072067|Kordestan-e Kuchek}}</ref> گوندێکە لە ناوچەی گوندەواری دوودانگە، لە ناوچەی ناوەندی [[شارستانی بەھبەھان|پارێزگای بەھبەھان]]، [[پارێزگای خووزستان]]، [[ئێران]]. لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٤٩٢ کەس بووە، لە کۆی ٩١ خێزاندا.<ref>{{سەرژمێریی ٢٠٠٦ی ئێران|06}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران]] [[پۆل:گوندەکانی پارێزگای خووزستان]] ah7d8tweaqwzf4peaofnjf1t3solq98 0 267394 1697436 1666418 2026-10-30T10:46:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697436 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''سوفیان بەقال''' ({{بە عەرەبی|سفيان البقالي}}; لەدایکبووی ٧ی ژانویەی ١٩٩٦<ref name="WAprofile">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Soufiane EL BAKKALI – Athlete Profile|ناونیشان=https://www.worldathletics.org/athletes/morocco/soufiane-el-bakkali-14590424|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[World Athletics]]}}</ref>) ڕاکەرێکی مەغریبییە لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتری. خاوەنی مەدالیای زێری ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆی ٢٠٢٠ و ئۆڵۆمپیادی پاریسی ٢٠٢٤ یە. لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان، ئێل دوو میدالیای زێڕی بەدەستھێناوە، یەکەم میدالیای لە ساڵی ٢٠٢٢ و دواتر لە ساڵی ٢٠٢٣ بەدەستھێناوە. لە پاڵەوانێتی تایبەتی خۆیدا پاڵەوانی خولی ئەڵماسی ساڵی ٢٠٢٢ بوو. == پیشە == لە تەمەنی ١٨ ساڵیدا، سوفیان پلەی چوارەمی لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتری بەدەستھێنا لە پاڵەوانێتی جیھانی لاوانی ٢٠١٤ لە گۆڕەپان و مەیدان، و پاشان یەکەم یاری باڵای خۆی لە پاڵەوانێتی ئەفریقای ٢٠١٤ لە گۆڕەپان و مەیدان، پلەی دەیەمی لەم پاڵەوانێتییەدا بەدەستھێنا. ھەروەھا بەشداری لە ڕاکردنی کرۆس کانتریدا کردووە و وەک یاریزانێکی بچووک لە پاڵەوانێتی جیھانی کرۆس کانتری لە ساڵی ٢٠١٥ پلەی ١٨ی بەدەستھێناوە.<ref name="WAprofile"/> لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆدا، پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.<ref>[https://www.iaaf.org/results/diamond-league-meetings/2016/herculis-5843/men/3000-metres-steeplechase/final/result 3000 Metres Steeplechase men Herculis MONACO Monaco (Stade Louis II), MONACO 15 JUL 2016].</ref> [[پەڕگە:Soufiane_El_Bakkali_Golden_Gala_2017.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ| سوفیان ٢٠١٧، ڕۆما]] لە پاڵەوانێتی جیھانی ٢٠١٧ کە لە لەندەن بەڕێوەچوو بە ٨:١٤٫٤٩ میدالیای زیوی بەدەستھێنا. دوای دوو ساڵ لە پاڵەوانێتی جیھانی گۆڕەپان و مەیدان لە [[دەوحە|دۆحە]]، [[قەتەر]] برۆنزی بەدەستھێنا.<ref name="WAprofile"/>لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ لە پێشبڕکێی ١٥٠٠ مەتری لە چواردەھەمین کۆبوونەوەی نێودەوڵەتی مارسیلیا لە فەرەنسا سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mebtoul|یەکەم=Taha|سەردێڕ=Morocco's Soufiane El Bakkali Wins 1,500m Race in France|ئیش=Morocco world news|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2020/09/317312/moroccos-soufiane-el-bakkali-wins-1500-race-in-france|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref>سوفیان سەرکەوتنی بەدەستھێنا بۆ نوێنەرایەتیکردنی مەغریب لە ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆ ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zerbaoui|یەکەم=Josef Abdessalam|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Moroccan Athlete El Bakkali Has Sights on Gold at 2020 Olympic Games|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2020/02/294694/moroccan-athlete-el-bakkali-has-sights-on-gold-at-2020-olympic-games/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200228040909/https://www.moroccoworldnews.com/2020/02/294694/moroccan-athlete-el-bakkali-has-sights-on-gold-at-2020-olympic-games/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Morocco World News|زمان=en-US}}</ref> کە تێیدا میدالیای زێڕی لە پێشبڕکێی بە ٨:٠٨٫٩٠ بەدەستھێنا، لە پێش گیرما بە ٨:١٠٫٣٨ و بنیامین کیگن (٨:١١٫٤٥). بەم شێوەیە بووە یەکەم وەرزشوان کە لەدایکبووی کینیا نەبووە کە نازناوەکەی بەدەستھێناوە لەو کاتەوەی برۆنیلاو مالینۆڤسکی پۆڵەندی لە ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٨٠ لە مۆسکۆ ئەو کارەی کردووە، و یەکەم وەرزشکاری لەدایکبووی کینیا نەبووە و بووە خاوەنی میدالیای زێڕ لە ئۆڵۆمپیاد یان پاڵەوانێتی جیھانی لە ساڵی ١٩٨٧ەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kenya's Reign is Over: Soufiane El Bakkali Wins Olympic Men's Steeplechase in Tokyo|ناونیشان=https://www.letsrun.com/news/2021/08/kenyas-reign-is-over-soufiane-el-bakkali-wins-olympic-mens-steeplechase-in-tokyo/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[LetsRun.com]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Galadima|یەکەم=Yemi|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Top 10 African Male Athletes in 2022 - Part 2|ناونیشان=https://www.makingofchamps.com/2023/01/05/top-10-african-male-athletes-in-2022-part-2/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Making of Champions|پەڕە=٤|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230105165249/https://www.makingofchamps.com/2023/01/05/top-10-african-male-athletes-in-2022-part-2/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|url-status=dead}}</ref> لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١، سوفیان لە کۆبوونەوەی کلاسیکی کیپ کینۆ لە [[نایرۆبی]] لە کینیا سەرکەوتنی بەدەستھێنا و بە کاتژمێر ٨:٢١٫٢٠ یارییەکەی کۆتایی پێھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Toutate|یەکەم=Issam|سەردێڕ=Morocco's El Bakkali Outruns Kenyans at Home|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2021/09/344493/morocco-s-el-bakkali-outruns-kenyans-at-home|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=moroccoworldnews.com/|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Le Marocain Soufiane El Bakkali réalise un exploit au Kenya|ناونیشان=https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Le Site Info|زمان=fr-FR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210921094343/https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Soufiane_El_Bakkali_Oregon_2022.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ| سوفیان لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان٢٠٢٢]] لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە پاڵەوانێتی جیھانیی گۆڕەپان و مەیدان کە لە شاری یوجین لە ویلایەتی ئۆریگۆن بەڕێوەچوو، سوفیان بووە پاڵەوانی جیھان و میدالیای زێڕی لە ٣٠٠٠ مەتری بەدەستھێنا بە کات ٨:٢٥٫١٣ پێش لامێچا گیرما (٨:٢٦٫٠١) و کۆنسێلۆس کیپرۆتۆ (٨:٢٧٫٩٢) کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tennery|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=El Bakkali wins 3,000m steeplechase world gold|زمان=en|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/el-bakkali-wins-3000m-steeplechase-world-gold-2022-07-19/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە مانگی ئەیلوول لە یاری کۆتایی خولی ئەڵماس لە زیوریخ یەکەم جامی ئەڵماسی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Spotlight on finalists: Shelly-Ann Fraser-Pryce and Soufiane El Bakkali|ناونیشان=https://worldathletics.org/awards/news/spotlight-finalists-shelly-ann-fraser-pryce-soufiane-el-bakkali|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Athletics]]}}</ref> سوفیان بێ دۆڕان بوو و لەو وەرزەدا خێراترین کات لە جیھاندا ڕای کرد و لە خولی ئەڵماسی ڕەبات ٧:٥٨٫٢٨ خولەکی بەدەستھێنا. لە مانگی تشرینی دووەمدا، لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی باشترین وەرزشکاری پیاوی گۆڕەپان و مەیدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Finalists announced for Men's World Athlete of the Year 2022|ناونیشان=https://worldathletics.org/awards/news/mens-world-athlete-of-the-year-2022-finalists|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=[[World Athletics]]}}</ref>لە ٢٢ی ئابی ٢٠٢٣، سوفیان دووەم میدالیای زێڕی پاڵەوانێتی جیھانی گۆڕەپان و مەیدان ٢٠٢٣ بەدەستھێنا دوای ئەوەی لە پێشبڕکێی کۆتاییدا بە ٨:٠٣٫٥٣ پلەی یەکەمی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=King Congratulates Soufiane El Bakkali, 3,000m Steeplechase World Champion|ناونیشان=https://en.hespress.com/69666-king-congratulates-soufiane-el-bakkali-3000m-steeplechase-world-champion.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=HESPRESS English - Morocco News|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Erraji|یەکەم=Abdellah|سەردێڕ=Soufiane El Bakkali Wins Budapest World Athletics Championships|پەڕەکان=١|ئیش=Morocco World News|ناونیشان=https://www.moroccoworldnews.com/2023/08/357219/soufiane-el-bakkali-wins-budapest-world-athletics-championships}}</ref>لە ٧ی ئابی ٢٠٢٤، لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤|ئۆڵۆمپیادی پاریس]]، سوفیان بەرگری لە نازناوی ئۆڵۆمپیادی خۆی کرد لە پێشبڕکێی ٣٠٠٠ مەتر و بە کاتژمێر ٨:٠٦٫٠٥ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە یاری کۆتاییدا بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ پێش کینێس ڕوکسی ئەمریکی کەوت، کە لە قۆناغی زەنگدا پێشەنگی گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PARIS 2024 ATHLETICS: MOROCCO'S SOUFIANE EL BAKKALI WINS HISTORIC SECOND STRAIGHT OLYMPIC GOLD IN MEN'S 3,000M STEEPLECHASE|ناونیشان=https://olympics.com/en/news/paris-2024-athletics-morocco-soufiane-el-bakkali-wins-historic-olympic-gold-in-mens-3000m-steeplechase}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Soufiane El Bakkali}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|مەغریب}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مەدالیاوەرگرانی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٤]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:زیندووان]] f5qcyp4z23usqiymgct7mv594m5u81j 0 267805 1696888 1689591 2026-10-29T12:22:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696888 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q34467|تەنیا کوردی=بەڵێ}} '''پەپکی پەستێنراو''' یان '''سی دی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەپکی پەستێنراو (لینۆڤۆ)|ناونیشان=https://www.lenovo.com/us/en/glossary/compact-disk/?orgRef=https%253A%252F%252Fwww.google.com%252F|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Compact disc (CD) {{!}} Definition & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/technology/compact-disc|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]؛ コンパクトディスク یان シーディー) (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛ Compact Disc یان CD) کۆمپاکت دیسک کورتکراوەی (سی دی) پەپکێکی [[لەیزەر|لێزەرییە]] بەکاردەهێنرێ بۆ تۆمارکردنی [[دراوە|داتا]] و [[زانیاری]]، بۆ یەکەم جار دروستکرا بۆ هەڵگرتنی [[دەنگ]] بە [[سیگناڵی دیجیتاڵ|سیگناڵی دیجیتاڵی]]، پەپکی پەستێنراو دروستکراوە لە چینێکی [[فافۆن|ئەلەمنیۆم]] و وە ناوچە [[ئەلەمنیۆم|ئەلەمینیۆمیەکان]] ئەو ناوچەیەیە کە زانیاریەکانی لەسەر هەڵدەگیرێ، وە بۆ تۆمارکردن و هەڵگرتنی زانیاری [[لەیزەر|تیشکی لەیزەر]] بەکاردەهێنرێ کە لە بۆشاییێکی تەسک کە بە چاو نابینرێ، پەپکە پەستێنراوەکان داتا و زانیارییەکانی ناوی دەخوێنرێتەوە و دەنوسرێ لە ڕێگەی [[سی دی خوێنەر]] یان [[درایڤی پەپکی بینایی|کۆمپیوتەر]] و [[دی ڤی دی خوێنەر]] و بڵندگۆی دی ڤی دی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://study.com/academy/lesson/what-is-an-optical-drive-definition-types-function.html|سەردێڕ=Optical Drive Definition, Types & Function - Lesson |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤ |وێبگە=study.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Compact Disc Player {{!}} Encyclopedia.com|ناونیشان=https://www.encyclopedia.com/manufacturing/news-wires-white-papers-and-books/compact-disc-player|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.encyclopedia.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سی دی پلەیەر|ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/cd-player|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>، وە پەپکی پەستێنراو بۆ یەکەمین جار لەلایەن کۆمپانیای [[سۆنی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنییەوە]] بەرهەمهێنراوە. == سەرچاوەکان == <references />{{پەپکی پەستێنراو}}{{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا|ژاپۆن|دەیەی ١٩٨٠|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Compact discs}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەلکترۆنی بەکاربەر]] [[پۆل:داھێنانە ھۆڵەندییەکان]] [[پۆل:داھێنانە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:پەپکی پەستێنراو]] lu2tq8vzukzg9099axstuytveu36rkj 0 267864 1697033 1619926 2026-10-29T19:29:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697033 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=ئامینە قوتب|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٢٧|شوێنی لەدایکبوون=ئەسیوت، میسر|ڕێکەوتی مەرگ=٢٠٠٧|حیزب=ئیخوان موسلمین|ئایین=ئیسلام|ھاوسەر=کەمال سەنانیری|خزمەکان=سەید قوتب، محەممەد قوتب، حەمیدە قوتب}} '''ئامینە قوتب ئیبراھیم''' ([[١٩٢٧]] - [[٢٠٠٧]]) نووسەر و شاعیری میسری بووە، خوشکی نووسەری ئیسلامی [[سەید قوتب]] بووە و ھاوسەری کەمالەدین سەنانیری بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زواج كمال السنانيرى وأمينة قطب رحمة الله عليهما|ناونیشان=https://ar.islamway.net/article/52565/%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%B1%D9%89-%D9%88%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%87%D9%85%D8%A7|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=ar.islamway.net|زمان=ar}}</ref> == ژیان == لە ویلایەتی ئەسیوت لە میسر لەدایکبووە. لە خێزانێکی ئایینی گەورە بووە کە خاوەنی ئەخلاقی ئیسلامیبوون، و خوشکی [[سەید قوتب]] [[محەممەد قوتب|و محەممەد قوتب]] [[حەمیدە قوتب|و حەمیدە قوتبە]]. دوای مردنی باوکی ڕووی کردە [[قاھیرە]]. بۆ ماوەی چەند مانگێک لەگەڵ براکەی سەید قوتب لە زیندانی سەربازی ڕاگیرا. ھاوسەرگیری لەگەڵ کەمال سەنانیری کرد کە سزای ٢٥ ساڵ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێندرا، ئدوای پێنج ساڵ لەزیندان [[سەید قوتب]]ی ناسی و داوای لێکرد ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامینەی خوشکی بکات. دوای حەڤدە ساڵ مانەوە لەزیندان ھاوسەرگیری لەگەڵ ئامینە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رابطة أدباء الشام - الأديبة: أمينة قطب|ناونیشان=http://www.odabasham.net/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85/66428-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=www.odabasham.net|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240815175343/http://www.odabasham.net/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85/66428-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|url-status=dead}}</ref> ==شیعر== {{عەرەبی| ھل ترانا نلتقی أم أنھا کانت اللقیا علی أرض السراب؟! ثم ولَّت وتلاشی ظلُّھا واستحالت ذکریاتٍ للعذاب ھکذا یسأل قلبی کلما طالت الأیام من بعد الغیاب فإذا طیفک یرنو باسما وکأنی فی استماع للجواب أولم نمضِ علی الدرب معًا کی یعود الخیر للأرض الیباب فمضینا فی طریق شائک نتخلی فیە عن کل الرغاب ودفنَّا الشوق فی أعماقنا ومضینا فی رضاء واحتساب قد تعاھدنا علی السیر معًا ثم عاجلت مُجیبًا للذھاب حین ناداک ربٌّ منعم لحیاة فی جنان ورحاب ولقاء فی نعیم دائم بجنود اللە مرحی بالصحاب قدَّموا الأرواح والعمر فدا مستجیبین علی غیر ارتیاب فلیعُد قلبک من غفلاتە فلقاء الخلد فی تلک الرحاب أیھا الراحل عذرًا فی شکاتی فإلی طیفک أنَّات عتاب قد ترکت القلب یدمی مثقلاً تائھًا فی اللیل فی عمق الضباب وإذ أطوی وحیدًا حائرًا أقطع الدرب طویلاً فی اکتئاب فإذ اللیل خضمٌّ موحِشٌ تتلاقی فیە أمواج العذاب لم یعُد یبرق فی لیلی سنًا قد توارت کل أنوار الشھاب غیر أنی سوف أمضی مثلما کنت تلقانی فی وجە الصعاب سوف یمضی الرأس مرفوعًا فلا یرتضی ضعفًا بقول أو جواب سوف تحذونی دماء عابقات قد أنارت کل فجٍ للذھاب }} == بەرھەمەکان == # دیوان رسائل إلی شھید # دیوان مع القافلة == مردن == ئامینە قوتب نزیکەی کاتژمێر پێنجی ئێوارەی ڕۆژی یەکشەممە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ لە ماڵەکەی خۆی لە شاری ھەرەم کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئامینە قوتب|ناونیشان=https://myades.com/Articles/DataFiles/Others/50159.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=الشاعرة أمينة قطب|ناونیشان=https://palestine.paldf.net/start-news/2021/5/6/-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=palestine.paldf.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240815175343/https://palestine.paldf.net/start-news/2021/5/6/-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|3=شیعر|4=ژن|5=ژیاننامە|شیعر|ژن|ژیاننامە|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]] 0mamql3gc0dstlkcdegadycr1vdkvdv 0 268104 1697015 1696768 2026-10-29T17:08:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1697015 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Gojira_1954_poster_3.jpg|وێنۆک| [[گادزێلا|گادزیلا]] نموونەیەکی ناسراوی کایجویە.]] '''کایجو''' وشەیەکی [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنییە]] بە واتای "بوونەوەرێکی سەیر" دێت. لە زمانی ئینگلیزیدا بە واتای " "Monster" یان بەمانای "giant Monster" دێت، ھەروەھا لە زمانی کوردی دا بە مانای "دڕندە یان ئەھریمەن" دێت، ک بوونەوەرانەی قەبارەیەکی گەورەیان ھەیە کە لە [[فیلم|فیلمەکانی]] [[ئاسیا|ئاسیادا]] دەبینرێن. زۆرێک لە فیلمەکانی کایجو لە [[ژاپۆن]] دروست دەکرێن. جۆرێکە لە کات بەسەربردنی تۆکوساتسۆ. فیلەکەپێی دەوترێت کانی کایجو بەزۆری ئەھریمەنێک نیشان دڕندەیەکێ ڕش دەکاتە سەر شارێکی گەورەی ژاپۆن یان شەڕ لەگەڵ دڕندەکانی تر دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Kaiju}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ژاپۆن|فیلم|خەیاڵی زانستی}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:فیلمە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی فیلم]] [[پۆل:جۆرەکانی فەنتازیا]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی ترسناک]] [[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]] [[پۆل:چاندی ژاپۆنی]] pd7ltzg6r1df2l05d11dyvtk27991pt 1 268211 1697437 1325058 2026-10-30T10:47:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697437 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوفیان بەقال]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1288403 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210921094343/https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/ بۆ https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٤، ٢١ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوفیان بەقال]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325057 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210921094343/https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/ بۆ https://www.lesiteinfo.com/sport/le-marocain-soufiane-el-bakkali-realise-un-exploit-au-kenya/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٥٣، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سوفیان بەقال]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697436 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230105165249/https://www.makingofchamps.com/2023/01/05/top-10-african-male-athletes-in-2022-part-2/ بۆ https://www.makingofchamps.com/2023/01/05/top-10-african-male-athletes-in-2022-part-2/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٤٧، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 37z2zsqtklao0llbf45c2lz4zf5jah2 0 270258 1697114 1696715 2026-10-29T20:17:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697114 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تایلەندی''' ({{بە ئینگلیزی|Thai Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تایلەندی دەنووسرێت، ویکیپیدیای تایلەندی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|th|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تایلەندی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Thai Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئینتەرنێت|زمان|تایلەند}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{تایلەند-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] sgu7859rluvqvd9l6v4xscnriktlaoh 0 270262 1697110 1696719 2026-10-29T20:15:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697110 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای دانیمارکی''' ({{بە ئینگلیزی|Danish Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی دانیمارکی دەنووسرێت، ویکیپیدیای دانیمارکی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|da|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای دانیمارکی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Danish Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو موڵکانەی ئینتەرنێت کە لە ساڵی ٢٠٠٢ەوە دامەزراون]] 6j08a2rtac8ti9yt70mk2sy49gob045 0 270274 1697119 1696710 2026-10-29T20:18:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697119 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بیلاڕووسی''' ({{بە ئینگلیزی|Belarusian Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بیلاڕووسی دەنووسرێت، ویکیپیدیای بیلاڕووسی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|be|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بیلاڕووسی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Belarusian Wikipedias}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] l36xintzxoejbqqnbhybyz2v782uoag 0 270278 1697112 1696717 2026-10-29T20:16:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697112 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تێلوگو''' ({{بە ئینگلیزی|Telugu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تێلوگو دەنووسرێت، ویکیپیدیای تێلوگو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|te|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تێلوگو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Telugu Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 8lzuf6kg6h33pl9xtz9xrdfqge0spbm 0 270285 1697111 1696718 2026-10-29T20:16:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697111 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای جاوایی''' ({{بە ئینگلیزی|Javanese Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی جاوایی دەنووسرێت، ویکیپیدیای جاوایی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|jv|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای جاوایی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Javanese Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] k9ln3f9v7v10ly26k02vcvbww24lko3 0 270286 1697123 1696706 2026-10-29T20:20:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697123 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای برێتۆنی''' ({{بە ئینگلیزی|Breton Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بریتۆنی دەنووسرێت، ویکیپیدیای بریتۆنی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|br|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بریتۆنی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Breton Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] 8md316hvzf64532krzx4kaujj6m8gj5 0 270287 1697108 1696721 2026-10-29T20:15:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697108 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای زوولوو''' ({{بە ئینگلیزی|Zulu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی زولو دەنووسرێت، ویکیپیدیای زولو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|zu|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای زولو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زمان}} {{زمان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Zulu Wikipedia}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] ocrh92sgd4st7k30zm3bk2cjppxe62d 0 270290 1697117 1696712 2026-10-29T20:18:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697117 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تەتەری''' ({{بە ئینگلیزی|Tatar Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تەتەری دەنووسرێت، ویکیپیدیای تەتەری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|tt|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تەتەری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Tatar Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ڕووسیا}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} crgg7qsnjnsrbreaxqvdf6ldwpe0ajz 0 270311 1697104 1696725 2026-10-29T20:13:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697104 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سانسکریت''' ({{بە ئینگلیزی|Sanskrit Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سانسکریت دەنووسرێت، ویکیپیدیای سانسکریت وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|sa|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سانسکریت ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Sanskrit Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ھیندستان}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] dd27m5c8wgwgtd8c3hbmhdqa0mtiajx 0 270312 1697105 1696724 2026-10-29T20:14:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697105 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سانتالی''' ({{بە ئینگلیزی|Santali Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سانتالی دەنووسرێت، ویکیپیدیای سانتالی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|sat|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سانتالی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Santali Wikipedia}} {{شریتی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] jg1n392mq2ktjscr54pgdhkmkf8xcih 0 270313 1697122 1696707 2026-10-29T20:19:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697122 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای بۆجپوری''' ({{بە ئینگلیزی|Bhojpuri Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی بۆجپوری دەنووسرێت، ویکیپیدیای بۆجپوری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|bho|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای بۆجپوری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|ھیندستان|چاند}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] nlzjgqe1uawntbxcd9h6o1bnwfowmak 0 270316 1697116 1696713 2026-10-29T20:17:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697116 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای تاتاری کریمی''' ({{بە ئینگلیزی|Crimean Tatar Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تاتاری کریمی دەنووسرێت، ویکیپیدیای تاتاری کریمی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|crh|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تاتاری کریمی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Crimean Tatar Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئوکراینا|زمان|تورکیا|ڕووسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئوکراینا-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} 3tqjoxdkrf4j5vul4p94ywrgjtswxdp 0 270319 1697106 1696723 2026-10-29T20:14:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697106 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سامی باکووری''' ({{بە ئینگلیزی|Northern Sámi Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سامی باکووری دەنووسرێت، ویکیپیدیای سامی باکووری وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|se|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سامی باکووری ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Sami Wikipedia}} {{شریتی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان|زانستی کۆمپیوتەر}} [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] cds8faqght6dawqilrs2x92dw1nt232 0 270322 1697113 1696716 2026-10-29T20:16:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697113 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای توولوو''' ({{بە ئینگلیزی|Tulu Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی تولو دەنووسرێت، ویکیپیدیای تولو وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|tcy|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای تولو ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Tulu Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ھیندستان|دەیەی ٢٠١٠|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} 5o2wt4cfrt1mz0jmi9f5bcrqfz4vpda 0 270324 1697107 1696722 2026-10-29T20:14:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697107 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''ویکیپیدیای سامۆگیتی''' ({{بە ئینگلیزی|Samogitian Wikipedia}})یەکێکە لە وەشانەکانی [[ویکیپیدیا]] کە بە زمانی سامۆگیتی دەنووسرێت، ویکیپیدیای سامۆگیتی وەک ویکیپیدیایەکانی تر ئینسایکڵۆپیدیایەکی ئازادە و ھەمووان دەتوانن دەستکاری پەڕەکان بکەن بێجگە لە چەند پەڕەیەک کە تەنیا بەکارھێنەرە خاوەن ھەژمارەکان دەتوانن دەستکاری بکەن. ھەر ئێستا '''{{NUMBEROF|ARTICLES|bat-smg|N}}''' وتار لە ویکیپیدیای سامۆگیتی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئابی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Samogitian Wikipedia}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|زمان}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:ویکیپیدیاکان بەپێی زمان]] 0hcu0bnmj6xyicd590tbidw6zswbpdj 0 270987 1697311 1667193 2026-10-30T05:46:51Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697311 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شازدە ئاوات''' ({{بە ئینگلیزی|16 Wishes}}) فیلمێکی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٠. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] بەردەست نییە. لە ڕێکەوتی (٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٠ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|16 Wishes}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ھەرزەکان لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە گەنجانەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە کەنەدییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] d186cj4166xfmfz001mphdnqpe8d2mj 0 271015 1697229 1534508 2026-10-30T01:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1697229 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کودەتا سەربازییە وا وتراوەکەی تورکیا ١٩٩٣'''، کودەتایەک بوو کە گوایە لەلایەن توخمەکانی [[سوپای تورکیا]]وە بە ڕێگەی شاراوە ڕێکخرابوو ئەنجامدرا. ھەرچەندە سەرەتای نەوەدەکان قۆناغێکی توندوتیژی توند بوو لە [[تورکیا]] بەھۆی ململانێی تورکیا و کوردەوە، بەڵام ساڵی ١٩٩٣ زنجیرەیەک کوژرانی گوماناوی بەخۆیەوە بینی – وەک سەرۆک [[تورگوت ئۆزال]]، ھەروەھا کوژرانی ژمارەیەک کەسایەتی سەربازیی پێشەنگ کە پشتیوانی ئاشتییەکەی بوون و ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لێکۆڵینەوەیان لە سووپای تورکیا کرد. بەتایبەتی لە چوارچێوەی دادگاییکردنەکانی ئەرگەنەکۆن لە ساڵی ٢٠٠٨ بەدواوە و لێکۆڵینەوە و لێکۆڵینەوەکانی پەیوەندیدار بە «دەوڵەتی قووڵ»ی تورکیا سەبارەت بە مردنی گوماناوی لەم ماوەیەدا، چەندین جار داوای «کودەتای نھێنی» کراوە بە ئامانجی ڕێگریکردن لە یەکلاییکردنەوەی ئاشتی (و پاراستنی نھێنی پەیوەندییەکانی نێوان سوپای تورکیا و دەزگای ھەواڵگری لەوانەش ڕێکخراوی ھەواڵگری جەندرمە و ئۆپەراسیۆنەکانی دژە [[گەریلا]]، ھێزە کوردییەکان لەوانەش [[حیزبوڵڵای کورد (تورکیا)|حیزبووڵڵای کوردی]]، و مافیاکانی تورکیا). فیکری ساغلەر، ئەندامی پێشووی ئەو لیژنەیە پەرلەمانییەی کە بەدواداچوون بۆ ئابڕووچوونی سووسوورلووکی دەکرد کە سەرەتا دەستیکرد بە گرینگیدان بە دەوڵەتی قووڵی تورکیا، یەکێک بوو لەو کەسانەی کە بانگەشەی لەو شێوەیەی کرد و بە «کودەتای سەربازی نھێنی» ناوی برد. سێمدین ساقیق، سەرکردەی پێشووی پارتی کرێکارانی کوردستان ([[پەکەکە]])، گرووپێکی پەیوەندیدار بە ئەرگەنەکۆن بە ناوی گرووپی چالاکیی ڕۆژھەڵاتی بە بەرپرس لە چەندین تیرۆر لەوانە تیرۆرکردنی فەرماندەی گشتی جەندرمەی تورکیا، ئەشرەف بیتلیس (١٧ی شوبات) وەسف دەکات)، و سەرۆک تورگوت ئۆزال (١٧ی نیسان)، ژەنەڕاڵ بەھتیار ئایدین (٢٢ی تشرینی یەکەم)، و جەنەڕاڵ مەیجرەکەی پێشوو سێم ئەرجەفەر (٤ی تشرینی دووەم). جگە لە تیرۆرکردنی کەسایەتییە سەرەکییەکانی پشتیوانی لە پرۆسەی ئاشتی، چەندین کۆمەڵکوژی ڕوویانداوە، کە گوایە بەشێکە لە «ستراتیژیی گرژی». لە نێو ئەو کۆمەڵکوژییانەدا، بۆسەی پەکەکە لە ٢٤ی ئایاری ١٩٩٣، کۆمەڵکوژی سیواس، کۆمەڵکوژیی باسباگلار لە سەرەتای مانگی تەممووزدا.<ref>https://web.archive.org/web/20180522041235/http://www.sundayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=37B7FF35580EB1812D48824AD9E7C5FB?newsId=242005&columnistId=0</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200831195607/https://www.dunyabulteni.net/arsiv/jitemin-dogu-calisma-grubu-desifre-edildi-h64876.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200831052232/http://www.todayszaman.com/news-297273-secret-witness-reveals-identity-shady-ties-between-pkk-and-ergenekon.html</ref><ref>http://www.todayszaman.com/news-282185-ex-pkk-commander-sakik-blames-military-junta-for-deaths-of-33-soldiers.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029200602/http://www.todayszaman.com/news-282185-ex-pkk-commander-sakik-blames-military-junta-for-deaths-of-33-soldiers.html |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|تورکیا|کوردستان|مەرگ|دەیەی ١٩٩٠|مێژوو|سیاسەت|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} gjlriskyipv4is951yru8kawj36uzfe 0 271424 1697059 1444917 2026-10-29T19:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1697059 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Psyche_revived_by_cupid's_kiss,_Paris_2_October_2011_002.jpg|وێنۆک| ''سایکێ بە ماچی کیوپید زیندوو بووەوە،'' لەلایەن ئەنتۆنیۆ کانۆڤا، ١٧٨٧، [[لووڤر]]]] '''کلاسیزمی نوێ''' یان '''نیوکلاسیکیزم'''، وەک بزووتنەوەیەکی کلتووری ڕۆژاوایی لە ھونەری ڕازاندنەوە و [[ھونەری سۆمایی|بینراوەکان]]، [[وێژە|ئەدەب]]، [[شانۆ]]، [[مۆسیقا]] و [[نژیاروانی|تەلارسازیدا]] سەریھەڵدا، کە کاریگەری ھونەر و کلتوری [[سەردەمی دێرین|دێرینی کلاسیکی]] لەسەر بووە. نیوکلاسیکیزم لە [[ڕۆما]] سەریھەڵدا کە زۆرتر بەھۆی نووسینەکانی یۆھان واکیم وینکلمانەوە بوو، لە کاتی دۆزینەوەی پۆمپای و ھێرکۆلینیۆم.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stevenson|یەکەم=Angus|ناونیشان={{Google books|id=anecAQAAQBAJ|plainurl=y|پەڕە=١١٨٩}}|سەردێڕ=Oxford Dictionary of English|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=OUP Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٧١١٢-٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kohle|یەکەم=Hubertu.|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The road from Rome to Paris. The birth of a modern Neoclassicism|ناونیشان=https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/artdok/978/|بڵاوکەرەوە=Jacques Louis David. New perspectives}}</ref> بزووتنەوەی سەرەکی کلاسیزمی نوێ ھاوکات بوو لەگەڵ [[سەردەمی ڕووناکبیری|سەردەمی ڕۆشنگەری]] سەدەی ھەژدە، و تا سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم بەردەوام بوو، لە کۆتاییدا کێبڕکێی لەگەڵ [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسیزمدا]] کرد. لە بواری تەلارسازیدا، ئەو شێوازە بە درێژایی سەدەی نۆزدەھەم و بیستەم و تا سەدەی ٢١یەم بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Neoclassical architecture {{!}} Definition, Characteristics, Examples, & Facts {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/art/Neoclassical-architecture|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Classical / Classical Revival / Neo-Classical: an architectural style guide|ناونیشان=https://www.architecture.com/knowledge-and-resources/knowledge-landing-page/classical-classical-revival-neo-classical|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.architecture.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Celac|یەکەم=Mariana|سەردێڕ=Bucharest Architecture – an annotated guide|دوایین٢=Carabela|یەکەم٢=Octavian|دوایین٣=Marcu-Lapadat|یەکەم٣=Marius|بڵاوکەرەوە=Order of Architects of Romania|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٩٧٣-٠-٢٣٨٨٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Clark|یەکەم=Kenneth|سەردێڕ=The Romantic Rebellion: Romantic versus Classic Art|ناونیشان=https://archive.org/details/romanticrebellio0000clar_m2o6|بڵاوکەرەوە=Omega|ساڵ=١٩٧٦|ژپنک=٠-٨٦٠٠٧-٧١٨-٧|بەستەری نووسەر=Kenneth Clark}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=de Martin|یەکەم=Henry|سەردێڕ=Le Style Louis XVI|بڵاوکەرەوە=Flammarion|ساڵ=١٩٢٥|زمان=fr}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fortenberry|یەکەم=Diane|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YsxDswEACAAJ|سەردێڕ=The Art Museum|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Phaidon Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٤٨-٧٥٠٢-٦|edition=Revised|شوێن=London|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210423220204/https://books.google.com/books?id=YsxDswEACAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gontar|یەکەم=Cybele|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Neoclassicism|ناونیشان=http://www.metmuseum.org/toah/hd/neoc_1/hd_neoc_1.htm|بڵاوکەرەوە=The Metropolitan Museum of Art|شوێن=New York}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodge|یەکەم=Susie|سەردێڕ=The Short Story of Architecture|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Laurence King Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٦٢٧-٣٧٠-٣|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hopkins|یەکەم=Owen|سەردێڕ=Architectural Styles: A Visual Guide|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Laurence King|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٦٧-١٦٣-٥|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Honour|یەکەم=Hugh|سەردێڕ=Neo-classicism. Style and Civilisation|بڵاوکەرەوە=Penguin|ساڵ=١٩٦٨|بەستەری نووسەر=Hugh Honour}}. Reprinted 1977. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hunt|یەکەم=Lynn|سەردێڕ=From the Royal to the Republican Body: Incorporating the Political in Seventeenth- and Eighteenth-Century France|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٨٠٧-٠|editor-last=Melzer|editor-first=Sara E.|chapter=Freedom of Dress in Revolutionary France|editor-last2=Norberg|editor-first2=Kathryn}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Architecture The Whole Story|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Thames & Hudson|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٠٠-٢٩١٤٨-١|editor-last=Jones|editor-first=Denna|زمان=en}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lăzărescu|یەکەم=Cezar|سەردێڕ=Arhitectura Românească în Imagini|دوایین٢=Cristea|یەکەم٢=Gabriel|دوایین٣=Lăzărescu|یەکەم٣=Elena|بڵاوکەرەوە=Editura Meridiane|ساڵ=١٩٧٢|زمان=ro}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Novotny|یەکەم=Fritz|سەردێڕ=Painting and Sculpture in Europe, 1780–1880|edition=2nd (reprinted 1980)|بەستەری نووسەر=Fritz Novotny}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rifelj|یەکەم=Carol De Dobay|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fFdBoGMJktgC|سەردێڕ=Coiffures: Hair in Nineteenth-Century French Literature and Culture|بڵاوکەرەوە=University of Delaware Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٤١٣-٠٩٩-٧}} {{تووڵی دەروازە|ھونەرەکان|وێژە|نژیاروانی|فەلسەفە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Neoclassicism}} {{وێژە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری]] [[پۆل:کلاسیزم]] [[پۆل:سەردەمە مێژووییەکان]] h07dys5iqdt7jzq33jxui978i2fetk1 0 272057 1697314 1685873 2026-10-30T05:47:51Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697314 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''١٧ دووبارە''' ({{بە ئینگلیزی|17 Again}}) فیلمێکی کۆمیدی-درامای ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٩. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٤٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ١٣٦٫٣ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (١٧ی نیسانی ٢٠٠٩) بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٢ خولەکە. == کورتەی چیرۆک == پیاوێکی ٣٧ ساڵە بە شێوەیەکی سەیر دەگەڕێتەوە بۆ تەمەنی ١٧ ساڵی و ھەوڵ دەدات ژیانی خۆی و خێزانەکەی باشتر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|17 Again}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە گەنجانەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ڕۆمانسییە ھەرزەکارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ١٩٨٩ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] 7hdewi5qpsqaihmp3drnp28jqaa5q1o 0 272118 1696996 1534245 2026-10-29T16:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1696996 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Timoun_Syèj_(Creole).jpg|وێنۆک]] '''کریۆلی ھایتی''' ({{بە ئینگلیزی|Haitian Creole}}) زمانێکی کریۆلەیە کە لە ھایتی بەکاردێت و لەلایەن زۆربەی دانیشتووانی وڵاتەوە قسەی پێدەکرێت. ئەم زمانە لەسەر بنەمای فەڕەنسی دروست بووە و یەکێکە لە زمانە فەرمییەکانی ھایتی لەگەڵ فەڕەنسی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Haitian creole language}} {{تووڵی دەروازە|زمان|فەڕەنسا}} {{زمان-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:زمانەکانی کۆستاریکا]] [[پۆل:زمانەکانی ھایتی]] [[پۆل:زمانەکانی بەھاما]] [[پۆل:زمانەکانی کۆماری دۆمینیکان]] [[پۆل:زمانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار]] hvs12sj1x7mgfzfhxsuwv7lge2m5w3f 0 273275 1697327 1667891 2026-10-30T05:51:44Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697327 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''٢٠٬٠٠٠ فرسەخ بە ژێر دەریادا''' ({{بە ئینگلیزی|20,000 Leagues Under the Sea}}) زنجیرە فیلمێکی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٧. زنجیرە فیلمەکە لە ڕێکەوتی (١١ی ئایاری ١٩٩٧) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی زنجیرە فیلمەکە ١٧٨ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٧]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە ئوسترالییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی لە دەرھێنانی ڕۆد ھاردی]] [[پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان]] eqo6zm9n5dvf2ydqf9bjbgys8df3lc3 0 275067 1697077 1534364 2026-10-29T19:40:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1697077 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کلکدارەکەی سۆزین''' کۆتا ئەڵقەی چوار بەشییە لە [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەی تەلەڤیزیۆن]]ی [[زنجیرەی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشنی]] ئەمریکی ''[[ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]]'' کە لەلایەن [[مایکڵ دانتێ دیمارتینۆ]] و [[برایان کۆنێتزکۆ]] دروست کراوە. ئەڵقەکە شانبەشان لەلایەن [[ئاڕۆن ئەھاز]] نووسراوە و لەلایەن ئیتان سپۆڵدینگ، [[گیانکارلۆ ڤۆلپێ]] و خواکیم دۆس سانتۆس دەرھێنراوە. ھەرچەندە ئەڵقەکە بەسەر چوار ئەڵقەی تردا دابەشکراوە، بەڵام لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٠٨ وەک فیلمێکی دوو کاتژمێریی چوار بەشی پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی ئەڵقەکانی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا}} {{تد|تەلەڤیزیۆن|کارتۆن|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئاڤاتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا]] 4rip41i1di4w5evommlqer9shlq9njt 0 275145 1697219 1534489 2026-10-30T01:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1697219 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''''کوای''''' [[کورتەفیلم|کورتە]] [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمێکی بەڵگەنامەیی]] بەریتانییە لە ساڵی ٢٠١٥ کە لەلایەن [[کریستۆفەر نۆلان|کریستوفر نۆلان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://birthmoviesdeath.com/2015/07/27/christopher-nolans-next-film-is-quay-in-35mm/|سەردێڕ=Christopher Nolan’s Next Film Is QUAY In 35mm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151222234040/http://birthmoviesdeath.com/2015/07/27/christopher-nolans-next-film-is-quay-in-35mm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> ئاواز و وێنەگرتن و مۆنتاژ و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی فۆ کراوە. یلمەکە لە ١٩ی ئابی ٢٠١٥ لە شانۆی فیلمی فۆڕم لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]] بۆ یەکەمجار نمایشکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|دەیەی ٢٠١٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٥]] oogarq568zvu1v2xp4wfmsl9xwr4qko 0 275645 1697316 1667864 2026-10-30T05:49:04Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697316 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''١٨٨٣''' ({{بە ئینگلیزی|1883}}) [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی]] درامای مێژوویی ڕۆژاواییی ئەمریکییە. یەکەم ئەڵقەی لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢١]] [[پۆل:زنجیرەکان دەربارەی خێزان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کۆتاییی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] nexwkmdiqfnx2zut69ikp4013kpf7xc 0 276088 1697193 1534477 2026-10-29T22:40:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1697193 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} کۆمپانیای '''کوانتیک دریم''' دامەزراوەیەکی فەرەنسییە کە تایبەتە بە [[پەرەپێدەری کایەی ڤیدیۆیی|پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی یارییە ڤیدیۆیییەکان]] و بارەگای سەرەکی لە پاریسە. ئەم کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٩٧ دامەزراوە و تا ئێستا پێنج یاریی ڤیدیۆیی بەرھەم ھێناوە: «ڕۆحی کۆچەری» (١٩٩٩)، «فارنھایت» (٢٠٠٥)، «بارانی قورس» (٢٠١٠)، «لەودیو: دوو ڕۆح» (٢٠١٣) و «دیترۆیت: مرۆڤ بە» (٢٠١٨). کوانتیک دریم بە پەرەپێدانی چیرۆکی کارلێکەر ناسراوە، کە دەیڤد کەیج، دامەزرێنەری کۆمپانیاکە، ھێزی سەرەکی داھێنەرانەیەتی. لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠٢٢دا، کۆمپانیای نێت ئیز کوانتیک دریمی کڕی تاکو ببێتە یەکەم ستۆدیۆی ئەورووپی ئەم کۆمپانیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|پاریس|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Quantic Dream}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی پەرەپێدانی کایەی ڤیدیۆیی]] n2pepxwwhpzv68gm5504uycheb7vffi 0 276313 1696940 1366756 2026-10-29T13:40:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1696940 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=کریستۆف ڤاڵتز|وێنە=Christoph Waltz Viennale 2017 f (cropped).jpg|لێدوانی وێنە=ڤاڵتز لە ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{Birth date and age|df=y|1956|10|04}}|شوێنی لەدایکبوون=ڤیێنا، نەمسا|شارۆمەندێتی=نەمسا{{ھن}}ئەڵمانیا{{ھن}}ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (لە ٢٠٢٠ەوە)|پیشە=ئەکتەر|چالاکبوون=١٩٧٧–ئێستا}} '''کریستۆف ڤاڵتز''' ({{بە ئەڵمانی|[ˈkʀɪstɔf ˈvalts]}}؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦) ئەکتەرێکی نەمسایی و ئەڵمانییە. بە پلەی یەکەم لە ئەمریکا چالاکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pass-Hickhack: Christoph Waltz wird im Eilverfahren zum Österreicher - WELT |ناونیشان=https://www.welt.de/kultur/article9173105/Christoph-Waltz-wird-im-Eilverfahren-zum-Oesterreicher.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=DIE WELT |زمان=de}}</ref> بەھۆی وێناکردنی ڕۆڵی خراپەکار و پاڵپشت لە فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی، ناسنامەی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا. بەدەستھێنراوەکانی بریتین لە دوو [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئەکادیمی]]، دوو [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، دوو [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی بافتا]] و دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]]. ناساندنی ڤاڵتز وەکو ئەکتەرێکی پێشکەوتوو لە فیلمی ''[[زۆڵە بێشکۆکان]]'' ساڵی ٢٠٠٩ی [[کوێنتن تارەنتینۆ]]دا بوو، و تێیدا ڕۆڵی [[ھانز لاندا]]ی گێڕا، کە خەڵاتی ئەکادیمیای باشترین ئەکتەری پاڵپشت و خەڵاتی باشترین ئەکتەری [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]ی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Christoph Waltz in Inglourious Basterds: A masterclass in quiet menace |ناونیشان=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/news-christoph-waltz-in-inglourious-basterds-a-masterclass-in-quiet-menace-642414 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=WION |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pavido |یەکەم=Marina |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Christoph Waltz/Hans Landa - The birth of a legend {{!}} Cinema Austriaco |ناونیشان=https://cinema-austriaco.org/en/2021/07/27/christoph-waltz-hans-landa-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|نەمسا|ئەڵمانیا|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Christoph Waltz}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:نەمسایییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] 2tpc25e5l889r9d60ff308tdtuw3be1 1697145 1696940 2026-10-29T21:18:09Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697145 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=کریستۆف ڤاڵتز|وێنە=Christoph Waltz Viennale 2017 f (cropped).jpg|لێدوانی وێنە=ڤاڵتز لە ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون={{Birth date and age|df=y|1956|10|04}}|شوێنی لەدایکبوون=ڤیێنا، نەمسا|شارۆمەندێتی=نەمسا{{ھن}}ئەڵمانیا{{ھن}}ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (لە ٢٠٢٠ەوە)|پیشە=ئەکتەر|چالاکبوون=١٩٧٧–ئێستا}} '''کریستۆف ڤاڵتز''' ({{بە ئەڵمانی|[ˈkʀɪstɔf ˈvalts]}}؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦) ئەکتەرێکی نەمسایی و ئەڵمانییە. بە پلەی یەکەم لە ئەمریکا چالاکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pass-Hickhack: Christoph Waltz wird im Eilverfahren zum Österreicher - WELT |ناونیشان=https://www.welt.de/kultur/article9173105/Christoph-Waltz-wird-im-Eilverfahren-zum-Oesterreicher.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=DIE WELT |زمان=de}}</ref> بەھۆی وێناکردنی ڕۆڵی خراپەکار و پاڵپشت لە فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی، ناسنامەی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا. بەدەستھێنراوەکانی بریتین لە دوو [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئەکادیمی]]، دوو [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]، دوو [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی|خەڵاتی بافتا]] و دوو [[خەڵاتی ڕێکخراوی ئەکتەرەکانی شاشە]]. ناساندنی ڤاڵتز وەکو ئەکتەرێکی پێشکەوتوو لە فیلمی ''[[زۆڵە بێشکۆکان]]'' ساڵی ٢٠٠٩ی [[کوێنتن تارەنتینۆ]]دا بوو، و تێیدا ڕۆڵی [[ھانز لاندا]]ی گێڕا، کە خەڵاتی ئەکادیمیای باشترین ئەکتەری پاڵپشت و خەڵاتی باشترین ئەکتەری [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]ی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Christoph Waltz in Inglourious Basterds: A masterclass in quiet menace |ناونیشان=https://www.wionews.com/entertainment/hollywood/news-christoph-waltz-in-inglourious-basterds-a-masterclass-in-quiet-menace-642414 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=WION |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pavido |یەکەم=Marina |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Christoph Waltz/Hans Landa - The birth of a legend {{!}} Cinema Austriaco |ناونیشان=https://cinema-austriaco.org/en/2021/07/27/christoph-waltz-hans-landa-the-birth-of-a-legend/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|نەمسا|ئەڵمانیا|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Christoph Waltz}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:نەمسایییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی فێستیڤاڵی فیلمی کان بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] hvyitkzpikckruewtm0e5lqippgu7hi 0 276672 1697372 1477964 2026-10-30T07:40:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلەستین-کۆلکە، ئیسرائیل-کۆلکە) 1697372 wikitext text/x-wiki {{Databox}} لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤، [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل]]، [[یەحیا سینوار]]، سەرۆکی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]]یان لەدوای تێکھەڵچوونێکی بەڕێکەوت لە شاری [[ڕەفەح]] لە باشووری [[کەرتی غەززە]] کوشت. سینوار یەکێک لە کەسە داواکراوەکانی ئیسرائیل لەدوای [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ھێرشی ٧ی تشرینی یەکەم]] بوو. ئەندامانی [[یەکەی بیسلەماخ|یەکەی ٨٢٨ی بیسلەماخ]] چالاکییەکیان بە گوماناوی زانی و فەرمانی پێکدادانیان پێدرا. کاتێک فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکەیان سێ چەکداری بینی کە باڵەخانەیەک بەجێدەھێڵن، سەربازە ئیسرائیلییەکان تەقەیان لێکردن، بەڵام نەیانزانی سینواریان لەناودایە. چەکدارە فەلەستینییەکان بڵاو بوونەوە و سینوار بە تەنیا چووە ناو بینایەکی نزیکەوە. لە ئەنجامدا تێکھەڵچوونێک ڕوویدا و سەربازێکی ئیسرائیلی بە سەختی بریندار بوو. تانکێکی ھێزەکانی ئیسرائیل تەقەی لە شوێنەکەی سینوار کرد و سەربازەکان پێشڕەوییان کردە ناو باڵەخانەکە، بەڵام دوای ئەوەی سینوار بەسەریاندا نارنجۆکی فڕێدا کشانەوە. دواتر سینوار سەری تەقەی لێکرا بەڵام یەکسەر گیانی لەدەست نەدا. پاشان ھێزە ئیسرائیلییەکان فڕۆکە بێفڕۆکەوانێکیان ناردە ژوورەوە و سینواریان بە برینداری دۆزییەوە، بەڵام ھەتا ئەو کاتەش ناسنامەکەیان نەزانیبوو. دوای ئەوەی جارێکی تر چوونە ژوورەوە، تەرمەکەی یەحیا سینواریان لەناو بینایەکی وێرانکراودا دۆزییەوە کە جلوبەرگی سەربازیی لەبەردا بوو و گواستیانەوە بۆ ئیسرائیل. ناسنامەکەی لە ڕێگەی بەڵگەنامەکانی پزیشکیی ددان و پشکنینی دی ئێن ئەی ناسێندرا و دوای ماوەیەکی کورت مردنەکەی لەلایەن بەرپرسانی ئیسرائیلەوە پشتڕاست کرایەوە. ھەروەھا دواتر حەماس دانی بە کوژرانی سینوار دانا. [[بێنیامین نێتانیاھو]]، [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل]] ڕای گەیاند کە مردنی سینوار سەرەتای سەردەمێکی نوێیە بەبێ حوکمڕانیی حەماس بەسەر غەززەدا، ئەو داوای لە خەڵکی غەززە کرد کە دەرفەتی ڕزگاربوون لە ستەمکارییەکانی بەکاربھێنن و ئاماژەی بەوەشکرد ئەوانەی بارمتەکانیان گرتووە ئەگەر خۆیان ڕادەست بکەن و بارمتەکان ئازاد بکەن لە ئاسایشدا دەبن.<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Berman|یەکەم=Lazar|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=PM after Sinwar killing: Those holding hostages will be spared if they lay down arms, release them|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/pm-after-sinwar-killing-those-holding-hostages-will-be-spared-if-they-lay-down-arms-release-them/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Times of Israel}}</ref> [[جۆ بایدن]]، [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕای گەیاند کە «ئەمە ڕۆژێکی باشە بۆ ئیسرائیل، بۆ ئەمریکا و بۆ جیھان»، ئەو مردنی سینواری لەگەڵ کوشتنی [[ئوسامە بن لادن]] بەراورد کرد و جەختی کردەوە کە دەرفەتێک بۆ «ڕۆژێکی دوای ئەو» لە غەززە بەبێ حەماس دەڕەخسێنێت.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2024/10/17/statement-from-president-joe-biden-on-the-death-of-yahya-sinwar/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241121193928/https://www.whitehouse.gov/briefing-room/statements-releases/2024/10/17/statement-from-president-joe-biden-on-the-death-of-yahya-sinwar/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Magid|یەکەم=Jacob|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Hailing Sinwar's killing, Biden says he posed 'insurmountable' obstacle to political settlement, which must now be pursued|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hailing-sinwars-killing-biden-says-he-posed-insurmountable-obstacle-to-political-settlement-which-must-now-be-pursued/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=The Times of Israel}}</ref> ھەروەھا دواتر حەماس کوژرانی سینواری پشتڕاست کردەوە.<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Uras |یەکەم=Umut |دوایین٢=Gadzo |یەکەم٢=Mersiha |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/18/live-israel-says-hamas-chief-yahya-sinwar-killed-war-on-gaza-to-continue|سەردێڕ=Updates: At least 33 killed in Israeli strike on Gaza’s Jabalia |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en |وتەگێڕانەوە=Hamas chief Yahya Sinwar was killed by Israeli forces, Khalil Hayya, head of Hamas in Gaza, has confirmed.}}</ref> [[پەڕگە:Yahya Sinwar. October 16, 2024.webm|وێنۆک|ڤیدیۆیەک کە لەلایەن درۆنێکی ئیسرائیلییەوە گیراوە، یەحیا سینوار پێش مردنی بە برینداری نیشان دەدات کە لەسەر مۆبڵێک دانیشتووە، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤.]] [[پەڕگە:IDF chief and Shin Bet head visiting the site of Yahya Sinwar Sinwar’s killing, October 2024. X.jpg|وێنۆک|[[ھێرسی ھەلیڤی]]، [[سەرۆکی ئەرکانی گشتی (ئیسرائیل)|سەرۆکی ئەرکانی گشتی]] (ڕاست) و [[ڕۆنێن بار]]، سەرۆکی [[شاباک]] (چەپ) لەکاتی سەردانی شوێنی کوژرانی یەحیا سینوار لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Killing of Yahya Sinwar}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|فەلەستین|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین|دەیەی ٢٠٢٠}} {{فەلەستین-کۆلکە}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:مردن لە کەرتی غەززە]] [[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]] c5seu6wfnts4tqs10ekxdwnbvuwwmcy 0 276696 1697161 1547850 2026-10-29T22:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1697161 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کلۆرۆفلۆرۆکاربۆن''' (CFCs) و '''ھایدرۆکلۆرۆفلۆرۆکاربۆن''' (HCFCs) [[ھایدرۆکاربۆن]]ی تەواو یان بەشێک ھالۆجینکراون کە [[کاربۆن]] (C)، [[ھایدرۆجین]] (H)، [[کلۆر]] (Cl)، و [[فلۆر]] (F)یان تێدایە، کە وەک بەرھەمی فڕۆکی [[میتان]]، ئیسان و پرۆپان بەرھەم دەھێنرێن. نموونەی باوترین دایکلۆرۆدایفلۆرۆمیسانە (R-12). R-12 ھەروەھا بە فریۆن ناسراوە و وەک ساردکەرەوە بەکارھێنراوە. زۆرێک لە CFCs بە بەرفراوانی بەکارھێنراون وەک ساردکەرەوە، پاڵنەر (لە بەکارھێنانی ئەیرۆسۆڵدا)، سیستەمەکانی داپڵۆسینی ئاگری گازی، و چارەسەرەکان. لە ئەنجامی بەشداریکردنی CFCs لە کەمبوونەوەی چینی ئۆزۆن لە [[بەرگەھەوا]]ی سەرەوە، بەرھەمھێنانی ئەم پێکھاتانە لەژێر پرۆتۆکۆلی مۆنتریاڵدا وەستێنراوە، و جێگەیان گیراوەتەوە بە بەرھەمی تر وەک ھایدرۆفلۆرۆکاربۆن (HFCs) و ھایدرۆفلۆرۆئۆلیفین (HFOs)<ref name="WhiteHouse">{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Climate Change | وێبگە=The White House | ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠٢١| ناونیشان=https://obamawhitehouse.archives.gov/energy/climate-change | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210319062556/https://obamawhitehouse.archives.gov/energy/climate-change | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢١| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو | ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> لەوانە R-410A, R-134a و R-1234yf.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Mironov |یەکەم١= O. G. |سەردێڕ= Hydrocarbon pollution of the sea and its influence on marine organisms | journal = Helgoländer Wissenschaftliche Meeresuntersuchungen |بەرگ= ١٧| issue = 1–4 |پەڕەکان= ٣٣٥–٣٣٩|ساڵ= ١٩٦٨| doi = 10.1007/BF01611234 |bibcode = 1968HWM....17..335M | doi-access = free}}</ref><ref name="Darby">{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین=Darby | یەکەم=Megan | سەردێڕ=Ozone layer treaty could tackle super polluting HFCs | وێبگە=rtcc.org | ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٤| ناونیشان=http://www.rtcc.org/2014/07/15/ozone-layer-treaty-could-tackle-super-polluting-hfcs/ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140819125632/http://www.rtcc.org/2014/07/15/ozone-layer-treaty-could-tackle-super-polluting-hfcs/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٤| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Hydrofluoroolefins |ناونیشان=https://www.gab-neumann.com/applications/$/Hydrofluoroolefins/201 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=GAB Neumann GmbH |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231002060516/https://www.gab-neumann.com/applications/$/Hydrofluoroolefins/201 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێکھاتە، تایبەتمەندی و بەرھەمھێنان == وەک لە [[ئەلکان]]ە سادەترەکان، کاربۆن لە CFCs بۆند دەکات لەگەڵ ھاوتایی [[چوارڕوو|تیتراھیدراڵ]]. لەبەر ئەوەی گەردیلەکانی فلۆرین و کلۆرین زۆر جیاوازن لە قەبارە و باری کاریگەری ھایدرۆجین و لە یەکتری، CFCیەکانی بەرھەمھاتوو لە میسان لادەدەن لە ھاوتایی تەواوی تیتراھیدراڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|doi=10.1002/14356007.a11_349 |chapter=Fluorine Compounds, Organic |سەردێڕ=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |ڕێکەوت=٢٠٠٠|دوایین١=Siegemund |یەکەم١=Günter |دوایین٢=Schwertfeger |یەکەم٢=Werner |دوایین٣=Feiring |یەکەم٣=Andrew |دوایین٤=Smart |یەکەم٤=Bruce |دوایین٥=Behr |یەکەم٥=Fred |دوایین٦=Vogel |یەکەم٦=Herward |دوایین٧=McKusick |یەکەم٧=Blaine |ژپنک=٩٧٨-٣-٥٢٧-٣٠٣٨٥-٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{پۆلی کۆمنز|Chlorofluorocarbons}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:پیسبوونی ژینگە]] 58cmen7xqe5ct5ogbv369kalc0c7bia 0 276729 1697042 1547134 2026-10-29T19:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەفغانستان-کۆلکە) 1697042 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}کشانەوەی کۆتایی و تەواوەتی ھێزەکانی شەڕکەری سۆڤیەت لە [[ئەفغانستان]] لە ١٥ی ئایاری ١٩٨٨ دەستی پێکرد و لە ١٥ی شوباتی ١٩٨٩ بە فەرماندەیی ژەنەڕاڵی گشتی بۆریس گرۆمۆڤ کۆتایی ھات. پلاندانان بۆ کشانەوەی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە شەڕی ئەفغانستان دوای ماوەیەکی کەم لە دەستبەکاربوونی [[میخائیل گۆرباچۆڤ]] وەک سکرتێری گشتی لیژنەی ناوەندی [[پارتی کۆمۆنیستی یەکێتیی سۆڤیەت|حیزبی شیووعیی یەکێتیی سۆڤیەت]] دەستیپێکرد. لە سەردەمی سەرکردایەتی گۆرباچۆڤ، یەکێتیی سۆڤیەت ھەوڵی چەسپاندنی دەستی حیزبی دیموکراتی گەلانی ئەفغانستانی بە دەسەڵات لە وڵاتەکەدا. لەو ماوەیەدا دەزگای سەربازی و ھەواڵگریی یەکێتیی سۆڤیەت لەگەڵ حکوومەتی محەممەد نەجیبوڵڵا کاریان کرد بۆ باشترکردنی پەیوەندییەکانی نێوان حکوومەتی [[کابوول]] و سەرۆکی کوتلە یاخیبووەکان. پەیوەندی دیپلۆماسی نێوان یەکێتیی سۆڤیەت و [[ئەمریکا]] لە ھەمان کاتدا باشتر بوو کە بۆ یەکێتیی سۆڤیەت ڕوون بووەوە کە سیاسەتی چەسپاندنی دەسەڵات لە دەوری حکوومەتەکەی نەجیبوڵڵا لە کابول ئەنجامێکی تەواو بەرھەم ناھێنێت بۆ پاراستنی ھێزی حیزبی دیموکراتی گەلانی ئەفغانستان لە ماوەیەکی درێژخایەندا. سەبارەت بە [[پەیماننامەی جنێڤ|ڕێککەوتنەکانی جنێڤ]] کە لە ١٤ی نیسانی ١٩٨٨ لە لایەن نوێنەرانی یەکێتیی سۆڤیەت، ئەمریکا، [[پاکستان|کۆماری ئیسلامیی پاکستان]] و کۆماری ئەفغانستانەوە واژوو کرا (لە ساڵی ١٩٨٧ بەو شێوەیە ناویان لێنرا)، چوارچێوەیەکیان بۆ ڕۆیشتنی ھێزەکانی سۆڤیەت و لێکتێگەیشتنێکی فرەلایەنەی نێوان واژووکاران سەبارەت بە داھاتووی دەستێوەردانی نێونەتەوەیی لە [[ئەفغانستان]] دامەزراند. پاش ماوەیەکی کەم کشانەوەی سەربازی دەستی پێکرد و ھەموو ھێزەکانی سۆڤیەت تا ١٥ی شوباتی ١٩٨٩ کشانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ariananews.co/news/26-%D8%AF%D9%84%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AE%D8%B1%D9%88%D8%AC-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%81.html/|سەردێڕ=26 دلو سالروز خروج نیروهای ارتش سرخ از افغانستان |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220203000309/https://ariananews.co/news/26-دلو-سالروز-خروج-نیروهای-ارتش-سرخ-از-اف.html/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمۆنیزم|شەڕی سارد|دەیەی ١٩٨٠|ئەفغانستان|یەکێتیی سۆڤیەت|شەڕ|سۆشیالیزم}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} [[پۆل:یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٩٨٨]] [[پۆل:ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان کە یەکێتی سۆڤیەت تێیدا بەشدارن]] hpvk41g826dskm40r2m4tl9gmag71k5 0 277230 1697267 1590207 2026-10-30T04:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697267 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group | group = کورد لە ئیسرائیل | image = | caption = {{ژێدەر}} | languages = [[کوردی]]، [[زمانی عیبری|عیبری]] | religions = [[جوولەکایەتی]]، [[ئیسلام]] | related = [[کوردانی ئیسرائیل]] }} {{کورد}} '''کوردانی ئیسرائیل''' ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی بە ڕەچەڵەک [[کورد]]ن و لە [[ئیسرائیل]] نیشتەجێن (بێجگە لە [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]]). دانیشتووانی کورد لە ئیسرائیل کەمە و زیاتر لە تاک و خێزان پێکھاتوون، کە لە سەردەمی ململانێکانی [[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان|عێراق و کورد]] و [[سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا|تورکیا و کورد]] لە ماوەی سەدەی بیستەمدا لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[باشووری کوردستان]]ەوە ھەڵاتوون، ھەروەھا دانیشتووانی کاتی کە بۆ چاودێری پزیشکی چوون بۆ ئیسرائیل. == دانیشتووان == لە ڕووی مێژووییەوە، دانیشتووانێکی کەمی عەرەبی بە ڕەچەڵەک کورد لە ناوچەی [[جەلیل]] و [[ئورشەلیم]]دا بوونیان ھەیە، ھەرچەندە زیاتر لەگەڵ عەرەبە ناوخۆییەکان تێکەڵ بوون؛ ژمارەی وردیان لەبەردەستدا نییە بەو پێیەی لە سەرژمێری فەرمی ئیسرائیلدا وەک نەتەوەی عەرەب ھەژمار دەکرێن. ھەندێک بنەماڵەی عەرەبی و پاشخانی کورد ھێشتا بە ناوی بنەماڵەیی تایبەت دەناسرێنەوە. لە ساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی پەنابەرە کوردەکانی تورکیا بە ٢٠٠ کەس مەزەندە کرا، خەمڵاندنێکی دیکە بۆ ھەردوو کوردی عێراق و تورکیا لە ساڵی ٢٠٠٧دا ١٥٠ کەس بوو. == پەیوەندی کۆمەڵگەی جووەکانی ئیسرائیل بە کوردستان == ئیسرائیل ماڵی نزیکەی ٢٠٠ ھەزار جوولەکەیە کە ڕەچەڵەکیان لە کوردستانەوەیە، زۆربەیان لە ڕەچەڵەک نزیکەی ٥٠ ھەزار جوولەکەی کوردن لە سەرەتای پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا لە عێراق ڕایانکردوە. جوولەکەکانی ئیسرائیل کە پاشخانی کوردستانییان ھەیە، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پێکھاتە کوردە نەتەوەییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا پاراستووە، لەوانەش لەگەڵ تاکەکانی کورد کە لە ئیسرائیل نیشتەجێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل]] * [[پەیوەندییەکانی ئیسرائیل‒ھەرێمی کوردستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ئیسرائیل|کوردستان|کۆمەڵگا}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئیسرائیلییەکانی بە ڕەچەڵەک کورد]] rup8hs49kyxya18hi1pssihxsnohnw8 0 277887 1696905 1587211 2026-10-29T13:34:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1696905 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |official_name =Kermanchi |native_name =کرمانچی |settlement_type = گوند |pushpin_map =Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = {{ئاڵا|ئێران}} |subdivision_type1 =[[Provinces of Iran|Province]] |subdivision_name1 =[[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان و بەلۆچستان]] |subdivision_type2 =[[Counties of Iran|County]] |subdivision_name2 = ئێرانشار |subdivision_type3 =[[Bakhsh]] |subdivision_name3 =بۆزمان |subdivision_type4 =[[Rural Districts of Iran|Rural District]] |subdivision_name4 =بۆزمان |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠٠٦ |population_total =٢٥ |population_density_km2 =auto |timezone = [[Iran Standard Time|IRST]] |utc_offset = +٣:٣٠ |timezone_DST = [[Iran Daylight Time|IRDT]] |utc_offset_DST = +٤:٣٠ |coordinates = {{coord|27|53|27|N|59|49|29|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |area_code = |website = |footnotes = }} '''کرمانچی یان کرمانجی'''<ref>{{GEOnet3|10530331|Kermanchi}}</ref> گوندێکە لە ناوچەی بۆزمان سەر بە شاری ئێرانشار لە [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان]]ی [[ئێران]]. لە سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٦دا ژمارەی دانیشتووانی ٢٥ کەس بووە، لە ٥ بنەماڵەدا.<ref>{{IranCensus2006|11}}</ref> == مێژوو == ناوی کرمانچی دەشێ بگەڕێتەوە بۆ کوردانی کرمانجی وان و ورمێ و خۆی کە لە سەردەمی [[شا عەباسی یەکەم|شاعەباسی]] [[سەفەوییەکان|سەفەوی]] ڕاگوێزرانە ناوچەکانی تری ئێراندا بۆ پاراستنی سنوورەکان. بە گوێرەی کتێبی ''ئەقوام شناسی'' لە سەردەمی شاعەباسی سەفەوی سەدەی ١٧ زایین و لەگەرمەی شەڕی ئێران و عوسمانی، بەشێک لە کوردانی [[شکاکی|مامەدی]] (سەر بە میرانی مەحموودی لە ئەلباک و قوتور سەرسنووری نێوان ورمێ و خۆی) سوورگونی سیستان و بەلووچستان کران و لە بنفھل (بامپووری ئێستا) نیشتەجێ کران بۆ کاری پاراستنی سنووری دەوڵەتی سەفەوی لە ناودارانی کوردی مامەدی شاوێردی سوڵتانی مەحموودی بوو کە تا ساڵی ١٠٢٠ قەمەڕی حاکمی شاری بانفھل (بامپوور/ ئێرانشار) بوو دوایی براکەی شیرازی سوڵتان ھاتە جێی. ئێستاش ھۆزێکی ناوچەی بامپوور کە بە زمانی بەلووچی دەدوێن بە ناوی محەممەدییە و محەممەدانیش ئاوایێکی گەورەی نێوان ئێرانشار و بامپورە. گوندی کرمانچی و چیای تەفتان کە پێکدەھات لە کوردی ھەر لەوێ نزیکن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://wikijoo.ir/land.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241114231327/https://wikijoo.ir/land.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|ئێران|جوگرافیا}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:کورد لە ئێران]] [[پۆل:کرمانج]] fa6eta4gi910mdw8r6dw4uk1fy9blgr 0 278334 1696975 1534178 2026-10-29T16:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1696975 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویکیسازی}} '''کریستیان ئەلێکسیس بۆرخا گۆنزالێز''' ({{بە ئیسپانی|Cristian Alexis Borja}}؛ لەدایکبووی ١٨ی شوباتی ١٩٩٣) یاریزانێکی پیشەگەری [[تۆپی پێ]]ی [[کۆڵۆمبیا|کۆڵۆمبییە]] و لە یانەی لیگا ئێم ئێکس ئەمریکا و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|ھەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا]] یاریی دەکات. بە شێوەیەکی سەرەکیی [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری چەپە]]، دەتوانێت وەک [[بەرگریکار (تۆپی پێ)|بەرگریکاری ناوەڕاستیش]] یاریی بکات. == ژیانی وەرزشی یانەکان == بۆرخا لە ساڵی ٢٠١٩ لە یانەی تۆلۆکاوە ڕووی لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ|سپۆرتینگ سی پی]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=El colombiano Cristian Borja, rumbo al Sporting de Portugal|ناونیشان=https://www.efe.com/efe/america/mexico/el-colombiano-cristian-borja-rumbo-al-sporting-de-portugal/50000545-3878007|زمان=Spanish}}</ref>لە مانگی شوباتی ٢٠٢١ دەستی بە یاریکردن کرد بۆ یانەی براگا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=SAPO |سەردێڕ=Sporar e Borja oficializados no SC Braga |ناونیشان=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira-liga/artigos/borja-e-sporar-oficializados-no-sc-braga |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=SAPO Desporto |زمان=pt}}</ref> == پیشەی نێونەتەوەیی == بۆرخا ناوی لە پێکھاتەی کاتیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|ھەڵبژاردەی کۆڵۆمبیا]] بۆ [[کۆپا ئەمریکای سەدە|جامی سەدەی ئەمریکا]] تۆمارکرا بەڵام لە پێکھاتەی کۆتاییدا دابڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=falcao-left-out-of-colombias-copa-america-squad |ناونیشان=http://www.goal.com/en-us/news/587/copa-america/2016/05/04/23144402/falcao-left-out-of-colombias-copa-america-squad}}</ref> دواتر لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ بۆ کۆڵۆمبیا بەشداریی کرد. لە ماوەی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩|جامی ئەمریکای ٢٠١٩]]، بۆرخا ئەندامی پێکھاتەی کۆتاییی بووە و وەک یەدەگی ویلیام تێسیلۆ کاری کردووە. == ژیانی کەسی == ڕۆژی ١ی حوزەیرانی ٢٠١٨، لەلایەن چەند چەکدارێکەوە ھێرش کرایە سەر ماڵی بۆرخا. ھیچ زیانێکی پێنەگەیشت، بەڵام ئەلیخاندرۆ پێناراندا یاریزانی تۆپی پێی ھاوڕێی کوژرا و ھایزن ئیزکیێردۆش بریندار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Liga Águila 2018: Alejandro Peñaranda, asesinado a tiros en Cali en un posible crimen pasional {{!}} MARCA Claro Colombia |ناونیشان=https://co.marca.com/claro/futbol/liga/2018/06/01/5b113ddce5fdeaab4e8b462f.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=web.archive.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210120203509/https://co.marca.com/claro/futbol/liga/2018/06/01/5b113ddce5fdeaab4e8b462f.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کچێکی ھەیە بە ناوی نوح کە لە مانگی ئازاری ٢٠٢٠ لەدایکبووە. == ئاماری پیشەیی == === یانە === {{Updated|match played 10 October 2024}} === نێونەتەوەیی === {{Updated|match played 10 October 2024}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتن و گۆڵەکان بەپێی ھەڵبژاردەی نیشتمانی و ساڵ ! ھەڵبژاردەی نیشتمانی ! ساڵ ! ئەپەکان ! ئامانجەکان |- | rowspan="4" | [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆلۆمبیا|کۆڵۆمبیا]] | ٢٠١٨ | ٢ | ٠ |- | ٢٠١٩ | ٣ | ٠ |- | ٢٠٢٣ | ١ | ٠ |- | ٢٠٢٤ | ١ | ٠ |- ! colspan="2" | کۆ ! ٧ ! ٠ |} == ڕێزلێنان == '''سپۆرتینگ''' * [[خولی نایابی پورتوگاڵ|پریمێرا لیگا]]: ٢٠٢٠–٢١ * تاسا دی پورتوگال: ٢٠١٨–١٩ * تاچا دالیگا: ٢٠٢٠–٢١ '''براگا''' * تاسا دی پورتوگال: 2020–21<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Braga beat nine-man Benfica to lift Portuguese Cup |ناونیشان=https://portugoal.net/club-news/2101-braga-beat-10-man-to-lift-portuguese-cup |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=portugoal.net}}</ref> * تاچا دالیگا: 2023-24<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sp. Braga vence a Taça da Liga pela terceira vez|trans-title=Sp. Braga wins Taça da Liga for the third time|ناونیشان=https://www.publico.pt/2024/01/27/desporto/cronica_de_jogo/sp-braga-vence-taca-liga-terceira-2078385|زمان=pt}}</ref> '''ئەمریکا''' * جامی کامپیۆنێس: ٢٠٢٤ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Cristian Alexis Borja}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئۆڵۆمپیاد|تۆپی پێ|کۆڵۆمبیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] 53ehxj2i2mzpi9gerbqaibbfpoloiqe 0 278671 1696959 1696698 2026-10-29T16:28:54Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|CapCut}} 1696959 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کاپکەت''' ({{بە ئینگلیزی|CapCut}}) پێشتر لە ئاستی نێونەتەوەیی بە ViaMaker ناسراو بوو، ئەپێکی [[چین]]ییە بۆ دەستکاریکردنی کورتە ڤیدیۆ بەکار دێت، ئەپەکە لەلایەن ByteDance پەرەی پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=CapCut |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.m.wikipedia.org/wiki/CapCut |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref> == مێژوو == ئەپەکە بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠١٩ لە چین بڵاو کرایەوە و سەرەتا بۆ ئایفۆن و ئەندرۆید بەردەست بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://techcrunch.com/2023/10/16/bytedances-video-editor-capcut-targets-businesses-with-ai-ad-scripts-and-ai-generated-presenters/|سەردێڕ=ByteDance's video editor CapCut targets businesses with AI ad scripts and AI-generated presenters|یەکەم=Sarah|دوایین=Perez|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[TechCrunch]]}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.techradar.com/pro/software-services/capcut-review|سەردێڕ=CapCut review|یەکەم=Steve |دوایین=Paris|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[TechRadar]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠ ناوەکەی گۆڕا بە CapCut (پێشتر ViaMaker) و لە ئاستی نێونەتەوەییی بەردەست بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=https://time.com/6266975/capcut-bytedance-tiktok-popular/ | سەردێڕ=How ByteDance is Expanding Its Reach Beyond TikTok with CapCut | ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣ | ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230329211610/https://time.com/6266975/capcut-bytedance-tiktok-popular/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر فراوانتر بوو و وەشانی وێب و دیسکتۆپ بۆ ماک و ویندۆز لەخۆگرت.<ref name="auto"/> لە ساڵی ٢٠٢٢دا، کاپکەت گەیشتە ٢٠٠ ملیۆن بەکارھێنەری چالاک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Is CapCut? What You Should Know About TikTok's AI-Editing Sister App |ناونیشان=https://www.cnet.com/tech/services-and-software/what-is-capcut-what-you-should-know-about-tiktoks-ai-editing-sister-app/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=CNET |زمان=en}}</ref> بەپێی ڕۆژنامەی The Wall Street، لە مانگی ئازاری ٢٠٢٣، لە پلەی دووەمی زۆرترین ئەپە دابەزێنراوەکان بووە لە ئەمریکا، لە دوای ئەپی [[چین]]یی تێمو کە بازاڕی ئەلیکترۆنی داشکاندنی تاکە کەسییە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lu |یەکەم=Shen |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=American Bargain Hunters Flock to a New Online Platform Forged in China |زمان=en-US |ئیش=[[The Wall Street Journal]] |ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/american-bargain-hunters-flock-to-a-new-online-platform-forged-in-china-11671851837 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|issn=0099-9660}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TikTok Executives Fretted About China Ties of CapCut Editing-App |ناونیشان=https://www.theinformation.com/articles/tiktok-executives-fretted-about-china-ties-of-capcut-editing-app |وێبگە=[[The Information (website)|The Information]]}}</ref> لە ئێستادا کۆمپانیای CapCut زیاتر لە یەک ملیار دابەزێنەری ھەیە لە [[گووگڵ پلەی]]. == تایبەتمەندییەکان == وەشانی بێبەرامبەری CapCut چەندین تایبەتمەندیی ھەیە، لەوانە بژاردەی خێرایی بۆ ڕێکخستنی ماوەی کلیپەکان.<ref name="auto"/> دەتوانرێت ئامڕازی Auto Captions بەکار بھێنرێت بۆ دروستکردنی ژێرنووسی ڤیدیۆیی کە دەتوانرێت لەناو ئەپەکەدا دەستکاریی بکرێت؛ بەڵام چیتر تایبەتمەندیی بێبەرامبەر بەردەست نییە لەگەڵ نوێترین گۆڕانکارییەکان.<ref name="auto"/> کاپکەت پشتگیری لە ئەرکە بنەڕەتییەکانی دەستکاریکردنی ڤیدیۆ دەکات، لەوانە دەستکاریکردن، بڕین و دابەشکردنی کلیپەکان.<ref name="auto"/> ڕێگە بە زیادکردنی کلیپی نوێ دەدات بۆ پڕۆژەکان بەڵام سنووردارە بە دەستکاریکردنی تاکە چین (single-layer)؛ بەڵام ئەپەکە پشتگیری لە بژاردەی overlay دەکات کە additional effects چالاک دەکات، لەوانە دەستکاریکردنی فرە چین. (multi-layer)<ref name="auto"/> بەکارھێنەران دەتوانن چەندین جۆری کاریگەریی وەک trending, opening and closing, nightclub, retro, glitch and distortion, vlog 3D, cartoon, dark and split بەکار بھێنن. بەکارھێنەران دەتوانن پڕۆژە تەواوکراوەکان ڕاستەوخۆ بۆ پلاتفۆڕمە جیاوازەکانی [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان]] بڵاو بکەنەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|چین|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|CapCut}} [[پۆل:نەرمامێری دەستکاریکردنی ڤیدیۆ]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:ئەپەکانی موبایل]] h8j0do6ntqoifdzhahingft3pgi1w90 0 279775 1697406 1648787 2026-10-30T10:36:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697406 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کومبەتلەر | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.50739| 44.26981}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کومبەتلەر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.50739| 44.26981 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی یایچی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کومبەتلەر''' (''{{lang-ar| کومبتلر}})، ({{lang-en| Kumbatlar }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی یایچی]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[یایچی]] بە دووری (١٠)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کومبەتلەر''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[باجوان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[قزلیار]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سەری تەپە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[قەرەتەپە، یایچی|قەرەتەپە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کومبەتلەر | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2488265489 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[تورکمان]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٦٥٣) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٠٣٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی یایچی]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] b61kk50acmw8vsj7zitc161fin4uz3l 0 279878 1696935 1534046 2026-10-29T13:39:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696935 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کریست'''، ناوچەیەکی دانەڕسکاوی شارستانی لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی دەڤەری سان دیگۆ، کالیفۆرنیایە. ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی ژماردنی دانیشتووان (CDP) لە ساڵی ٢٠٢٠ گەیشتووەتە ٢٬٨٢٨ کەس، کە لە ساڵی ٢٠١٠ دا ٢٬٥٩٣ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} ansqb1iud3sh2blaka4471je4gn8qj5 0 281292 1697324 1667894 2026-10-30T05:51:14Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697324 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ١٩٨٥ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:1st Artios Awards]] bd21w1znc4uh6mly2qegdmqvnvup0qp 0 281305 1697309 1667195 2026-10-30T05:45:58Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697309 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٤ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ١٩٩٨ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:14th Artios Awards]] nv1tyj5eyyt0jm26soa7tcnbipb0q2q 0 281306 1697310 1667194 2026-10-30T05:46:41Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697310 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٥ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ١٩٩٩ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:15th Artios Awards]] 51p881q09pkh8cefwu226j8itlv2ok8 0 281307 1697312 1667192 2026-10-30T05:47:31Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697312 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٦ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ٢٠٠٠ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:16th Artios Awards]] cn01bbiz5zeu3nwhyydtee2wb6p638w 0 281308 1697315 1667901 2026-10-30T05:48:32Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697315 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٧ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ٢٠٠١ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:17th Artios Awards]] duvef5wd06gk6cf7dlqnfrnxwj4vp1r 0 281309 1697318 1667900 2026-10-30T05:49:35Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697318 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٨ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ٢٠٠٢ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:18th Artios Awards]] o0h7k2dhlybb5j590zqa1sja58lp1xj 0 281310 1697323 1667895 2026-10-30T05:50:54Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697323 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''١٩ەمین ئاھەنگی خەڵاتەکانی ئارتیۆس'''، لە ساڵی ٢٠٠٣ لە ھۆڵی Beverly Hilton لە لۆس ئەنجلس بەڕێوەچوو. لەو ساڵەدا کۆمەڵەی کاستینگی ئەمریکا باشترین کاستینگ دایرێکتەرەکانی ھەڵبژارد لە بوارەکانی فیلمی درامی و کۆمیدی و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} [[en:19th Artios Awards]] 26yf5hjx222887dbfi3519y2hb4105y 0 281506 1697154 1543256 2026-10-29T22:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697154 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کلکی ئەمریکی''' ({{بە ئینگلیزی|An American Tail}}) فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە، و لەلایەن کۆمپانیای [[یونایتد ئارتیستس]] لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە. کاری دەرھێنانی لەلایەن دەرھێنەر دان جاھانکان بۆکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|An American Tail}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٦]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس ھۆرنەرەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە دەریاوانییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] qoqxbuetg78do6qsad4grok11vbzjtk 0 281511 1697155 1543255 2026-10-29T22:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1697155 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''کلکی ئەمریکی: فایڤڵ بۆ ڕۆژاوا دەڕوات''' ({{بە ئینگلیزی|An American Tail: Fievel Goes West}}) فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە، و لەلایەن کۆمپانیای [[یونایتد ئارتیستس]] لە ساڵی ١٩٩١ بڵاوکرایەوە. کاری دەرھێنانی لەلایەن دەرھێنەر جۆن پاسکوچی بۆکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمێیەکانی تایبەت بە مناڵان لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩١]] [[پۆل:فیلمەکانی ئامبلین ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە مۆسیقییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمە بەڕیتانییانەی لە شاری نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جاڵجاڵۆکە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن جەیمس ھۆرنەرەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] hnyk7ky7i6cee3golzr7y61ksvxm0nb 0 281541 1697433 1648775 2026-10-30T10:40:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697433 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونەڕێوی | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.54459| 44.10086}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونەڕێوی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.54459| 44.10086 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونەڕێوی''' (''{{lang-ar| کونةریوي}})، ({{lang-en| Kunarewi }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢٢)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کونەڕێوی''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[نادراوا]]. * لە باشوورەوە گوندی [[دوورم]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[کێف]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[تەقتەق، دووبز|تەقتەق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = کونەڕێوی | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/2486472706 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٩٧) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٣٥) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 1kpaiuy9mmb73ej65byx99jnu8hc03i 0 283031 1697371 1534619 2026-10-30T07:39:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1697371 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''کوشتنی ڕێکخراو''' یان '''ڕەگەزکوژی''' بریتییە لە '''کوشتنی''' سیستماتیکی ئەندامانی ڕەگەزێکی دیاریکراو، ئەم زاراوەیە پەیوەستە بە چەمکە گشتیەکانی دەستدرێژی [[کوشتن|و کوشتن]] دژی قوربانییەکان بەھۆی ڕەگەزەکەیانەوە، چونکە [[توندوتیژی دژی ژنان]] و پیاوان نوێنەرایەتی ئەو کێشانە دەکەن کە ھەوڵەکانی [[مافەکانی مرۆڤ|مافی مرۆڤ]] چارەسەریان دەکەن.زاراوەی "کوشتنی ڕێکخراو" ھاوشێوەی " [[جینۆساید]] "ە، بەو پێیەی وەک [[کوشتنی بەکۆمەڵ]] ئەنجام دەدرێت، بەڵام ئامانجەکانی "کوشتنی ڕێکخراو" تەنھا یەک ڕەگەزین، جا "کوشتنی ڕێکخراو" لە چەندین وڵاتدا کێشەیەکی گەشەسەندووە، ئامارەکانی سەرژمێری دەریدەخەن کە ڕێژەی پیاو بە مێینە لە وڵاتانی وەک [[چین]] و [[ھیندستان| ھیندستاندا]] ١٢٠ پیاوە بۆ ھەر ١٠٠ ئافرەتێک ھەروەھا لە شێوەی [[لەبەربردن|لەباربردن]], [[:en:Infanticide|کۆرپەکوژی]]، و توندوتیژی دژی ڕەگەزێکی دیاریکراو لە ھەر قۆناغێکی ژیاندا دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|مێژوو|چین|ژن|ھیندستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:توندوتیژیەکانی پەیوەندیدار بە جێندەر]] [[پۆل:جینۆساید]] [[پۆل:جۆرەکانی کوشتن]] [[پۆل:کوشتن بە مەبەست]] cmpfq8jx1t8izqy18oarnbxeazur6uy 0 283123 1697330 1560467 2026-10-30T06:20:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697330 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}حەسەن محەممەد وەردیان (٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٤)، سیاسەتمەدار و یەکێک لە سەرکردەکانی بزووتنەوەی بەرخۆدانی ئیسلامی ([[حەماس]]) لە شاری [[بێت لەحم]] لە [[کەناری ڕۆژاوا]] لەدایکبووە، ھاوسەرگیری کردووە و نۆ منداڵی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=السیاسیة |یەکەم=مرکز رؤیة للتنمیة |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢١ |سەردێڕ=حسن الوردیان |ناونیشان=https://vision-pd.org/حسن-الوردیان/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |زمان=ar }}{{بەستەری مردوو|url=https://vision-pd.org/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=الاحتلال یفرج عن الشیخ حسن الوردیان|ناونیشان=https://www.asramedia.ps/post/17130/الاحتلال-یفرج-عن%C2%A0الشیخ-حسن-الوردیان|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=مکتب إعلام الأسری|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asramedia.ps/post/17130/%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%AA%D9%84%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%81%D8%B1%D8%AC-%D8%B9%D9%86%C2%A0%D8%A7%D9%84%D8%B4%DB%8C%D8%AE-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فلسطین أون لاین - آخر أخبار الیوم |ناونیشان=https://felesteen.news/hashtag/42072/حسن-الوردیان |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=فلسطین أون لاین |زمان=ar}} {{بەستەری مردوو|url=https://felesteen.news/hashtag/42072/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:ئەندامانی حەماس]] [[پۆل:زیندووان]] 94zq2h6t5ettfqnrgism95dqdzxjfqj 0 284241 1697328 1667890 2026-10-30T05:51:54Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697328 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆیی سووریا لە ساڵانی ٢٠١٢-٢٠١٣''' ئاماژەیە بۆ قۆناغی سێیەمی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|شەڕی ناوخۆی سوریا]] کە وردە وردە لە ھەوڵێکی ئاگربەستەوە بە نێوەندگیری [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە نیسان-ئایار ٢٠١٢ پەرەی سەند، بەڵام خراپتر بوو بۆ توندوتیژی ڕیشەیی، ململانێکانی بەرەو شەڕێکی ناوخۆیی تەواو پەرەی سەند. دوای کۆمەڵکوژیی حوولە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٢ کە تێیدا ١٠٨ کەس بە شێوەیەکی پوخت لەسێدارەدران، و دواتر ئاگاداریی [[سوپای ئازادی سووریا|سووپای ئازادی سووریا]] [[حیزبی بەعس (سووریا)|بۆ حکوومەتی بەعسی سووریا]]، ئاگربەستەکە بە شێوەیەکی کاریگەر داڕما، لەکاتێکدا [[سوپای ئازادی سووریا]] دەستیکرد بە ھێرشکردنە سەر ھێزەکانی حکوومەت. لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٢ سەرۆک ئەسەد سوێندی خوارد کە ڕاپەڕینی دژە حکوومەت لەناو ببات.<ref name="aa0406">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/articles/2012/06/04/218430.html|سەردێڕ=Deadly violence flares in Syria as EU-Russia seek solutions|بڵاوکەرەوە=Al Arabiya|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180108081454/http://english.alarabiya.net:80/articles/2012/06/04/218430.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢، نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ یەکەمجار بە فەرمی سووریای لە دۆخی شەڕی ناوخۆدا ڕاگەیاند.<ref name="bbc12-6-12">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syria in civil war, says UN official Herve Ladsous|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18417952|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181224112135/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18417952|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> ململانێکان دەستی کرد بە تەشەنەکردن بۆ دوو گەورەترین شاری [[دیمەشق]] و [[حەلەب]]. دوای شکستی ئاگربەستی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن لە ھەموو بەرەکاندا بەردەوام بوون لە پێشڕەوی. لە ناوەڕاستی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠١٢، بەرپرسانی ئەمەریکا ڕایانگەیاند، سووپای سووریا دەستیکردووە بە تەقاندنی مووشەکی [[مووشەکی بالیستیکی|بالیستی]] [[سکاد]] بۆ سەر پێگەکانی یاخیبووان لە سووریا. لە ١١ی ١ی ٢٠١٣، گرووپە ئیسلامییەکان ، لەنێویاندا [[بەرەی نوسرە]] ، بنکەی ئاسمانی تەفتەنازیان لە [[پارێزگای ئیدلیب]] بە تەواوی کۆنترۆڵکرد، دوای چەند ھەفتەیەک لە شەڕ. لە ناوەڕاستی مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٣، لەگەڵ دووبارە پێکدادان لە نێوان ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن و ھێزە جوداخوازە کوردەکان لە کۆبانی، تا ٦ی ئازاری ٢٠١٣، یاخیبووان شاری [[ڕەققە]]یان گرتبوو، کە بووە یەکەم پارێزگا کە لەلایەن حکوومەتی ئەسەدەوە لەدەستچووبێت. لە سەرەتای مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٣، دوای ئەوەی [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]] فراوان بوو بۆ ناو [[سووریا]]، کە یەکێکە لە گرووپە یاخیبووە جیھادییەکان، ناوی [[داعش|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] گرتەبەر، کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر وەرگێڕدراوە بۆ "دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و سووریا". دواجار پێشڕەوییەکانی ئۆپۆزسیۆن لە مانگی نیسانی ٢٠١٣ بەرپەرچدرانەوە، بەھۆی ئەوەی ھێزەکانی ئەسەد خۆیان ڕێکخستەوە و ھێرشەکانیان دەستپێکرد. لە ١٧ی نیسانی ساڵی ٢٠١٣ ھێزەکانی حکوومەت گەمارۆی ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆنیان بۆ سەر بنکەی وادی زەیف لە نزیک ئیدلیب شکاند. دوای ئەوەی ھێزەکانی ئەسەد ھەوڵی کۆنترۆڵکردنی ڕێگای سەرەکی بەرەو حەلەبیان دا، شەڕێکی سەخت لە دەوروبەری شارۆچکەی بابولین ڕوویدا. ھەروەھا شکاندنی گەمارۆکە ڕێگەی بە ھێزەکانی ئەسەد دا کە دوو بنکەی سەربازی گەورەی ناوچەکە دابین بکەنەوە، کە پشتیان بە بۆردوومانە ئاسمانییە پچڕپچڕەکان بەستبوو. لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠١٣ ھێزەکانی ئەسەد و میلیشیای شەبیحە و [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵا]] کە تادێت بەشدارییان لە شەڕەکەدا کرد، ھێرشیان کرد بۆ دەستبەسەرداگرتنی ناوچەکانی نزیک قەسیر. لە ٢١ی نیساندا، ھێزەکانی لایەنگری حکوومەتی سووریا شارۆچکەکانی ئەلبەرھانیە، سەقرجە و ئەلرەدوانیەیان لە نزیک سنووری سووریا و لوبنان گرت.<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/04/21/Syria-army-closes-in-on-Quasar-near-Lebanon-.html|سەردێڕ=Syria army closes in on Qusayr near Lebanon |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180927034106/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/04/21/Syria-army-closes-in-on-Quasar-near-Lebanon-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> <ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yacoub|یەکەم=Khaled|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-syria-crisis-lebanon/syria-fighting-flares-both-sides-of-lebanese-border-idUSBRE93K0DN20130421|سەردێڕ=Syria fighting flares both sides of Lebanese border|agency=Reuters|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924180737/http://www.reuters.com/article/2013/04/21/us-syria-crisis-lebanon-idUSBRE93K0DN20130421|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> بەڵام لە مانگی تەممووزی ٢٠١٣، لەگەڵ ئەوەشدا دۆخەکە چەقبەستوو بوو، شەڕ و پێکدادان لە ھەموو بەرەکانی نێوان لایەنە جیاجیاکان بەردەوام بوو و زیانی زۆری گیانی لێکەوتەوە، بەڵام گۆڕانکاری گەورەی خاکی تێدا نەبوو. لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆنی سووریا بازگەیەکی گەورەی سەربازییان لە باشووری شاری [[دەرعا]] گرت. دوای ماوەیەکی کەم، بەشێک لە گرووپە یاخیبووەکانی سوریا شەڕیان لەگەڵ [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] ڕاگەیاند، کە تادێت باڵادەستی لە سەرانسەری ناوچەی جەنگدا زیاتر بوو، کە ھێزە دڵسۆزەکان و یاخیبووانی بە ھەمان شێوە کوژران. پێشڕەوییەکی گەورە لە ٦ی ئابی ٢٠١٣ ڕوویدا، کاتێک ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن دوای گەمارۆدانێکی ١٠ مانگی بنکەی ئاسمانی سەربازی مەنگیان گرت. لە ٢١ی ئاب ھێرشێکی کیمیایی لە ناوچەی غوتەی لادێکانی [[دیمەشق]] ڕوویدا و لە ئەنجامدا ھەزاران کەس کوژران و چەند سەد کەسیش لەو قەڵایە کە لە ژێر دەستی ئۆپۆزسیۆندابوو گیانیان لەدەستدا. دوابەدوای ئەم ھێرشە ھێرشێکی سەربازیی ھێزەکانی ئەسەد بۆ سەر ئەو ناوچەیە ھاتە ئاراوە، کە پێشتر جێگای گەرمی چالاکیی ئۆپۆزسیۆن بووە. ئەم ھێرشە کە تاڕادەیەکی زۆر بۆ ھێزەکانی ئەسەد دەگەڕێتەوە، وایکرد کۆمەڵگەی نێونەتەوەییی ہەوڵی لێسەندنەوەی [[چەکی کیمیایی]] لە سووپای عەرەبی سووریا بدات.<ref>https://web.archive.org/web/20130715201936/http://www.haaretz.com/news/middle-east/syrian-army-backed-by-jets-launches-assault-on-homs-1.532668</ref><ref>https://web.archive.org/web/20130928030050/http://online.wsj.com:80/article/SB10001424127887324619504579028621159392790.html</ref> لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٣ ئەم قۆناغە گەواھیدەری زیادبوونی دەستپێشخەرییەکانی ھێزەکانی ئەسەد بوو، ئەمەش بووە ھۆی ھێرشکردنە سەر چەکدارانی ئۆپۆزسیۆن لە چەند بەرەیەکدا. ھێزەکانی ئەسەد لەگەڵ ھاوپەیمانەکانی کە [[حیزبوڵڵای لوبنان|حیزبوڵڵای لوبنانی]] و لیواکانی عەباس لە مانگی تشرینی دووەمدا ھێرشیان کردە سەر دیمەشق و [[حەلەب]]. شەڕ و پێکدادان لە نێوان [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات|ھێزە جوداخوازە کوردییەکان]] و [[ئۆپۆزیسیۆنی سووریا|ھێزەکانی ئۆپۆزسیۆن]] و [[بەرەی نوسرە]] لە شوێنەکانی دیکە بەردەوام بوو.<ref>https://web.archive.org/web/20160201135117/http://www.voanews.com/content/boosted-by-foreign-shiite-militia-assads-forces-advance-on-aleppo/1788908.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190330212719/https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-24927097</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|شەڕ|سووریا}} [[پۆل:٢٠١٢ لە سووریا]] [[پۆل:سووریا لە ٢٠١٣]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣]] 7jjna7hu3ilmuevyvpfds8m4i9u2iyj 0 284760 1697180 1648827 2026-10-29T22:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697180 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کمبس | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای داقووق.png{{!}} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای داقووق]] و ناحیە و گوندەکانی | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.05962| 44.28370}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کمبس''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.05962| 44.28370 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای داقووق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٨٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[یارسان]]([[کاکەیی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کمبس''' (''{{lang-ar| کمبس}})، ({{lang-en| Kmbs }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]]، [[قەزای داقووق]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[داقووق]] بە دووری (٢٦)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''کمبس''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[یەرەغونی گەورە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[زەکە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[سێکانی، داقووق|سێکانی]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[سەتیەی سەروو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سنوور | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11391466555#map=13/35.05909/44.28314 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٣٥٧) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٠٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق]] * [[قەزای داقووق]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای داقووق}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] 2qsjm1zvvl4xx5pliidkxu9f81obvml 0 286445 1697000 1556634 2026-10-29T16:40:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، سوێد-کۆلکە) 1697000 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Rêkxiraweyi ksaf.jpeg|چەپ|بێچوارچێوە]] '''KSAF''' یان '''کساف''' کورتکراوەیەکی [[سوێد|سویدییە]] بۆ کۆمەڵەی ئەکادیمیی خوێندکارانی کورد (''Kurdiska Student- och Akademikerförbundet)''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sus.su.se/taggar/ksaf|سەردێڕ=ksaf {{!}} Stockholms universitets studentkår |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909053510/http://sus.su.se/taggar/ksaf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sus.su.se/taggar/ksaf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909053510/http://sus.su.se/taggar/ksaf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=ksaf &#124; Stockholms universitets studentkår |بڵاوکەرەوە=Sus.su.se |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ڕێکخراوێکی نیشتیمانی و ڕێکخراوە ناوخۆیییەکانی کە لەڕووی سیاسی و ئایینییەوە سەربەخۆن. ئامانجیان کۆکردنەوەی کەسانی کورد و ئەو کەسانەی کە گرنگی بە کوردستان دەدەن بۆ چالاکییە جۆراوجۆرەکان، وەک چالاکییە کلتورییەکان کە تیشک دەخەنە سەر کورد و کوردستان. سەرەڕای ئەوەش، ئەندامەکان پابەندن بە ڕاکێشانی سەرنج لەسەر کێشەکانی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.ksafliu.se/|سەردێڕ=Classic nya högkvalitativa Bik Bok Kvinna AMY - Shorts grön U4OvgYff|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100812120147/http://www.ksafliu.se/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمڕۆ، ڕێکخراوە ناوخۆیییەکانی لە بنەڕەتدا لە ھەموو شارەکانی زانکۆ لە [[سوێد]] ھەن؛ KSAF Linköping، KSAF KSAF [[ئۆریبرۆ|Örebro]]، KSAS [[ستۆکھۆڵم|Stockholm]]، KSAF Uppsala و KSAF [[یۆتۆبۆری|Väst]]، ئەوان ئێوارەی فیلم ساز دەکەن، سیمینار و ووتار و ئێوارە خوان بۆ ئەندامەکان لەگەڵ زۆرێک لە ئامادەبووان بە بنەما نەتەوەییە جیاوازەکانەوە. بەم شێوەیە، ناونیشانی کۆمەڵە پەیوەندی بە سەروەری نەتەوەیی ئەندامەکانیەوە نییە بەڵکو پەیوەندی بە بابەت و چالاکیەکانیاندا ھەیە. ھەروەھا، چالاکییەکان تەنیا بۆ خوێندکار و ئەکادیمیستەکان نییە، بەڵکو بۆ ھەموو کەسێکە بەبێ گوێدانە کار و پیشەکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ksafo.se/ |سەردێڕ=KSAF-Örebro |بڵاوکەرەوە=Ksafo.se |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100812112545/http://ksafo.se/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.beyan.net/kultur-artikel.aspx?id=118 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110723025107/http://www.beyan.net/kultur-artikel.aspx?id=118 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=KSAF mot nya höjder |بڵاوکەرەوە=Beyan.net |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، ئامانجێکی گرنگی ھاندانی گەنجی کوردە بۆ بەردەوامبوون لە خوێندن لە زانکۆ یان کۆلێژەکان.<ref>[http://static.sr.se/laddahem/podradio/SR_sri_kurdiska_090407110018.mp3 SR sri Kurdiska] sr.se</ref> کۆمەڵە نیشتیمانییەکە لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ دامەزرا، بەڵام یەکەم کۆمەڵەی ناوخۆییی KSAF لە ساڵی ٢٠٠٢ لە [[ستۆکھۆڵم]] دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.wekurd.com/dokumentkurdisverige.asp|سەردێڕ=WeKurd |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718023729/http://www.wekurd.com/dokumentkurdisverige.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.facebook.com/pages/KSAF-Kurdiska-Student-och-Akademikerforeningen/108199881553 پەڕەی فەیسبووکی KSAF] * [http://www.facebook.com/group.php?gid=261696100144 پەڕەی فەیسبووکی KSAF Väst] == ئەمانەش ببینە == * [https://www.youtube.com/watch?v=b7NMrWT6QmE چاوپێکەوتن لەگەڵ بەڕێوەبەری زانیاریی KSAF ستۆکھۆڵم] * [[پێڕستی ڕێکخراوە کوردییەکان]] {{ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان}}{{تووڵی دەروازە|کوردستان|سوێد|کۆمەڵگا|چاند|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{سوێد-کۆلکە}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکان]] 75urn6qpoyzob8mqte413ugi4k9s7ls 0 286719 1697040 1534301 2026-10-29T19:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1697040 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Trump_Withdraw_Iran_Deal.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|دیمەنێک لە وتارەکەی ترەمپ [[کۆشکی سپی|لە کۆشکی سپی]] کە کشانەوەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمیی ئێران لە ٨ی ئایاری ٢٠١٨ ڕاگەیاند.]] لە [[٨ی ئایار]]ی [[٢٠١٨]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] لە [[پلانی کاری گشتگیری ھاوبەش]] کشایەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=SIGUIENTEChristiane Amanpour Will Lead New PBS Program China Reiterates Call to Continue Upholding Iran Nuclear Deal|ناونیشان=https://www.msn.com/es-mx/noticias/newsvideo/china-reiterates-call-to-continue-upholding-iran-nuclear-deal/vi-AAwEgHB?refvid=AAvPsRO|بڵاوکەرەوە=MSN|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180613085851/https://www.msn.com/es-mx/noticias/newsvideo/china-reiterates-call-to-continue-upholding-iran-nuclear-deal/vi-AAwEgHB?refvid=AAvPsRO|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> پلانی کاری گشتگیری ھاوبەش، کە بە شێوەیەکی نافەرمی بە «ڕێککەوتنی ئێران»یان «رێککەوتنی ئەتۆمی ئێران» ناسراوە، ڕێککەوتنێکی نێونەتەوەیییە سەبارەت بە [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمی ئێران]]، کە لە مانگی تەممووزی ٢٠١٥ لە نێوان [[ئێران]]، گرووپی ٥+١ (پێنج ئەندامی ھەمیشەیی [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] — [[چین|چین،]] [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] [[ڕووسیا|، ڕووسیا،]] [[شانشینی یەکگرتوو]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|، و ئەمریکا]] — لەگەڵ [[ئەڵمانیا]]) [[یەکێتیی ئەورووپا|و یەکێتی ئەورووپا گەیشتە ئەنجام]]. لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا بۆ وەڵامدانەوەی کشانەوەی ئەمریکا، سەرکردەکانی فەڕەنسا، ئەڵمانیا و بەریتانیا تیشکیان خستە سەر ئەوەی بڕیارنامەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە پشتگیری لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی دەکات، ھێشتا وەک «چوارچێوەیەکی یاسایی نێونەتەوەیی پابەندکەر بۆ چارەسەرکردنی ململانێکان» دەمێنێتەوە، ئەگەری ئەوە دەوروژێنێت کە ئەمریکا بە پێشێلکردنی ڕێککەوتنی ئەنجومەنی ئاسایش دەدۆزرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mark Landler|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Trump Abandons Iran Nuclear Deal He Long Scorned|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2018/05/08/world/middleeast/trump-iran-nuclear-deal.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520200145/https://www.nytimes.com/2018/05/08/world/middleeast/trump-iran-nuclear-deal.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> کاردانەوەکان بەرامبەر ئەم ھەنگاوە لە ئێران جیاواز بوون. ھەندێک بێزارییان لە ترامپ و حکوومەتی ئەمریکا دەربڕی و ھەندێکیشیان بڕیارەکەیان بە تەواوەتی بێ بایەخ و بێکاریگەر وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.yjc.ir/fa/news/6527301/واکنش-مردم-کشورمان-نسبت-به-خروج-آمریکا-از-برجام-فیلم|سەردێڕ=رد فعل شعب بلادنا على انسحاب أمريكا من خطة العمل الشاملة المشتركة + فيلم|بڵاوکەرەوە=نادي الصحفيين الشباب|ڕێکەوت=9 مايو 2018|ڕێکەوتی سەردان=13 مايو 2018|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427134954/https://www.yjc.ir/fa/news/6527301/واکنش-مردم-کشورمان-نسبت-به-خروج-آمریکا-از-برجام-فیلم|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.farsnews.com/news/13970221000761/جواب-دندان‌شکن-ایرانی‌ها-به-یاوه‌گویی‌های-ترامپ-ملت-ایران-منتظر-پاسخ|سەردێڕ=رد فعل الإيرانيين على خطاب ترامب / شعب إيران: ننتظر الإجابة المسؤولة من السلطات|بڵاوکەرەوە=[[وكالة أنباء فارس|وكالة فارس للأنباء]]|ڕێکەوت=12 مايو 2018|ڕێکەوتی سەردان=13 مايو 2018|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180714151232/https://www.farsnews.com/news/13970221000761/جواب-دندان‌شکن-ایرانی‌ها-به-یاوه‌گویی‌های-ترامپ-ملت-ایران-منتظر-پاسخ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}</ref> ھەروەھا پارێزگارانی ئەمریکیش ستایشی کشانەوەی ئەو ڕێککەوتنەیان کرد و ڕێککەوتنەکەیان بە لاوازی زانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nationalreview.com/2018/05/president-trump-exits-iran-deal-boost-for-global-security/|سەردێڕ=Trump Dumps Iran Deal — Hallelujah! {{!}} National Review|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=National Review|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427134946/https://www.nationalreview.com/2018/05/president-trump-exits-iran-deal-boost-for-global-security/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.dailydot.com/debug/conservatives-praise-trumps-withdrawal-from-iran-deal/|سەردێڕ=Trump's reneging on Iran deal has enthused his supporters|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=The Daily Dot|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190427140500/https://www.dailydot.com/layer8/conservatives-praise-trumps-withdrawal-from-iran-deal/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> کەسایەتییەکانی دیکەی ئەمریکا لەوانەش [[باراک ئۆباما]] سەرۆکی پێشووی ئەمریکا و [[جۆ بایدن|جۆ بایدن]] جێگری سەرۆکەکەی، ڕەخنەیان لە بڕیارەکەی ئیدارەی ترامپ گرت، ھاوکات وڵاتانی جۆربەجۆری ئەورووپی کە ڕێککەوتنەکەیان واژوو کردووە، لەوانە شانشینی یەکگرتوو، فەڕەنسا و ئەڵمانیا، پەشیمانی خۆیان لەو بڕیارە دەربڕی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|United States withdrawal from the Joint Comprehensive Plan of Action}} {{شریتی دەروازە|ڕووداوە بەردەوامەکان|ئێران|سیاسەت|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئێران-کۆلکە}} nlyoa520hjk8c6uikubv5ly313czn0p 0 286861 1697250 1534546 2026-10-30T01:39:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697250 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox ethnic group | image = | popplace = ١٥٠،٠٠٠–٢٥٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://solidaires.org/sinformer-et-agir/les-journaux-et-bulletins/solidaires-et-internationalistes/n116-special-kurdistan/une-diaspora-kurde-importante-en-france/ |سەردێڕ=Une diaspora kurde importante en France |وێبگە=solidaires.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241227125014/https://solidaires.org/sinformer-et-agir/les-journaux-et-bulletins/solidaires-et-internationalistes/n116-special-kurdistan/une-diaspora-kurde-importante-en-france/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mobile.reuters.com/article/amp/idUKBRE92K18E20130321 |سەردێڕ= Europe's Kurds welcome ceasefire call, await Turkish response|ڕێکەوت= ٢١ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> ٠.٢٪–٠.٣٪ لە دانیشتووان | langs = {{hlist|[[کوردی]] | [[فەڕەنسی]]}} [[تورکی]] | | rels = [[سوننە]], [[شیعە]], [[عەلەوی]] و [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | related = [[گەلانی ئێرانی]] • [[تورکەکان لە فەڕەنسا]] }}'''کورد لە فەڕەنسا''' ئەو کەسانەن کە لە فەڕەنسا لەدایکبوون یان نیشتەجێی [[فەڕەنسا]]ن و بە ڕەچەڵەک [[کورد|کوردن]]. لە [[فەڕەنسا|فەڕەنسا]] کۆمەڵگەیەکی گەورەی کورد ھەیە کە ژمارەیان نزیکەی ١٥٠ ھەزار [[کورد|کوردە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc06%2FEDOC11006.htm|سەردێڕ=Council of Europe Parliamentary Assembly |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308042441/https://web.archive.org/web/20061124114527/http://assembly.coe.int/Main.asp?link=%2FDocuments%2FWorkingDocs%2FDoc06%2FEDOC11006.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> ئەمەش وا دەکات کۆمەڵگەی کوردی لە فەڕەنسا دووەم گەورەترین کۆمەڵگەی کوردی لە ڕەوەندی کوردیدا بێت، دوای [[ئەڵمانیا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|فەڕەنسا|کوردستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کوردستان-کۆلکە}} i2uhrr5rin2vtsnsrwmc00ap4qrbjsc 0 286923 1697158 1568204 2026-10-29T22:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1697158 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = کلۆد ئاشتۆن | ناوی کاتی لەدایکبوون = کلۆد تڕەیل ئاشتۆن | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩ی شوباتی ١٩٠١ | شوێنی لەدایکبوون = کالکەتا، ڕاجی بەریتانی (ئێستا کۆلکاتە، [[ھیندستان]]) | ڕێکەوتی مەرگ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢ (تەمەن ٤١ ساڵ) | شوێنی مەرگ = وێڵتشایەر، [[ئینگلتەرا]] | ھۆکاری مەرگ = لە کردەی سەربازیدا کوژرا (ڕووداوی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکە) | شوێنی گۆڕ = ناوی لەسەر یادگاریی ھێزە ئاسمانییەکان لە ڕەنیمید (Runnymede) ھەڵکۆڵراوە | نەتەوە = بەریتانی | خوێندنگە = کۆلێژی وینچێستەر<br/>کۆلێژی ترینیتی، کامبریج | پیشە = وەرزشکار (تۆپی پێ، کریکێت، ھۆکی)، ئەفسەری ھێزی ئاسمانی | ساڵانی چالاکی = ١٩٢١–١٩٣٨ | ناوبانگ = یەکێک لەو سێ کەسەی کە لە تۆپی پێ، کریکێت و ھۆکیی سەھۆڵدا نوێنەرایەتیی نێودەوڵەتییان کردووە | ھاوسەر = ئیزابێل نۆرمان-بەتڵەر (ھاوسەرگیری ١٩٣٤) | مناڵەکان = ٢ کچ }} '''کلۆد تڕەیل ئاشتۆن''' (بە ئینگلیزی: Claude Treen Ashton؛ ١٩ی شوباتی ١٩٠١ – ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢) یەکێک بوو لە دیارترین و فرەبەھرەترین وەرزشکارەکانی سەردەمی خۆی لە بەریتانیا. ئەو بەوە ناسراوە کە لە سێ وەرزشی جیاوازدا (تۆپی پێ، کریکێت، و ھۆکیی سەھۆڵ) لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی یاریی کردووە، کە دەستکەوتێکی زۆر دەگمەنە. ژیانی وەرزشیی درەوشاوەی بەھۆی گیانلەدەستدانی لە کاتی خزمەتی سەربازی لە جەنگی جیھانیی دووەمدا بە شێوەیەکی تراژیدی کۆتایی پێ ھات. == ژیانی وەرزشی == ئاشتۆن بە "یەکێک لە گەورەترین وەرزشکارە ئاماتۆرەکانی مێژوو" دادەنرێت. === تۆپی پێ === لە بواری تۆپی پێدا، ئاشتۆن وەک یاریزانێکی ناوەڕاستی بەرگریکار (centre-half) یاریی دەکرد و کاپتنی یانەی بەناوبانگی ئاماتۆری کۆرینتیان (Corinthian F.C.) بوو. لێھاتوویییەکەی وای کرد بانگھێشتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا بکرێت. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٥، تاکە یاریی نێودەوڵەتیی خۆی بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئێرلەندای باکوور لە شاری بێلفاست ئەنجام دا، کە یارییەکە بە ئەنجامی یەکسانبوونی بێ گۆڵ (٠-٠) کۆتایی ھات. === کریکێت === وەک یاریزانێکی کریکێت، ئاشتۆن "باتسمان" (لێدەر)ێکی دەست-ڕاستی ھێرشبەر و "باوڵەر" (تۆپھاوێژ)ێکی خێرای مامناوەند بوو. سەرەتا بۆ یانەی [[زانکۆی کامبریج]] یاریی کرد و دواتر بووە کاپتنی یانەی ناوچەی ئیسێکس. لەوێ بە شێوازی کاپتنییەتییە بوێر و ھێرشبەرانەکەی ناسرابوو. ==== ئامار و شێوازی یاریکردن ==== لە ماوەی کاروانی کریکێتدا لە ئاستی یەکەم (first-class)، ئاشتۆن ئاستێکی بەرچاوی پێشکەش کرد: لێدان (Batting): لە ١٤٦ یاریدا، ٤٬٥٥٦ ڕانی تۆمار کردووە، بە تێکڕای ٢٠٫٥٢. بەرزترین ڕانی لە یەک ئینینگزدا ١٢٢ بووە. تۆپھاوێشتن (Bowling):٢٢١ ویکێتی بەدەست ھێناوە، بە تێکڕای ٣٣٫١٤. باشترین ئەنجامی لە یەک ئینینگزدا ٧ ویکێت بووە بەرامبەر ٩٢ ڕان. === ھۆکیی سەھۆڵ === جگە لە تۆپی پێ و کریکێت، ئاشتۆن لە ھۆکیی سەھۆڵیشدا بەھرەیەکی بەرچاوی ھەبوو. لەم وەرزشەشدا گەیشتە ئاستی نێودەوڵەتی و نوێنەرایەتیی ھەڵبژاردەی بەریتانیای مەزنی کرد، کە ئەمەش دەستکەوتە فرەوەرزشییەکەی تەواو کرد. == ژیانی کەسی و مردن == ئاشتۆن لە کۆلێژی وینچێستەر و دواتر لە کۆلێژی ترینیتی لە کامبریج خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٣٤ ھاوسەرگیریی لەگەڵ ئیزابێل نۆرمان-بەتڵەر کرد و بوونە خاوەنی دوو کچ. لەگەڵ ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەمدا، وەک ئەرکێکی نیشتمانی پەیوەندیی بە ھێزی یەدەگی ئاسمانیی شاھانەوە (RAFVR) کرد. لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٢، کاتێک وەک سەرکردەی فەوج (Squadron Leader) لە فەوجی ژمارە ٢١٤ خزمەتی دەکرد، لە کاتی ئەرکێکی ڕاھێناندا، فڕۆکەکەیان کە لە جۆری "لیبرەیتەر" بوو، لە نزیک تڕۆبریج لە وێڵتشایەر، ئینگلتەرا، کەوتە خوارەوە و گیانی لەدەست دا. تەرمەکەی ھەرگیز نەدۆزرایەوە، بۆیە ناوی لەسەر یادگاریی ھێزە ئاسمانییەکان لە ڕەنیمید (Air Forces Memorial at Runnymede) ھەڵکۆڵراوە وەک ڕێزێک بۆ قوربانیدانی. == سەرچاوەکان == لە ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە.[https://en.wikipedia.org/wiki/Claude_Ashton] == بەستەرە دەرەکییەکان == http://www.englandfootballonline.com/TeamPlyrsBios/PlayersA/BioAshtonCT.html https://www.findagrave.com/memorial/35105879/claude-thesiger-ashton https://www.bbc.co.uk/news/articles/c4grg0pqwnlo {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|جەنگی جیھانیی دووەم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلیزی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی کۆرینتیان]] [[پۆل:یاریزانانی نێودەوڵەتیی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی کریکێتی ناوچەی ئیسێکس]] [[پۆل:یاریزانانی کریکێتی زانکۆی کامبریج]] [[پۆل:کەسایەتییە سەربازییەکانی بەریتانیا لە جەنگی جیھانیی دووەمدا کە لە کردەی سەربازیدا کوژراون]] [[پۆل:ئەفسەرانی ھێزی ئاسمانیی شاھانە لە جەنگی جیھانیی دووەمدا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١]] [[پۆل:مردووەکانی ١٩٤٢]] [[پۆل:وەرزشکارە ئینگلیزە فرەوەرزشییەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] 0tne2569f17ozfqpwwfdgl9lpo5g450 0 287726 1697291 1463042 2026-10-30T04:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697291 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|کوردستان (ڕۆژنامە)|‏کوردستان (ڕوونکردنەوە)}} '''کوردستان''' ڕۆژنامەیەک بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٩٥٩ (١٣٣٨ی ک.خ) ھەتا ١٩٦٣ (١٣٤٢ی ک.خ) لەلایەن حکوومەتی پەھلەوی لە تاران بە شێوەی ھەفتەیی چاپ و بڵاو دەکرا. بەڕێوەبەر و بەرپرسی ڕۆژنامەکە [[عەبدولحەمید بەدیعوززەمانی کوردستانی]]<ref>[https://isna.ir/xdF4ks ئاژانسی ھەواڵی خوێندکارانی ئێران (ئیسنا): ''بەسەرھاتێک لە بەدیعەکەی زەمان و فرەیدوونەکەی سەردەم'' (فارسی)، نووسراو لە ١١ی کانوونی دوومی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ٤ی ئابی ٢٠٢٥.</ref> و سەرنووسەری [[محەممەد عابید سیراجەددینی]] بوون.<ref name="ناوەندی مێژوو">[https://t.me/kurdokurdistan/1214 کەناڵی تێلێگرامیی ناوەندی مێژووی کورد و کوردستان: ''دکتۆر محەممەد عابید سیراجەددینی'' (فارسی)، نووسراو لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٠؛] سەردان لە ٤ی ئابی ٢٠٢٥.</ref> لە ڕۆژنامەی کوردستان جگە لە کوردیی [[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] بابەتەکانێک بە شێوەزارەکانی [[کوردیی باشووری]] ([[کوردیی کرماشانی|کرماشانی]])، [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]] ([[ھەورامی]]) و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]ش بڵاو دەکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ڕۆژنامەوانی|زمانی کوردی|مێژوو|کۆمەڵگا}} {{زمان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:بڵاڤۆکەکان، دامەزرانی ١٩٥٩]] [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ڕۆژنامەکان بە زمانی کوردی]] inypcrns5jt1uuw2qde3aczw376r01b 0 288750 1697209 1643657 2026-10-30T00:46:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697209 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = باختمێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.80417| 42.85753}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی باختمێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.80417| 42.85753 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سێمێل]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی فەیدیێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''باختمێ''' (''{{lang-ar| باختمه}})، ({{lang-en| Bakhetme }}، {{langx|syr|ܒܚܬܡܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی فەیدیێ]]، [[قەزای سێمێل]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[فەیدیێ]] بە دووری (١٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> لە گوندەکەدا، کەنیسەی مار گەیوارگیس هەیە. پێشتر کڵێساکانی مار دانیال و مارت مریەم هەبوون. == ناو == ناوی گوندەکە لە "بێث" ("شوێن" بە سریانی) و "خاتمێ" ("مۆر" بە سریانی) وەرگیراوە، و بەم شێوەیە بەختمێ وەرگێڕدراوە بۆ "شوێنی مۆرەکان".<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> == مێژوو == گوندی باختمێ گوندێکی [[مەسیحی]] زۆر کۆنە. ھێشتا ئەمڕۆش دەتوانیت کەلاوەکانی دێرێکی زۆر کۆن ببینیت کە ناوی لە مار دانیالەوە ناونراوە کە خەڵکی ناوچەکە دەڵێن مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی سێیەم.<ref>https://www.mesopotamiaheritage.org/en/monuments/leglise-assyrienne-mar-guorguis-de-bakhetme/</ref> لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]دا، باختمێ وەک ناوەندێکی ئیداری کاری دەکرد، کە گوندەکە ناوی خۆی لێ وەرگرتووە وەک شوێنێک کە بەڵگەنامە یان گرێبەستی تێدا واژۆ و مۆر دەکرا. باختمێ لە دوای [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|جینۆسایدی ئاشوورییەکان]] لە [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن پەنابەرە ئاشوورییەکانی خێڵی نۆچیا لە [[حەکاری (ناوچەی مێژوویی)|ھەکارییەوە]] ھاتن لێرە نیشتەجێ کران. بەڵام لە ساڵی ١٩٣٣ دوای [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] بەرەو [[سووریا]] ھەڵھاتن.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> ساڵی ١٩٥٦، ٨٠ خێزانی ئاشووری گەڕانەوە بۆ باختمێ و گوندەکە بە ١٦٠ ھەزار دینار لە شێخەکانی [[عەرەب]] کڕدرا لە ساڵی دواتردا، تا ئەو کاتە ٢٣٤ کەس لە باخێتمێ نیشتەجێ بوون، بەپێی سەرژمێرییەکە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press</ref> لە ساڵی ١٩٥٩ قوتابخانەیەک دامەزرا و لە ساڵی ١٩٦٠ کڵێسای مارت مریەم دروستکرا، پێش ئەوەش لە شوێنی نیشتەجێبوونی تایبەتدا خزمەتەکان ئەنجام دەدرا. ھەروەھا کڵێسایەکی مار گێوارگیس لە ساڵی ١٩٦١ دروستکراوە. لە ساڵی ١٩٧٨ دانیشتوانی گوندەکە بە زۆرەملێ لەلایەن حکومەتی عێراقەوە دەرکراون، بەڕواڵەت بەھۆی نزیکی لە بنکەی سەربازیی فەیدە. دوای ماوەیەکی کەم دانیشتوانی باختمێ گەڕانەوە و کڵێسایەکی مار دانیال لە ساڵی ١٩٨٠ دروستکرا و دواتر لە ساڵی ١٩٨٤ نۆژەنکرایەوە. گوندەکە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٨٧ لەلایەن حکومەتی [[عێراق]]ەوە بەتەواوی وێرانکرا و دانیشتوانەکەی کە ١٤٠ خێزانی ئاشووری بوون، بە زۆرەملێ گواسترایەوە بۆ مەنسووریە لە نزیک [[سێمێل]] لە چوارچێوەی ھەڵمەتی [[عەرەباندن|بەعەرەبکردنیدا]].<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> ژمارەیەک لە گوندنشینەکان دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینەکانی ساڵی ١٩٩١]] جارێکی تر گەڕانەوە و لە دەیەی دواتردا باختمێ ئاوەدانکرایەوە چونکە لە ساڵی ١٩٩٥ لەلایەن کۆمەڵەی ھاوکاری ئاشوورییەوە خانوو دروستکرا و کڵێسای مار گەیوارگیس لە ساڵی ١٩٩٦ ئاوەدانکرایەوە. کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووریش لە ساڵی ١٩٩٩ ھۆڵێکی گشتی دروستکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.assyrianaidiraq.org/projects/building-projects |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240713171308/https://assyrianaidiraq.org/projects/building-projects |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref> زیاتر لە دانیشتوانی ڕەسەنی گوندەکە لە ساڵی ٢٠٠٦دا گەڕانەوە بۆ باختمێ و دواتر ١٥١ خانوو لەلایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ەوە دروستکران. کەنیسەی دووەمی مار گەیوارگیس لەلایەن [[سرکیس ئاغاجان|سەرکیس ئاغاجان مامەندۆ]] دروستکراوە و لە مانگی نیسانی ٢٠٠٧دا پیرۆزکرا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا ٢٤٨ ئاشووری ئاوارە و ٦٢ بنەماڵە لە باختمێ نیشتەجێ بوون. مەزەندە کرابوو کە لە ساڵی ٢٠١٢ دا ١٢٠٠ ئاشووری لە باختمێ نیشتەجێ بوون کە لە ٧٠٠ لایەنگری [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]] و ٥٠٠ [[کڵێسای کاسۆلیکی سوریانی]] پێکھاتبوون. دوابەدوای ھێرشی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] لە مانگی ئابی ٢٠١٤، کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووری لە مانگی ئایاری ٢٠١٥ ھاوکاری مرۆیی گەیاندە خێزانە ئاوارەبووەکانی باختمە، لەو ساڵەدا ڕاپۆرت کرا کە ٨٨ خێزانی ئاشووری ئاوارە لە باختمە نیشتەجێ بوون.<ref>http://assyrianaidiraq.com/news/1106</ref> لەو ساڵەدا باس لەوە کرا کە ٨٨ خێزانی ئاشووری ئاوارە لە باخێتمێ نیشتەجێ بوون. کۆمەڵەی فریاگوزاری ئاشووریش لە ساڵی ٢٠١٧ قوتابخانەی گوندەکەی نۆژەنکردەوە.<ref>http://assyrianaidiraq.org/news/1513</ref> ژمارەی دانیشتوانی گوندەکە تا مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٧ بۆ ٤٧٥ کەس دابەزیبوو و تا مانگی ئابی ٢٠١٨ زیاتر لە ١٠٠ خێزان لە باخێتمێ نیشتەجێن.<ref>https://www.shlama.org/population?fbclid=IwAR0rMdQbvDzjzV0_CIWBCjOGCU4OSVLrbsltgKijiY1fqYC2H6VAoQ8hJ8M</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] l63chr9wlbywliwy7x2tldnzfnrllk8 0 288814 1697325 1667893 2026-10-30T05:51:24Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697325 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''٢ بی ٢ تی''' ('''2builders2tools''') ({{بە ئینگلیزی|2b2t}}) سێرڤەرێکی ''[[ماینکرافت]]''ە کە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ دامەزراوە. سێرڤەرەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر نەبوونی ھیچ یاسایەک دامەزراوە، کە تێیدا یاریزانەکان بۆ ھەمیشەیی قەدەغە ناکرێن، ئەمەش لەناو کۆمەڵگەی ''ماینکرافت''دا وەک «سێرڤەری [[ئەنارکی|ئەنارکیست]]» ناسراوە.<ref name="newsweek">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kiberd|یەکەم=Roisin|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=The Minecraft Server That Will Kill You 1,000 Times|ئیش=[[Newsweek]]|ناونیشان=https://www.newsweek.com/2016/09/23/minecraft-anarchy-server-2b2t-will-kill-you-498946.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191014024243/https://www.newsweek.com/2016/09/23/minecraft-anarchy-server-2b2t-will-kill-you-498946.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ئەنجامدا، یاریزانەکان بە شێوەیەکی باو خەریکی وێرانکردنی دروستکراوەکانی یاریزانان و گرووپەکانی تر دەبن، کە بە «گریفینگ» ناسراوە، ھەروەھا ھاککردن بە بەکارھێنانی نەرمەکاڵای دەستکاریکراو بۆ بەدەستھێنانی سوود. 2b2t کۆنترین سێرڤەری ئەنارکیستە لە ''[[ماینکرافت]]''دا، ھەروەھا یەکێکە لەو چەند سێرڤەرەی ''ماینکرافت''ی ساڵی ٢٠١٠ کە ھێشتا کاردەکەن. سێرڤەرەکە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لەسەر ئاستی سەخت دانراوە و شەڕی یاریزان دژی یاریزان چالاکە. زیاتر لە ٧٨٠٬٠٠٠ یاریزان نەخشە [[دروستکردنی ڕێکارانە|پرۆسێجەرییەکەی]] گەڕاون، کە قەبارەی فایلەکەی بۆ نزیکەی ٦٠ تێرابایت زیاد کردووە. 2b2t لە میدیای ھەواڵیدا وەک خراپترین سێرڤەری ''ماینکرافت'' وەسف کراوە بەھۆی بنکەی یاریزان و کولتوورە ژەھراوییەکەی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2b2t}} [[پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:مشتومڕی یارییە ڤیدیۆییەکان]] oa7spiy2b18hl96c2yo9loahs1ike8e 0 289156 1697251 1534547 2026-10-30T01:40:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697251 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox Ethnic group | group = کوردەکانی ھۆڵەندا{{ھن}}{{lang|nl|Koerden in Nederland}}{{ھن}}{{lang|ku|Kurdên Holendayê}} | image = | popplace = لە ٤٠،٠٠٠ تا ١٠٠،٠٠٠<ref name="humanityinaction1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.humanityinaction.org/knowledgebase/254-turkish-and-kurdish-identity-and-nationalism-in-the-netherlands |سەردێڕ=Turkish and Kurdish Identity and Nationalism in the Netherlands by Tenzin Wangmo |بڵاوکەرەوە=[[Humanity in Action]] |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141019044416/http://www.humanityinaction.org/knowledgebase/254-turkish-and-kurdish-identity-and-nationalism-in-the-netherlands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.parool.nl/gs-b86a2228|سەردێڕ=Inval veroorzaakt onrust tussen Koerden en Turken in Nederland|یەکەم=Cyril Rosman & Carla van der|دوایین=Wal|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Het Parool}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kis.nl/groeperingen-de-turks-nederlandse-gemeenschap|سەردێڕ=Groeperingen in de Turks-Nederlandse gemeenschap|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=Kennisplatform Integratie & Samenleving}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/news/kurdish-rebel-leader-hoped-to-take-refuge-in-the-netherlands-after-long-association-1.154170?mode=amp|سەردێڕ=Kurdish rebel leader hoped to take refuge in the Netherlands after long association|وێبگە=www.irishtimes.com}}</ref> | langs = [[کوردی]] و [[ئەڵمانی]] | rels = [[سوننە]]، [[عەلەوی]] | related = [[خەڵکی ئێران]]، [[ڕەوەندی کورد]] }}'''کورد لە ھۆڵەندا''' ({{Langx|nl|Koerden in Nederland}}) ئاماژە بەو کەسانە دەکات کە لە [[ھۆڵەندا]] لەدایکبوون یان نیشتەجێن و بە ڕەچەڵەک [[کورد|کوردن]]. حساباتی جیاواز ھەیە بۆ دانیشتووانی ڕاستەقینەی کورد لەناو ھۆڵەندا. «ژمارەی [[کورد]] لە [[ھۆڵەندا]] ڕوون نییە، بەو پێیەی کورد خاوەنی [[ڕەگەزنامە]]ی جیاوازە (تورکی، ئێرانی، عێراقی و سووری) و لەسەر بنەمای نەتەوەکانی لە ئامارە حکوومییەکاندا پۆلێن کراون؛ بەپێی ئامارەکان لە ١٥ ھەزارەوە تا نزیکەی ١٠٠ ھەزار کەسن". سەرچاوەکانی تر بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ژمارەی کوردان نزیکەی ٧٠ ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.wereldjournalisten.nl/factsheet/2007/05/23/factsheet_koerden_in_nederland/|سەردێڕ=Wereldjournalisten |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140813214340/http://www.wereldjournalisten.nl/factsheet/2007/05/23/factsheet_koerden_in_nederland/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤|وێبگە=WereldJournalisten.nl}}</ref> پێکھاتەی کورد لە ھۆڵەندا کە لە نێویاندا [[کوردانی تورکیا|کوردی تورکیا]] و [[کوردانی باشووری کوردستان|کوردی عێراق]] گەورەترین گرووپی کورد لە ھۆڵەندا پێکدەھێنن و ژمارەی [[کوردانی ئێران|کوردی ئێران]] و [[کوردانی سووریا|کوردی سووریا]] تێدەپەڕێنن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کوردستان-کۆلکە}} j4bi6917frwbytfj5273qo7mecsvhv4 0 289292 1697364 1536227 2026-10-30T07:38:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697364 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''دوارۆنۆیە''' یان '''داورۆنۆیۆ''' ({{Langx|syr|ܕܲܘܪܵܢܵܝܹܐ}}<span data-ve-ignore="">:</span> <span data-ve-ignore="" dir="rtl" lang="syr">ܕܲܘܪܵܢܵܵܝܹܐ</span>)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=http://www.aina.org/news/20190620002945.htm|سەردێڕ=15 Assyrian Children Kidnapped By Kurdish Affiliated Militia in Syria |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Assyrian International News Agency}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.aina.org/news/20190620002945.htm "15 Assyrian Children Kidnapped By Kurdish Affiliated Militia in Syria"]. ''Assyrian International News Agency''. June 20, 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 3,</span> 2020</span>.</cite></ref> بزووتنەوەیەکی ڕزگاری خوازی [[عەلمانی]] و [[چەپڕەوی|چەپ]] و نەتەوەییە لە نێو [[ئاشوورییەکان|گەلی ئاشووردا]]. لە ڕووی ئایدیۆلۆژییەوە بە بیرۆکەی پێشکەوتنخوازانە تایبەتمەندە و توخمە [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەکانیش]] دەگرێتەوە، دەتوانرێت ڕەگ و ڕیشەی دامەزراندنی بۆ کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە شارۆچکەی [[مدیاد|میدیاد]] لە [[تورکیا]] بگەڕێتەوە.<ref name="drott">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.warscapes.com/reportage/revolutionaries-bethnahrin|سەردێڕ=The Revolutionaries of Bethnahrin|بڵاوکەرەوە=Warscapes|دوایین=Carl Drott|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥|access-date= ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|archive-date=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710040436/http://www.warscapes.com/reportage/revolutionaries-bethnahrin|url-status=dead}}</ref> دەرکەوتنی مۆدێرنانەی بزووتنەوەکە لە نێو ڕێکخراوە ئاشوورییەکان لە سەرانسەری جیھاندا مشتومڕێکی زۆری لەسەرە، بەتایبەتی بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان|پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)]] و [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتی دیموکراتی (پەیەدە)]]. == مێژوو == لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، کۆمەڵێک گەنجی ئاشووری لە [[مێدیات]] کۆبوونەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر دۆخی [[ئاشوورییەکان]] لە [[تورکیا]]، دوای زیادبوونی ھێرشەکان بۆ سەریان. ئاشوورییەکان وەک گرووپێکی نەتەوەیی جیاواز بە زمانی تایبەت بە خۆیان نەناسێنرابوون و تووشی جیاکاری و ستەم ببوونەوە. بەردەوامبوونی توندوتیژییەکان بووە ھۆی شەپۆلێکی کۆچی ئاشوورییەکان بەرەو [[ئەورووپا]]، ئەمەش وای کرد گرووپێک لە ئاشوورییەکان ڕێکخراوێک دروست بکەن کە ئامانجی سەرەکییان ڕێگریکردن بوو لە کۆچی ئاشوورییەکان لە نیشتمانی ئاشووری. ئەم ڕێکخراوە، کە لە ساڵی ١٩٩٥ دامەزرا، بە «Tukoso Dawronoyo Mothonoyo d'Bethnahrin - تووکۆسۆ داورۆنۆیۆ مۆتۆنۆیۆ د'بێت نەھرەین» ناسرا، کە بە واتای «ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی نیشتمانپەروەری بێت ناھرین» دێت (PROB). بە گوتەی کارڵ درۆت، ڕیشەی وشەی «داورۆنۆیۆ» نیشان دەدات کە وشەکە بە واتای «شۆڕشگێڕەکان» تێگەیشتووە، لەکاتێکدا دەرکەوتووە بە واتای «سەردەمیانە» دێت. دامەزرێنەرانی داورۆنۆیۆ پەیوەندییەکیان لە نێوان خەباتی ئاشوورییەکان و [[کورد]] لە تورکیا دۆزییەوە، ئەمەش وای کرد ئەندامانی بزووتنەوەکە پەیوەندی بە تۆڕی پشتگیری ناوخۆیی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) بکەن. لە کۆتاییدا، ئەندامانی داورۆنۆیۆ بەھۆی پەیوەندییان بە پەکەکەوە دەستگیرکران و دواتر ئازاد کران، ئەمەش بووە ھۆی کۆچکردنی ھەندێک لە ئەندامانی بزووتنەوەکە بۆ ئەورووپا، کە لەوێ تۆڕێکی دیاسپۆرا لە وڵاتانی ئەورووپی وەک [[سوێد]]، [[ھۆڵەندا]]، [[بەلجیکا]]، [[نەمسا]] و [[ئەڵمانیا]] دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٠٠، داورۆنۆیۆ یەکەمین کۆنگرەی خۆی بەست و ئەندامان وەک پارتی ئازادی بێت نەھرەین (گابۆ د'حیرووسۆ د'بێت ناھرین، یان GHB) خۆیان ڕێکخستەوە. == ئایدیۆلۆژیا == ڕێکخراوەکە لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو لە چەپی ڕادیکاڵەوە سەری ھەڵدا و خۆی وەک «[[سۆسیالیست]]ی شۆڕشگێڕ» وەسف دەکات. ئامانجی سەرەتایی بەدەستھێنانی مافە نەتەوەیییەکانی ئاشوورییەکان بوو لە تورکیا و ڕێگریکردن لە کۆچی ئاشوورییەکان لە نیشتمانە ڕەسەنەکەیان؛ بەڵام ئامانجەکانی ڕێکخراوەکە تەنھا لە مافە نەتەوەیییەکاندا قەتیس نەمانەوە، بەڵکو گۆڕانکاری کۆمەڵایەتی، سیاسی و [[چاند]] فراوانتریش دەگرتەوە. داورۆنۆیۆ خۆی لە کێشەی ناوی ئاشووری/سوریانی بە دوور گرت، ھەردوو ئاڵای ئاشووری و ئارامی لە بۆنەکاندا ھەڵدەگرت و لە کێشەی ناوەکە دەرباز دەبوو بە کۆبوونەوە لە دەوری ناوی کەمتر مشتومڕاوی نیشتمانەکەیان – بێت ناھرین. داورۆنۆیۆ بیرۆکەی ئەوەی بڵاو دەکردەوە کە ئاشووری/سوریانییەکان ھەمان گەلن، و ھەمان نیشتمانیان ھەیە. == عێراق == تۆڕێک لە ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و پارتە سیاسییە وابەستەکانی داورۆنۆیۆ لە سەرانسەری سنوورەکانی دەوڵەتی مۆدێرن لە ناوچەی نیشتمانی ئاشووری ھەیە. لە نێوان ڕێکخراوە وابەستەکانی داورۆنۆیۆ لە [[عێراق]] یەکێتیی نیشتمانی بێت ناھرین (حویۆدۆ بێت نەھرەین ئەسرۆنۆیۆ، HBA) و ھێزەکانی [[دەشتی نەینەوا]] (NPF)ی میلیشیاکە ھەن. لە ١٧ی تەممووزی ١٩٩٩، ڕێکخراوی شۆڕشگێڕی نیشتمانپەروەری بێت نەھرەین (PROB)ی وابەستەی داورۆنۆیۆ یەکەمین ھێرشی خۆی لەگەڵ [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] (پەکەکە) ئەنجام دا دژی بنکەیەکی سەربازی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] (پەدەکە) لە شارۆچکەی کاسرێ، کە تێیدا ٣٩ پێشمەرگە کوژران و ٢٠ کەسیش بریندار بوون. سێ ڕۆژ دواتر ھێرشێکی دووەم لەلایەن گرووپەکەوە ئەنجامدرا کە تێیدا چەندین شەڕکەری [[مەسعوود بارزانی]] کوژران کاتێک بارھەڵگرێکی سەربازی کە بەسەر پردێکدا لە نێوان [[قەسرێ]] و [[حاجی ئۆمەران]] دەڕۆیشت، تەقێندرایەوە. ھەردوو ھێرشەکە وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بۆ گیانلەدەستدانی ژنێکی ئاشووری، ھێلین ئەی. ساوا لەلایەن بەرپرسێکی باڵای پارتی دیموکراتی کوردستانەوە [[دەستدرێژی سێکسی]] کراوەتەسەر و کوژراوە. باڵی سیاسی بزووتنەوەی دوارۆنۆیە لە [[عێراق]] یەکێتیی نیشتمانی بێت نەھرەین (PUBN)ە، کە پێشتر لە لیستی نیشتمانی عیشتاردا بووە و کێبڕکێ بۆ بەدەستھێنانی کورسی دەکات لە [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] و پەرلەمانی کوردستانی عێراق. پارتێکی دیکەی سیاسی سەر بە دوارۆنۆیە لە عێراق بزووتنەوەی کۆبوونەوەی سووریانییە کە بنکەکەی لە شارۆچکەی بەخدیدای ئاشوورییە. ھەردوو یەکێتیی نیشتمانی بێت نەھرەین و بزووتنەوەی کۆبوونەوەی سووریانی لەگەڵ دروستکردنی ناوچەیەکی ئۆتۆنۆمی بوون لە دەشتی نەینەوای ئاشوورییەکان. ھێزەکانی دەشتی نەینەوا (NPF) لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ بە ھاوکاری لەگەڵ پارتی دیموکراتی بێت نەھرەین پێکھێنرا بۆ بەرگریکردن لە [[دەشتی نەینەوا]] لە دژی [[دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق]] و شام. ھێزی چەکدار دواتر بەشداری لە [[شەڕی مووسڵ]] (٢٠١٦–٢٠١٧) کرد بۆ ڕزگارکردنی شارۆچکە/گوندە ئاشوورییەکان لە دەست گرووپە چەکدارییەکان. == سووریا == بزووتنەوەکە لە ئێستادا لە [[سووریا]] دیارترینە، لەگەڵ [[پارتی یەکێتیی سووریانی]] (SUP)ی سەر بە دوارۆنۆیە، کە ھاوبەشێکی سەرەکییە لە ھاوپەیمانی بزووتنەوەی کۆمەڵگەی دیموکراتیک (TEV-DEM)ی فیدراسیۆنی سووریای باکوور - ڕۆژاوا، کە لەلایەن [[پارتی یەکێتیی دیموکراتی]] (PYD)ی کوردییەوە سەرۆکایەتی دەکرێت. پارتی یەکێتیی سووریانی میلیشیای ئەنجومەنی سەربازی سووریانی (MFS) و [[ھێزەکانی پاراستنی ژنانی بێت نەھرەین]] (HSNB) بەڕێوەدەبات کە بەشێکن لە [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]]، ھەروەھا ھێزی پۆلیسی سوتۆرۆ بۆ پاراستنی کۆمەڵگە ئاشوورییەکان لە ناوچەکانی نیشتەجێبوونیان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریا (گۆزارتۆ). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dawronoye}} [[پۆل:ئاشوورییەکان لە عێراق]] [[پۆل:ئاشوورییەکان لە تورکیا]] [[پۆل:ئایدیۆلۆجییە سیاسییەکان]] [[پۆل:سۆشیالیزم]] [[پۆل:بزووتنەوەی بەرخۆدان]] a2fg6d8trilhhhzpn1l7rpeijfbbpuz 0 289980 1697326 1667892 2026-10-30T05:51:34Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1697326 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''٢٠ ئێکسچەینج پلەیس'''، لە بنەڕەتدا '''بینای سیتی بانک–فارمەرز ترەست'''، [[ھەوابڕ|ھەوابڕێکە]] لە ناوچەی داراییی لۆوەر مانھاتن، نیویۆرک سیتی. لە ساڵی ١٩٣١ تەواو بووە، لەلایەن کرۆس ئێند کرۆسەوە وەک بارەگای سەرەکیی کۆمپانیای سیتی بانک–فارمەرز ترەست، پێشینەی سیتیگرووپ، دیزاین کراوە. بە بەرزیی نزیکەی {{Convert|741|ft|m}} و ٥٧ نھۆمی بەکارھێنراو، لە کاتی تەواوبوونیدا یەکێک بوو لە بەرزترین باڵەخانەکانی شارەکە و بەرزترین باڵەخانەی بەرد-ڕووپۆشکراوی جیھان. پلانەکان بۆ دروستکردنی وەک بەرزترین باڵەخانەی جیھان بەھۆی [[بێبازاڕیی مەزن|بێبازاڕیی مەزنەوە]] کەم کرانەوە. باڵەخانەکە ڕوکارێکی گرانیت و بەردی جیری ھەیە و پێکھاتەیەکی پۆڵایینی ھەیە. بەشی خوارەوەی ڕوکارەکە تەواوی بلۆکێکی شاری چوارلای ناڕێکی پڕکردووەتەوە و پایەی تێدایە کە وێنەی «زەبەلاحەکانی دارایی» نیشان دەدەن، ھەروەھا دیکۆراتی تێدایە کە لەلایەن پەیکەرتاشی بەریتانی دەیڤد ئێڤانسەوە دیزاین کراوە. دەرگای سەرەکی لەسەر ئێکسچەینج پلەیس کەوانەیەکی بازنەیی ھەیە لەگەڵ مەدالیای گرانیت کە نوێنەرایەتیی ئەو وڵاتانە دەکەن کە سیتی بانک فارمەرز ترەست نووسینگەی تێدا ھەبووە. نھۆمە سەرووەکان، کە لە تاوەرێکی چوارگۆشە پێکدێن بە گۆشەی لێکراوە، لە بنکەکەوە جیاوازن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|20 Exchange Place}} [[پۆل:وێبگەی فەرمی لە ویکیدراوە و ویکیپیدیا جیاوازە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] oz5xkv7pajxk30mv0w33n69xdo46fph 0 290247 1697052 1682767 2026-10-29T19:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1697052 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Dead_bodies_of_Morsi_supporters.jpg|وێنۆک|لایەنگرانی مردووی [[محەممەد مورسی]] کفن کراون]] '''کفن''' بریتییە لە قوماشێکی تایبەت کە بۆ داپۆشینی مردوو بەکاردێت. پۆشینی مردوو یەکێکە لە قۆناغەکانی ئامادەکردنی [[مەرگ|مردوو]] [[ناشتن|بۆ ناشتن]] لەلای [[ئیسلام|موسڵمانان]]، کە بریتییە لە شۆردن و کفنکردن و نوێژ لەسەرکردن و پاشان ناشتنی. لە نەریتە ئایینییەکانی تردا شێوازی جیاواز بەکاردەھێنرێت. پێش کفن کردنی مردوو بە [[مەرگ|مردووەکە]] دەشۆردرێ و پاکدەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=چۆنێتی کفن کردنی مردوو و ھەندێ لە حوکم و ئادابەکانی: ماڵپەڕی وەڵامەکان |ناونیشان=https://walamakan.com/3189 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=walamakan.com}}</ref> بەزۆری '''کفن''' لە یەک تا سێ پارچە [[کووتاڵ|قوماشی]] سپی بۆ پیاوان و یەک تا پێنج پارچە قوماش بۆ ژنان پێکدێت و بۆ پێچانی ھەموو بەشەکانی جەستە بەکاردێت. پێشنیار ناکرێت کە قوماشی گران بەکاربێت، بەڵام دەبێت پاک و خاوێن و بۆندار بێت. کفنی حاجی [[عومرە|یان عەمرەکەر]] جل و بەرگی ئیحرامە، کە دەشۆردرێت و بە جلی ئیحرامەوە کفن دەکرێت و بۆنی لێنادرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shrouds}} {{شریتی دەروازە|دین|ئیسلام|چاند}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:نەریتەکانی مەرگ]] [[پۆل:ھەڵسوکەوتە ئایینییەکان]] mmvq99dst312qv8tymik10amvfn4mfe 1 290443 1697376 1637063 2026-10-30T08:16:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697376 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دێرەلووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1481287 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231101213746/http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2011/12/state5643.htm بۆ https://ekurd.net/mismas/articles/misc2011/12/state5643.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٤٢، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[دێرەلووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1637062 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 بۆ https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 بۆ https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 بۆ https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 بۆ https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٤٥، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دێرەلووک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697375 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250820165622/http://www.assyrianaidiraq.org/news/1009 بۆ http://www.assyrianaidiraq.org/news/1009 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٦، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) n9c32fmcavb8ubbcvb841bxz5t30ofj 1 291063 1697034 1483729 2026-10-29T19:29:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697034 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئامینە قوتب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483728 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240815175343/https://palestine.paldf.net/start-news/2021/5/6/-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8 بۆ https://palestine.paldf.net/start-news/2021/5/6/-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٠، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئامینە قوتب]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697033 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240815175343/http://www.odabasham.net/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85/66428-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8 بۆ http://www.odabasham.net/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%85/66428-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AF%D9%8A%D8%A8%D8%A9-%D8%A3%D9%85%D9%8A%D9%86%D8%A9-%D9%82%D8%B7%D8%A8 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 8fr9yrsr5w17kh009jytxuthlrf5j52 0 291661 1697214 1648825 2026-10-30T01:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697214 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوانێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.08451| 43.52464}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوانێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.08451| 43.52464 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئامێدی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٧٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوانێ''' (''{{lang-ar| کومانی}})، ({{lang-en|Komane }}، {{langx|syr|ܟܘܡܢܐ}}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئامێدی]]، [[قەزای ئامێدی]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[ئامێدی]] بە دووری (٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> لە گوندەکەدا کڵێساکانی مارت [[مریەم]] و مارت شمونە ھەیە.<ref>https://www.ishtartv.com/en/viewarticle,35595.html</ref> == مێژوو == لە کوانێ، کڵێسای مار ئەفریم بۆ سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] (٢٢٤-٦٥١) دەگەڕێتەوە، لە کاتێکدا پێدەچێت دێری مارت [[مریەم]] لە سەدەی چوارەمی زایینی دامەزراوە.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> ھەروەھا دێرێکی مار قوریاقۆس ھەبووە کە لە سەدەی ھەشتەمی زایینی دروستکراوە. خودی گوندەکە لە کتێبی ژیانی سەدەی ١٠ی ڕەبان جۆزێف بوسنایادا ئیسپاتی کراوە کە تێیدا دانیشتووانەکەی وەک لایەنگری کەنیسەی ڕۆژھەڵات ناوی بردووە. عەبدیشۆ، قەشە سەرەکییەکەی کوانێ، لە نامەیەکی شیمۆنی نۆیەم دینخای پاتریاکی کاسۆلیکی کلدان بۆ پاپا [[گریگۆری سێزدەھەم]] لە ساڵی ١٥٨٠دا ئیسپات کراوە.<ref>Wilmshurst, David (2000). The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913. Peeters Publishers.</ref> لە ساڵی ١٨٥٠دا ١٣-٢٠ خێزان لە کوانێ نیشتەجێ بوون و لەلایەن کەنیسەی مارت مەریەمەوە وەک بەشێک لە ئەپستۆریای سەرەکی کەنیسەی ڕۆژھەڵات لە [[بەرواری]] خزمەتیان دەکرد. بەڵام زۆربەی دانیشتوانی گوندەکە تا ساڵی ١٩١٣، لەو ساڵەدا ٦٠ ئاشووری کاسۆلیکی کلدانی لە کۆمانێ ھەبوون کە لەلایەن کەنیسەی خاتوونی ڕووناکی و ژیانمانەوە وەک بەشێک لە ئیپارشی کاسۆلیکی کلدانی ئامێدیەوە خزمەتیان دەکرد.<ref>Wilmshurst, David (2000). The Ecclesiastical Organisation of the Church of the East, 1318–1913. Peeters Publishers.</ref> گوندەکە لە ساڵی ١٩٣٨دا ١٩ کەس بە چوار خێزانەوە نیشتەجێ بوون. ژمارەی دانیشتوانی کوانێ زیادی کرد و سەرژمێری عێراقی ساڵی ١٩٥٧، ٥٥٠ کەس بوو. لە ساڵی ١٩٦١ گوندەکە ١٥٠ خێزانی ھەبووە و لە ساڵی ١٩٦٣ قوتابخانەیەکی سەرەتایی دروستکراوە. لە نێو [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی عێراق – کورددا]]، کوانێ لە ھێرشێکی کوردانی زێباری لایەنگری ڕژێم بە سەرۆکایەتی زوبیر محەمەد زێباری لە ساڵی ١٩٦٥ تاڵان کرا و سووتێنرا کە لە ئەنجامدا گوندنشینێک گیانی لەدەستدا و ڕزگاربووانی ناچار کرد پەنا بۆ گوندەکانی دراوسێ ببەن.<ref>Donabed, Sargon George (2015). Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century. Edinburgh University Press.</ref> [[حکوومەتی عێراق]] لە ساڵی ١٩٧٧دا، ٢٠ بنەماڵەی [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] خەڵکی گوندی [[وێلە]]ی سەر بە [[ناحیەی شیلادزێ|ناحیەی نێروێ و ڕێکان]] و ٨٠ خێزانی [[کورد]]ی لە کوانێ بە زۆرەملێ نیشتەجێ کرد. کڵێسایەکی ڕۆژھەڵاتی مارت مریەم لە ساڵی ١٩٧٨ بۆ [[ئاشوورییەکان]] کە لە وێلەوە ھاتبوون دروستکرد. لە ساڵی ١٩٩٦ باس لەوە کرا کە کوردەکان بە شێوەیەکی نایاسایی دەستیان بەسەر زەوی گوندنشینانی ئاشووریدا گرتووە.<ref>http://www.aina.org/releases/lands.htm</ref> تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ٣٦ خانووی دروستکردبوو و ٢٧ خانووی نۆژەنکردەوە و کڵێسای مارت شمونێی دروستکردبوو. کوانێ لە ساڵی ٢٠١٢دا نزیکەی ٤٨٠ [[ئاشوورییەکان|ئاشووری]] نیشتەجێ بوون، کە ٢٠٠ کەسیان سەر بە کەنیسەی ئاشووری ڕۆژھەڵات بوون و ٢٨٠ کەسیان کاسۆلیکی کلدانی بوون. خێزانە ئاشوورییە ئاوارەبووەکان پەنایان بردە بەر کوانێ، و لە ساڵی ٢٠١٤دا ھاوکاری مرۆیییان لە کۆمەڵەی ھاوکاری ئاشوورییەکان وەرگرتووە. ڕۆژی ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩، گوندەکە بە ھێرشی فڕۆکەکانی [[تورکیا]] کەوت. تا ساڵی ٢٠٢١ کوانێ ٢١٠ ئاشووری لە ٥٣ بنەماڵەدا نیشتەجێن.<ref>https://www.asianews.it/news-en/Russia-and-Turkey,-%E2%80%98total%E2%80%99-cease-fire-at-Idlib.-Turkish-planes-bomb-Kurdistan-47270.html</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] s51abr4872sc23rdep5rerhxpik2uin 0 291722 1697356 1648804 2026-10-30T07:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697356 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورێمێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 37.06927| 43.11958}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورێمێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 37.06927| 43.11958 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مانگێشک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورێمێ''' (''{{lang-ar| کوریمي}})، ({{lang-en|Kureme }}) یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی مانگێشک]]، [[قەزای دھۆک]]، [[پارێزگای دھۆک]]، [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[مانگێشک]] بە دووری (٥)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == جوگرافیا == * کورێمی دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی لە چوارچێوەی بەشەکانی باکووری [[پارێزگای دھۆک]]، و بە گرد و دۆڵی تەسک دەورە دراوە. گوندەکە لە بەرزی مەزەندەکراودا نزیکەی ٨٨٨ مەتر لە ئاستی دەریاوە ھەڵکەوتووە. * کەشوھەوای ناوچەکە بە [[ھاوین]]ەکانی گەرم و وشک و [[زستان]]ی سارد دەناسرێتەوە کە لەوانەیە پلەکانی گەرما بۆ دەوروبەری سفر دابەزن. * زەوییە کشتوکاڵییەکانی گوندەکە پشت بە ئاوی باران و چەمی وەرزی دەبەستن، جگە لە ھەندێک بیری تەقلیدی. ھیچ زانیارییەکی بڵاوکراوە نییە کە بەکارھێنانی ڕاستەوخۆی ئاوی [[خابوور (فورات)|ڕووباری خابور]] لە ئاودێریکردنی زەویەکانی گوندەکاندا پشتڕاست بکاتەوە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == مێژوو == * لە ٢٧ی ئابی ١٩٨٨ لە قۆناغی کۆتایی [[شاڵاوی ئەنفال|ھەڵمەتی ئەنفالدا]] کە ڕژێمی [[سەددام حوسێن]] بۆ سەر ناوچە [[کورد]]نشینەکان دەستیپێکرد، گوندی کورێمێ کەوتە بەر ھێرشێکی سەربازی کە لە ئەنجامدا سەدان دانیشتووی ئەو گوندە دەستگیرکران، ھەروەھا [[پیاو]]ان لە [[ژن]] و [[منداڵ]] جیاکرانەوە. لە گردەکانی دەوروبەری گوندەکەدا ٣٣ پیاوی کورد بە تەقەکردن لە سێدارە دراون، لە کاتێکدا تەنیا ٦ کەسیان سەرەڕای برینداربوونی سەختی ڕزگاریان بووە. * دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]]، دانیشتوانی ڕزگاربوو گەڕانەوە گوندەکەیان و گۆڕێکی بەکۆمەڵ و یادگارییەکیان بۆ یادکردنەوەی قوربانییەکان دامەزراند، بە پاڵپشتی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]].<ref>http://www.anfalistan.com/2022/08/26/%D8%A6%DB%95%D9%85%D8%B1%DB%86-%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%86%D9%85%DB%95%DA%B5%DA%A9%D9%88%DA%98%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%DB%8E%D9%85%DB%8E-%DB%8C%DB%95-%D9%87/</ref> == دانیشتوان == دانیشتوانی کورێمێ ھەموویان [[کورد]]ن کە بە [[کوردیی باکووری|شێوەزاری کرمانجی]] بە [[زمانی کوردی]] قسە دەکەن. گوندەکە پێش ساڵی ١٩٨٨ بە ١٥٠ خێزان مەزەندە دەکرێت، بەڵام دوای کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوونی زۆرەملێ ژمارەی دانیشتووانەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو کەمیکردووە. داتای ورد و نوێی دانیشتووان لەبەردەستدا نییە. == ئابووری == ئابووری گوندەکە لەسەر بنەمای کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییە. خەڵکی ناوچەکە جگە لە بەخێوکردنی [[مەڕ]] و [[بزن]]، دانەوێڵە و سەوزە و ھەندێک جۆری میوە وەک [[ترێ]] دەچێنن. [[پارێزگای دھۆک]] بە گشتی بە چاندنی [[ترێ]] و [[سماق]] ناسراوە، کە ھەناردەی دەرەوەی [[عێراق]] دەکرێت. == ڕۆشنبیری == کورێمێ نەریتی کوردی دەپارێزێت، خەڵکی ناوچەکە بۆنەی وەک [[نەورۆز]] (سەری ساڵی کوردی) و جەژنە [[ئیسلام]]ییەکان بەڕێوەدەبەن. دانیشتووانەکە وەک زمانی سەرەکی خۆیان بە [[زمانی کوردی]] قسە دەکەن، [[زمانی عەرەبی]]ش وەک زمانێکی لاوەکی لە مامەڵەی فەرمی یان لەگەڵ ناوچەکانی دراوسێدا بەکاردێت. == ژێرخان == کورێمێ لە ڕێگای چەوڕێژ بە شارۆچکەی [[مانگێشک]]ەوە بەستراوەتەوە و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک [[کارەبا]] و [[ئاو]] لەوێ بەردەستە. گوندەکە [[مزگەوت]] و قوتابخانەی سەرەتایی ھەیە، بەڵام دانیشتووان بۆ دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە پێشکەوتووەکانی تەندروستی و پەروەردە دەبێت بچنە [[مانگێشک]] یان [[دھۆک]].<ref>https://web.archive.org/web/20170222031034/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnadh995.pdf</ref> == شوێنە گرینگەکان == دیارترین ھێمای گوندەکە یادگاری و گۆڕە بەکۆمەڵەکەیە کە پاشماوەی قوربانیانی کۆمەڵکوژی ساڵی ١٩٨٨ی تێدایە، کە بووەتە شوێنی سەردانی ساڵانە بۆ یادکردنەوەی شەھیدان. == گەشەپێدان == گوندەکە بەدەست لاوازی ژێرخانی و نەبوونی ھەلی کارەوە دەناڵێنێت، وەک زۆرێک لە گوندە شاخاوییەکانی [[کوردستان]]. سەرەڕای بوونی ھەندێک پڕۆژەی کشتوکاڵی و گەشەپێدان لە لایەن [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ەوە، کورێمێ ھێشتا پشت بە سەرچاوە سادەکانی ناوخۆیی خۆی دەبەستێت، بە پشتبەستنێکی زۆر بە کشتوکاڵی تەقلیدی و بەخێوکردنی ئاژەڵ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گوندەکانی قەزای دھۆک}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Kovli, Iraq}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] bpeyvfra1cjdeoe9qshslxw0789ioar 0 291989 1697286 1648816 2026-10-30T04:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697286 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورداوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کورداوة}}<br>{{lang-en| Kurdawa }} ''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord= {{Coord|36.10221| 44.20367}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورداوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.10221| 44.20367 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بنەسڵاوە|بنەسڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەسنەزان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورداوە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کەسنەزان]] لە [[قەزای بنەسڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بنەسڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] nbqwp3jfriuo6dt08o10xe8qbrmqq9l 0 292269 1697176 1648828 2026-10-29T22:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697176 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کلێسە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلیسة}}<br>{{lang-en| Klisa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.07574| 43.80507}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کلێسە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.07574| 43.80507 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شەمامک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کلێسە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی شەمامک]] لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای ھەولێر]] * [[ناحیەی شەمامک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەولێر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 5hpw5d5vqi0nx4mc72nvnwtwwfl0wee 0 292345 1697420 1648784 2026-10-30T10:38:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697420 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونە سیخوڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کونة سیخورة}}<br>{{lang-en| Kuna Sikhura}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 36.18971| 43.85519}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونە سیخوڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.18971| 43.85519 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ڕزگاری]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونە سیخوڕە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]] لە [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای خەبات}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] olf3hvjf35twx4qxv1q9pgh2mecgd0o 0 292376 1697228 1648821 2026-10-30T01:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697228 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کودیلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کودیلة}}<br>{{lang-en| Kudila}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.76041| 43.39697}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کودیلە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.76041| 43.39697 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کودیلە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] dvljv7cpi4ioxqt4ylhsd27i70ng42j 1 292406 1697195 1561732 2026-10-29T23:08:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697195 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەرسەلان ئەمیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561731 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240128111550/https://fajrfilmfestival.com/news/ بۆ https://fajrfilmfestival.com/news/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٥٩، ١١ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەرسەلان ئەمیری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697194 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231130203605/https://www.sicvenezia.it/en/winners-36-venice-film-critics-week/ بۆ https://www.sicvenezia.it/en/winners-36-venice-film-critics-week/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٠٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) i5vsbaobs81mk2a3u5luxitgqfas3v6 0 292441 1697238 1648819 2026-10-30T01:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697238 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورتان دروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کورتاندرو}}<br>{{lang-en| Kwrtandru}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.93632| 43.56534}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورتان دروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.93632| 43.56534 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورتان دروو''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] cucdzro0b8p8kbhxras6h6n5ymfdnel 0 292453 1697362 1648798 2026-10-30T07:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697362 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوشافی عارەبان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کوشاف عاربان}}<br>{{lang-en| Kushaf Araban}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.99401| 43.38548}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوشافی عارەبان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99401| 43.38548 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گوێڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٨٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوشافی عارەبان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] h8qtsidztz19fn0lv7tnnyn18mykqqz 0 292454 1697363 1648796 2026-10-30T07:38:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوشافی کوردان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کوشاف کوردان}}<br>{{lang-en| Kushaf Kurdan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.99729| 43.40504}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوشافی کوردان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99729| 43.40504 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گوێڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٢٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوشافی کوردان''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 3jcr07dwrdh643s7erj67jxeiapojqm 0 292520 1697424 1648782 2026-10-30T10:39:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697424 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونەسیخوڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کونةسیخورة}}<br>{{lang-en| Kuna Sikhura}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.71697| 43.55727}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونەسیخوڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.71697| 43.55727 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونەسیخوڕە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] ti4vw9kbrhtgiz3q5igd3bejb6mfd9v 0 292564 1697243 1617179 2026-10-30T01:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697243 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=کورتە فیلمی لیمۆ ھەموو شتێکی دەزانی|دەرھێنەر=[[ئیدریس مەحموودیان]]|بەرھەمھێنەر=[[ئیدریس مەحموودیان]]|نووسین=[[ئیدریس مەحموودیان]]|ماوەی فیلم=22 خولەک|وڵات=[[ئێران]]|زمان=[[کوردی]]|خەڵاتەکان=خەڵاتی تایبەتی ناوبژیوانانی فستیڤاڵی نەتەوەیی تاران|وێنە=}} '''لیمۆ ھەموو شتێکی دەزانی''' [[کورتەفیلم|فیلمێکی کورتی]] [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|درامای]] [[زمانی کوردی|کوردی]]-[[ئێرانی|ئێرانییە]] بە [[نووسەر]] و [[دەرھێنەری فیلم|دەرهێنەری]] [[ئیدریس مەحموودیان|ئیدریس مه‌حموودیان]] کە لە ساڵی ۲۰۲۴ بەرهەم هاتووە. ئەم فیلمە بە هۆی بەشداریکردن لە فێستیڤاڵە نێودەوڵەتییەکاندا سەرنجی میدیاکانی ناوخۆیی و دەرەکی ڕاکێشاوە.<ref name="Lucas">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://lucas-filmfestival.de/en/film-2025/limo-knew-everything/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=LIMO KNEW EVERYTHING |بڵاوکەرەوە=Lucas International Film Festival}}</ref> == کورتەی چیرۆک == چیرۆکی فیلم دەربارەی ژنێکە کە پاش هەشت کچ چاوەڕوانی منداڵێکی کوڕە. ڕووداوەکان لە ژینگەیەکی بوومی دا دێنەدی.<ref name="Lucas" /> == بەرهەمهێنان == === تۆمارکردنی فیلم === فیلم لە ناوچە گوندیەکانی [[سەقز|سەقز]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای کوردستان]]، تۆمار کراوە. سەرپەرشتی تۆمارکردنی فیلم لە دەست وریا گوڵزاریان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6584596 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=«لیمو» بۆ فێستیڤاڵی ئەڵمانیا ڕاهێنرا |بڵاوکەرەوە=Mehr News Agency}}</ref> === دوای بەرهەمهێنان === تۆمارکردنی دەنگ: نادر خالیدی، دیزاینی دەنگی فیلم:ئێحسان ئەفشاریان.<ref name="Mehr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6584596 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=گزارشی تایبەت سەبارەت بە فیلمی «لیمو» |بڵاوکەرەوە=Mehr News Agency}}</ref> == فێستیڤاڵ و خەڵات == {| class="wikitable" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !ئەنجام |- |۲۰۲۴ |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی کورتی تاران |کێبرکێی نیشتمانی |بەشداریکردن- بەراوی خەڵاتی تایبەتی ناوبژیوانان |- |۲۰۲۴ |Lucas International Film Festival (ئەڵمانیا) |فیلمی کورت |بەشداریکردن |- |۲۰۲۴ |Duhok International Film Festival |فیلمی کورتی کوردی |Special Mention |- |٢٠٢٦ |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی چەمچەماڵ |فیلمی کورتی کوردی |بەشداریکردن-براوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سێ دەرهێنەری کورد، بوون بە براوەی فستیواڵی فیلمی چەمچەماڵ – سایت خبری سقز رووداو |ناونیشان=https://saqqezrudaw.ir/?p=25226 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ |وێبگە=saqqezrudaw.ir }}{{بەستەری مردوو|url=https://saqqezrudaw.ir/?p=25226 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> |} [[پەڕگە:Edris Mahmoudian Limo Knew Everything.jpg|وێنۆک|خەڵات کردنی [[ئیدریس مەحموودیان]] لە فستیڤاڵی فیلمی نێونەتەوەیی تاران بۆ کورتە فیلمی لیمۆ هەموو شتێکی دەزانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85641202/%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%B4-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%84%DB%8C%D9%85%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref>]] == بازدانەوە == هەواڵنامەی ''Tehran Times'' ڕاپۆرتی سەبارەت بە خەڵاتی تایبەتی ئەم فیلمە لە فێستیڤاڵی دهوک بڵاوکردۆتەوە.<ref name="TT">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tehrantimes.com/news/507690/Rojin-s-Dream-wins-award-at-Duhok-International-Film-Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Rojin’s Dream wins award at Duhok International Film Festival |بڵاوکەرەوە=Tehran Times}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|کوردستان|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٨٩٠]] [[پۆل:فیلم]] so08y6tenil1mbdyvou1nba7k3ex6rg 0 292897 1697369 1580635 2026-10-30T07:39:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1697369 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Ali_Khamenei_2025_(3x4_cropped).jpg }}لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦، [[عەلی خامنەیی]]، دووەم [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای ئێران]]، لە چوارچێوەی زنجیرەیەک ھێرشی [[مووشەک]]ی [[ئیسرائیل]] لە دەوروبەری [[تاران]] بە ئامانجی بە ئامانجگرتنی بەرپرسانی باڵای ئێران تیرۆر کرا. کوژرانی خامنەیی لە ئۆپەراسیۆنی ھێرشی ئاسمانی ھاوبەشی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] و [[ئیسرائیل]] بە کەڵک وەرگرتن لە ھەواڵگری شوێنە ستراتیژییەکانی [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] ئەمریکا سەبارەت بە شوێنی چەند سەرکردەیەک ڕوویدا. وێنە مانگە دەستکردەکان باس لەوە دەکەن کە لەکاتی ھێرشەکەدا شوێنی نیشتەجێبوونی خامنەیی لەو شارە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە. دوابەدوای ڕاپۆرتە سەرەتاییەکانی ئیسرائیل سەبارەت بە کوژرانی خامنەیی لە ئۆپەراسیۆنەکەدا، [[دۆناڵد ترامپ]]، سەرۆکی [[ئەمریکا]] و [[بێنیامین نێتانیاھو]]، [[سەرۆک وەزیران]]ی [[ئیسرائیل]] ڕایان گەیاند کە خامنەیی مردووە. میدیاکانی دەوڵەتی ئێران لە سەرەتای ڕۆژی دواتردا گیانلەدەستدانی ناوبراویان پشتڕاستکردەوە و حکوومەتیش ٤٠ ڕۆژ ماتەمینی و حەوت ڕۆژ پشووی فەرمی ڕاگەیاند. ئاژانسی ھەواڵی فارس ڕای گەیاند لە بەئامانجگرتنەکاندا کچ و زاوا و نەوە و بووکەکەی خامنەیی بەھەمان شێوە کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Habibiazad |یەکەم=Ghoncheh |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3Ae4590a21-5229-434d-be0f-4698491513f8#post|سەردێڕ=Israel and Hezbollah in Lebanon exchange fire as conflict widens after attack on Iran |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t?app-referrer=deep-link&post=asset%3A6e5ae80b-16ca-45fe-afde-a5e0e3fe5890#post|سەردێڕ=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei killed in US-Israel attack - live updates |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC News]] |زمان=en-GB}}</ref> <ref name="Sam Magdy">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Magdy |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://apnews.com/live/live-updates-israel-iran-february-28-2026#0000019c-a724-d479-ad9e-f76cb5b90000|سەردێڕ=Live updates: Trump say Iran’s supreme leader is dead |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Associated Press]] |زمان=en}}</ref> ھاوکات لەگەڵ پشتڕاستکردنەوەی کۆچی دوایی خامنەیی، بەشێکی زۆر لە خەڵکی مەدەنی ئێران بۆ ئاھەنگگێڕان لە شەقامەکاندا چوونە دەرەوە.<ref name="iranintl2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Sinaiee |یەکەم=Maryam |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202602288551|سەردێڕ=Iranians react with joy and disbelief to Khamenei's death |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[Iran International]] |زمان=en}}</ref> <ref name="live coverage from wsj">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Solomon |یەکەم=Feliz |دوایین٢=Moussavi |یەکەم٢=Henna |ناونیشان=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-strikes-2026/card/watch-iranians-celebrate-news-of-khamenei-s-death-UEFU9h7b4dsRT1xmEanE|سەردێڕ=Iranians Celebrate Strikes That Killed the Country’s Leaders |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Wall Street Journal |زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Assassination of Ali Khamenei}} {{شریتی دەروازە|ڕووداوە بەردەوامەکان|ژیاننامە|ئێران|شەڕ|سیاسەت|دەیەی ٢٠٢٠}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:عەلی خامنەیی]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:ململانێی بریکاریی ئێران و ئیسرائیل]] mauo4ql70opk2wuy9qzkjdhayf8h48b 0 293354 1697060 1582999 2026-10-29T19:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1697060 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵ''' ('''دەبلیو بی سی''')، کە ھەروەھا بە '''کلاسیکەکە''' ئاماژەی پێ دەکرێت، پاڵەوانێتییەکی نێودەوڵەتیی [[بەیسبۆڵ|بەیسبۆڵە]] کە سێ ساڵ جارێک (واتە ھەر سێ ساڵ جارێک ڕوودەدات) ئەنجام دەدرێت و لەلایەن کۆنفیدراسیۆنی جیھانیی بەیسبۆڵ و سۆفتبۆڵ (دەبلیو بی ئێس سی)ەوە مۆڵەتی پێدراوە، کە دەستەی بەڕێوەبەری جیھانیی وەرزشەکەیە، و لەلایەن کۆمپانیای وێرد بەیسبۆڵ کلاسیک ئینکۆوە ڕێک دەخرێت، کە ھاوبەشییەکی دەبلیو بی ئێس سی و مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆمەڵەی یاریزانانی مەیجر لیگ بەیسبۆڵ (ئێم ئێڵ بی پی ئەی)ە، ئەویش لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. تیمی براوە جامی پاڵەوانێتیی کلاسیکی جیھانیی بەیسبۆڵی پێ دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970|سەردێڕ=Japan 2023 World Baseball Classic Championship Trophy Pano Framed LE #1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531231728/https://auctions.mlb.com/japan-2023-world-baseball-classic-championship-trophy/isynmv1/aucd/4457970 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=MLB Auctions |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Suvanto |یەکەم=Lyndon |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/baseball/news-world-baseball-classic-trophy-unveiled-compare-past-designs|سەردێڕ=World Baseball Classic Trophy unveiled, how does it compare to past designs? |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportskeeda}}</ref> ئەمە یەکێکە لە دوو پاڵەوانێتییە سەرەکییەکەی بەیسبۆڵی گەوران کە لەلایەن دەبلیو بی ئێس سییەوە مۆڵەتی پێدراوە، لەگەڵ دەبلیو بی ئێس سی پریمیەر ١٢، بەڵام تاقە پاڵەوانێتییە کە نازناوی «پاڵەوانی جیھان» دەبەخشێتە براوەکە.<ref name="International Baseball Federation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427|سەردێڕ=IBAF introduces new Format of International Tournaments |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150725113405/http://www.ibaf.org/en/infopage-detail.aspx?id=72ac735a-33d5-45b6-a99d-23e44243f427 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref name="wbsc.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.wbsc.org/en/news/japan-win-world-baseball-classic-confirm-their-domination|سەردێڕ=Japan win World Baseball Classic to add to Premier12 and Olympic titles |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=World Baseball Softball Confederation}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic|سەردێڕ=VENUES ANNOUNCED FOR 2026 WORLD BASEBALL CLASSIC |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=MLBPA Players |زمان=en |وتەگێڕانەوە=The World Baseball Classic is sanctioned by the World Baseball Softball Confederation (WBSC) as the sport’s official National Team World Championship.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mlbplayers.com/post/venues-announced-for-2026-world-baseball-classic |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|وەرزش|دەیەی ٢٠٠٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|World Baseball Classic}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lszimb3oz9b156gmuykct38e1uj238f 0 293608 1697426 1648780 2026-10-30T10:39:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1697426 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونەقیر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کونةقیر}}<br>{{lang-en| Kunaqir}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.489215| 44.292327 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونەقیر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.489215| 44.292327 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باسرمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونەقیر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 65eztfhmxhsab633rzsaw818bvvdpgu 0 293723 1697071 1648830 2026-10-29T19:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697071 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کلاوڕەش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کلاورش}}<br>{{lang-en| Klawrash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.362194| 44.101791}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کلاوڕەش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.362194| 44.101791 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کلاوڕەش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 94oerrl5hb21bwihevjb54u22daw0iw 0 293780 1697235 1648820 2026-10-30T01:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697235 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کودەریان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| کودریان}}<br>{{lang-en| '''Kudarian'''}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5299| 44.03498}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کودەریان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5299| 44.03498 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دارەشەکران|دارەشەکران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کودەریان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دارەشەکران]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mowkwrwio8u065y1xszavn3hp2lybmv 0 294011 1696989 1574782 2026-10-29T16:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1696989 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''کریستینا کۆچ''' (بە ئینگلیزی: Christina Koch؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩) [[ئەندازیاری|ئەندازیارێکی]] ئەمریکی و ئاسمانییەکی [[ناسا|ناسایە]] لە گرووپی ساڵی ٢٠١٣. ئەو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا، و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور بەدەستهێناوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە ناسا بکات، کۆچ لە [[ناوەندی فڕینی بۆشایی گۆدارد]] کاری کردووە و وەک سەرۆکی وێستگە بۆ [[ساموای ئەمریکا]] لە [[بەڕێوبەرایەتی نیشتیمانی زەریایی و بەرگی ھەوا]] کاری کردووە. لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٩، کۆچ وەک ئەندازیاری فڕین لە گەشتەکانی ٥٩، ٦٠ و ٦١ بەرەو وێستگەی ئاسمانیی نێودەوڵەتی بەڕێ کەوت. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ئەو و (جێسیکا مێر) بوونە یەکەم دوو ژن کە بەشداری لە پیاسەیەکی ئاسمانیی تەواو مێژووییدا بکەن کە تەنها لە ڕەگەزی مێ پێک هاتبوون، بە مەبەستی گۆڕینی یەکەیەکی کۆنترۆڵی کارەبا لە دەرەوەی وێستگەکە. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، کۆک ریکۆردی درێژترین ماوەی مانەوەی بەردەوامی لە بۆشایی ئاسمان بۆ ڕەگەزی مێ شکاند. ئەو لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٠ گەڕایەوە سەر زەوی. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٦، کۆچ وەک ئەندامێکی تاقمی ئەرکی [[ئارتمیسی دووەم]] گەشتەکەی دەستپێکرد، کە بڕیارە بە دەوری مانگدا بسوڕێتەوە. ئەو بوو بە یەکەمین ژن کە گەشت بۆ دەرەوەی خولگەی نزیکی زەوی بکات، و ئەگەر ئەرکەکە بە سەرکەوتوویی کۆتایی بێت، دەبێتە یەکەم ژن کە بگاتە نزیک مانگ. کۆچ لە لیستی ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتیی ساڵی ٢٠٢٠ی گۆڤاری (Time)دا هەڵبژێردرا. == ژیانی پێشینە و خوێندن == لە ٢٩ی کانوونی دووەمى ١٩٧٩ لە شاری [[گراند ڕەیپیدز]] لە ویلایەتی میشیگان لەدایکبووە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasa.gov/humans-in-space/astronauts/christina-koch/|سەردێڕ=NASA Astronaut: Christina H. Koch - NASA |وێبگە=[[NASA]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Raven |یەکەم=Benjamin |ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.mlive.com/news/2019/03/nasas-first-all-women-spacewalk-features-michigan-native.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=mlive.com |زمان=en-US}}</ref>. دایک و باوکی ناویان (باربارا جۆنسن) و (ڕۆناڵد هامۆک)ـە. خەونی منداڵیی کۆچ ئەوە بووە کە ببێتە کەشتیوانى ئاسمانى.کۆچ لە ساڵی ١٩٩٧ قوتابخانەی زانست و ماتماتیکی کارۆلینای باکووری تەواو کرد، دواتر لە زانکۆی ویلایەتی کارۆلینای باکوور درێژەی بە خوێندن دا و دوو بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاریی کارەبا و فیزیا (٢٠٠١) و ماستەری لە ئەندازیاریی کارەبا (٢٠٠٢) بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Christina Koch - NASA |ناونیشان=https://www.nasa.gov/people/christina-koch/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١دا، بوو بە دەرچووی بەرنامەی ئەکادیمیای ناسا لە ناوەندی گۆدارد. == توێژینەوە و مەشقکردن == کۆچ لە بوارەکانی پەرەپێدانی ئامێرە زانستییەکانی بۆشایی ئاسمان و ئەندازیاریی مەیدانی کاریکردووە. لە کاتی کارکردنی وەک ئەندازیاری کارەبا لە تاقیگەی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرزەکانی ناسا، بەشداریی کردووە لە دروستکردنی ئامێرە زانستییەکان بۆ چەندین ئەرکی ناسا کە لە بوارەکانی فیزیای ئەستێرەیی و گەردوونناسی توێژینەوەیان دەکرد. لەو ماوەیەدا وەک مامۆستای یاریدەدەر لە کۆلێژی مۆنتگۆمەری لە میریلاند وانەی تاقیگەی فیزیای گوتووەتەوە. لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٤ بۆ ٢٠٠٧، کۆچ وەک یاریدەدەری توێژینەوە لە بەرنامەی جەمسەری باشووری ئەمریکا کاری کردووە و سێ ساڵ و نیوی لە ناوچەکانی جەمسەری باکوور و باشوور بەسەر بردووە. ئەو وەرزێکی زستانی لە وێستگەی ئاموندسن-سکۆت لە جەمسەری باشوور بەڕێکرد، کە تێیدا پلەی گەرمی گەیشتە ١١١ پلەی فەهرەنایت لەژێر سفرەوە (-٧٩.٤ پلەی سەدی). لە کاتی مانەوەی لەوێ، ئەندامی تیمەکانی ئاگرکوژێنەوە و تیمەکانی گەڕان و ڕزگارکردن بووە لە ئۆقیانووس و سەهۆڵبەندانەکاندا. کۆچ کاتی خۆی لە جەمسەری باشوور وەک تەحەدایەکی دەروونی و جەستەیی ناوبردووە و دەڵێت: "ئەمە بەواتای مانەوە بۆ چەندین مانگ بەبێ بینینی خۆر، لەگەڵ هەمان تاقم، و بەبێ گەیشتنی نامە یان خواردنی تازە. دابڕان و دوورکەوتنەوە لە خێزان و هاوڕێیان، ئەو بارودۆخانەن کە دەبێت ستراتیژییەک بدۆزیتەوە بۆ ئەوەی تێیاندا بەردەوام بیت. ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Christina Koch}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەستێرەگەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] lujem3gdb34oh9f155h3jw2k8s1bgid 0 294432 1696901 1574903 2026-10-29T13:34:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1696901 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} {{Databox}} '''کردەوەی خان بەغدادی''' پێکدادانێک بوو لە کاتی [[ھەڵمەتی مێزۆپۆتامیا]] لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا. ==خان بەغدادی== فیرقەی ١٥ی ھیندستان لە ساڵی ١٩١٧ەوە لە [[ڕەمادی]] مابووەوە لە کاتی [[شەڕی ڕەمادی (١٩١٧)|گرتنی شارۆچکەکە]] لە ئەیلوولی ١٩١٧دا. لە ٩ی ئازاری ١٩١٨دا، پێشڕەویی کرد و شارۆچکەی [[ھیت]]ی لە سەرکەوتنێکی بێ خوێنڕشتندا داگیر کرد، کە ھێزە عوسمانییەکان بەبێ تەقەکردنی یەک فیشەک چۆڵیان کرد. ئامانجی دواتر لە کەناری [[فورات]] شارۆچکەی [[خان بەغدادی]] بوو. زۆربەی شەڕەکان لە [[عێراقی عوسمانی]] پەیوەست بوون بە ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و فوراتەوە. ئەگەر ھێرشێک سەرکەوتوو بوایە، دۆڕاوەکە بە درێژایی ھێڵی ڕووبارەکە بۆ پێگە ئامادەکراوەکانی دوورتر دەکشایەوە. بەدەستھێنانی سەرکەوتنێکی گونجاو قورس بوو. بۆ ھەوڵدان بۆ شکاندنی شێوازە باوەکە، ٣٠٠ لۆریی [[فۆرد]]، پاتریی ٨ی ماتۆڕی زرێپۆشی سووکی [[سوپای چەکدارەکان]] [[ئۆتۆمبێلی زرێپۆش (سەربازی)|(ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەکان)]]، و [[لیوای ١١ی سوارەی ھیندستان|لیوای ١١ی سوارە]] دران بە فیرقەی ١٥ی ھیندستان. ھێزێکی بەربەستی جوڵاو بە بەکارھێنانی پیادەی فیرقەکە لە ناو لۆرییەکان، ئۆتۆمبێلە زرێپۆشەکان، لیوای سوارە، و یەکێک لە پاترییەکانی تۆپخانەی فیرقەکە کە بە دوو ئەوەندەی ژمارەی ئاسایی ئەسپ ئامادەکرابوو، پێکھێنرا. دواتر ئەم ھێزە جوڵاوە بۆ ڕێپێوانێکی بەرفراوانی دەورەدان لە دەوری خان بەغدادی نێردرا، و لە پشتی پێگە عوسمانییەکاندا جێگیر بوون. دواتر بەشەکەی تری فیرقەکە بە شێوازێکی ئاسایی لە پێشەوە ھێرشیان کرد، و عوسمانییەکان لە شارۆچکەکە کشانەوە. پاشان بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو تووشی ھێزە بەربەستەکە بوون، و ڕێکخستنیان بە خێرایی تێکچوو. تەواوی ھێزەکە کە نزیکەی ٥،٠٠٠ پیاو بوون، بە دیل گیران. پاشان ھێزە جووڵاوەکە بۆ دوورتر بەرەو سەرێی فورات و بۆ ئەو ئاراستەیەی کە عوسمانییەکان پێشبینی کشانەوەیان بۆ دەکرد، نێردرا. فەرماندەی عوسمانی [[مستەفا کەمال بەگ]] بڕیاری دا کشانەوەی ھێزەکانی بەرەو باکوور ڕێکبخات. ٤٦ میل دوورتر بەرەو سەرێ، نیشتەجێگەی عانە ھەبوو. لێرە بنکەی سەرەکیی دابینکردنی عوسمانییەکان بوو، کە ئێستا لەگەڵ ھەندێک ئەفسەری پلەبەرزی ئەڵمانی کە سەر بە [[سوپای عوسمانی (١٨٦١–١٩٢٢)|سوپای عوسمانی]] بوون، دەستی بەسەردا گیرا. بەڵام ھێزە سەرەکییەکەی عوسمانی لەژێر فەرماندەیی [[مستەفا کەمال پاشا]]دا توانییان بە سەرکەوتوویی بەرەو باکووری دوورتر بکشێنەوە و لە دەستگیرکردن ڕزگاریان بێت. ئەمە کۆتا ھێرش بوو لە بەرەی فورات. لادانی گواستنەوە بۆ [[دەنستەرفۆرس]] لە ماوەی ھاویندا بووە ھۆی ئەوەی فەرماندەی گشتیی گۆڕەپانی میزۆپۆتامیا، سێر [[ویلیام مارشاڵ (ئەفسەری سوپای بریتانیا)|ویلیام مارشاڵ]]، پێشڕەوییەکان تەنھا بۆ بەرەی دیجلە سنووردار بکات. کاتێک [[ئاگربەستی موودرۆس|ئاگربەست]] لە ١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨دا ڕاگەیەندرا، فیرقەی ١٥ی ھیندستان لە خوارووی ڕووبارەکە لە [[فەلووجە]] بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * Perry, F.W. (1993). ''History of the Great War: Order of Battle of Divisions: Indian Army Divisions Pt. 5B''. Ray Westlake Books. {{ISBN|1-871167-23-X}} * Moberly, F.J. (1923). ''Official History of the War: Mesopotamia Campaign'', Imperial War Museum. {{ISBN|1-870423-30-5}} * Barker, A.J. (1967). ''The Neglected War: Mesopotamia 1914-18'', Faber and Faber. {{ISBN|0-571-08020-0}} {{پۆلی کۆمنز|Action of Khan Baghdadi}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق|شانشینی یەکگرتوو|ھیندستان}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی ١٩١٨]] rtnrezpt62ydkwaaf639g96tvamn6rh 1 294564 1697210 1634006 2026-10-30T00:46:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697210 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[باختمێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1575769 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf بۆ http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١١، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[باختمێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1634005 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 بۆ https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 بۆ https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٢٩، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[باختمێ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697209 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240713171308/https://assyrianaidiraq.org/projects/building-projects بۆ http://www.assyrianaidiraq.org/projects/building-projects زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٤٦، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) lullbkwnf2d4oa05leqxaa2bpn3vh0h 0 297501 1697013 1696831 2026-10-29T17:07:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1697013 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name=کتێبخانەی نیوەشەو |image=The Midnight Library.jpg |author=[[مات ھەیگ]] |language=[[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] |published=٢٠٢٠ |isbn=978-0-525-55947-4 |pages=٢٨٨ |dewey=٨٢٣٫٩٢ |congress=PR6108.A39 M53 2020 |border=yes |orig_lang_code=en }} '''''کتێبخانەی نیوەشەو''''' ({{بە ئینگلیزی|The Midnight Library}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] [[خەیاڵی بیرکردنەوەیی|خەیاڵی]]یە کە [[مات ھەیگ]] نووسەری ئینگلیزی نووسیویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isfdb.org/cgi-bin/title.cgi?2751120|سەردێڕ=Title: The Midnight Library}}</ref> ئەم ڕۆمانە لەلایەن ''[[نیویۆرک تایمز]]،''<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Midnight Library|ناونیشان=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/matt-haig/the-midnight-library-haig/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=Kirkus Reviews}}</ref> ''[[بوستون گلوب]]''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Local bestsellers for the week ending July 11|ناونیشان=https://www.bostonglobe.com/2021/07/15/arts/local-bestsellers-week-ending-july-11/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Boston Globe|زمان=en-US}}</ref> و ''[[واشینگتن پۆست]]'' وەک یەکێک لە پڕفرۆشترین کتێبەکان ناسێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Washington Post hardcover bestsellers|زمان=en-US|ئیش=Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/entertainment/books/washington-post-hardcover-bestsellers/2021/07/07/fc736e28-de82-11eb-9f54-7eee10b5fcd2_story.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0190-8286}}</ref> =کورتەی ڕۆمانەکە= پاڵەوانی ڕۆمانەکە کچێکە بە ناوی نورا سید کە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نیوەشەوێک ھەوڵ دەدات کۆتایی بە ژیانی بھێنێت، بەڵام لە شوێنێک لەنێوان ژیان و مەرگدا [[کتێبخانە|کتێبخانەیەک]] دەبینێت کە لەلایەن خاتوو ئێلم بەڕێوە دەچێت ئەو کتێبدارەی کە لە مناڵیدا لە قوتابخانە لەگەڵ نورا مێھرەبان بووە. خاتوو ئێلم ڕوونی دەکاتەوە کە ھەر کتێبێک شێوازێکی جیاوازی ژیانی نورا لەخۆ دەگرێت و نورا دەتوانێت بچێتە ناو ھەر ژیانێکەوە کە ئارەزووی بکات. لەوێدا بە ملیۆن کتێب ھەیە کە ھەر یەک لەم کتێبانە چیرۆکێکی جیاوازی ژیانی نورا دەگێڕێتەوە بەپێی ئەو بڕیارانەی لە ژیانیدا دەیدا. لەم کتێبخانەیەدا نورا ھەوڵ دەدات ژیانێک بدۆزێتەوە کە تێیدا دڵخۆش و سەرکەوتووە.<ref name="pulley">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pulley|یەکەم=Natasha|سەردێڕ=The Midnight Library by Matt Haig review – a celebration of life's possibilities|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2020/aug/27/the-midnight-library-by-matt-haig-review-a-celebration-of-lifes-possibilities|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> بۆ نموونە لە یەکێک لەو ژیانانەدا لەگەڵ خۆشەویستەکەی ژیانی ھاوبەش پێک دەھێنێت، بەڵام ئەم ژیانەی ئەوە نییە کە چاوەڕوانی دەکرد و تێیدا دڵخۆش نییە یان داوا لە خاتوو ئێلم دەکات یارمەتی بدات بیباتە ناو ژیانێک کە لەوێدا پشیلەکەی زیندووە. سەرەتا «کتێبی پەشیمانییەکان» دەبینێت؛ کتێبێک کە لەوێدا ھەموو حسرەت و پەشیمانییەکانی ژیانی تۆمار کراون. پاشان ژیانە جیاوازەکان تاقی دەکاتەوە؛ ژیانی ھاوسەرگیری لەگەڵ دەسگیرانە کۆنەکەی، بوون بە گۆرانیبێژێکی ناودار، دەبێتە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیاد لە مەلەوانی، توێژەرێکی زانستی لە باکوور، و مامۆستای فەلسەفە لە [[زانکۆی کامبریج]]؛ بەڵام لە ھەموو ئەو ژیانانەدا تێ دەگات کە ھیچ ژیانێک بێ ڕەنج، لەدەستدان و بێکێشە نییە. لە یەکێک لە ژیانەکانیدا ھاوسەری پزیشکێکی میھرەبانە بە ناوی ئاش و کچێکیان ھەیە بە ناوی مۆلی. ھەرچەندە ئەو ژیانە تا ڕادەیەک بێکێشەیە، بەڵام نورا دەزانێت ئەو ژیانە ئەوە نییە کە خۆی ھەڵیبژارتبێت. لە کۆتاییدا کتێبخانەکە دەڕووخێت و خاتوو ئێلم پێی دەڵێت ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە نورا ڕوانگەی سەبارەت بە ژیان گۆڕاوە و دەیھەوێت بژیت، لەم ناوەدا تەنھا کتێبێک کە نەفەوتاوە، کتێبی ژیانی ڕاستەقینەی خۆیەتی و لاپەڕەکانی ھەمووی سپین. نورا بە قەڵەمێک دەنووسێت: «من زیندووم» و کتێبخانەکە ون دەبێت. نورا لە نەخۆشخانە ھۆشی دێتەوە سەر خۆی و تەندروستی باش دەبێت، نێوانی لەگەڵ براکەی چاک دەبێتەوە، پەیوەندی لەگەڵ ھاوڕێکانی نوێ دەکاتەوە و تێدەگات کە کێشە سەرەکییەکە نە بارودۆخی ژیانی بووە و نە ئەو شوێنەی لێی دەژیت، بەڵکوو شێوازی ڕوانینی خۆی بۆ ژیان بووە، فێر دەبێت لەبری ئیرەییبردن، بێھیوا نەبێت و مانای ژیانی ئێستای خۆی بدۆزێتەوە. گرنگترین ھۆکاری ئەو گۆڕانەی کە بە بەراورد بە پێشوو لە ڕوانگەیدا ڕوویدابوو، ئەوە بوو کە ئەو کتێبە قورس و پڕلەئازارەی حەسرەت و پەشیمانییەکانی تێدا نووسرابوو سووتابوو و بووبوو بە خۆڵەمێش. == چەند ڕستەیەک لە کتێبەکە == <div style="width:100%;"> «مرۆڤەکانیش وەک شار وان. ناکرێ لەبەر ھەندێک بەشی کەمتر دڵڕفێنیان، بە جارێکی وەلا بنرێن. لەوانەیە شوێنی وایان تێدا بێ مرۆڤ زۆری پێ خۆش نەبێ وەکوو پەراوێزی شار یان کۆڵانە تەنگوترش و مەترسیدارەکان؛ بەڵام بەشی جوانیشیان ھەیە کە وای لێ دەکا ھەبوونت تێیدا بەبایەخ بێ».<ref>کتابخانه‌ی نیمه شب، مت هیگ، ترجمه محمد صالح نورانی زاده، چاپ ۱۳٤ صفحه ٦٨</ref> == وەرگێڕان == سەروەر عومەر ئەم کتێبەی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و لە ساڵی ٢٠٢٤ بڵاوی کردووەتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|وێژە|ژیاننامە|خەیاڵی زانستی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکان بە زمانی ئینگلیزی]] ja184sjnoaiymmexsokwmqe1v60iis2 0 297993 1696980 1602214 2026-10-29T16:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە) 1696980 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کریستیان ھۆیگەنس'''، (١٤ی نیسانی ١٦٢٩ – ٨ی تەممووزی ١٦٩٥)، بیرکار، فیزیاژەن، ئەندازیار، ئەستێرەناس و داھێنەرێکی ھۆڵەندی بوو کە وەک یەکێک لە کەسایەتییە سەرەکییەکانی [[شۆڕشی زانستی]] دادەنرێت.<ref name=":24">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Simonyi|یەکەم=K.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bmcpsgp-Ml4C&pg=PA240|سەردێڕ=A Cultural History of Physics|بڵاوکەرەوە=CRC Press|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٨٨١-٣٢٩-٥|پەڕەکان=٢٤٠–٢٥٥}}</ref><ref name=":14">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aldersey-Williams|یەکەم=H.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7n7VDwAAQBAJ&q=In+the+case+of+two+bodies+which+meet%2C+the+quantity+obtained+by+taking+the+sum+of+their+masses+multiplied+by+the+squares+of+their+velocities+will+be+found+to+beequal+before+and+after+the+collision.’&pg=PP86|سەردێڕ=Dutch Light: Christiaan Huygens and the Making of Science in Europe|ڕێکەوت=٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Pan Macmillan|ژپنک=٩٧٨-١-٥٠٩٨-٩٣٣٢-٤|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828235517/https://books.google.com/books?id=7n7VDwAAQBAJ&pg=PP86&lpg=PP86&dq=In+the+case+of+two+bodies+which+meet,+the+quantity+obtained+by+taking+the+sum+of+their+masses+multiplied+by+the+squares+of+their+velocities+will+be+found+to+beequal+before+and+after+the+collision.%E2%80%99&source=bl&ots=98NF_u7tbn&sig=ACfU3U08HzNIaxw5RlsDedPFq0KsaPbisw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi-ioTf8NTyAhU3RjABHQnyAXcQ6AF6BAgCEAM#v=onepage&q=In%20the%20case%20of%20two%20bodies%20which%20meet,%20the%20quantity%20obtained%20by%20taking%20the%20sum%20of%20their%20masses%20multiplied%20by%20the%20squares%20of%20their%20velocities%20will%20be%20found%20to%20beequal%20before%20and%20after%20the%20collision.%E2%80%99&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Christiaan Huygens}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|کۆمەڵەی خۆر|بەلجیکا|ماتماتیک|کات|گەردوون}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٦٩٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٦٢٩]] [[پۆل:دۆزەرەوەکانی مانگەکان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:نووسەران بە زمانی لاتینیی سەدەی ١٧یەم]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:پەڕەکان بە لەخۆگرتنی گۆکردنە تۆمارکراوەکان]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] np3mj65obgw5kh50dhx6e13e5atj5bz 0 298140 1697353 1623335 2026-10-30T07:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە) 1697353 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کوریتیبا''' پایتەخت و گەورەترین شاری ویلایەتی پارانایە لە باشووری [[بەڕازیل]]. ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٬٨٢٩٬٢٢٥ کەس بووە {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٤}}، ئەمەش وای کردووە ببێتە ھەشتەمین قەرەباڵغترین شاری بەڕازیل و گەورەترین شاریش لە ناوچەی باشووری بەڕازیلدا.<ref name="pano">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba/panorama|سەردێڕ=IBGE {{!}} Cidades |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190915091638/https://cidades.ibge.gov.br/brasil/pr/curitiba/panorama |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٣|زمان=pt}}</ref> ناوچەی [[ناوچەی گەورە|مێترۆپۆلیتانەکەی]] کوریتیبا ٢٩ شارەوانی دەگرێتەوە کە کۆی گشتیی دانیشتووانەکەی لە سەرووی ٣٬٥٥٩٬٣٦٦ کەسە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://g1.globo.com/pr/parana/noticia/2023/06/28/regiao-metropolitana-de-curitiba-cresceu-10percent-em-12-anos-indica-censo.ghtml|سەردێڕ=Região Metropolitana de Curitiba cresce 10% em 12 anos, indica Censo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=G1 |زمان=pt-br}}</ref> ئەمەش وای کردووە ببێتە نۆیەمین قەرەباڵغترین ناوچەی مێترۆپۆلیتان لە وڵاتەکەدا. شارەکە لەسەر فەلاتێک لە بەرزایی_ {{Cvt|932|m|ft}} لەسەر ئاستی دەریاوە ھەڵکەوتووە. شارەکە لە ڕۆژاوای بەندەری دەریاییی پاراناگوا ھەڵکەوتووە، و لە ڕێگەی فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییەکانی ئافۆنسۆ پێنا و باکاچێرییەوە خزمەتگوزارییەکانی گەشتکردنی بۆ دابین دەکرێت. کوریتیبا ناوەندێکی گرنگی کولتووری، سیاسی، و ئابوورییە لە [[ئەمریکای لاتینی]]دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.rnestrangeiros.com.br/#!location/galleryPage|سەردێڕ=rn-e |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140227011053/http://www.rnestrangeiros.com.br/#!location/galleryPage |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Rnestrangeiros.com.br}}</ref> و زانکۆ فیدراڵیی پارانای تێدایە کە لە ساڵی ١٩١٢دا دامەزراوە. لە سەدەی ١٩یەمدا، ھەڵکەوتەی گونجاوی کوریتیبا لە نێوان ناوچە گوندنشینەکانی بەخێوکردنی مەڕوماڵات و بازاڕەکاندا، بووە ھۆی گەشەکردنی بازرگانیی مەڕوماڵات و یەکەمین فراوانبوونی گەورەی شارەکە. دواتر، لە نێوان ساڵانی ١٨٥٠ و ١٩٥٠دا، شارەکە بەھۆی [[بڕینەوەی دار]] و فراوانبوونی کەرتی کشتوکاڵ لە ویلایەتی پارانادا گەشەی سەند (سەرەتا بڕینەوەی داری ئاراوکاریا ئەنگوستیفۆلیا، دواتر چاندنی قاوە، و لە ساڵانی ١٩٧٠یشدا چاندنی گەنم، گەنمەشامی، و [[سۆیا]]). لە ساڵانی ١٨٥٠دا، شەپۆلەکانی کۆچبەرانی ئەورووپی گەیشتنە کوریتیبا، کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئەڵمانییەکان، ئیتاڵییەکان، پۆڵەندییەکان، و ئۆکراینییەکان بوون، ئەمەش بەشدار بوو لە گەشەپێدانی ئابووری و کولتووریی شارەکە و ھەمەجۆریی کولتوورییەکەی.<ref name="curitiba-parana">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.curitiba-parana.net/tradicoes.htm|سەردێڕ=Tradição Cultural em Curitiba |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110211165316/http://www.curitiba-parana.net/tradicoes.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١١|زمان=pt}}</ref> لە ئێستادا، تەنیا ژمارەیەکی کەم لە کۆچبەران دەگەنە شارەکە، کە بە پلەی یەکەم لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]<ref name="paimeas">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.etni-cidade.net/2008/a_imigracao_arabe.htm|سەردێڕ=PFAS Attorneys, Mass Torts {{!}} Consumer Help Group |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081205114702/http://www.etni-cidade.net/2008/a_imigracao_arabe.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|زمان=pt}}</ref> و وڵاتانی تری ئەمریکای باشوورەوە دێن. گەورەترین فراوانبوونی کوریتیبا دوای ساڵانی ١٩٦٠ ڕوویدا، ئەمەش بەھۆی پلاندانانی داھێنەرانەی [[پلاندانانی شاری]]یەوە بوو کە ڕێگەی بە ژمارەی دانیشتووانی دا لە چەند سەد ھەزارێکەوە بۆ زیاتر لە ملیۆنێک کەس گەشە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ibge.gov.br/cidadesat/painel/painel.php?codmun=410690|سەردێڕ=IBGE {{!}} Cidades |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130602180952/http://www.ibge.gov.br/cidadesat/painel/painel.php?codmun=410690 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=pt}}</ref> ئابووریی کوریتیبا لەسەر بنەمای پیشەسازی و خزمەتگوزارییەکان بنیات نراوە و حەوتەم گەورەترین ئابوورییە لە [[ئابووری بەڕازیل|بەڕازیل]]دا.{{ژێدەر پێویستە|date=June 2022}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|<span title="ئەم بانگەشەیە پێویستی بە سەرچاوەیە بۆ پشتڕاستکردنەوە. (حوزەیران ٢٠٢٢)">سەرچاوە پێویستە</span>]]''&#x5D;</sup><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=tobias.dietterle |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|naonishan=https://bandnewsfmcuritiba.com/grande-curitiba-tem-a-setima-maior-economia-do-pais/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=Band News FM Curitiba |زمان=pt-BR}}</ref> گەشەی ئابووری ھاوتەریب لەگەڵ کۆچی بەرفراوانی بەڕازیلییەکان لە ناوچەکانی تری وڵاتەکەوە بۆ ناو شارەکە ڕوویدا، بەو پێیەی نزیکەی نیوەی دانیشتووانی شارەکە لە کوریتیبا لەدایک نەبووبوون.<ref name="estra">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bemparana.com.br/index.php?n=23799&t=quase-metade-de-curitiba-e-dosestrangeiros|سەردێڕ=Página Inicial |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090922092532/http://www.bemparana.com.br/index.php?n=23799&t=quase-metade-de-curitiba-e-dosestrangeiros |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٨|زمان=pt}}</ref> کوریتیبا یەکێکە لەو کەمترین شارە بەڕازیلییانەی خاوەنی [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|پێنوێنی گەشەی مرۆیی]]ی زۆر بەرزە (٠٫٨٥٦)، و لە ساڵی ٢٠١٠دا خەڵاتی جیھانیی شاری بەردەوامی پێبەخشرا، کە دەدرێتە ئەو شار و شارەوانییانەی لە گەشەپێدانی بەردەوامی شاریدا پێشەنگن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://globeaward.org/winner-city-2010.html|سەردێڕ=Globe Award {{!}} Winner - Sustainable City Award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714212832/http://globeaward.org/winner-city-2010.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> بەپێی گۆڤاری ئەمریکیی ''ڕیدەرز دایجێست''، کوریتیبا باشترین «شاری گەورەی بەڕازیل»ە بۆ ژیانکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://nearshoreamericas.com/brazil-outsourcing-curibita-comes-on-strong-as-silicon-valley-south/|سەردێڕ=Brazil Outsourcing: Curitiba Comes On Strong as ‘Silicon Valley South’ - Nearshore Americas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121014133919/http://nearshoreamericas.com/brazil-outsourcing-curibita-comes-on-strong-as-silicon-valley-south/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> ڕێژەی تاوانی کوریتیبا بەپێی پێوەرەکانی بەڕازیل بە کەم دادەنرێت، و شارەکە وەک یەکێک لە ئارامترین شارەکانی بەڕازیل بۆ گەنجان ھەژمار دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://planetasustentavel.abril.com.br/album/10-capitais-mais-seguras-jovens-brasil-indice-vulnerabilidade-violencia-734424.shtml?&foto=4|سەردێڕ=As 10 capitais mais seguras para os jovens do Brasil |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102042801/http://planetasustentavel.abril.com.br/album/10-capitais-mais-seguras-jovens-brasil-indice-vulnerabilidade-violencia-734424.shtml?&foto=4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=Planetasustentavel.abril.com.br}}</ref> ھەروەھا شارەکە وەک باشترین شار بۆ وەبەرھێنان لە بەڕازیلدا تەماشا دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.istoedinheiro.com.br/noticias/economia/20150918/curitiba-eleita-melhor-cidade-brasil-pelo-ranking-istoe-austin-ratings/300248|سەردێڕ=Curitiba é eleita a melhor cidade do Brasil pelo ranking Istoé/Austin Ratings - ISTOÉ DINHEIRO |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201145311/https://www.istoedinheiro.com.br/noticias/economia/20150918/curitiba-eleita-melhor-cidade-brasil-pelo-ranking-istoe-austin-ratings/300248 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=Istoedinheiro.com.br}}</ref> کوریتیبا یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠]]، و جارێکی تریش بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]. ڕێژەی بێکاریی کوریتیبا لە ساڵی ٢٠٢٥دا یەکێک بوو لە نزمترین ڕێژە تۆمارکراوەکان لە بەڕازیلدا، کە ٤٫٣٪ بوو، و لە ڕووی دانیشتووانی چالاک لە ڕووی ئابوورییەوە پلەی سێیەمی بەدەستھێنا لە دوای پاڵماس (تی ئۆ) و فلۆریانۆپۆلیس (ئێس سی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.curitiba.pr.gov.br/noticias/taxa-de-desemprego-em-curitiba-fica-abaixo-da-media-nacional/80743|سەردێڕ=Taxa de desemprego em Curitiba fica abaixo da média nacional}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|بەڕازیل}} {{پۆلی کۆمنز|Curitiba}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} [[پۆل:پایتەختەکانی ویلایەتەکان لە بەڕازیل]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:Articles with پورتوگالی-language sources (pt)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ncf9erpkndhpadgkebhuj8bu9jh5kaj 0 298667 1697087 1656629 2026-10-29T20:02:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697087 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name = کۆماری ئیستۆنیا | Type = | Image = Flag of Estonia.svg | Nickname = {{lang|et|Sinimustvalge}} | Use = ١٠٠١٠٠ | Symbol = {{FIAV|100100}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Equal}} | Proportion = <span dir="ltr">7:11</span><ref name="Riigikantselei-lipp"/> | Adoption = {{start date and age|1918|11|21|df=y}} | Design = [[سێڕەنگ (ئاڵا)|سێڕەنگێکی]] ئاسۆیی لە شین، ڕەش و سپی | Image2 = Naval Ensign of Estonia.svg | Noborder2 = yes | Nickname2 = ئاڵای ھێزی دەریایی | Use2 = ٠٠٠٠٠١ | Symbol2 = {{FIAV|000001}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion2 = <span dir="ltr">7:13</span> | Adoption2 = ١٩٢٢ | Design2 = سێڕەنگ، کلک-قەڵەشت، کە نیشانی نیشتمانی لەسەر [[شێواندن (ئاڵا)|نەخشێنراوە]] و کەمێک مەیلی بۆ لای دارەکە ھەیە. }} [[پەڕگە:EstFlagTallHrmn.jpg|وێنۆک|ئاڵای ئیستۆنیا کە بەسەر تاوەری [[پیک ھێرمان]] لە [[قەڵای توومپیا]] لە شاری [[تالین]] دەشەکێتەوە.]] '''[[ئاڵای نیشتمانی]]ی [[ئیستۆنیا]]''' (بە [[زمانی ئیستۆنی|ئیستۆنی]]: ''Eesti lipp'') [[سێڕەنگ (ئاڵا)|سێڕەنگێکە]] کە پێکھاتووە لە سێ [[سێباند (ئاڵا)|باندی]] ئاسۆییی یەکسان، شین لە سەرەوە، ڕەش لە ناوەڕاست، و سپی لە خوارەوە. ئاڵاکە لە [[زمانی ئیستۆنی|ئیستۆنیدا]] بە {{lang|et|sinimustvalge}} دەناسرێت (واتە: شین-ڕەش-سپی). ئەم سێڕەنگە پێشتر بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ھێمای نەتەوەیەکە بەکاردەھێنرا، کاتێک [[کۆماری ئیستۆنیا]] لە ساڵی ١٩١٨دا بووە وڵاتێکی [[جاڕدانی سەربەخۆیی ئیستۆنیا|سەربەخۆ]]. بە فەرمی، سێڕەنگەکە بووە ئاڵای نیشتمانی بەپێی بڕیاری [[حکوومەتی کاتیی ئیستۆنیا|حکوومەتی ئیستۆنیا]] لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨، و دواتر [[ڕیگیکۆگو|پەرلەمان]] بە یاسایەک لە ساڵی ١٩٢٢دا پێگەی فەرمیی ئاڵاکەی دووپات کردەوە.<ref name="flag-act-1922">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dea.digar.ee/cgi-bin/dea?a=d&d=AKriigiteataja19220706.2.6 |سەردێڕ=Riigi Teataja 6 juuli 1922 — DIGAR Eesti artiklid}}</ref> لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]دا، کەمێک دوای ئەوەی سوپای [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەت]] لە حوزەیرانی ١٩٤٠دا ھێرشی کردە سەر ئیستۆنیا و داگیری کرد، ڕژێمی داگیرکەری نوێی [[ستالینیزم|ستالینی]] ئاڵای ئیستۆنیای قەدەغە کرد، و بەکارھێنانی خودی ئاڵاکە یان ھەر بەکارھێنانێکی تێکەڵەی ڕەنگەکانی شین، ڕەش و سپی بووە تاوانێک کە بەپێی یاساکانی یەکێتیی سۆڤیەت سزای لەسەر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Minevikuminutid: sinimustvalge oli okupatsioonivastane sümbol |ناونیشان=https://novaator.err.ee/684860/minevikuminutid-sinimustvalge-oli-okupatsioonivastane-sumbol |وێبگە=ERR |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=et |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٠ تا ١٩٩١، ئاڵای ئیستۆنیا بەردەوام لەلایەن [[حکوومەتی دەربەدەری ئیستۆنیا]]، [[نوێنەرایەتییە دیپلۆماسییەکانی باڵتیک (١٩٤٠-١٩٩١)|خزمەتگوزارییە دیپلۆماسییەکان]]، و ڕەوەندی [[پەنابەر|پەنابەرانی]] ئیستۆنیا لە سەرتاسەری جیھاندا بەکاردەھێنرا. لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨، بەکارھێنانی گشتیی ئاڵا سێڕەنگەکە جارێکی تر بە فەرمی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوخۆیییەوە ڕێگەی پێدرا. لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٩، ئاڵا سوورەکەی سۆڤیەت بە یەکجاری لە ھێمادارترین شوێنی ھەڵکردنی، کە تاوەری [[پیک ھێرمان]] بوو لە [[قەڵای توومپیا]] لە پایتەخت [[تالین]]، ھێنرایە خوارەوە. لە بەیانی ڕۆژی دواتردا، ٢٤ی شوباتی ١٩٨٩، لە ٧١ەمین ساڵیادی [[جاڕدانی سەربەخۆیی ئیستۆنیا]] (١٩١٨)، ئاڵا شین-ڕەش-سپییەکە لە جێگەی ھەڵکرا. ئاڵای نیشتمانی بە فەرمی لە ئابی ١٩٩٠ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیستۆنیاوە پەسەند کرایەوە، ساڵێک پێش گەڕاندنەوەی تەواوەتی سەربەخۆیی نەتەوەکە لە ئابی ١٩٩١. == وەشانە فەرمییەکانی ئاڵاکە == {{gallery|width=108|height=72|noborder=yes|whitebg=no |Flag of the President of Estonia.svg|{{FIAV|010000}} ئاڵای [[سەرۆککۆماری ئیستۆنیا|سەرۆک کۆمار]] |Flags of Estonia - Minister of Defence.svg|{{FIAV|000000}} ئاڵای [[وەزیری بەرگری (ئیستۆنیا)|وەزیری بەرگری]] |File:Naval Jack of Estonia.svg|{{FIAV|000001}} [[ئاڵای کەشتیی دەریایی]] }} == مێژوو == لە ساڵانی ١٨٢٠ەکاندا، لە [[زانکۆی تارتو]] ([[دۆرپات]])، سێ [[کۆمەڵەی خوێندکارانی ئەڵمانی|کۆمەڵەی خوێندکارانی]] ئەڵمانیزمان (کۆڕپس) بۆ ھەر یەک لە سێ [[پارێزگاکانی باڵتیک]] ([[حاکمنشینی ئیستۆنیا|ئیستۆنیا]]، [[حاکمنشینی لیڤۆنیا|لیڤۆنیا]] و [[حاکمنشینی کۆرلەند|کۆرۆنیا]]) دامەزران. ھەریەکەیان "ڕەنگی" تایبەت بە خۆیان ھەڵبژارد{{efn|بە ئەڵمانی: ''"Farben"''؛ بە ئیستۆنی: ''"värvid"''}} کە، بەپێی تێپەڕبوونی کات، بوونە ئاڵا و نوێنەرایەتیی بینراوی نافەرمیی پارێزگاکەیان. پیشاندانی گشتیی ئەم تێکەڵە ڕەنگانە (بۆ نموونە، وەک بەشێک لە پۆشاک) لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]]یەوە قەدەغە کرا لە ساڵانی ١٨٢١–١٨٦٢، ھەروەھا لە ١٨٨٧–١٩٠٤، و دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]یش، لە کاتی ھەڵمەتی پڕوپاگەندەی دژە ئەڵمانی لە ساڵی ١٩١٥دا بە تەواوی و یەکجاری قەدەغە کرا.<ref>Vivat Academia. Üliõpilasseltsid ja korporatsioonid Eestis. EÜS kirjastus, 2007. Pages 80, 85–87</ref> لە ساڵی ١٨٧٠دا، پێشەنگی [[کۆمەڵەی خوێندکارانی ئیستۆنی]]، کە یەکەمین ڕێکخراوی خوێندکارانی ئیستۆنیزمان بوو، لە زانکۆی تارتو دامەزرا، و لە ساڵی ١٨٨١دا کۆمەڵەیەکی ھاوشێوەی سێ «ڕەنگ»ی پەسەند کرد: شین، ڕەش و سپی. بەپێچەوانەی تێکەڵە ڕەنگەکانی کۆمەڵەکانی پێشووترەوە، ھەریەک لەم سێ ڕەنگەی ڕێکخراوە نوێیەکە واتای ھێماداریان پێدرا. یەکەم ئاڵای سێڕەنگی لەم جۆرە لە بەھاری ساڵی ١٨٨٤دا دروست کرا و لە ٤ی حوزەیرانی ھەمان ساڵدا لە کڵێسای [[ئۆتێپا]] پیرۆز کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.err.ee/1609358780/feature-first-estonian-flag-hidden-for-decades-turns-140 |سەردێڕ=Feature: First Estonian flag, hidden for decades, turns 140 |دوایین=Vahtla |یەکەم=Aili |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ئیش=ERR News |بڵاوکەرەوە=[[Eesti Rahvusringhääling|ERR]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> [[پەڕگە:Declaration of Estonian independence in Pärnu.jpg|وێنۆک|ئاڵاکانی ئیستۆنیا کە دەردەکەون دوای ڕاگەیاندنی [[جاڕدانی سەربەخۆیی ئیستۆنیا]] لە شاری [[پارنو]] لە ٢٣ی شوباتی ١٩١٨. یەکێک لە یەکەمین وێنەکانی کۆماری ئیستۆنیایە.]] ئاڵا شین-ڕەش-سپییەکەی ڕێکخراوی خوێندکارانی زانکۆی ئیستۆنیا دواتر وردە وردە لکێندرا بە [[ناسیۆنالیزمی ئیستۆنی]]یەوە، و تا سەرەتای سەدەی بیستەم، ببووە ئاڵای دیفاکتۆی گەلی ئیستۆنیزمان. وەک «ئاڵای نەتەوە» (''rahvuslipp'') دەناسرا کاتێک [[جاڕدانی سەربەخۆیی ئیستۆنیا]] لە ٢٣–٢٤ی شوباتی ١٩١٨ دەرچوو. بە فەرمی، سێڕەنگەکە بووە ئاڵای نیشتمانیی وڵاتە تازە سەربەخۆکە بەپێی بڕیاری [[حکوومەتی کاتیی ئیستۆنیا]] لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨دا، ئاڵاکە بۆ یەکەمین جار لەسەر لووتکەی تاوەری [[پیک ھێرمان]] لە [[تالین]]، پایتەختی ئیستۆنیا، ھەڵکرا، و لەو کاتەوە ئەو شوێنە بووەتە ھێمادارترین پێگەی ھەڵکردنی. پێگەی فەرمیی ئاڵاکە دووپات کرایەوە بەو یاسایەی لەلایەن [[ڕیگیکۆگو|پەرلەمانی ئیستۆنیاوە]] لە ١٦ی تەممووزی ١٩٢٢ پەسەند کرا.<ref name="estemb2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.estemb.org/estonia/history/aid-780|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071217152516/http://www.estemb.org/estonia/history/aid-780|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Estonia's Blue-Black-White Tricolour Flag|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Embassy of Estonia, Washington, D.C.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٩}}</ref> ھێرشکردنە سەر ئیستۆنیا لەلایەن سوپای [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتەوە]] لە ١٦–١٧ی حوزەیرانی ١٩٤٠ بووە ھۆی قەدەغەکردنی ئاڵاکە لەلایەن دەسەڵاتدارانی داگیرکەرەوە. لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٤٠، کاتێک وڵاتەکە ھێشتا بە فەرمی سەربەخۆ بوو، ئاڵاکە لە ھێمادارترین شوێنی خۆی کە تاوەری پیک ھێرمان بوو لە تالین، ھێنرایە خوارەوە. لە ڕۆژی دواتردا، ٢٢ی حوزەیران، ئاڵاکە لە پاڵ [[ئاڵای سوور (سیاسەت)|ئاڵا سوورەکەدا]] ھەڵکرا. سێڕەنگی ئیستۆنیا لە ٢٧ی تەممووزی ١٩٤٠ بەتەواوی لەسەر تاوەرەکە نەما، و لە جێگەی ئەو [[ئاڵای یەکێتیی سۆڤیەت|ئاڵا سوورەکەی یەکێتیی سۆڤیەت]] ھەڵکرا. لە کاتی [[داگیرکاریی ئەڵمانیا بۆ سەر ئیستۆنیا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا|داگیرکاریی ئەڵمانیادا]] لە ١٩٤١ تا ١٩٤٤، سێڕەنگەکە بە شێوەیەکی بەربڵاو و ئازادانە وەک ھێمای وڵات و گەلی ئیستۆنیا بەکاردەھێنرا. ھەرچەندە دەسەڵاتدارانی ئەڵمانیای نازی ھەرگیز دانانیان بە ئیستۆنیادا نەنا وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ، و تەنیا [[ئاڵای جەنگی ئەڵمانی|ئاڵای جەنگیی ئەڵمانیا]] لەسەر تاوەری پیک ھێرمان ھەڵدەکرا. دوای پاشەکشەی ئەڵمانیا لە تالین لە ئەیلوولی ١٩٤٤دا، سێڕەنگی ئیستۆنیا تەنیا بۆ چەند ڕۆژێکی کەم جارێکی تر لەوێ ھەڵکرا. کاتێک سوپای سۆڤیەت لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٤٤ تالینی گرتەوە، ئاڵا شین-ڕەش-سپییەکە لەسەر تاوەری پیک ھێرمان نەما. پاشان جێگەکەی تا ساڵی ١٩٨٩ بە ئاڵا سوورەکانی سۆڤیەت پڕکرایەوە. ھەر جۆرە پیشاندان یان دابەشکردنێکی ئاڵا شین-ڕەش-سپییەکە وەک تاوانێکی سزادراو بەپێی یاساکانی سۆڤیەت مایەوە کە تا کۆتایییەکانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو جێبەجێ دەکران. ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٧ یەکەمین جار بوو کە ھێزەکانی سۆڤیەت ئاڵاکەیان لە بۆنەیەکی گشتیدا نەھێنایە خوارەوە. لە تشرینی یەکەمی ١٩٨٨، بەکارھێنانی گشتیی ئاڵا سێڕەنگەکە جارێکی تر بە فەرمی لەلایەن دەسەڵاتدارانی ناوخۆیییەوە ڕێگەی پێدرا. لە ٢٣ی شوباتی ١٩٨٩، ئاڵا سوورەکەی سۆڤیەت بە یەکجاری لەسەر تاوەری پیک ھێرمان لە تالین ھێنرایە خوارەوە. لە بەیانی ڕۆژی دواتردا، ٢٤ی شوباتی ١٩٨٩، لە ٧٠یەمین ساڵیادی [[جاڕدانی سەربەخۆیی ئیستۆنیا]] (١٩١٨)، ئاڵا شین-ڕەش-سپییەکە لە جێگەی ھەڵکرا. لە ٧ی ئابی ١٩٩٠دا بە فەرمی وەک ئاڵای نیشتمانی ناسێندرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.riigiteataja.ee/akt/24047 |سەردێڕ=Eesti Vabariigi seadus riigilipu ja riigivapi kohta |زمان=et |ڕێکەوت=٧ی ئابی ١٩٩٠|بڵاوکەرەوە=Riigi Teataja |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://president.ee/en/republic-of-estonia/symbols |سەردێڕ=National Symbols |بڵاوکەرەوە=Office of the President of the Republic |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207193307/https://president.ee/en/republic-of-estonia/symbols/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Road to Estonian Statehood |دوایین=Maruste |یەکەم=Rait |بڵاوکەرەوە=Estonian Academy of Sciences |ساڵ=٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.akadeemia.ee/en/publication/the-road-to-estonian-statehood/ |ژپنک=٩٧٨٩٩٤٩٧٣٥٤٥٧|پەڕە=٢٥٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> کە کەمێک زیاتر لە ساڵێک بوو پێش ئەوەی ئیستۆنیا بەتەواوی سەربەخۆیی بگەڕێنێتەوە. == تایبەتمەندییەکان == [[پەڕگە:Flag of Estonia (vertical).svg|وێنۆک|{{FIAV|Vertical exclusive}} کاتێک ئاڵای ئیستۆنیا بە ستوونی ھەڵدەواسرێت، دەبێت بە جۆرێک بێت کە لە تێڕوانینی بینەرەوە ڕەنگە شینەکە بکەوێتە لای چەپی ئاڵاکەوە.<ref name=":0"/>]] تۆنەکانی ڕەنگەکان لەلایەن پەرلەمان و فەرمانگەی حکوومەتەوە بەم شێوەیەی خوارەوە دیاری کراون:<ref name="Riigikantselei-lipp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Estonian Flag Act |ناونیشان=https://www.riigiteataja.ee/en/eli/ee/505062014001/consolide#para26 |بڵاوکەرەوە=Riigi Teataja |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="Riigikantselei-lipp-2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eesti lipp |ناونیشان=https://www.riigikantselei.ee/et/eestilipp |بڵاوکەرەوە=Riigikantselei |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> {{Pantone table|285 C|Black|White}} === ھەڵبژاردەیەک لە یاسای ئاڵای ئیستۆنیا === یەکەمین وەشانی یاسای ئاڵای ئیستۆنیا، کە لە ساڵی ١٩٢٢ پەسەند کرا، ڕەنگە شینەکەی بە "شینی ئاسمانی یان شینی گوڵەگەنم" پێناسە کرد، ھەروەھا ڕێژەی ئاڵاکەی بە <span dir="ltr">7:11</span> و قەبارە ئاسایییەکەی بە {{convert|105|×|١٦٥|cm}} دیاری کرد.<ref name="flag-act-1922"/> لە ٧ی تەممووزی ١٩٩٢دا تۆنی ڕەنگە شینەکە زیاتر پێناسە کرا بە کۆدی پانتۆن <span dir="ltr">285 C</span>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Eesti Vabariigi riigilipu ja riigivapi etalonkujutiste kinnitamise kohta|trans-title = Regarding the confirmation of reference images of the flag and coat of arms of the Republic of Estonia|زمان= et|ناونیشان= https://www.riigiteataja.ee/akt/24309|وێبگە= Riigi Teataja|ڕێکەوت= ٧ی تەممووزی ١٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> نوێترین یاسای ئاڵای ئیستۆنیا لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٠٥ پەسەند کرا و لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە.<ref name=":0"/> ئەم یاسایە کە لەو کاتەوە چەندین جار ھەموار کراوەتەوە، ڕەنگەکانی بە فۆرماتەکانی پانتۆن و CMYK دیاری کردووە، ھەروەھا ئەو کات و شێوازانەی کە دەبێت ئاڵاکەی تێدا ھەڵبکرێت و کێ دەتوانێت بەکاریبھێنێت دیاری کردووە. کەمترین قەبارەی ئەو ئاڵایەی کە لەسەر ستوونێکی دیواری یان لەسەر سەقفی باڵەخانەیەک ھەڵدەکرێت بریتییە لە {{convert|105|×|١٦٥|cm}}. یاساکە دیاری دەکات کە «ئاڵای ئیستۆنیا وەک ئاڵای نەتەوەیی و نیشتمانی بەکاردەھێنرێت».<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Estonian Flag Act|ناونیشان= https://www.riigiteataja.ee/en/eli/525062018002/consolide|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190228004232/https://www.riigiteataja.ee/en/eli/525062018002/consolide|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە= Riigi Teataja|ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوت= ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە= Riigikantselei, Justiitsministeerium}}</ref> بە شێوەیەکی وردتر، یاسای ئاڵاکە دیاری دەکات کە دەبێت ئاڵاکە ھەموو ڕۆژێک لە کاتی خۆرھەڵاتندا لەسەر تاوەری پیک ھێرمان لە تالین ھەڵبکرێت، بەڵام نەک پێش کاتژمێر ٧:٠٠ی بەیانی، و لە کاتی خۆراوابوونیشدا دادەگیرێت.<ref name=":0"/> [[ڕۆژەکانی ھەڵکردنی ئاڵا]] بریتین لە: * ٣ی کانوونی دووەم: ڕۆژی یادکردنەوەی جەنگاوەرانی شەڕی سەربەخۆیی ئیستۆنیا * ٢ی شوبات: [[پەیماننامەی تارتو (ئیستۆنیا-ڕووسیا)|ساڵیادی پەیماننامەی ئاشتیی تارتو]] * ٢٤ی شوبات: [[ڕۆژی سەربەخۆیی (ئیستۆنیا)|ڕۆژی سەربەخۆیی]] * ١٤ی ئازار: ڕۆژی زمانی دایک * ٢٣ی نیسان: ڕۆژی دێرینەکان (ڤێتێرانەکان) * دووەم یەکشەممەی مانگی ئایار: ڕۆژی دایکان * ٩ی ئایار: [[ڕۆژی ئەورووپا]] * ١ی حوزەیران: ڕۆژی پاراستنی منداڵان * ٤ی حوزەیران: ڕۆژی ئاڵا * ١٤ی حوزەیران: [[ڕۆژی نیشتمانیی ماتەمینی|ڕۆژی ماتەمینی]] * ٢٣ی حوزەیران: [[ڤۆیدوپوھا|ڕۆژی سەرکەوتن]] * ٢٤ی حوزەیران: ڕۆژی ناوەڕاستی ھاوین * ٢٠ی ئاب: ڕۆژی گەڕاندنەوەی سەربەخۆیی * ١ی ئەیلوول: ڕۆژی زانین * دووەم یەکشەممەی مانگی ئەیلوول: [[ڕۆژی باپیرە و داپیرەکان]] * سێیەم شەممەی مانگی تشرینی یەکەم: ڕۆژی [[فینۆ-ئوگری]] * دووەم یەکشەممەی مانگی تشرینی دووەم: [[ڕۆژی باوکان]] * ڕۆژی ھەڵبژاردنی ''ڕیگیکۆگو'' (پەرلەمان)، ڕۆژی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنە ناوخۆیییەکان، ڕۆژی گشتپرسی و ڕۆژی ھەڵبژاردنی [[پەرلەمانی ئەورووپا]].<ref name=":0"/> == ھێماکان == گۆرانییەکی میللی ھەیە کە بەتایبەتی بۆ ئاڵای ئیستۆنیا تەرخان کراوە: «ئاڵای ئیستۆنیا» (بە ئیستۆنی: ''Eesti lipp''). نووسەری تێکستەکەی، [[مارتین لیپ]]، ناوی خێزانییەکەی (Lipp واتە ئاڵا) ھەمان ناوی گۆرانییەکەی ھەبوو، و ھۆنراوەکەی لە ساڵی ١٩٢٢ لەلایەن ئاوازدانەر [[ئێن ڤۆرک]]ەوە کرایە گۆرانی.<ref name="eestikirik.ee">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eesti lipulaulu saamisloost |ناونیشان=https://eestikirik.ee/eesti-lipulaulu-saamisloost |وێبگە=Ajaleht Eesti Kirik |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=et-EE |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بەپێی لێکدانەوەیەکی ھێماداری کە بەھۆی ھۆنراوەکانی مارتین لیپەوە بەناوبانگ بوو، ڕەنگە شینەکە ھێمایە بۆ ئاسمانی شینی سەرەوەی ئیستۆنییەکان، ڕەشەکە ھێمایە بۆ پەیوەستبوون بە خاکی نیشتمانەکەیانەوە، و سپییەکەش ھێمایە بۆ پاکی، کاری سەخت و پابەندبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.estonianfreepress.com/estonian-flag|سەردێڕ=Flag of Estonia: History of the Estonian Flag|بڵاوکەرەوە=Estonian Free Press|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100905055806/http://www.estonianfreepress.com/estonian-flag/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئاڵا مێژوویییە جۆراوجۆرەکان == <gallery class="small"> File:Flag of Denmark (state).svg|[[ئاڵای دانمارک|ئاڵای شاھانەی دانمارک]]ی [[ئەفسانە|ئەفسانەیی]] و [[دوکایەتیی ئیستۆنیا (١٢١٩-١٣٤٦)]] File:Flag of the State of the Teutonic Order.svg|{{FIAV|historical}}ئاڵای جەنگیی [[دەوڵەتی ڕێبازی تیۆتۆنی]] (١٢٢٦–١٥٦١) File:Flag of Tallinn.svg|[[ئاڵای تالین]] ([[کۆمەڵەی ھانزایی|شاری ھانزاییی]] پێشووی [[ڕێڤال]])، لە سەدەی ١٣ەمەوە، لەسەر بنەمای سێ شێرە شینەکەی [[نیشانی نیشتمانیی تالین|نیشانی نیشتمانی]]ی تالین و ئیستۆنیا File:Flag of the Swedish Empire.svg|{{FIAV|historical}} ئاڵای [[شانشینی سوێد]] و [[دوکایەتیی ئیستۆنیا (١٥٦١-١٧٢١)]] File:Estonia lipp.svg|{{FIAV|historical}}سێڕەنگی ''لاندسفاربێن''ی کۆمەڵەی خوێندکارانی ئەڵمانیزمان ''ئیستۆنیا'' (١٨٢١–١٩٣٩)، کە ھێمایەکی ھەرێمیی نافەرمی بوو (قەدەغە کرا لەلایەن دەسەڵاتدارانی ڕووسیاوە لە ١٨٢١-١٨٦٢، ١٨٨٧-١٩٠٤، ١٩١٥-١٩١٨)<ref>Vivat Academia. Üliõpilasseltsid ja korporatsioonid Eestis. EÜS kirjastus, 2007. Pages 80, 85–87</ref> File:Flag of Russia (1858–1896).svg|{{FIAV|historical}}[[ئاڵای ڕەش-زەرد-سپیی ئیمپراتۆرییەتیی ڕووسی|سێڕەنگی]] خانەوادەی [[خانەوادەی ڕۆمانۆڤ|ڕۆمانۆڤ]] ([[ئیمپراتۆری ڕووسیا|ئیمپراتۆری ڕووسیا، شازادەی ئیستۆنیا]]، ١٧٢١–١٩١٧)، ئاڵای نیشتمانیی [[ئیمپراتۆرییەتیی ڕووسی]] (١٨٥٨–١٨٩٦) File:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1940–1953).svg|{{FIAV|historical}}[[ئاڵای کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤییەتیی ئیستۆنیا]] (١٩٤٠–١٩٤١، ١٩٤٤–١٩٥٣) File:Flag of Germany (1935–1945).svg|{{FIAV|historical}}ئاڵای [[ڕایخسکۆمیساریاتی ئۆستلاند]]ی [[ئەڵمانیای نازی|ڕایخی ئەڵمانی]] (١٩٤١–١٩٤٤) File:Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic.svg|{{FIAV|historical}}ئاڵای کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤییەتیی ئیستۆنیا (١٩٥٣–١٩٩٠) </gallery> == پێشنیازەکانی ئاڵای باکووری == {{سەرەکی|ناسنامەی باکووری لە ئیستۆنیا}} [[پەڕگە:Estonian-Nordic-Cross-Flag.jpg|وێنۆک|پێشنیازێکی ئاڵای خاچی ئیستۆنیا لە ساڵی ١٩١٩دا.]] چەندین دیزاینی [[ئاڵای خاچی باکووری|خاچی باکووری]] پێشتر لە ساڵی ١٩١٩دا پێشنیاز کرابوون، پێش ئەوەی ئاڵای دەوڵەتیی ئیستۆنیا بە فەرمی پەسەند بکرێت. لە ساڵی ٢٠٠١دا، ڕۆژنامەنووس [[کارێل تەراند]] جارێکی تر پێشنیازێکی ھاوشێوەی خستە ڕوو – کە دیزاینی ئاڵاکە لە سێڕەنگەوە بگۆڕدرێت بۆ خاچێکی باکووری کە ھەمان سێ ڕەنگی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.epl.ee/artikkel_92271.html|سەردێڕ=Lippude vahetusel|دوایین=Tarand|یەکەم=Kaarel|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Eesti Päevaleht|زمان=et|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080126101143/http://www.epl.ee/artikkel_92271.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لایەنگرانی ئەم بیرۆکەیە پێیان وایە کە خاچەکە، لە جیاتی دیزاینە سێڕەنگەکە، باشتر نوێنەرایەتیی پەیوەندییەکانی ئیستۆنیا بە [[وڵاتانی باکوور]]ەوە دەکات. ھەرچەندە، لەبەرئەوەی باندە سێڕەنگە نەریتییەکە ئێستا بووەتە ھێمایەکی گرنگی ناسنامەی نیشتمانی، پێشنیازەکان بۆ گۆڕینی ئاڵا نیشتمانییەکە بەناوبانگییەکی زۆریان بەدەستنەھێناوە. داواکارانی ئاڵایەکی باکووری ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئیستۆنییەکان زیاتر خۆیان بە نەتەوەیەکی باکووری دەزانن وەک لە نەتەوەیەکی [[وڵاتانی باڵتیک|باڵتیکی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://web-static.vm.ee/static/failid/220/eesti_elu.pdf |سەردێڕ=Estonian Life |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Estonian Ministry of Foreign Affairs |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090325013626/http://web-static.vm.ee/static/failid/220/eesti_elu.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> ئەمەش لەسەر بنەمای پەیوەندییە کولتووری و مێژوویییەکانیان لەگەڵ [[سوێد]]، [[دانمارک]]، و بەتایبەتی [[فینلاند]]. {{clear}} == پێشانگای وێنە == {{Gallery |title= |width=144 | height=153 |align=center |File:The original Estonian flag.jpg |یەکەمین ئاڵای ئیستۆنیا، دروستکراوی ١٨٨٤ (کە لە [[مۆزەخانەی نیشتمانیی ئیستۆنیا]] پیشان دەدرێت، ٢٠١٨) |File:1924 Summer Olympics Opening Ceremony 7.jpg |ئاڵا و [[تیمی ئیستۆنیا لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤|تیمی ئیستۆنیا]] لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٢٤]] لە پاریس (مەراسیمی کردنەوە) |File:EstFlagMunaMagi.jpg |ئاڵای نیشتمانی لەسەر لووتکەی [[سوور موناماگی]] (بەرزترین خاڵی ئیستۆنیا، کە بەرزایییەکەی دەکاتە {{convert|318|m}} لە ئاستی دەریاوە؛ وێنەی ٢٠٠٧) |File:Eesti lipp 135.jpg |ئاھەنگگێڕان بەبۆنەی ١٣٥ەمین ساڵیادی ئاڵای ئیستۆنیا (٢٠١٩) |File:Estonian Embassy, Riga 104611.jpg |ئاڵای ئیستۆنیا و [[ئاڵای ئەورووپا]] (لە پاڵ باڵیۆزخانەی ئیستۆنیا لە [[ڕیگا]]، [[لاتڤیا]]، ٢٠٢١) }} == ئەمانەش ببینە == * [[ھێما نیشتمانییەکانی ئیستۆنیا]] * [[نیشانی نیشتمانیی ئیستۆنیا]] * [[ئاڵای پارێزگاکانی ئیستۆنیا]] * [[پێڕستی ئاڵاکانی ئیستۆنیا]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of Estonia}} * [https://web.archive.org/web/20100905055806/http://www.estonianfreepress.com/estonian-flag/ ئاڵای ئیستۆنیا: مێژوو] * [https://news.err.ee/1609358780/feature-first-estonian-flag-hidden-for-decades-turns-140 "تایبەت: یەکەمین ئاڵای ئیستۆنیا کە بۆ دەیان ساڵ شاراوە بوو، دەبێتە ١٤٠ ساڵ"] ERR News، ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ {{تووڵی دەروازە|ئیستۆنیا}} [[پۆل:ئاڵاکانی ئیستۆنیا| ]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان|ئیستۆنیا]] [[پۆل:ھێما نیشتمانییەکانی ئیستۆنیا|ئاڵا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩١٨ لە ئیستۆنیا|ئاڵا]] [[پۆل:ئاڵا ناسێندراوەکانی ١٩١٨|ئیستۆنیا]] [[پۆل:ئاڵا سێڕەنگەکان|ئیستۆنیا]] [[پۆل:ئاڵا ھاوتایە ئاسۆیییەکان|ئیستۆنیا]] nc6stqwr8y3awscczicjlrkn34jixeo 0 298704 1697083 1693248 2026-10-29T19:58:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697083 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag |Name = ئایسلەند |Image = Flag of Iceland.svg |Use = ١٠٠١٠٠ |Symbol = {{FIAV|100100}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} |Proportion = ١٨:٢٥<ref name="proportion">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/proportion/ |سەردێڕ=Icelandic National Flag Proportion - Prime Minister's Office |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630020530/http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/proportion/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |url-status=dead}}</ref> |Adoption = {{start date and age|1944|6|17|df=yes}} (ستانداردکردن لە ١٩١٨ەوە) |Design = زەمینەیەکی شین کە خاچێکی سووری لێواری-سپی ([[خاچی نۆردیک]])ی تێدایە کە دەگاتە لێوارەکان؛ بەشە ستوونییەکەی خاچەکە بەرەو لای دارەکە (لای چەپ) لای داوە.{{ھن}}لە زاراوەی ھێمازانیدا، «زەمینەی شین، خاچی سووری لێواردار بە زیوی/سپی». |Designer = ماتیاس سۆردارسۆن (Matthías Þórðarson) |Image2 =Flag_of_Iceland_(state).svg |Noborder2 = yes |Use2 = ٠١١٠١١ |Symbol2 = {{FIAV|011011}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} |Proportion2 = ٩:١٦<!-- = 18:32 --><ref name="proportion"/> }} [[پەڕگە:Flag of the President of Iceland.svg|وێنۆک|ئاڵای سەرۆکی ئایسلەند. خاوەنی [[ڕێژەی دیمەن (وێنە)|ڕێژەی دیمەنی]] ٩:١٦یە.]] [[پەڕگە:Customs Flag and Ensign of Iceland.svg|وێنۆک|ئاڵای خزمەتگوزاریی گومرگی ئایسلەند. خاوەنی [[ڕێژەی دیمەن (وێنە)|ڕێژەی دیمەنی]] ٩:١٦یە.]] '''ئاڵای ئایسلەند''' ({{langx|is|íslenski fáninn}}) لە یاسای ژمارە ٣٤/١٩٤٤ پێناسە کراوە، کە لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٤٤ پەسەند کراوە، ئەو ڕۆژەی [[ئایسلەند]] بوو بە [[کۆمار]]. یاساکە، کە ناوی ''یاسای ئاڵای نەتەوەییی ئایسلەندییەکان و نیشانەی دەوڵەت''ە، ئاڵاکە بەم شێوەیە وەسف دەکات:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.althingi.is/lagas/nuna/1944034.html |سەردێڕ=Lög um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið |trans-title=Law on the Icelandic National Flag and the State Coat of Arms |بڵاوکەرەوە=[[Althing|Althing (Icelandic Parliament)]] |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|orig-date=First published 17 June 1944 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=is}}</ref> {{quote|ئاڵای نەتەوەییی مەدەنیی ئایسلەندییەکان شینی ئاسمانییە و خاچێکی سپیی وەک بەفر و خاچێکی سووری ئاگرینی لەناو خاچە سپییەکەدایە. قۆڵەکانی خاچەکان درێژ دەبنەوە بۆ لێوارەکانی ئاڵاکە و پانییەکەیان {{frac|٢|٩}}ە، و خاچە سوورەکەش {{frac|١|٩}}ی پانیی ئاڵاکەیە. بەشە شینەکان لاکێشەن: بەشەکانی لای کێشەرەکە (دارەکە) لاکانیان یەکسانە (چوارگۆشەن)، و بەشەکانی دەرەوەش ھەمان پانیی ئەوانیان ھەیە بەڵام دوو ھێندە درێژترن. ڕێژەی نێوان پانی و درێژیی ئاڵاکە ١٨:٢٥ە.}} ئاڵایەکی شین و سپی (خاچێکی سپیی [[خاچی نۆردیک|نۆردیک]] لەسەر زەمینەیەکی شین) وەک ھێمایەکی نەتەوەییی نافەرمی لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە بەکاردەھێنرا و یەکەم جار لە ساڵی ١٨٩٧ بە ئاشکرا پیشان درا. دیزاینی ئێستا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩١٥، کاتێک خاچێکی سوور بۆ ناو خاچە سپییەکە زیاد کرا، بەشێکی بۆ جیاکردنەوەی ئاڵاکە بوو لە دیزاینە بیانییە ھاوشێوەکانی تر. ھاوشێوەی ئاڵاکانی تری خاچی نۆردیک، خاچەکە بەپێی نەریت پەیوەستە بە [[مەسیحییەت]]ەوە.<ref name="Jeroen Temperman">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Khag6tbsIn4C&q=flag+of+sweden+christian&pg=PA88|نووسەر=Jeroen Temperman|سەردێڕ=State Religion Relationships and Human Rights Law|ساڵ=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Martinus Nijhoff Publishers]]|ژپنک=٩٧٨–٩٠٠٤١٨١٤٨٩|وتەگێڕانەوە=Many predominantly Christian states show a cross, symbolising Christianity, on their national flag. Scandinavian crosses or Nordic crosses on the flags of the Nordic countries–Denmark, Finland, Iceland, Norway and Sweden–also represent Christianity.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name="Carol A. Foley">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WV7ag4EpHF8C&q=sweden+flag+cross+christian&pg=PA10|نووسەر=Carol A. Foley|سەردێڕ=The Australian Flag: Colonial Relic or Contemporary Icon|ساڵ=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=William Gaunt & Sons|ژپنک=٩٧٨١٨٦٢٨٧١٨٨٥|وتەگێڕانەوە=The Christian cross, for instance, is one of the oldest and most widely used symbols in the world, and many European countries, such as the United Kingdom, Norway, Sweden, Finland, Denmark, Iceland, Greece and Switzerland, adopted and currently retain the Christian cross on their national flags.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> ئاڵاکە وەک ئاڵای نەتەوەییی ئایسلەند پەسەند کرا کاتێک ئایسلەند لەلایەن دانیمارکەوە سەروەریی پێبەخشرا لە ساڵی ١٩١٨. ڕەنگەکان بەگشتی بەم شێوەیە لێکدەدرێنەوە کە نوێنەرایەتیی توخمەکانی دیمەنی سروشتیی وڵاتەکە دەکەن: سوور بۆ ئاگری گڕکانەکان، سپی بۆ سەھۆڵ و بەفر، و شینیش بۆ چیاکان و دەریای دەوروبەر.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.government.is/topics/governance-and-national-symbols/icelandic-national-flag/history/|سەردێڕ=History of the Icelandic Flag|وێبگە=www.government.is|بڵاوکەرەوە=Prime Minister's Office|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:Old icelandic flag.jpg|وێنۆک|ئاڵایەکی کۆنی ئایسلەند (کە ھەرگیز ئاڵایەکی فەرمی نەبووە) لە مۆزەخانەی نەتەوەییی ئایسلەند، لە ڕێکیاڤیک، ئایسلەند.]] بەپێی ئەفسانەیەک کە لە کتێبی ''ئایسلەند''ی ئەندرو ئیڤانسدا ئاماژەی پێکراوە،<ref name="Andrew Evans">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9_GfdBAASUQC&q=iceland+flag+christianity&pg=PA27|نووسەر=Andrew Evans|سەردێڕ=Iceland|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Bradt|ژپنک=٩٧٨١٨٤١٦٢٢١٥٦|وتەگێڕانەوە=Legend states that a red cloth with the white cross simply fell from the sky in the middle of the 13th-century [[Battle of Valdemar]], after which the Danes were victorious. As a badge of divine right, Denmark flew its cross in the other Nordic countries that it ruled, and as each nation gained independence, it incorporated the Christian symbol.|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> دانێبرۆگ ([[ئاڵای دانیمارک]]) کاتێک سەرچاوەی گرتووە کە قوماشێکی سوور بە خاچێکی سپییەوە لە ئاسمانەوە کەوتە خوارەوە لە کاتی [[شەڕی ڤالدێمار]] لە سەدەی ١٣ھەمدا. لەم گێڕانەوەیەدا، دانیمارک مۆتیڤی خاچەکەی لە سەرانسەری ناوچە نۆردیکییەکانیدا وەک ھێمایەکی پەسەندکردنی ئیلاھی بەکارھێنا؛ کاتێک وڵاتە نۆردیکییەکان دواتر سەربەخۆیییان بەدەستھێنا، خاچەکەیان وەک نیشانەیەکی نەریتی پاراست. ئاڵای مەدەنیی ئایسلەندی بە شێوەیەکی نافەرمی لە کۆتایییەکانی سەدەی ١٩ھەمەوە بەکاردەھێنرا، کە لە بنەڕەتدا خاچێکی سپی بوو لەسەر زەمینەیەکی شین. دیزاینی ئێستا لە ١٩ی حوزەیرانی ١٩١٥ پەسەند کرا، کاتێک پاشا [[کریستیانی دەیەم|کریستیانی دەیەمی دانیمارک]] مەرسوومێکی دەرکرد کە ڕێگەی دەدا لە ئاوە ھەرێمییەکانی ئایسلەنددا ھەڵبکرێت (کە پێشتر پێویست بوو ئاڵای دانیمارک ھەڵبکرێت) و دیاری کرد کە خاچێکی سووری بۆ زیاد بکرێت بۆ جیاکردنەوەی لە ئاڵا بیانییە ھاوشێوەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karlsson |یەکەم=Gunnar |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=The History of Iceland |شوێن=London |بڵاوکەرەوە=C. Hurst & Co. |پەڕە=٢٨٣|ژپنک=٠-٨١٦٦-٣٥٨٨-٩}}</ref> ڕەنگەکان زۆرجار وا وەسف دەکرێن کە ئاماژەن بۆ تایبەتمەندییە سروشتییەکانی ئایسلەند: شین بۆ چیاکان، سپی بۆ بەفر و سەھۆڵ، و سوور بۆ ئاگری گڕکانەکان.<ref name=":0"/> <gallery widths="200" heights="١٥٠"> File:Light Blue Flag of Iceland.svg|{{FIAV|historical}} ئاڵای مەدەنی وەک ئەوەی لە نێوان ساڵانی ١٩١٨ و ١٩٤٤دا دەردەکەوت، کاتێک ڕەنگی شینەکە بە "شینی ئولترامارین" پۆلێن کرابوو. خاوەنی [[ڕێژەی دیمەن (وێنە)|ڕێژەی دیمەنی]] ١٨:٢٥ە. File:Hvítbláinn.svg|[[پەڕگە:IFIS Proposed.svg]] ئاڵایەکی پێشوو کە ھەرگیز نەبووە فەرمی، ناسراو بە ''Hvítbláinn'' ("سپی-شینەکە")، کە لەلایەن کۆماریخوازە ئایسلەندییەکانەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠ بەکاردەھێنرا. دیزاینێکی زۆر ھاوشێوە دواتر وەک [[ئاڵای شێتلاند]] پەسەند کراوە. File:Flag of Iceland - 1914 Proposal.svg|[[پەڕگە:IFIS Proposed.svg]] ئاڵایەک کە لەلایەن ماگنوس سۆردارسۆن لە ساڵی ١٩١٤ پێشنیار کرا </gallery> == یاساکانی پەیوەست بە ئاڵاکە == لە ١٧ی حوزەیرانی ١٩٤٤، ئەو ڕۆژەی ئایسلەند بوو بە کۆمار، یاسایەک بۆ ڕێکخستنی ئاڵای نەتەوەیی و [[نیشانەی ئایسلەند|نیشانەی دەوڵەت]] دەرکرا. یاسا و ڕێنمایییەکانی دواتر یاسا بنەڕەتییەکەیان تەواو کردووە، لەوانەش ئەو ڕێکارانەی لە ساڵی ١٩٩١دا پەسەند کران سەبارەت بە ڕۆژە فەرمییەکانی ئاڵا و کاتەکانی ھەڵکردنی ئاڵا، ھەروەھا دیاریکردنی ڕەنگەکانی ئاڵاکە. یاساکە ڕەھەندەکانی ئاڵای مەدەنی و ئەو وەشانە فەرمییانە دیاری دەکات کە لەلایەن دامەزراوەکانی دەوڵەتەوە بەکاردەھێنرێن، لەوانەش ئەوانەی کە لەلایەن نێردە دیپلۆماسییەکان و وەزارەتی دەرەوە بەکاردەھێنرێن. ھەروەھا چۆنییەتیی پیشاندانی ئاڵاکە لە چوارچێوە جیاوازەکاندا ڕێکدەخات، وەک لەسەر ستوونی ئاڵاکان، بیناکان، و کەشتییەکان. بەپێی یاساکە، بەکارھێنانی ئاڵاکە ڕێکخراوە و پابەندە بە مەرجەکان. پێویست دەکات کە بە ڕێزەوە مامەڵە لەگەڵ ئاڵاکە بکرێت و لە دۆخێکی باشدا ڕابگیرێت، و سزا دیاری دەکات بۆ ئەو کردەوە یان قسانەی کە بە بێڕێزی بەرامبەر بە ئاڵاکە دادەنرێن، لەوانەش پێبژاردن یان زیندانیکردن تا یەک ساڵ. یاسای ١٩٤٤ پێشبینیی یاسای جیاوازی دەکرد سەبارەت بە ڕۆژە فەرمییەکانی ئاڵا و کاتەکانی ئاڵا؛ ئەم بڕگانە جێبەجێ نەکرا تا ساڵی ١٩٩١. بەپێی یاساکانی ١٩٩١، ناکرێت ئاڵاکە پێش کاتژمێر ٠٧:٠٠ ھەڵبکرێت و بەگشتی دەبێت لە کاتی ئاوابوونی خۆردا دابگیرێت؛ نابێت، لە ھیچ بارودۆخێکدا، دوای نیوەشەو بە ھەڵکراوی بمێنێتەوە. ھەڵاوێرد (پێدەدەری) بۆ کۆبوونەوەکانی دەرەوە، گردبوونەوە فەرمییەکان، [[پرسە|پرسەکان]]، و [[یادکردنەوە|یادکردنەوەکان]] دەستەبەر کراوە، کە ئاڵاکە دەتوانێت بۆ ماوەی ڕووداوەکە بە ھەڵکراوی بمێنێتەوە، بەڵام نابێت لە نیوەشەو تێپەڕێت. == ڕۆژەکانی ئاڵای ئایسلەند == [[پەڕگە:Flags of Iceland.jpg|وێنۆک|ئاڵاکانی ئایسلەند لە [[ڤیدیێی]]]] [[پەڕگە:Thingvellir.jpg|وێنۆک|ئاڵای ئایسلەند لە پارکی نەتەوەییی [[سینگڤێلیر]]]] بەپێی یاسای ژمارە ٥ لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩١، ئەمانەی خوارەوە ڕۆژانی پەسەندکراوی نەتەوەیین بۆ ھەڵکردنی ئاڵا. لەم ڕۆژانەدا، دەبێت ئاڵاکە لەسەر بیناکانی دەوڵەت و لەو دامەزراوانەدا ھەڵبکرێت کە لەژێر چاودێریی دەسەڵاتدارانی دەوڵەت و نوێنەرانی فەرمیدان. [[نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی ئایسلەند|نووسینگەی سەرۆکوەزیران]] دەتوانێت ساڵانە ڕۆژی تری ئاڵا ڕابگەیەنێت. لە ڕۆژەکانی ئاڵادا ئاڵاکە بە تەواوی ھەڵدەکرێت، بێجگە لە [[ھەینیی باش]] (Good Friday)، کە لە نیوەی ستوونەکەدا ھەڵدەکرێت. * [[ڕۆژی لەدایکبوون]]ی [[سەرۆکی ئایسلەند]]، ئێستا ١١ی تشرینی یەکەمە * [[سەری ساڵ]] * [[ھەینیی باش]] * [[جەژنی قیامەت|جەژنی ھێلکە (قیامەت)]] * [[یەکەم ڕۆژی ھاوین (ئایسلەند)|یەکەم ڕۆژی ھاوین]] * [[ڕۆژی جیھانیی کرێکاران|١ی ئایار]] * [[پێنتیکۆست]] * [[ڕۆژی دەریاوانان]] * [[ڕۆژی نەتەوەییی ئایسلەند]] * [[ڕۆژی زمانی ئایسلەندی]] * ١ی کانوونی یەکەم، ڕۆژی سەروەری * [[کریسمس]] == ئاڵای دەوڵەت == [[پەڕگە:Icelandic state flag Embassy Helsinki.jpg|وێنۆک|ڕاست|upright|ئاڵای دەوڵەتی ئایسلەند لە باڵیۆزخانەی ھێلسینکی.]] ئاڵای دەوڵەتی ئایسلەند (''Ríkisfáni'')، ھەروەھا ناسراو بە ''Tjúgufáni''، بۆ یەکەم جار لە ١ی کانوونی یەکەمی ١٩١٨ لە نووسینگەکانی وەزارەتەوە ھەڵکرا، ھەرچەندە یاسا وردەکانی بەکارھێنانی تا ١٢ی شوباتی ١٩١٩ کۆتایییان پێنەھات. ئاڵای دەوڵەت لەسەر بیناکانی حکوومەت و باڵیۆزخانەکان ھەڵدەکرێت، و ھەروەھا دەتوانرێت لەسەر بیناکانی تریش بەکاربھێنرێت کاتێک لە بەکارھێنانی فەرمیی دەوڵەتدان. وەک [[ئاڵای دەریایی]]ی [[پاسەوانی کەناراوی ئایسلەند]] کار دەکات، و دەتوانرێت لەلایەن کەشتییەکانی دەوڵەت و کەشتییەکانی تری خزمەتگوزاریی فەرمییەوە ھەڵبکرێت. ئاڵای خزمەتگوزاریی [[گومرگ]] لەو بینا و خاڵی پشکنینانە ھەڵدەکرێت کە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی گومرگەوە بەکاردەھێنرێن، و دەتوانرێت لەلایەن ئەو کەشتییانەشەوە بەکاربھێنرێت کە بەڕێوەبەرایەتییەکە کاریان پێدەکات. ئاڵای سەرۆکایەتی لە شوێنی نیشتەجێبوونی سەرۆکدا ھەڵدەکرێت و لەو ئۆتۆمبێلانەدا بەکاردێت کە سەرۆک دەگوازنەوە. == ڕەنگەکانی ئاڵاکە == تایبەتمەندییە فەرمییەکانی ڕەنگ بۆ ئاڵای ئایسلەند لە ساڵی ١٩٩١ بڵاوکرانەوە. یاساکە ئاماژە بە سیستەمی [[SCOTDIC|ڕەنگی ستانداردی قوماش]] (''Dictionnaire International de la Couleur'') دەکات، و حکوومەتی ئایسلەند ھەروەھا ھاوتای ئەو ڕەنگانەی لە سیستەمە باوەکانی تری ڕەنگدا بڵاوکردووەتەوە، لەوانە [[پانتۆن]]، [[CMYK]], [[RGB]]، [[ڕەنگەکانی وێب|کۆدی ھێکس]] و [[ئەڤێری دێنسن|ئەڤێری]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AUGLÝSING um liti íslenska fánans. |ناونیشان=https://www.forsaetisraduneyti.is/media/frettir2/Auglysing-um-liti-islenska-fanans.pdf|وێبگە=PMO}}</ref> {| class="wikitable" width="60%" style="white-space: nowrap; text-align: left" ! سیستەم !style="background:#02529C;color:white"| شین !style="background:#FFFFFF"| سپی !style="background:#DC0E00;color:white"| سوور |- | SCOTDIC | ٦٩٣٠٠٩ | ٩٥ | سووری ئاڵای ئایسلەند (ICELAND FLAG RED) |} {| class="wikitable" width="60%" style="white-space: nowrap; text-align: left" |- style="text-align: center; background: #eee" ! سیستەم !style="background:#02529C;color:white"| شین !style="background:#FFFFFF"| سپی !style="background:#DC1E35;color:white"| سوور |- | [[ڕەنگەکانی وێب|Hex]] | #02529C | #FFFFFF | #DC1E35 |- | [[RGB]] | ٢, ٨٢, ١٥٦ | ٢٥٥, ٢٥٥, ٢٥٥ | ٢٢٠, ٣٠, ٥٣ |- | [[پانتۆن]] | ٢٨٧ | 1c | ١٩٩ |- | [[CMYK]] | ١٠٠, ٧٥, ٢, ١٨ | ٠, ٠, ٠, ٠ | ٠, ١٠٠, ٧٢, ٠ |- | [[ئەڤێری دێنسن|ئەڤێری (Avery)]] | ٥٢٠ | ٥٠١ | ٥٠٣ |} == لاپەڕەکانی کێشان (پێکھاتە) == {{Multiple image | total_width = 525 | image1 = Flag of Iceland (construction sheet).svg | alt1 = Civil flag and ensign (construction sheet) | caption1 = ئاڵای نەتەوەیی و بازرگانی | image2 = Flag of Iceland - state and war (construction sheet).svg | alt2 = State and war flag (construction sheet) | caption2 = ئاڵای دەوڵەت و جەنگ، نیشانەی دەوڵەت و دەریایی | align = center }} == ئەمانەش ببینە == * پێڕستی ئاڵاکان کە ڕەنگی [[پێڕستی ئاڵاکان بەپێی ڕەنگ#شین|شین]]، [[پێڕستی ئاڵاکان بەپێی ڕەنگ#سوور|سوور]]، [[پێڕستی ئاڵاکان بەپێی ڕەنگ#سپی|سپی]]یان تێدایە لەگەڵ ئاڵاکانی خاوەن سێڕەنگ * [[ئاڵای خاچی نۆردیک]] * [[پێڕستی ئاڵاکانی ئایسلەند]] * [[ئاڵای نەرویژ]] * [[ئاڵای سوێد]] * [[ئاڵای دانیمارک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * ''Lög um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið. (1944 nr. 34 17. júní).'' : Retrieved 14 May 2004 from http://www.althingi.is/lagas/130a/1944034.html * ''Forsetaúrskurður um fánadaga og fánatíma. (1991 nr. 5 23. janúar).'' : Retrieved 14 May 2004 from http://www.althingi.is/lagas/125b/1991005.html * ''Auglýsing um liti íslenska fánans. (1991 nr. 6 23. janúar).'' : Retrieved 14 May 2004 from http://www.althingi.is/lagas/125b/1991006.html * ''Lög um breyting á lögum nr. 34 17. júní 1944, um þjóðfána Íslendinga.'' : Retrieved 14 May 2004 from http://www.althingi.is/altext/stjt/1998.067.html == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|National flag of Iceland}} * {{FOTW|id=is-hist|title=History of the Icelandic flag (English)}} * [https://web.archive.org/web/20170630020530/http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/design پەڕەی نووسینگەی سەرۆکوەزیران دەربارەی ئاڵای ئایسلەند] * [http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/history/ نووسینگەی سەرۆکوەزیران: مێژووی ئاڵای ئایسلەند] * [https://web.archive.org/web/20090601094939/http://www.heimastjorn.is/hlidarval/personur-og-tidarandi/skjaldarmerki مێژووی نیشانەی دەوڵەت (ئایسلەندی)] {{تووڵی دەروازە|ئایسلەند|ئەورووپا}} [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان|ئایسلەند]] [[پۆل:ئاڵاکانی ئەورووپا|ئایسلەند]] d4yz4fq6rereqfck3xnxycwri1h9fpw 0 298880 1696910 1608822 2026-10-29T13:35:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1696910 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:The Croods - A New Age.png|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''کروودەکان: چاخێکی نوێ''''' (ھەروەھا بە '''''کروودەکان ٢''''' ناسراوە) فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]] و [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٠یە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە. ئەم فیلمە بەشی دووەمی فیلمی ''[[کروودەکان (فیلم)|کروودەکان]]'' (٢٠١٣)ەیە، و لەلایەن جۆڵ کرۆفۆردەوە دەرھێنراوە، و لەلایەن پۆڵ فیشەر، بۆب لۆگان، و دان و کێڤن ھاگمەنەوە نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dudok de Wit |یەکەم=Alex |بەستەری نووسەر=Alex Dudok de Wit |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/reviews-2/the-croods-a-new-age-review-class-conflict-meets-crazed-comedy-in-new-caveman-caper-199061.html|سەردێڕ='The Croods: A New Age' Review: Class Conflict Meets Crazed Comedy In New Caveman Caper |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124230055/https://www.cartoonbrew.com/reviews-2/the-croods-a-new-age-review-class-conflict-meets-crazed-comedy-in-new-caveman-caper-199061.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Cartoon Brew|کارتۆن بروو]]}}</ref> [[نیکۆلاس کەیج]]، [[ئێما ستۆن]]، [[ڕایەن ڕێینۆڵدز]]، کاترین کینەر، [[کلارک دوک]]، و [[کلۆریس لیچمان]] ڕۆڵەکانی پێشووی خۆیان دەبیننەوە، لەگەڵ بەشداریی لێسلی مان، [[پیتەر دینکلاگ]]، و [[کێلی ماری تران]] کە پەیوەندییان بە دەستەی ئەکتەرانەوە کردووە. فیلمەکە چیرۆکی خێزانی کروودەکان، گای، و ئاژەڵە ماڵییەکانیان (بێڵت، چەنکی، و دەگلاس) دەگێڕێتەوە، لەکاتێکدا بەھەشتێکی دڵڕفێن و دەورەدراو بە دیوار دەدۆزنەوە کە تەواوی پێداویستییەکانیان دابین دەکات؛ بەڵام لە ھەمان کاتدا پێویستە فێری ئەوە بن چۆن لەگەڵ خێزانی بێترمانز بژین، کە خێزانێکن چەند ھەنگاوێک لە کڕوودەکان پێشترن لە پلیکانەی پەرەسەندندا. ڕاگەیاندنی یەکەم بۆ بەشی دووەمی فیلمەکە لە نیسانی ٢٠١٣دا بوو، کە تێیدا بڕیار بوو دەرھێنەران کریس ساندەرز و [[کیرک دیمیکۆ]] بگەڕێنەوە بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. کارەکانی گەشەپێدانی فیلمەکە لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٥دا بەردەوام بوو، تا ئەو کاتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا بەھۆی گومانەکان سەبارەت بە کڕینەوەی دریم وۆرکس ئەنیمەیشن لەلایەن ئێن بی سی یونیڤەرساڵ لە ئابی ٢٠١٦دا، ھەڵوەشێندرایەوە؛ بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا پڕۆژەکە دووبارە زیندوو کرایەوە، و لە مانگی دواتردا کرۆفۆرد لە شوێنی ساندەرز و دیمیکۆ وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا، ھەرچەندە ناوی ئەوان ھێشتا وەک خاوەنی چیرۆکەکە مایەوە. بەھۆی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئەمریکا|پەتای کۆڤید-١٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، زۆربەی پڕۆسەی ئەنیمەیشنەکە لە ماڵەکانی ستافەکەوە ئەنجام درا. ''کروودەکان: چاخێکی نوێ'' لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بە شێوەی سینەمایی لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. داھاتی فیلمەکە ٢١٥ ملیۆن دۆلار بوو لە بەرامبەر بوودجەی ٦٥ ملیۆن دۆلارییەکەیدا، و بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنیی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بەدەستھێنا. فیلمەکە پاڵێورا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشن.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Annie Award nods stir Disney's Soul and give the Oscar race a Crood awakening |ناونیشان=https://ew.com/awards/2021-annie-award-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Entertainment Weekly|ئینتەرتەینمەنت ویکلی]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609044333/https://ew.com/awards/2021-annie-award-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Croods: A New Age}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە پەرەسەندن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩یان لەسەرە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] er315qmuw1kmhmknjm16rp7m1f3fh3a 1697012 1696910 2026-10-29T17:07:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1697012 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:The Croods - A New Age.png|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''کروودەکان: چاخێکی نوێ''''' (ھەروەھا بە '''''کروودەکان ٢''''' ناسراوە) فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشی]] و [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٠یە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە. ئەم فیلمە بەشی دووەمی فیلمی ''[[کروودەکان (فیلم)|کروودەکان]]'' (٢٠١٣)ەیە، و لەلایەن جۆڵ کرۆفۆردەوە دەرھێنراوە، و لەلایەن پۆڵ فیشەر، بۆب لۆگان، و دان و کێڤن ھاگمەنەوە نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dudok de Wit |یەکەم=Alex |بەستەری نووسەر=Alex Dudok de Wit |ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.cartoonbrew.com/reviews-2/the-croods-a-new-age-review-class-conflict-meets-crazed-comedy-in-new-caveman-caper-199061.html|سەردێڕ='The Croods: A New Age' Review: Class Conflict Meets Crazed Comedy In New Caveman Caper |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124230055/https://www.cartoonbrew.com/reviews-2/the-croods-a-new-age-review-class-conflict-meets-crazed-comedy-in-new-caveman-caper-199061.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Cartoon Brew|کارتۆن بروو]]}}</ref> [[نیکۆلاس کەیج]]، [[ئێما ستۆن]]، [[ڕایەن ڕێینۆڵدز]]، کاترین کینەر، [[کلارک دوک]]، و [[کلۆریس لیچمان]] ڕۆڵەکانی پێشووی خۆیان دەبیننەوە، لەگەڵ بەشداریی لێسلی مان، [[پیتەر دینکلاگ]]، و [[کێلی ماری تران]] کە پەیوەندییان بە دەستەی ئەکتەرانەوە کردووە. فیلمەکە چیرۆکی خێزانی کروودەکان، گای، و ئاژەڵە ماڵییەکانیان (بێڵت، چەنکی، و دەگلاس) دەگێڕێتەوە، لەکاتێکدا بەھەشتێکی دڵڕفێن و دەورەدراو بە دیوار دەدۆزنەوە کە تەواوی پێداویستییەکانیان دابین دەکات؛ بەڵام لە ھەمان کاتدا پێویستە فێری ئەوە بن چۆن لەگەڵ خێزانی بێترمانز بژین، کە خێزانێکن چەند ھەنگاوێک لە کڕوودەکان پێشترن لە پلیکانەی پەرەسەندندا. ڕاگەیاندنی یەکەم بۆ بەشی دووەمی فیلمەکە لە نیسانی ٢٠١٣دا بوو، کە تێیدا بڕیار بوو دەرھێنەران کریس ساندەرز و [[کیرک دیمیکۆ]] بگەڕێنەوە بۆ دەرھێنانی فیلمەکە. کارەکانی گەشەپێدانی فیلمەکە لە ماوەی ساڵانی ٢٠١٤ و ٢٠١٥دا بەردەوام بوو، تا ئەو کاتەی لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦دا بەھۆی گومانەکان سەبارەت بە کڕینەوەی دریم وۆرکس ئەنیمەیشن لەلایەن ئێن بی سی یونیڤەرساڵ لە ئابی ٢٠١٦دا، ھەڵوەشێندرایەوە؛ بەڵام لە ئەیلوولی ٢٠١٧دا پڕۆژەکە دووبارە زیندوو کرایەوە، و لە مانگی دواتردا کرۆفۆرد لە شوێنی ساندەرز و دیمیکۆ وەک دەرھێنەر دەستنیشان کرا، ھەرچەندە ناوی ئەوان ھێشتا وەک خاوەنی چیرۆکەکە مایەوە. بەھۆی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئەمریکا|پەتای کۆڤید-١٩ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، زۆربەی پڕۆسەی ئەنیمەیشنەکە لە ماڵەکانی ستافەکەوە ئەنجام درا. ''کروودەکان: چاخێکی نوێ'' لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا بە شێوەی سینەمایی لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. داھاتی فیلمەکە ٢١٥ ملیۆن دۆلار بوو لە بەرامبەر بوودجەی ٦٥ ملیۆن دۆلارییەکەیدا، و بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنیی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە بەدەستھێنا. فیلمەکە پاڵێورا بۆ خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین فیلمی ئەنیمەیشن.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Nolfi |یەکەم=Joey |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Annie Award nods stir Disney's Soul and give the Oscar race a Crood awakening |ناونیشان=https://ew.com/awards/2021-annie-award-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Entertainment Weekly|ئینتەرتەینمەنت ویکلی]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210609044333/https://ew.com/awards/2021-annie-award-nominations/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Croods: A New Age}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە پەرەسەندن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان کە کاریگەریی پەتای کۆڤید-١٩یان لەسەرە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە خێزانەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە یەکەم دەرھێنانییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] c0d9nmvk8zy93476l7sizykolrbd79g 0 298884 1697221 1608818 2026-10-30T01:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1697221 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Kubo and the Two Strings poster.png|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''کوبۆ و دوو ژێیەکە''''' فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی خەیاڵی|فانتازیای]] [[ستۆپ مۆشن]]ی سەربەخۆی ئەمریکیی ساڵی ٢٠١٦یە، کە لەلایەن تراویس نایتەوە دەرھێنراوە و لەلایەن مارک ھایمز و کریس بەتلەرەوە نووسراوە. فیلمەکە لەلایەن لایکا بەرھەم ھێنراوە، و ئەکتەران [[چارلیز تێرۆن]]، ئارت پارکینسۆن، [[ڕالف فینێز]]، ڕوونی مارا، [[جۆرج تاکی]]، و [[ماتیو مەکانەھێی]] دەنگی کارەکتەرەکانیان دەکەن. ڕووداوەکانی فیلمەکە لە [[مێژووی ژاپۆن|ژاپۆنی فیوداڵیدا]] ڕوودەدەن و لە دەوری کوبۆ دەسوڕێتەوە، کە کوڕێکی گەنجە و ئامێرێکی مۆسیقای ئەفسوناوی بەکاردەھێنێت، و چاوی چەپی لە سەردەمی ساواییدا دزراوە. بە ھاوڕێیەتیی تەلیسمی مەیموونێکی ماکاکی ژاپۆنیی مرۆڤئاسا و بوونەوەرێکی دووڕەگی مرۆڤ-مێرووی گۆسک، دەبێت دەست بە گەشتێک بکات بۆ تێکشکاندنی خوشکە دوانە بەدکارەکانی دایکی و باپیرە شوومەکەی، پاشای مانگ، کە بەرپرسیارە لە دزینی چاوی چەپی.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:مانگ لە فیلم]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی کۆمپانیای لایکا]] [[پۆل:فیلمەکانی فۆکیوس فیچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی فۆکیوس فیچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕۆژاوایییەکان کە کاریگەریی ئەنیمێیان لەسەرە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠ کە تەکنیکی جووڵەی وەستانیان تێدایە]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] st2car3j0egrrnbp25vh0xn2kudcm7i 0 298984 1697384 1612970 2026-10-30T10:14:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697384 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = سان خۆسێ | official_name = Ciudad de San José de Costa Rica | settlement_type = [[پایتەخت]] | image_skyline = Ciudad de San José.png | image_flag = Bandera de San José (Costa Rica).svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Blason de San José (Costa Rica).svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = | image_blank_emblem = San José - City Brand Logo.png | blank_emblem_type = Wordmark | nickname = {{lang|es|Chepe}} ("Joe") | motto = {{force singular}} {{Lang|la|Ad Meliora}}{{nbsp|2}}<small>([[Latin]])<br/>''"Towards better things"''</small> | image_map = Sjo map.svg | mapsize = 275px | map_caption = سنوورەکانی شاری سان خۆسێ لە ناو قەزای سان خۆسێدا، بە مەرجێک کە بەشی ڕۆژهەڵاتی ناوچەی ئوروکا لەو سنوورانەدا حیساب نەکراوە. | pushpin_map = Costa Rica#Central America#North America | pushpin_relief = yes | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{Flag|Costa Rica}} | subdivision_type1 = [[Provinces of Costa Rica|Province]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Bandera_de_la_Provincia_de_San_José.svg}} [[San José Province|San José]] | parts_type = Districts | parts_style = coll | parts = 10 total, 1 partial. | government_type = | leader_title = [[Mayor of San José, Costa Rica|Mayor]] | leader_name = [[Diego Miranda Méndez]] (PJSJ) | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = | established_title = Founded | established_date = {{circa}} 1739 | established_title2 = Capital as of | established_date2 = 16 May 1823 | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 44.62 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = 2044 | area_metro_sq_mi = | population_rank = [[Cantons_of_Costa_Rica|1st in Costa Rica]] | population_as_of = 2022 | population_note = | population_footnotes = <ref name="f618">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=City Population: Check for Humans |وێبگە=City Population |ناونیشان=https://www.citypopulation.de/checkhuman.html?url=%2Fen%2Fcostarica%2Fadmin%2Fsan_jos%25C3%25A9%2F101__san_jos%25C3%25A9%2F |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> | population_total = 352381 | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Josefino/a | population_density_km2 = auto | population_density_sq_mi = auto | population_metro = 3,160,000 | population_density_metro_km2 = 1056.2 | population_density_metro_sq_mi = auto | population_urban = 2,171,213 | population_urban_footnotes = <ref name="p795">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest Cities by Population in Costa Rica |وێبگە=Worldometer |ناونیشان=https://www.worldometers.info/population/largest-cities-in-costa-rica/?utm_source=chatgpt.com#google_vignette |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> | demographics_type1 = [[GDP|GDP (PPP, constant 2015 values)]] | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = Year | demographics1_info1 = 2023 | timezone1 = [[Central Time Zone|CST]] | utc_offset = -06:00 | timezone_DST = | elevation_m = 1030 | elevation_ft = | area_code = + 506 | website = {{URL|https://www.msj.go.cr/SitePages/home.aspx|msj.go.cr}} }} [[پەڕگە:Stone_sphere.jpg|وێنۆک|گۆی بەرد کە لەلایەن کولتوری دیکیسەوە لە حەوشەی مۆزەخانەی نیشتمانی کۆستاریکا دروستکراوە . کایەکان بەشێکن لە ناسنامەی کولتووری وڵات]] [[پەڕگە:San_Jose,_Costa_Rica_Astronaut_Image.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|سان خۆسێ لە [[وێستگەی بۆشاییی نێونەتەوەیی|وێستگەی بۆشایی ئاسمانی نێودەوڵەتییەوە]] سەیر دەکرێت]] '''سان خۆسێ''' (بە واتای "سانت جۆزێف") [[پایتەخت]] و گەورەترین شاری [[کۆستاریکا|کۆستاریکایە]]، و پایتەختی پارێزگای سان خۆسێیە. لە ناوەندی وڵاتدایە، لە ناوەڕاستی ڕۆژئاوای دۆڵی ناوەڕاستدایە. سان خۆسێ کورسی حکومەتی نیشتمانی کۆستاریکایە، خاڵی سەرەکی چالاکییە سیاسی و ئابوورییەکان و ناوەندی گەورەی گواستنەوەیە. سان خۆسێ لە هەمان کاتدا یەکێکە لە کانتۆنەکانی کۆستاریکا، ڕووبەری زەوی شارەوانییەکەی 44.62 کیلۆمەتر چوارگۆشەیە (17.23 میل چوارگۆشە )<ref name="2022popest">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Instituto Nacional de Estadística y Censos |بەستەری نووسەر=National Institute of Statistics and Census of Costa Rica |ڕێکەوت=٢٠٢٣|trans-title=2022 Population and Housing Estimate Results |ناونیشان=https://admin.inec.cr/sites/default/files/2023-11/reResultadosEstimacionPoblacionVivienda2022_3.xlsx |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240604233425/https://admin.inec.cr/sites/default/files/2023-11/reResultadosEstimacionPoblacionVivienda2022_3.xlsx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٤|زمان=es |format=XLSX}}</ref><ref name="ignarea">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Instituto Geográfico Nacional de Costa Rica |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |trans-title=Administrative Territorial Division, 2024 – Totals of Provinces, Cantons and Districts of Costa Rica |ناونیشان=https://files.snitcr.go.cr/boletines/DTA-TABLA%20POR%20PROVINCIA-CANT%C3%93N-DISTRITO%202024.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ |زمان=es |format=PDF |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251123064340/https://files.snitcr.go.cr/boletines/DTA-TABLA%20POR%20PROVINCIA-CANT%C3%93N-DISTRITO%202024.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ |url-status=dead}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی بە 352,381 کەس لە ساڵی 2022دا مەزەندە دەکرێت ناوچەی گەورەی گەورە، بە مەزەندەکردنی ژمارەی دانیشتووانی زیاتر لە ٢ ملیۆن کەس لە ساڵی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nationsonline.org/oneworld/costa_rica.htm|سەردێڕ=Costa Rica - Country Profile - Nations Online Project |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190611075823/https://www.nationsonline.org/oneworld/costa_rica.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=www.nationsonline.org}}</ref> لە ساڵی ١٧٣٦ بە فەرمانی کابیلدۆ دی لیۆن دامەزراوە، ژمارەی دانیشتوانی سان خۆسێ لە ماوەی سەدەی ١٨دا لە ڕێگەی بەکارهێنانی پلانی کۆلۆنیالیزمەوە بەرزبووەتەوە. لە مێژوودا شارێکی گرنگی ستراتیژی بووە، سێ جار پایتەختی کۆستاریکا بووە. ڕۆژانە زیاتر لە ملیۆنێک کەس پێیدا تێدەپەڕن. شوێنی مۆزەخانەی نیشتمانی کۆستاریکا و شانۆی نیشتمانی کۆستاریکا و پارکە گەورەکانی لا سابانایە. فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خوان سانتاماریا خزمەت بە شارەکە دەکات. سان خۆسێ لە نێو شارەکانی ئەمریکای لاتین بەهۆی کوالیتی بەرزی ژیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rosales |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=http://revistasumma.com/ciudad-panama-y-san-jose-tienen-la-mejor-calidad-de-vida-de-la-region/|سەردێڕ=Ciudad Panamá y San José tienen la mejor calidad de vida de la región - Revista Summa |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190418094255/http://revistasumma.com/ciudad-panama-y-san-jose-tienen-la-mejor-calidad-de-vida-de-la-region/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=Revista Summa |زمان=es-ES}}</ref>و ئاسایش و ئاستی جیهانگیری و ئەدای ژینگەیی و خزمەتگوزاری گشتی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشان=https://ticotimes.net/2015/08/09/costa-ricas-capital-among-top-latin-american-cities-cleanest-air|سەردێڕ=San José's air among cleanest of Latin American cities : The Tico Times {{!}} Costa Rica News {{!}} Travel {{!}} Real Estate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190606133648/https://ticotimes.net/2015/08/09/costa-ricas-capital-among-top-latin-american-cities-cleanest-air |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وێبگە=The Tico Times Costa Rica |زمان=en-US}}</ref>و دامەزراوە دانپێدانراوەکانیەوە دیارە. لە ساڵی ٢٠١٢دا شاری سان خۆسێ یەکێک بوو لە شارە سەلامەت و کەمترین توندوتیژییەکانی ناوچەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://thecostaricanews.com/costa-rica-still-one-of-the-safest-places-in-latin-america/12340|سەردێڕ=Costa Rica still one of the safest places in Latin America |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130709073241/http://thecostaricanews.com/costa-rica-still-one-of-the-safest-places-in-latin-america/12340 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> لەلایەن GaWC بە شارێکی جیهانی "بێتا" دادەنرێت. سان خۆسێ لە ساڵی ٢٠١٦<ref name="UNESCO UIL-GNLC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠١٦|orig-date=2016 |ناونیشان=https://www.uil.unesco.org/en/learning-cities/san-jose|سەردێڕ=San José}}</ref> پەیوەندی بە تۆڕی جیهانی شارە فێرکارییەکانی یونسکۆوە کردووە و هەروەها لەلایەن یونسکۆوە وەک "شارێکی دیزاین" ناسراوە. == مێژوو == ژمارەی دانیشتوانی سان خۆسێ لە ماوەی پلاندانانی کۆلۆنیالیزمی سەدەی هەژدەهەمدا گەشەی کرد، کە جیاواز بوو لە پلانە تەقلیدییەکانی بناغەی شارەکانی ئیسپانیا لە [[ئەمریکای ناوەندی|ئەمریکای ناوەڕاست]]. لە ساڵی ١٧٣٦ بە فەرمانی کابیلدۆ دی لیۆن دامەزراوە، ئامانجی چڕکردنەوەی دانیشتوانی پەرش و بڵاوی دۆڵی ئاسێری بوو. بەم شێوەیە دی لیۆن فەرمانی دروستکردنی کەنیسەیەکی دا لە نزیک ئەو ناوچەیەی کە بە {{Lang|es|La Boca del Monte}} ناسراوە کە دوای ساڵێک تەواو بوو. لەو ساڵەدا سانت جۆزێف وەک پارێزەری پەرستگاکە هەڵبژێردرا، هەربۆیە ناوی لێنرا. کەنیسە کە زۆر بێگەرد بوو، بە یارمەتی کڵێسای کارتاگۆ دروستکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://archive.org/details/monteverde|سەردێڕ=monteverde |وێبگە=archive.org - ES |زمان=es-ES}}</ref> بە پێچەوانەی کارتاگۆی دراوسێیەوە، سان خۆسێ بە فەرمانی فەرمی دامەزراوە و بەم پێیەش حکومەتی شارێکی نەبوو. تا دەرکردنی دەستووری کادیز لە ساڵی ١٨١٢ بوو کە سان خۆسێ یەکەم حکومەتی شارەکانی هەبوو. لە 18ی تشرینی یەکەمی ساڵی 1813، ناوچەکە بۆ یەکەمجار لەلایەن پرێسبیتێر فلۆرێنسیۆ دێل کاستیلۆوە وەک شار پێناسەکرا، بەناوی حکومەتی ئیسپانیاوە، نازناوێک کە دواتر لە ساڵی 1814دا لەدەستچوو کاتێک فێردیناند حەوتەمی ئیسپانیا ڕێوشوێنی دادگاکانی هەڵوەشاندەوە. حکومەتی شارەوانی لە ساڵی ١٨٢٠ لەگەڵ نازناوی شار نۆژەنکرایەوە و لە ساڵی ١٨٢٣ سان خۆسێ بوو بە پایتەختی کۆستاریکا. ئەمەش وایکردووە سان خۆسێ ببێتە یەکێک لە گەنجترین پایتەختەکانی [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]] بەپێی ساڵی دووگیانی. ژمارەی دانیشتووان و گەشەی ئابووری بەهۆی باشتربوونی دەستڕاگەیشتن بە ئاو و قیستی کارگەی تووتن لە ساڵی ١٧٨٢دا هاندرا. کەڵەکەبوونی سەرمایەی کێڵگەی تووتن ڕێگەی بە شارەکە دا لە ڕووی ئابوورییەوە پارێزگاکانی دراوسێی تێپەڕێنێت. یەکەم گەڕەکی شارستانی مۆدێرن ناوی دامەزرێنەرەکەی هەڵگرتووە، خاوەنکارەکەی [[قاوە]] فەرەنسی Monsieur Amon, و لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا دروستکراوە، هاوتەریب لەگەڵ تەلارسازی هاوچەرخی Belle Époque. باریۆ ئەمۆن، هەروەها شانۆی نیشتمانی، وەک هێماکانی سەردەمی زێڕینی قاوە بەناو کۆستاریکا دەمێننەوە. ئەمڕۆ سان خۆسێ شارێکی مۆدێرن و بازرگانی قەرەباڵغ و دەربڕینی خێرای هونەر و تەلارسازی تێدایە. بەهۆی باشتربوونی پیشەسازی گەشتیاری وڵاتەوە پاڵنەرێکە، شوێنێکی بەرچاو و وەستانێکە بۆ سەردانکەرانی بیانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0843474.html|سەردێڕ=San José, city, Costa Rica — Infoplease.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071014122835/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0843474.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧}}</ref> سان خۆسێ کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە بەهۆی نزیکیی لە شارەکانی دیکە ( ئالاخوێلا ، هێرێدیا و کارتاگۆ ) و کۆبوونەوەی دیمۆگرافی وڵاتەکە لە دۆڵی ناوەڕاست. == قەزاکان == سنوورەکانی شاری سان خۆسێ، وەک لە بەشی خاکی کارگێڕیدا<ref name="divadm">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.imprentanacional.go.cr/editorialdigital/libros/historiaygeografia/division_17.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181222202946/http://www.imprentanacional.go.cr/editorialdigital/libros/historiaygeografia/division_17.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> پێناسە کراوە و لە فەرمانی جێبەجێکاری ١١٥٦٢ی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٠دا دیاری کراوە،<ref name="decr1980">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_articulo.aspx?param1=NRA&nValor1=1&nValor2=10695&nValor3=11458&nValor4=-1&nValor5=62093&nValor6=27/05/1980&strTipM=FA|سەردێڕ=Sistema Costarricense de Información Jurídica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220531040148/http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_articulo.aspx?param1=NRA&nValor1=1&nValor2=10695&nValor3=11458&nValor4=-1&nValor5=62093&nValor6=27%2F05%2F1980&strTipM=FA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> سنوورەکانی کانتۆنی سان خۆسێ جگە لە کەرتێکی ڕۆژهەڵاتی قەزای ئوروکا دیاری کردووە. بۆیە شارەکە پێکهاتووە لە کۆی قەزاکانی کارمێن، مێرسید،نەخۆشخانە، کاتدراڵ، زاپۆتێ، سان فرانسیسکۆ دی دۆس ڕیۆس، ماتا ڕێدۆندا، پاڤاس، هاتیلۆ، سان سێباستیان و بەشێکی لە قەزای ئوروکا. == دیمۆگرافیای == <templatestyles src="Module:Historical populations/styles.css" />  بۆ خەمڵاندنی ژمارەی دانیشتوانی ساڵی ٢٠٢٢،<ref name="2022popest"/> ژمارەی دانیشتوانی سان خۆسێ 352,381 کەس بووە، کە زیاترە لە هەر کانتۆنێکی دیکەی وڵاتەکە و لە 288,054 کەسەوە بەرزبووەتەوە، بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠١١.<ref name="censo2011">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inec.cr/censos/censos-2011|سەردێڕ=Censos 2011 {{!}} INSTITUTO NACIONAL DE ESTADISTICA Y CENSOS|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە={{Lang|es|Instituto Nacional de Estadística y Censos}}|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200928013144/https://www.inec.cr/censos/censos-2011|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کانتۆنەکە چڕی دانیشتووانی...{{Pop density|352381|44.62|km2}}. زۆربەی دانیشتووانەکەی لە ناوچە دەوروبەرییەکانی دەوروبەری ناوەندی شاردا دابەشبوون. قەزاکانی ئێل کارمێن, مێرسید, نەخۆشخانە، و کاتدراڵ بە {{Lang|es|casco central}} ناسراون، هاوشێوەی ناوەندی شار یان ناوەندێکی دارایی، و تەنها 18%ی دانیشتوانی کانتۆنەکان لەم قەزایانەدا نیشتەجێن. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، کانتۆنەکە ٠.٩٢ پیاوی بۆ هەر ژنێک هەبووە،<ref name="2022popest"/> گۆڕانکارییەکی بچووکە لە ٠.٩٠ پیاو بۆ هەر ژنێک لە ساڵی ٢٠١١. لە ساڵی ٢٠٠٠دا، پارێزگاکە ١٠٠%ی دانیشتوانی شارەکانی هەبووە. 17.33%ی دانیشتووانەکەی تەمەنیان لە خوار دە ساڵەوەیە و 7.67%یان تەمەنیان لە سەرووی 65 ساڵەوەیە. == حکومەت == === سەرۆکی شارەوانی === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>بەپێی یاسای شارەوانی کۆستاریکا، سەرۆک شارەوانییەکان هەر چوار ساڵ جارێک بەپێی ژمارەی دانیشتوانی کانتۆنەکە هەڵدەبژێردرێن.<ref name="codmuni">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Asamblea Legislativa de la República de Costa Rica |بەستەری نووسەر=Legislative Assembly of Costa Rica |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤|trans-title=Municipal Code |ناونیشان=http://www.pgrweb.go.cr/scij/Busqueda/Normativa/Normas/nrm_texto_completo.aspx?nValor1=1&nValor2=40197|سەردێڕ=Sistema Costarricense de Información Jurídica |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Sistema Costarricense de Información Jurídica |زمان=es}}</ref> تا دوایین هەڵبژاردنی شارەوانییەکان لە ساڵی ٢٠٢٤ ، کاندیدی پێکەوە سان خۆسێ، لویس دیێگۆ میراندا مێندێز، بە ٢٣.٩٥%ی دەنگەکان بە سەرۆکی شارەوانی کانتۆنەکە هەڵبژێردرا، لەگەڵ یاریێلا فرانسینی کویرۆس ئەلڤارێز و فێرناندۆ ئەنتۆنیۆ ڤێگا گویلێن وەک جێگری یەکەم و دووەمی سەرۆکی شارەوانی، بە ڕێککەوت.<ref name="2024alcdec">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tribunal Supremo de Elecciones |بەستەری نووسەر=Supreme Electoral Court of Costa Rica |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.tse.go.cr/juris/relevantes/1658-E11-2024.html|سەردێڕ=TSE, 1658-E11-2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=es}}</ref> {| class="wikitable" style="margin:auto" |+سەرۆک شارەوانییەکان لە دوای هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٢ ەوە <ref name="decs">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tribunal Supremo de Elecciones |بەستەری نووسەر=Supreme Electoral Court of Costa Rica |ناونیشان=https://www.tse.go.cr/declaratorias.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Tribunal Supremo de Elecciones |زمان=es}}</ref> ! ماوە ! ناو ! ئاهەنگ |- | ٢٠٠٢-٢٠٠٦ | rowspan="5" | جۆنی فرانسیسکۆ ئارایا مۆنگێ | rowspan="3" |[[پەڕگە:Bandera_de_Partido_Liberación_Nacional.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] PLN |- | ٢٠٠٦-٢٠١٠ |- | ٢٠١٠-٢٠١٦ |- | ٢٠١٦–٢٠٢٠ |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Alianza_por_San_José_Costa_Rica.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] PASJ |- | ٢٠٢٠–٢٠٢٤ |[[پەڕگە:Bandera_de_Partido_Liberación_Nacional.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] PLN |- | ٢٠٢٤-٢٠٢٨ | لویس دیێگۆ میراندا مێندێز |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Juntos_SJO_Costa_Rica_(2023-Presente).svg|سنوور|بێچوارچێوە]] PJSJ |} === ئەنجومەنی شارەوانی === وەک سەرۆکی شارەوانی و جێگرەکانی شارەوانی، ئەندامانی ئەنجومەنی شارەوانی (پێیان دەوترێت {{Lang|es|regidores}}) هەر چوار ساڵ جارێک هەڵدەبژێردرێن. ئەنجومەنی شارەوانی سان خۆسێ ١١ کورسی بۆ ڕێجیدۆرەکان و جێگرەوەکانیان هەیە، کە دەتوانن بەشداری لە کۆبوونەوەکاندا بکەن بەڵام دەنگ نەدەن مەگەر ڕیجیدۆری خاوەندارێتی ({{Lang|es|regidor propietario}}) ئامادە نییە.<ref name="codmuni"/> سەرۆکی ئێستای ئەنجومەنی شارەوانی ئەندامی پارتی پێکەوە سان خۆسێیە، ماریانا دی لۆس ئەنجێلێس زونیگا پێرێز، لەگەڵ ڕێجیدۆر بۆ پارتی زیاتر سان خۆسێ، خوان دیێگۆ گۆمێز گۆنزالێز، وەک جێگری سەرۆک.<ref name="concmuni">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Municipalidad de San José |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.msj.go.cr/docu/ActasMunicipales/Corporaci%C3%B3n%202024%20-%202028/Sesiones%20Ordinarias/Sesi%C3%B3n%20Ordinaria%20010%20del%2009%20de%20julio%20de%202024.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Municipalidad de San José |زمان=es}}</ref> پێکهاتەی ئەنجومەنی شارەوانی بۆ ماوەی ٢٠٢٤-٢٠٢٨ بەم شێوەیەیە: {| class="wikitable" border="1" style="margin:auto;" |+پێکهاتەی ئێستای ئەنجومەنی شارەوانی سان خۆسێ دوای هەڵبژاردنی شارەوانییەکانی ساڵی ٢٠٢٤<ref name="2024regdec">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Tribunal Supremo de Elecciones |بەستەری نووسەر=Tribunal Supremo de Elecciones de Costa Rica |ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.tse.go.cr/juris/relevantes/2218-E11-2024.html|سەردێڕ=TSE, 2218-E11-2024 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=es}}</ref> | colspan="6" |[[پەڕگە:Costa_Rica_San_José_Municipal_Council_2024.svg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە]] |- ! colspan="6" | '''پارتە سیاسییەکان لە ئەنجومەنی شارەوانی سان خۆسێ''' |- ! colspan="3" rowspan="2" | حزبی سیاسی ! colspan="3" | ڕێجیدۆرێس |- ! ژمارە 100 ! خاوەن ! جێگرەوە |- | rowspan="3" |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Juntos_SJO_Costa_Rica_(2023-Presente).svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | rowspan="3" | پێکەوە سان خۆسێ (PJSJ) | rowspan="3" bgcolor="#511261" | | rowspan="3" | 3 | ماریانا دی لۆس ئەنجێلێس زونیگا پێرێز ^(P) | ماریا ئەندریا ڕودین مۆنتیس دی ئۆکا |- | ڕافایل ئەنجێل گۆنزالێز ئۆڤارێس | گریگۆری مانوێل گارۆ خیمێنیز |- | ماریا بێرناردیتا فالاس ڤارگاس | ئیزابێل ڕۆزماری مێسن سالازار |- | rowspan="3" |[[پەڕگە:Bandera_de_Partido_Liberación_Nacional.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | rowspan="3" | پارتی ڕزگاری نیشتمانی (PLN) | rowspan="3" bgcolor="#008800" | | rowspan="3" | 3 | ئولیسێس ئەلێکساندەر کانۆ کاسترۆ | ڕافایل ئەنجێل ڕامیرێز بادیلا |- | ئیزتارو ئەلفارۆ گێرێرۆ | ئۆلگا دینیا پێرێز بۆنیلا |- | ڕۆلاندۆ لویس موریلۆ کروز | کارلۆس ئیستیفانۆ کاستیلۆ ئاریاس |- |[[پەڕگە:Bandera_del_Partido_Unidad_Social_Cristiana.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | پارتی یەکێتی مەسیحی کۆمەڵایەتی (PUSC) | bgcolor="#104B90" | | 1 | ئەلڤارۆ سالاس کارڤاخال | ئەلێکساندەر ڤیگا گارۆ |- |[[پەڕگە:Flag_of_Frente_Amplio_(Costa_Rica)_2013.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | بەرەی فراوان (FA) | bgcolor="#F7DF00" | | 1 | یۆرلینی کارینا کۆردۆبا مۆیا | دەیڤید کۆنترێراس مۆرا |- |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Progreso_Social_Democrático_Costa_Rica.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | پارتی پێشکەوتنی سۆسیال دیموکرات (PSD) | bgcolor="#39D430" | | 1 | ڕیکاردۆ ئەنتۆنیۆ ئارس دیاز | جازمین دێل کارمێن پینێدا لیۆن |- |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Más_San_José_Costa_Rica.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | زیاتر سان خۆسێ (PMAS) | bgcolor="#ED313F" | | 1 | خوان دیێگۆ گۆمێز ^{گۆنزالێز} | گرێڤین چاڤێس کوێسادا |- |[[پەڕگە:Bandera_Partido_Liberal_Progresista_Costa_Rica.svg|سنوور|بێچوارچێوە]] | پارتی لیبراڵی پێشکەوتنخوازی (PLP) | bgcolor="#FF7300" | | 1 | خۆسێ مانوێل خیمێنیز گۆمێز | مارکۆ تولیۆ ڕامیرێز چان |} == ئاوهەوا == سان خۆسێ کەشوهەوای تەڕ و وشکی گەرمی هەیە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن|پۆلێنکردنی کەشوهەوای Köppen]] ''Aw'').<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7v.html|سەردێڕ=7(v) Climate Classification and Climatic Regions of the World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191015060602/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7v.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> بارانبارین لە نێوان وشکترین مانگدا زۆر جیاوازە ( {{Cvt|6.3|mm}} ) و تەڕترین مانگ ( {{Cvt|355.1|mm}} )، لە کاتێکدا تێکڕای پلەکانی گەرما کەمێک جیاوازن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://thebritishgeographer.weebly.com/the-climate-of-tropical-regions.html|سەردێڕ=The Climate of Tropical Regions |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201107041317/http://thebritishgeographer.weebly.com/the-climate-of-tropical-regions.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> گەرمترین مانگ مانگی نیسانە و تێکڕای پلەی گەرمی {{Cvt|23.7|C}}, لە کاتێکدا فێنکترین مانگ مانگی ئۆکتۆبەرە و تێکڕای پلەی گەرمی {{Cvt|21.8|C}} یە.{{Weather box}} == خوێندن == [[کۆستاریکا]] ئاستی خوێندنی بەرزی پەرەپێداوە. تا ساڵی ٢٠١١ ٩٧.٦%ی دانیشتوانی سەرووی ١٠ ساڵ خوێندەوار بوون،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Instituto Nacional de Estadística y Censos |ناونیشان=http://www.inec.go.cr/censos/censos-2011|سەردێڕ=Censos 2011 {{!}} INSTITUTO NACIONAL DE ESTADISTICA Y CENSOS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201214043335/https://www.inec.go.cr/censos/censos-2011 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.inec.go.cr |زمان=es}}</ref> ٩٦%ی منداڵانی تەمەن ٦-١١ ساڵ دەچنە قوتابخانەی سەرەتایی و ٧١%ی خوێندکارانی تەمەنی ئامادەیی دەچنە قۆناغی ئامادەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Costa Rica Ministry of Education, Unicef, MICS |ڕێکەوت=٢٠١١|ناونیشان=https://www.unicef.org/costarica/docs/cr_pub_Folleto_MICS_Educacion.pdf |وێبگە=Unicef.org}}</ref> وڵاتەکە بە گشتی بەرزترین ئاستی خوێندنی لە ئەمریکای ناوەڕاست هەیە و یەکێکە لە باشترینەکانی ئەمریکای لاتین. ئەمە بە تایبەتی بۆ سان خۆسێ ڕاستە، کە ناوەندی پەروەردەیی وڵاتەکەیە و ژمارەیەکی زۆر لە زانکۆ حکومی و تایبەتەکانی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.altillo.com/universidades/costarica/universidades_costarica_sanjose.asp|سەردێڕ=Universidades de San Jos� (Privadas y P�blicas) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130403085828/http://altillo.com/universidades/costarica/universidades_costarica_sanjose.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> زانکۆی سانتۆ تۆماس، یەکەم زانکۆی کۆستاریکا، لە ساڵی ١٨٤٣ لە سان خۆسێ دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://archivo.ucr.ac.cr/ustot.html|سەردێڕ=Universidad de Santo Tomás |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181130225938/http://archivo.ucr.ac.cr/ustot.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Universidad de Costa Rica archive}}</ref> پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی پاراست و لە ساڵی ١٨٨٨ لەلایەن حکومەتی پێشکەوتنخواز و دژە ڕۆحانییەکەی سەرۆک بێرناردۆ سۆتۆ ئەلفارۆوە داخرا وەک بەشێک لە هەڵمەتێک بۆ مۆدێرنکردنی پەروەردەی گشتی. قوتابخانەکانی یاسا، کشتوکاڵی، هونەرە جوانەکان و دەرمانسازی بەردەوام بوون لە کارکردن بە شێوەیەکی سەربەخۆ، بەڵام کۆستاریکا تا ساڵی ١٩٤٠ هیچ زانکۆیەکی دروستی نەبوو، کاتێک ئەو چوار قوتابخانەیە یەکگرتنەوە بۆ دامەزراندنی زانکۆی مۆدێرن لە کۆستاریکا (UCR)، لە سەردەمی ئیدارەی چاکسازیخوازی سەرۆک ڕافایل ئەنجێل کاڵدیرۆن گاردیا. زانکۆ بۆ ئاشتی، ڕێکخراوێکی نێوان حکومەتەکانە و پێگەی زانکۆیی هەیە، لەلایەن ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ساڵی ١٩٨٠ دامەزراوە، دەکەوێتە شاری سان خۆسێ. سیستەمی پەروەردەی گشتی شارەکە لە قوتابخانەکانی پێش قوتابخانە و سەرەتایی و ئامادەیی (لە پۆلی ٧ تا ١١) پێکهاتووە، کە دەکەوێتە سەرجەم قەزاکانی شار و لەژێر چاودێری وەزارەتی پەروەردەی گشتیدان. سەرەڕای ئەوەش، دامەزراوە تایبەتەکان لەناو شارەکەدا بوونیان هەیە. ئەم دامەزراوە پەروەردەیانە لە پێش قوتابخانەکانەوە دەست پێدەکات تا زانکۆکان. زۆربەیان زیاتر دوو زمانەن، بابەتەکان بە زمانی فەرەنسی یان ئینگلیزی و ئیسپانی دەڵێنەوە، لەنێو زمانەکانی دیکەدا، جگە لە فێرکردنی زمانێکی دیاریکراو. == ئاسایش == سان خۆسێ یەکێکە لە شارە سەلامەتەکانی ئەمریکای لاتین. تا ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٢، هەردوو شار و نەتەوە پێوەرەکانی تاوانەکانیان بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردەوە.<sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="Clarify the applicable timeframe so that it is unambiguous when read at a later date. (May 2017)">چوارچێوەی کاتیی؟</span></nowiki>''&#x5D;</sup> لە سەرانسەری وڵاتدا، تاوان لە ١٢.٥ بۆ ٩.٥ ڕووداو لە هەر ١٠٠ هەزار دانیشتوویەک کەم بووەتەوە. لە ساڵی ٢٠١٢ کەرەستەی نوێی پۆلیس لەلایەن حکومەتەوە دەرچوو، بودجەی ئەمنیش زیادکرا. حکومەتی سەرۆک [[لاورا چینچیلا|لۆرا چینچیلا]] لانیکەم لە دوو بۆنەدا ئۆتۆمبێل و ئامێری دیکەی بەخشییە بەشی پۆلیس. هەروەها ناوچەی گەورەی شارەکە (لە لۆس یۆسێس، سان پێدرۆ) وەک بارەگای دادگای نێوان ئەمریکا بۆ مافەکانی مرۆڤ کاردەکات. == هێما سەرەکییەکان == {{Panorama | image = File:San Jose 2020 by @caya here-2.jpg | height = 200 | alt = San José panorama | caption = San José skyline with mountains in the background }} [[پەڕگە:National_Theater_of_Costa_Rica.jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|شانۆی نیشتمانی]] [[پەڕگە:Plaza_de_la_Central_Costa_Rica.JPG|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|پلازا دی لا کولتورا]] [[پەڕگە:National_Museum_of_Costa_Rica.JPG|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ|مۆزەخانەی نیشتمانی کۆستاریکا]] [[پەڕگە:ParqueOkayama.jpg|وێنۆک|250x250پیکسڵ|پارکەکەی ئۆکایاما]] === شانۆ و هۆڵەکان === سان خۆسێ کۆمەڵێک شانۆی هەیە کە زۆربەیان تەلارسازیی ئیلهامبەخشی ئەوروپییان هەیە. ئەم بینایانە وەک شوێنی سەرەکی گەشتیاری شارەکە کاردەکەن، نەک تەنها بەهۆی تەلارسازییەکەیانەوە، بەڵکو بەهۆی پێشکەشکردن و چالاکییە کولتووری و مۆسیقی و هونەرییەکانەوە، کە کولتووری نەریتی و مۆدێرن لە کۆستاریکا و سان جۆزێفینان لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.costaricavibes.com/destinations/central-valley/san-jose/|سەردێڕ=San Jose, Costa Rica: Complete Capital City Travel Guide |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref> ناسراوترینیان بریتین لە: * شانۆی نیشتمانی کۆستاریکا (''Teatro Nacional de Costa Rica'') * شانۆی مێلیکۆ سالازار (''Teatro Popular Melico Salazar'') * هۆڵی نیشتمانی مۆزەخانەی منداڵانی کۆستاریکا (''Museo de los Niños'') شانۆی نیشتمانی کۆستاریکا (بە باشترین بینای مێژوویی دادەنرێت لە پایتەخت و بە ناوەوەی نایاب ناسراوە کە کەلوپەلی ئیتاڵییە گرانبەهاکانی لەخۆدەگرێت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baker, C.P.|سەردێڕ=Costa Rica|بڵاوکەرەوە=[[Dorling Kindersley]] [[Eye Witness Travel Guides]]|ساڵ=٢٠٠٥|پەڕە=٦٠}}</ref>) و شانۆی مێلیکۆ سالازار بە درێژایی ساڵ دراما و نمایشی سەما و کۆنسێرت پێشکەش دەکەن. شانۆ بچووکەکانی دیکە دەتوانرێت لە سەرانسەری شارەکەدا بدۆزرێتەوە و کۆمەڵێک کات بەسەربردنی بەرفراوان پێشکەش دەکەن. شانۆی ئێل تیاترۆ ڤاریدادێس (١٨٩٢) کۆنترین شانۆی سان خۆسێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://si.cultura.cr/infraestructura/teatro-variedades.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141022104843/http://si.cultura.cr/infraestructura/teatro-variedades.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|وێبگە=si.cultura.cr}}</ref> === مۆزەخانەکان === هەروەها سان خۆسێ میوانداری مۆزەخانەی جۆراوجۆرە. ئەم مۆزەخانانە ڕێگە بە سەردانکەران دەدەن سەیری مێژووی کۆستاریکا، دۆزینەوە زانستییەکان، کولتوور و هونەری پێش سەردەمی کۆلۆمبیا، هەروەها هونەری مۆدێرن لە کۆستاریکا بکەن. هەروەها شارەکە میوانداری مۆزەخانەی زێڕ و مۆزەخانەی یەشت لە میللەت دەکات. بەشێک لە مۆزەخانە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە: * مۆزەخانەی منداڵان (مۆزەخانەی لۆس نینۆس) * مۆزەخانەی نیشتمانی کۆستاریکا ( مۆزەخانەی نیشتمانی کۆستاریکا) * مۆزەخانەی زێڕی پێش کۆلۆمبیا (Museo de Oro Precolombino) * مۆزەخانەی هونەری کۆستاریکا (مۆزەخانەی ئارتە کۆستاریسێنس) * مۆزەخانەی هونەر و دیزاینی هاوچەرخ (Museo de Arte y Diseño Contemporáneo) * مۆزەخانەی یەشت (مۆزەخانەی یەشت مارکۆ فیدل تریستان کاسترۆ) === پارک و گۆڕەپان و باخچەی ئاژەڵان === سان خۆسێ شوێنی زۆرێک لە پارک و گۆڕەپانەکانە (پلازا بە زمانی ئیسپانی) کە مرۆڤ دەتوانێت ئاڵای چاو، شوێنی سەوزایی کراوە، شوێنی کات بەسەربردن، دەریاچە، نافورە، پەیکەر و پەیکەری هونەرمەندانی کۆستاریکا و چەندین جۆری جیاوازی باڵندە و دار و ڕووەکی تێدا بدۆزێتەوە. ==== پارک و باخچەی ئاژەڵان ==== پارکە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە: * پارکە نەتەوەییەکە (''پارکی ناسیۆناڵ'') * پارکەکەی مۆرازان (''Parque Morazán'') - لەگەڵ کۆشکی پەرستگای مۆسیقای نیوکلاسیک (''Templo de la Música''). * پارک میترۆپۆلیتانی لا سابانا (<nowiki><i id="mwAhw">Parque Metropolitano La Sabana</i></nowiki>) - گەورەترین پارک و "سییەکانی سان خۆسێ"، لە ناوچەی ماتا ڕێدۆندا (شاری ڕۆژئاوا) * پارکی ئاشتی (''پارکی دی لاباز'') * پارکەکەی ئۆکایاما (''Parque Okayama'')- باخچە و توخمە تەلارسازییەکانی شێوازی ژاپۆنی ، گۆمی ڕازاوە، و پەیکەری باخچە * باخچەی ئاژەڵانی سیمۆن بۆلیڤار- تاکە باخچەی ئاژەڵانی شارەکە، لەگەڵ جۆرەها ئاژەڵ و جۆری ڕووەکی ڕەسەنی کۆستاریکا و نامۆ ==== پلازاس ==== پلازا, یان گۆڕەپانی شارۆچکە, زۆر دیارە لە سەرانسەری قەزاکانی سان خۆسێ. * پلازا دی لا دیموکراسیا * گۆڕەپانی ڕۆشنبیری - ''لا پلازا دی لا کولتورا'' == گواستنەوە == سان خۆسێ چەندین تۆڕی گواستنەوەی ناوخۆیی هەیە کە ناوچەکانی شار و ناوچەی شارە گەورەکان بەیەکەوە دەبەستێتەوە، هەروەها تۆڕی گواستنەوەی نیشتمانی کە شارەکە بە بەشەکانی دیکەی کۆستاریکا دەبەستێتەوە. سان خۆسێ لە بواری گواستنەوەدا لە قۆناغی مۆدێرنکردندایە. لە شوباتی ٢٠١١، سەرۆکی پێشووی شارەوانی، جۆنی ئارایا ، لەگەڵ سەرۆکی ئەوکاتی کۆستاریکا، [[لاورا چینچیلا|لۆرا چینچیلا]]، دامەزراندنی سیستەمێکی ڕێڕەوی ترامی شارستانی ڕاگەیاند کە لە قۆناغی یەکەمیدا، ناوەکی ناوەندی شارەکە دەگرێتەوە کە لە ڕۆژئاواوە بۆ ڕۆژهەڵات دەڕوات. لە ٢٧ی ئەیلولی ٢٠١٢، سان خۆسێ پلانەکانی بۆ دانانی یەکەم تابلۆی شەقامەکانی ئاشکرا کرد کە نزیکەی ٢٢ هەزار تابلۆ و تابلۆیە. مەزەندە دەکرێت کە نەبوونی ناوی دروستی شەقامەکان بۆ ڕێنماییەکان دەبێتە هۆی لەدەستدانی ٧٢٠ ملیۆن دۆلار لە ساڵێکدا لەلایەن بانکی گەشەپێدانی نێوان ئەمریکاوە لە ساڵی ٢٠٠٨دا، بەهۆی نەگەیشتن، گەڕاوە یان دووبارە نێردراوی پۆست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Cota |یەکەم=Isabella |ناونیشان=https://news.yahoo.com/san-jose-costa-rica-install-first-street-signs-001544571.html|سەردێڕ=San Jose, Costa Rica to install its first street signs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121211153425/http://news.yahoo.com/san-jose-costa-rica-install-first-street-signs-001544571.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> === ڕێگاوبانەکان === ئەم ڕێگایە نیشتمانیانەی خوارەوە شارەکە دەگرێتەوە:<templatestyles src="Div col/styles.css" /> === پاسەکان === کۆمپانیاکانی پاسی تایبەت ناوچە جیاوازەکانی شارەکە بە یەکتر و ناوچە دەوروبەرەکانی شار دەبەستنەوە. خزمەتگوزارییەکان بۆ ناوچەکانی دیکەی وڵات لەلایەن کۆمپانیا تایبەتەکانی دیکەوە پێشکەش دەکرێن کە وێستگە یان وەستانگەکانیان لە سەرانسەری شار بڵاوبوونەتەوە. هەروەها خزمەتگوزاری پاس لە نێوان فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خوان سانتاماریا و ناوەندی شاری سان خۆسێ هەیە. === ڕاهێنان === پەیمانگای هێڵی ئاسنی سەر بە دەوڵەت(''[[:en:Instituto_Costarricense_de_Ferrocarriles|Instituto Costarricense de Ferrocarriles]])''، بەرپرسی هەموو هێڵی ئاسنی کۆستاریکایە. ئەم دامەزراوەیە لە ساڵی ٢٠٠٤ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر دامەزراندنی تۆڕێکی شەمەندەفەری نێوان شارەکان. ئەم تۆڕە تیباس، هێرێدیا، سان ئەنتۆنیۆ دی بێلێن، پاڤاس، سان پێدرۆ دی مۆنتی دی ئۆکا، سابانیلا و کوریدابات و شوێنەکانی دیکە بەیەکەوە دەبەستێتەوە. * '''هێڵی A:''' سان خۆسێ – هێرێدیا – ئالاخوێلا، لە وێستگەی ئاتلانتیکۆ دەست پێ دەکات و لە ئاڵاخوێلا کۆتایی دێ. * '''هێڵی B:''' کورییدابات – پاڤاس – بێلێن، کە لە '''وێستگەی ئاتلانتیکۆ''' دەست پێ دەکات و لە '''سان ئانتۆنیۆ دە بێلێن''' کۆتایی دێت. * '''هێڵی C:''' سان خۆسێ – کارتاخۆ، کە لە '''وێستگەی ئاتلانتیکۆ''' دەست پێ دەکات و لە '''کارتاخۆ''' کۆتایی دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.incofer.go.cr/|سەردێڕ=Inicio |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=INCOFER |زمان=es}}</ref> === تاکسی === خزمەتگوزارییەکانی تاکسی گشتی سان خۆسێ تەواوکەری تۆڕی گواستنەوەی شارەکانە. تاکسیەکان بە ڕەنگی سووریان تایبەتمەندن و سەر بە سەر بە هاوکاریکراوە (کۆپراتیڤ) تۆمارکراوەکانن. خزمەتگوزاری تەکسی تریش هەن کە سەر بە سیستەمی تۆمارکراو نین، هەروەها تەکسی لە فڕۆکەخانەوە هەیە کە بەزۆری پرتەقاڵین. کۆمپانیای ئۆبەر بۆ هاوبەشکردنی سواربوون لە کۆستاریکا چالاکە و سەرەڕای چەندین جار پێکدادان لەگەڵ شۆفێرانی تەکسی و مانگرتنەکانی کە ناڕەزایەتیان دەربڕی بەرامبەر کێبڕکێی نادادپەروەرانە، بەڵام بەردەوامە لە کارکردن لەو وڵاتەدا. لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٥ دادگای کار لە سان خۆسێ بڕیاریدا کە کۆمپانیای ئۆبەر دەبێت وەک کارمەند مامەڵە لەگەڵ شۆفێرەکانیان بکات نەک وەک بەڵێندەری سەربەخۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Times |یەکەم=Tico |ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://ticotimes.net/2025/09/26/costa-rican-court-orders-uber-to-pay-millions-in-driver-benefits|سەردێڕ=Costa Rican Court Orders Uber to Pay Millions in Driver Benefits : The Tico Times {{!}} Costa Rica News {{!}} Travel {{!}} Real Estate |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=The Tico Times {{!}} Costa Rica News {{!}} Travel {{!}} Real Estate |زمان=en-US}}</ref> === فڕۆکەخانەکان === شارەکە لەلایەن فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خوان سانتاماریا (خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت کە دەکەوێتە {{Cvt|23|km|0}} ڕۆژهەڵاتی ناوەندی شار لە شاری Alajuela, و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ئەمریکای ناوەڕاست. لە ساڵی ٢٠١١ فڕۆکەخانەکە وەک سێیەم باشترین فڕۆکەخانەی ئەمریکای لاتین/کاریبی لە خەڵاتی کوالیتی خزمەتگوزاری فڕۆکەخانە لەلایەن ئەنجومەنی نێودەوڵەتی فڕۆکەخانەکانەوە دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠٢٣ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خوان سانتاماریا ٥.٦ ملیۆن سەرنشینی وەرگرتووە کە زۆربەیان لە گەشتە نێودەوڵەتییەکان بوون. فڕۆکەخانەکە پلانی مۆدێرنیزاسیۆنی بەڕێوەدەچێت، کە پێشبینی دەکرێت کورت بێت. نۆژەنکردنەوەی پێشووی فڕۆکەخانەکە نزیکەی ٧ ملیۆن دۆلاری تێچووە. فڕۆکەخانەیەکی گرنگی دیکەی سان خۆسێ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی تۆبیا بۆلانۆسە دەکەوێتە {{Cvt|8|km|0}} باکووری ڕۆژئاوای شارەکە بە شێوەیەکی تایبەت و {{Cvt|11|km|0}} باشووری ڕۆژهەڵاتی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی خوان سانتاماریا. == چێشتخانە == چێشتخانەی کۆستاریکا، کە بە کۆمیدا تیپیکا ("خواردنی نەریتی") ناسراوە، بەگشتی بەهارات نییە. لە سەرانسەری سان خۆسێدا، بەناوبانگترین خواردن خواردنی نیشتمانی گایۆ پینتۆیە ("مریشکی ڕەنگاوڕەنگ")، کە بریتییە لە فاسۆلیای ڕەش کە لەگەڵ برنجی سپیدا پێشکەش دەکرێت. بەزۆری ''گالۆ پینتۆ'' بۆ نانی بەیانی لەگەڵ تۆرتیلا و ناتییا، کە جۆرێک لە قایماخی ترش و ناسکە، پێشکەش دەکرێت. ئەو چێشتخانانەی کۆستاریکا کە خواردنی نەریتی بە نرخێکی گونجاو پێشکەش دەکەن پێیان دەوترێت ''[[wiktionary:soda#Spanish|سۆدە]]'' و بەزۆری {{Lang|es|casados}} بەرچاو پێشکەش دەکەن بۆ نانی نیوەڕۆ و ئێوارە. ''کاسادۆ'' (بە زمانی ئیسپانی بە واتای "هاوسەرگیری" یان "پیاوی هاوسەرگیری") پێکدێت لە برنج و فاسۆلیا و گۆشت، لەگەڵ زەڵاتەی قەیسی و تەماتە و پلانتانی سورکراوە و تۆرتیلا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.globalgourmet.com/destinations/costarica/costcuis.html|سەردێڕ=Costa Rica: Cuisine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130728112031/http://www.globalgourmet.com/destinations/costarica/costcuis.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> بازاڕی ناوەندی سان خۆسێ, لە ناوەندی شاری سان خۆسێ، چەندین بازاڕی خواردن و سۆدەی هەیە. == وەرزش == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{فراوانکردنی بەش|date=July 2019}} [[پەڕگە:Radiation_Survey_at_U-20_Women’s_World_Cup_(02817838).jpg|وێنۆک|ئیستادیۆ ناسیۆناڵ دی کۆستاریکا]] یانەی گەورەی تۆپی پێی شارەکە بریتییە لە دیپۆرتیڤۆ ساپریسا کە ژمارەیەکی پێوانەیی ٤٠ نازناوی خولی بەدەستهێناوە. تیپەکە یارییەکانی لە یاریگای خۆی لە یاریگای ڕیکاردۆ ساپریسا ئایما ئەنجام دەدات کە دەکەوێتە شاری تیباس . یانەیەکی دیکەی ئاست بەرز بە ناوی Universidad, لە یاریگای Estadio Ecológico یاری دەکات. سان خۆسێ میوانداری پاڵەوانێتی فیبا کۆکابای ساڵی ٢٠١٥ی کرد لە ''یاریگای جیمناسیۆ ناسیۆناڵ،'' کە تیپی نیشتمانی باسکە کۆستاریکا پلەی دووەمی بەدەستهێنا. == شارۆچکە دووانەکان – شارە خوشکەکان == سان خۆسێ [[شاری دەستەخوشک|دووانە]] لەگەڵ: {| class="wikitable" |- valign="top" | * {{ھێمای ئاڵا|GRE}} [[ئەتینا|ئەسینای پایتەخت]], یۆنان * {{ھێمای ئاڵا|ARG}} [[بوێنس ئایریس|بوینس ئایرێس]], ئەرجەنتین * {{ھێمای ئاڵا|VEN}} [[کاراکاس]], ڤەنزوێلا * {{ھێمای ئاڵا|ROC}} [[تایپێ|تایپە]], تایوان * {{ھێمای ئاڵا|CHI}} [[سانتیاگۆ]], شیلی * {{ھێمای ئاڵا|BRA}} [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ|ڕیۆ دی جانیرۆ]], بەڕازیل * {{ھێمای ئاڵا|ESP}} [[مەدرید]], ئیسپانیا * {{ھێمای ئاڵا|PER}} [[Chimbote|چیمبۆتێ]], پیرۆ * {{ھێمای ئاڵا|PER}} [[Huancayo|هوانکایۆ]], پیرۆ * {{ھێمای ئاڵا|PER}} [[Juliaca|جولیاکا]], پیرۆ | * {{ھێمای ئاڵا|PER}} [[لیما]], پیرۆ * {{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Miami-Dade County|میامی-دەید کاونتی]], ئەمریکا * {{ھێمای ئاڵا|USA}} [[مەکئاڵن|McAllen]], ئەمریکا * {{ھێمای ئاڵا|USA}} [[سان خۆسێ، کالیفۆرنیا|سان خۆسێ]], ئەمریکا * {{ھێمای ئاڵا|ISR}} [[کفار سابا|کفر سەبا]], ئیسرائیل * {{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Okayama|ئۆکایاما]], ژاپۆن * {{ھێمای ئاڵا|MEX}} [[گوادالاخارە|گوادالاخارا]], مەکسیک <ref name="Guadalajara sisters">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.guadalajara.gob.mx/dependencias/relacionespublicas/versioningles/sistercities.html|سەردێڕ=Sister Cities, Public Relations |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120302011742/http://www.guadalajara.gob.mx/dependencias/relacionespublicas/versioningles/sistercities.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> * {{ھێمای ئاڵا|MEX}} [[مەکسیکۆ سیتی]], مەکسیک * {{ھێمای ئاڵا|MEX}} [[ئێکاتێپێک دێ مۆرێلۆس|Ecatepec]], مەکسیک * {{ھێمای ئاڵا|NCA}}[[ماناگوا]], نیکاراگوا | * {{ھێمای ئاڵا|PRC}} [[پەکین]], چین * {{ھێمای ئاڵا|SLV}}[[Ahuachapán|ئاهواچاپان]], ئەلسەلڤادۆر * {{ھێمای ئاڵا|GUA}}[[شاری گواتیمالا|گواتیمالا سیتی]], گواتیمالا * {{ھێمای ئاڵا|GUA}}[[Quetzaltenango|کوێتزالتێنانگۆ]], گواتیمالا * {{ھێمای ئاڵا|BRA}}[[گۆیانیا]], بەڕازیل * {{ھێمای ئاڵا|VEN}}[[Maracay|ماراکای]], ڤەنزوێلا * {{ھێمای ئاڵا|URU}}[[مۆنتیڤیدیۆ]], ئۆرۆگوای * {{ھێمای ئاڵا|HON}}[[San Pedro Sula|سان پێدرۆ سولا]], هندۆراس * {{ھێمای ئاڵا|IDN}}[[Jayapura|جایاپورا]], ئەندەنوسیا * {{ھێمای ئاڵا|ITA}}[[باری]], ئیتاڵیا |} == کەسانی دیار == ئەمە لیستێکی ئەلفوبێیە بۆ ئەو کەسە دیارانەی کە لە سان خۆسێ لەدایک بوون یان ژیاون. * مانوێل ئەگویلار چاکۆن، سەرۆکی پێشووی ویلایەتی کۆستاریکا * ڕاندال ئاراوز، ژینگەپارێز * ئەلیسیا ئەڤیلێس، سەرۆکی کۆمەڵگا * ڕاندال ئازۆفێیفا، یاریزانی تۆپی پێی یانەی هێردیانۆ * ڕافایل ئەنجێل کاڵدیرۆن گواردیا، سەرۆکی پێشووی کۆستاریکا * نیدیا باربۆزا، شاعیر و چالاکوانی فێمینیست * دانیێل کامبرۆنیرۆ، گۆڵپارێز * [[جۆیل کامبل|جۆیل کامپبێل]]، یاریزانی تۆپی پێ کە پێشتر لە [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|یانەی ئارسناڵ]] یاری دەکرد * فرانکلین چانگ-دیاز, کەشتیوانی پێشوو * [[لاورا چینچیلا|لۆرا چینچیلا]], سەرۆکی پێشووی کۆستاریکا * دانی فۆرمال، شۆفێری پێشبڕکێ * مانوێل دی لا کروز گۆنزالێز، هونەرمەند * میرتا گۆنزالێز سوارێز، دەروونناس و نووسەر * ماریبێل گاردیا، ئەکتەر و گۆرانیبێژ * Jens Hoffmann، نووسەر و کۆڕاتۆری هونەر * یونیس ئۆدیۆ، نووسەر * ڤێرجینیا پێرێز-ڕاتۆن، هونەرمەند * فلۆریای پینتۆ، هونەرمەند * ڕاکیل ڕۆدریگێز، یاریزانی تۆپی پێی یانەی پۆرتلاند تۆرنز ئێف سی و هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئافرەتانی کۆستاریکا * فێرناندۆ سانچێز کامپۆس، سیاسەتمەدار * Ariel Sexton، هونەرمەندی جەنگی تێکەڵاو بۆ پاڵەوانێتی ONE * [[ھاری شوم|هاری شوم جونیۆر]]، سەماکار و ئەکتەر * Daniel Zovatto، ئەکتەری ئەمریکی == سەرچاوەکان ==  {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{پۆلی کۆمنز|San José, Costa Rica}} * {{Wikivoyage-inline|San José (Costa Rica)|San José, Costa Rica}} * [https://web.archive.org/web/20080301132748/http://www.msj.go.cr/ Municipalidad de San José: office of the Mayor of San José] *  "San José de Costa Rica" . Encyclopædia Britannica (11th ed.). 1911. *  "San José. The capital of Costa Rica" . New International Encyclopedia. 1905. {{لیستی پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیسپانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] lkqwc0b6vo6gfge36pajlv5tlwlzqqy 3 299062 1697253 1696662 2026-10-30T01:50:10Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram]] 1697253 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} == دانانی تاگی بێسەرچاوە، ئارامبۆت == ئارامبۆت تاگی بێسەرچاوە لەو وتارانە ئەدات کە [[د:بیرخستنەوەی ویکی]] بەکاردێنن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٣:٣١، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%DB%8C%DA%86%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&oldid=1539716 لێرەش هەمان شتی کردووە]، مەرج نییە سەرچاوە هەمیشە داڕێژەیەکی بیرخستنەوە بەکارببا. حەلەکە ئەوەیە کە ==سەرچاوەکان== یان ==سەرچاوە==ی بینی لە وتارەکان ئەو تاگە دانەنێ. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٦:٥٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]: بۆ ئەمەیان منیش لەگەڵتم، بیرخستنەوەی ویکی جێگەی نەبوونی سەرچاوە دەگرێتەوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٨، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پێشووتر قسەم لەگەڵ کاک ئارامکردووە بیرخستنەوەی ویکی سەرچاوەی باوەڕپێکراو نییە، چاوەڕێی ئەوم خۆشی بێت ڕوونکردنەوەی زیاتر بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::سڵاو {{وب|Épine|Tessla|Sakura emad}} ھیچ شتێک بە سەرچاوە دانانرێت ئەگەر نەخرێتە نێوان تاگەکانی {{کۆد|<nowiki><ref>citation</ref></nowiki>}} یان لە ڕێگەی داڕێژەیەکەوە بەبێ ئەو تاگانەش وەک [[en:Template:Sfn]] ھەرچەندە ئەوانەش ھێشتا سەرچاوەی کامڵ نین بەڵکوو تەنیا بە shortened footnote template دانراون (بەڵام لە کۆتاییدا بۆتەکە حسابی سەرچاوەیان بۆ دەکات) ھەرچەندە دەبێت لە خوارتر سەرچاوەکان بە تەواوی دانرێن چونکە بەکارھێنەر کرتەیان لێ بکات، دەبێت بڕۆنە سەر سەرچاوەکە ئەگەر نا تەنیا sfn نابێتە سەرچاوە بۆ بەکارهێنەر، بەڵام بۆتەکە قایل دەکات. ئەوانەی ئەو وتارەش پێیان دەوترێت [[en:Plaintext]] نەک ئەو شێوازەی ویکیپیدیا کە بەکاری دێنێ. ئەوانەی بەشی [[en:Nihilism#Citations]] بە جوانی دانێیت و ژمارەی سەرچاوەکانیان دەرکەون، ئینجا بۆتەکە وەک سەرچاوە دەیبینێت. نابێت مەرجەکە ئەوەندە سادە بێت کە بڵێین بوونی <code><nowiki>==سەرچاوەکان==</nowiki></code> بەسە؛ ئەمە وا دەکات بەکارھێنەران بۆتەکە فریو بدەن و خۆشم چەندین جار ئەو بەشەم بە بەتاڵی بینیوە لە کاتێکدا تاکە سەرچاوەیەکیش بە ھیچ شێوەیەک لە وتارەکە نەبووە. زوویش دوای ماوەیەکی کەم وتم کە داڕێژەی بیرخستنەوەی ویکییەکان وا لە بەکارھێنەران دەکات تەمەڵ بن و سەرچاوە ڕاستەقینەکان دانەنێن و بەوە لە کۆڵی بکەنەوە. لە ناچاری بۆ وتارگەلی بۆت خراپ نییە، بەڵام تا بکرێت ھەوڵی سڕینەوەی ئەو داڕێژانە بدرێت باشترە یان ھیچ نەبێت خۆتی لێ نەدەی مەگەر زۆر زۆر ناچار بیت ئەویش لە نێوان {{کۆد|<nowiki><ref>citation</ref></nowiki>}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:١٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٥:٤٤، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/بەشداریکردن|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>No useful content</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:دەروازە:کەنەدا/ناوەڕۆک|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%DB%95%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%95%3A%DA%A9%DB%95%D9%86%DB%95%D8%AF%D8%A7%2F%D9%86%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%95%DB%86%DA%A9|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٥٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٤٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == خەڵاتێک لەلایەن خەرمانەی ڕێزلێنانەوە بۆ تۆ! == <div style=" max-width:850px; margin:20px auto; background:#F8F8F8; border:3px solid #AFAFAF; border-radius:10px; padding:22px; box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.12); "><div style="text-align:center; margin-bottom:20px;"> [[پەڕگە:Kharmaney_Zerin_silver_Badge.png|link=|110x110پیکسڵ]]<div style=" font-size:250%; font-weight:bold; color:#666666; margin-top:10px; letter-spacing:1px; text-shadow:0 1px 1px #FFF; "> خەرمانەی ڕێزلێنان{{ھن}}خەڵاتی زیوین </div></div><div style=" font-size:118%; line-height:1.9; color:#222; text-align:justify; "> {{تۆخ|لیژنەی خەرمانەی ڕێزلێنان}} بەپێی پێوەرە فەرمییەکانی پڕۆژەکە، بە شانازییەوە {{تۆخ|خەڵاتی زیوینی خەرمانەی ڕێزلێنان}} پێشکەش بە بەڕێزتان دەکات، ئەمەش بەهۆی بەشداریی بەرچاو، جێبەجێکردنی پێوەرەکانی ئەم خەڵاتە و خزمەتکردنی ویکیپیدیای کوردی لەلایەن بەڕێزتانەوە، بەھیوای بەردەوامبوون و بەشداریی زیاترتان. </div><div style=" margin-top:28px; padding-top:12px; border-top:1px solid #CFCFCF; text-align:center; color:#666666; font-size:100%; "> '''واژووی سەرپەرشتیاری لیژنە'''<!-- تکایە لێرە واژوو بکە لەتەنیشت تیرئاساکە --> [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٤٩، ١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) </div></div> : {{وب|Aro Salar}} زۆر سپاس! بژین و ماندوو نەبن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٤٣، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٢، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠١، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤١، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٢٨، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٠:٤٦، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> fkwda0gj7xkv3mobfhkdyi9u9infwxx 0 299244 1697127 1649530 2026-10-29T20:35:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697127 wikitext text/x-wiki {{پێناسەی کورت|هیچ}} {{Infobox flag | Name = کۆماری فیجی | Image = Flag of Fiji.svg | Use = 111000 | Symbol = {{FIAV|111000}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion = 1:2 | Adoption = {{start date and age|1970|10|10|df=y}} | Design = {{بنز|ئاڵای شین|en|Blue Ensign|lt=ئاڵایەکی شینی کاڵ}} لەگەڵ قەڵغانی سەر بە {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی نیشتمانی}} لە ناوەڕاستی نیوەی لای شەکاوەدا. | Designer = تێسا مەکێنزی<ref name="fijitimes">{{بیرخستنەوە|دوایین=Vuki |یەکەم=Losalini |سەردێڕ=Tessa the woman that designed Fiji's flag |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.fijitimes.com/tessa-the-woman-that-designed-fijis-flag/ |ئیش=[[Fiji Times]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181010130040/https://www.fijitimes.com/tessa-the-woman-that-designed-fijis-flag/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="fijitimes2">{{بیرخستنەوە|دوایین=Moceituba |یەکەم=Atasa |سەردێڕ=Designer relives Fiji flag competition |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.fijitimes.com.fj/designer-relives-fiji-flag-competition/ |ئیش=[[Fiji Times]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> | Image2 = Civil Ensign of Fiji.svg | Use2 = 000100 | Symbol2 = {{FIAV|000100}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion2 = 1:2 | Adoption2 = 1970 | Design2 = {{بنز|ئاڵای سور|en|Red Ensign|lt=ئاڵایەکی سوور}} لەگەڵ قەڵغانی سەر بە {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی نیشتمانی}} لە ناوەڕاستی نیوەی لای شەکاوەدا. | Image3 = Government Ensign of Fiji.svg | Use3 = 000010 | Symbol3 = {{FIAV|000010}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion3 = 1:2 | Adoption3 = 1970 | Design3 = {{بنز|ئاڵای شین|en|Blue Ensign|lt=ئاڵایەکی شین}} لەگەڵ قەڵغانی سەر بە {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی نیشتمانی}} لە ناوەڕاستی نیوەی لای شەکاوەدا. | Image4 = Naval Ensign of Fiji.svg | Use4 = 000001 | Symbol4 = {{FIAV|000001}} {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion4 = 1:2 | Adoption4 =1970 | Design4 = {{بنز|ئاڵای سپی|en|White Ensign|lt=ئاڵایەکی سپی}} لەگەڵ {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی نیشتمانی}} لە ناوەڕاستی نیوەی لای شەکاوەدا. | Image5 = Civil Air Ensign of Fiji.svg | Use5 = {{بنز|ئاڵای فڕینی مەدەنی|en|Civil air ensign|lt=ئاڵای فڕینی مەدەنی}} | Symbol5 = {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion5 = 1:2 | Adoption5 = 1970 | Design5 = خاچێکی شینی تۆخ بە لێواری سپییەوە لەسەر زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ئاڵای شانشینی یەکگرتووەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا و قەڵغانی نیشانی فیجی کە لەسەر باڵی ڕاستی خاچەکە نەخشێنراوە. | Image6 = Flag of the President of Fiji.svg | Use6 = ئاڵای تایبەتیی {{بنز|سەرۆکی فیجی|en|president of Fiji|lt=سەرۆکی فیجی}} | Symbol6 = {{FIAV|normal}} {{FIAV|Mirror}} | Proportion6 = 2:3 | Adoption6 = c.1987 | Design6 = زەمینەیەکی شینی تۆخ کە لێواری تەواوی نیشانی فیجی بە زەردی زێڕین و گرێی نەریتی و ددانی نەھەنگ لە ژێریدا پیشان دەدات. }} [[File:Fiji flag bearer.jpg|thumb|ئاڵاھەڵگری فیجی لە {{بنز|جام‌ی جیهانیی خولی ڕەگبی ٢٠٠٨|en|2008 Rugby League World Cup|lt=جام‌ی جیهانیی خولی ڕەگبی ٢٠٠٨دا}}]] {{بنز|ئاڵای نیشتمانی|en|national flag|lt=ئاڵای نیشتمانیی}} {{بنز|فیجی|en|Fiji|lt=فیجی}} لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠دا پەسەند کرا. نیشانی دەوڵەت کەمێک دەستکاری کراوە بەڵام ئاڵاکە وەک خۆی مایەوە لە کاتی {{بنز|کۆلۆنیی فیجی|en|Colony of Fiji|lt=سەردەمی کۆلۆنیالیی فیجیدا}}. ئاڵایەکی {{بنز|دەستکاری (ئاڵا)|en|Defacement (flag)|lt=دەستکاریکراوی}} {{بنز|ئاڵای شین|en|Blue Ensign|lt=شینی کاڵە}} (ڤێرژنی ڕاستەقینەی ئاڵای شین ئاڵای حکوومەتە)، لەگەڵ قەڵغانی سەر بە {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی نیشتمانی}}. لەو کاتەوەی فیجی لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک {{بنز|کۆمار|en|republic|lt=کۆمار}} ڕاگەیەندرا بە بێگۆڕان مایەوە، سەرباری داواکاریی هەندێک سیاسەتمەدار بۆ گۆڕانکاری. پلانێک بۆ گۆڕینی ئاڵاکە، کە لەلایەن سەرۆک وەزیران {{بنز|فرانک باینیماراما|en|Frank Bainimarama|lt=فرانک باینیماراما}}وە لە ساڵی ٢٠١٣دا ڕاگەیاندرا، لە ئابی ٢٠١٦دا وازی لێ ھێنرا. == دیزاین == <gallery mode="packed" caption="بەشە پێکھێنەرەکانی ئاڵای فیجی" style="float:right; clear:right; border:1px #aaa solid; font-size:105%; line-height:1.3; width:225px;"> Flags of the Union Jack.svg|{{small|ئاڵاکانی پێکھێنەری ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}} Arms of Fiji.svg|{{small|{{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی فیجی}}}} </gallery> زەمینە شینە درەوشاوەکەی ئاڵاکە ھێمای ئۆقیانووسی ھێمنە، کە ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە ژیانی دانیشتووانی دوورگەکەدا، چ لە ڕووی پێشەسازیی ماسیگرییەوە، و چ لە ڕووی بازرگانیی گەورەی گەشتیارییەوە. ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ڕەنگدانەوەی پەیوەندییەکانی وڵاتەکەیە لەگەڵ شانشینی یەکگرتوودا. مەگێنەکە لە نیشانی وڵاتەکەوە وەرگیراوە، کە بە فەرمانی پاشایەتی لە ساڵی ١٩٠٨دا بەخشرا. مەگێنێکی سپییە بە خاچێکی سوور و سەرێکی سوورەوە (سێیەکی سەرەوەی مەگێنەکە). وێنەکانی نەخشێنراو لەسەر مەگێنەکە نوێنەرایەتیی چالاکییە کشتوکاڵییەکان لەسەر دوورگەکان، و پەیوەندییە مێژوویییەکان لەگەڵ شانشینی یەکگرتوودا دەکەن. لە سەرەوەی مەگێنەکەدا، شێرێکی بەریتانی توێکڵێکی کاکاو لە نێوان چنگەکانیدا ھەڵدەگرێت. چوارەکی یەکەم قەشەمی شەکرە، چوارەکی دووەم {{بنز|دارخورمای گوێزھیند|en|coconut palm|lt=دارخورمای گوێزھیند}}ە، چوارەکی سێیەم کۆترێکی ئاشتییە، و چوارەکی چوارەم دەستەیەک مۆزە. ئاڵاکە زۆر ھاوشێوەی ئاڵای کۆلۆنیالیی بەکارھاتوو پێش سەربەخۆیییە، جیاوازییە سەرەکییەکان ئەوەن کە دوا دانەیان ئاستێکی تۆختری ڕەنگی شینی بەکاردەھێنا و سەرجەم {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی فیجی}}ی پیشان دەدا لە بەرامبەردا کە تەنھا مەگێنەکە بێت. لە کاتی کاتێک هەندێک لە چاکسازیخوازان داوای لادانی {{بنز|ئالای شانشینی یەکگرتوو|en|Union Flag|lt=ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}یان کردبوو، بەوەی وەک ھێمای کۆلۆنیالیی {{بنز|ئیمپراتۆریەتی بەریتانی|en|British Empire|lt=بەریتانی}} سەیر دەکرێت، ئەوانی تر پشتیوانی لە ھێشتنەوەی دەکەن لەبەر بەردەوامیی مێژوویی. ئاڵاکانی پێنج وڵاتی سەربەخۆی تر ({{بنز|ئاڵای ئووسترالیا|en|Flag of Australia|lt=ئووسترالیا}}، {{بنز|ئاڵای دوورگەکانی کوک|en|Flag of the Cook Islands|lt=دوورگەکانی کوک}}، {{بنز|ئاڵای نیوزیلاند|en|Flag of New Zealand|lt=نیوزیلاند}}، {{بنز|ئاڵای نیووی|en|Flag of Niue|lt=نیووی}}، و {{بنز|ئاڵای تووڤالوو|en|Flag of Tuvalu|lt=تووڤالوو}}) ئاڵای شانشینی یەکگرتوو لە ئاڵا نیشتمانییەکانیاندا دەھێڵنەوە. بەڵام لەوانە، تەنھا فیجی {{بنز|کۆمار|en|republic|lt=کۆمار}}ە. ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ھەروەھا لەسەر {{بنز|ئاڵای ھاوایی|en|flag of Hawaii|lt=ئاڵای ھاوایی}}دا دەمێنێتەوە، کە لە ساڵی ١٩٥٩ەوە ویلایەتێکی ئەمریکایە. ھەندێک فیجییی بەکاریگەر داوای گەڕاندنەوەی تەواوی نیشانەکەیان کردووە بۆ ئاڵاکە. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥دا، {{بنز|ئەنجومەنی گەورەی سەرۆکەکان|en|Great Council of Chiefs|lt=ئەنجومەنی گەورەی سەرۆکەکانی}} فیجی داوای کرد دوو کەسایەتییە جەنگاوەرەکە، کە پارێزگاری لە مەگێنەکە دەکەن لەسەر {{بنز|نیشانناسی|en|coat of arms|lt=نیشانەکەدا}}، لەسەر ئاڵاکە دابنرێن، لەگەڵ بەلەمێکی بچووک و {{بنز|دروشمەکانی وڵاتان|en|motto|lt=دروشمی نیشتمانی}}، ''Rerevaka na kalou ka doka na tui'' ("لە خودا بترسن و ڕێز لە شاژن بگرن") – ھێماگەلێک کە لەسەر ئاڵای سەرەتاییی {{بنز|شانشینی ڤیتی|en|Kingdom of Viti|lt=شانشینی ڤیتی}}دا دیار بوون، کە یەکەم دەوڵەتی فیجییی یەکگرتوو بوو کە لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|سێرو ئێپێنیسا کاکۆباو|en|Seru Epenisa Cakobau|lt=سێرو ئێپێنیسا کاکۆباو}}دا لە ساڵی ١٨٧١دا دروست کرا. "نیشانەکە زۆر گرنگە چونکە وشەی خودای تێدایە، پاشان دوو جەنگاوەرەکە و بەلەمی فیجییشی تێدایە. من پێم وایە ئەندامانی ئەنجومەنەکە پێیان باشترە تەواوی نیشانەکە لە ئاڵای فیجیدا لەخۆ بگیرێت،" {{بنز|ئاسێسێلا سادۆلێ|en|Asesela Sadole|lt=ئاسێسێلا سادۆلێ}}، سکرتێری گشتیی ئەنجومەنی گەورەی سەرۆکەکان وتی. پێش {{بنز|فیجیی کۆلۆنیالی|en|Colonial Fiji|lt=ڕادەستکردنی وڵاتەکە بە فەرمانڕەواییی بەریتانی}} لە ساڵی ١٨٧٤دا، حکوومەتی فیجی ئاڵایەکی نیشتمانیی پەسەند کرد کە هێڵی ستوونیی شین و سپیی تێدا بوو، بە مەگێنێکی سوور لە ناوەڕاستدا کە کۆترێکی سپیی وێنە دەکێشا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Smith |یەکەم=Whitney |سەردێڕ=Fiji, flag of |ناونیشان=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1355232/Fiji-flag-of#tab=active~checked%2Citems~checked&title=Fiji%2C%20flag%20of%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> ئەم ئاڵایە لە بەکارھێنان وەستا کاتێک سەردەمی کۆلۆنیالی دەستی پێ کرد و فیجی دەستی لە سەربەخۆییی خۆی ھەڵگرت. فیجی کۆلۆنییەکی بەریتانی بوو لە ساڵی ١٨٧٤ تا ١٩٧٠. == پێشنیار بۆ ئاڵایەکی نوێ == لە وتاری ڕۆژی سەری ساڵیدا لە ساڵی ٢٠١٣دا، سەرۆک وەزیران {{بنز|فرانک باینیماراما|en|Frank Bainimarama|lt=فرانک باینیماراما}} ڕایگەیاند کە ئاڵاکە بە زوویی دەگۆڕدرێت بۆ ئەوەی "ڕەنگدانەوەی ھەستی نوێبوونەوەی نیشتمانی بێت، بۆ بەھێزکردنی ناسنامەیەکی نوێی فیجی و متمانەیەکی نوێ لە فیجیبوون لەسەر گۆڕەپانی جیهانیدا". گۆڕانکاری لە ئاڵاکەدا یاوەری پەسەندکردنی {{بنز|دەستووری ٢٠١٣ی فیجی|en|2013 Constitution of Fiji|lt=دەستوورێکی}} نوێ دەکات، کە ئامانجی سەرکردەی سەربازیی فیجی (کە لە {{بنز|کودەتای ٢٠٠٦ی فیجی|en|2006 Fijian coup d'état|lt=کودەتایەک لە کانونی یەکەمی ٢٠٠٦دا}} ھاتە سەر دەسەڵات) بریتی بوو لە دامەزراندنی دیموکراتییەکی "یەک کەس، یەک دەنگ"، نا-ڕەگەزی و عەلمانی لەژێر چاودێریی سەربازیدا. وڵاتەکە، کە کۆمارێک بوو، شازادە {{بنز|ئێلیزابێسی دووەم|en|Elizabeth II|lt=ئێلیزابێسی دووەمی}} لە {{بنز|دۆلاری فیجی|en|Fijian dollar|lt=دراوەکەی}} لادابوو چەند ھەفتەیەک پێشتر.<ref>{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Union Jack may disappear from Fiji flag |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |ناونیشان=http://www.theaustralian.com.au/news/world/union-jack-may-disappear-from-fiji-flag/story-e6frg6so-1226546495383 |ئیش=The Australian |بڵاوکەرەوە=News Limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |agency=AAP |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101083320/http://www.theaustralian.com.au/news/world/union-jack-may-disappear-from-fiji-flag/story-e6frg6so-1226546495383 |archive-date= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |url-status=dead}}</ref> لە ٣ی شباتی ٢٠١٥دا، باینیماراما دووپاتی کردەوە کە ئاڵای فیجی جێگەی دەگیرێتەوە.<ref name="newflag">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/2015-02-03/fiji-prime-minister-announces-his-nation-will-change-its-flag/6067090 |سەردێڕ=Fiji to change its flag, replacing colonial symbols |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Australian Broadcasting Corporation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> ئەو ڕایگەیاند کە کێبڕکێیەکی نیشتمانی بۆ دیزاینکردنی ئاڵا نوێیەکە بەڕێوە دەچێت، بە ئامانجی ھەڵکردنی ئەم ئاڵایە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا، کە ٤٥ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rte.ie/news/2015/0203/677429-fiji/ |سەردێڕ=Fiji to remove Union Jack from flag |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[RTÉ]] |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> لە کاتی کێبڕکێکەدا، زیاتر لە ٢،٠٠٠ دیزاین پێشکەش کران، پێش ئەوەی پێڕستێکی کۆتایی لە ٢٣ دیزاین لەلایەن کۆمیتەی ئاڵای نیشتمانیی فیجییەوە لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥دا ھەڵبژێردڕێت. بڕیار بوو ئەم دیزاینانە لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥دا بۆ ڕەچاوکردن پێشکەشی ئەنجومەنی وەزیران بپکرێن، دوای ماوەیەکی کورتی ڕاوێژکاریی گشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.newfijiflag.com/ |سەردێڕ=Give your opinion on the committee designs! |بڵاوکەرەوە=A New Flag for a New Fiji |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150801131142/http://www.newfijiflag.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام لە ٣٠ی حوزەیراندا، باینیماراما ڕایگەیاند کە ئەم ماوەی ڕاوێژکارییە تا ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٥ درێژ دەکرێتەوە، بە وەتنی "(خەڵک) کاتی زیاتریان دەوێت بۆ ڕەچاوکردنی ئەوەی ئاڵا نوێیەکە دەبێت چی شێوەیەک وەربگرێت... بە درێژکردنەوەی دوا وادە، ئێستا دەرفەتی زۆر ھەیە بۆ فیجیییەکانی سەرجەم تەمەن و پێشینەکان بۆ بەشداریی زیاتر و ڕەچاوکردنی ئەوەی چی ھێمایەک بە شێوەیەکی گونجاوتر نوێنەرایەتیی نەتەوە سەرنجڕاکێشەکەمان دەکات."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ndtv.com/world-news/fiji-extends-deadline-for-decision-on-new-flag-776703 |سەردێڕ=Fiji Extends Deadline for Decision on New Flag |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[NDTV]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ٢٤ی کانونی یەکەمی ٢٠١٥دا، حکوومەتی فیجی ڕایگەیاند کە جارێکی تر بڕیاری لەسەر ئاڵا نوێیەکەی وڵاتەکە دواخستووە لە ڕێگەی دواخستنی قۆناغی داهاتوو بۆ دوو مانگی تر تا کۆتایی شباتی ٢٠١٦. لە بەیاننامەیەکدا، حکوومەت وتی کە ئێستا پێشکەشکردنی نوێی وەرگرتووە لەو کاتەوەی ٢٣ دیزاینەکەی بڵاو کردبووەوە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٥دا، و کە ھێشتا لە گەڕان بە دوای زیاتردایە. جگە لەوەش، ڕاگەیەندرا کە پێنج دیزاین لە ڕێگەی نوسینگەی سەرۆک وەزیرانەوە لە ئازاری ٢٠١٦دا ھەڵدەبژێردرێن، بەوەی خەڵک پاشان سێ مانگیان دەبێت بۆ ھەڵبژاردنی یەکێکیان. حکوومەت ھەروەھا وتی چاوەڕوان دەکات ئاڵا نوێیەکە لە ١ی تەممووزی ٢٠١٦دا یان لە ڕێکەوتێکی دواتردا ڕابگەیەنێت، و کە پلانی ھەیە ئاڵا نوێیەکە لە ڕۆژی دەستووردا، ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (پشوویەکی گشتیی نوێ بۆ جەژنگێڕانی {{بنز|دەستووری ٢٠١٣ی فیجی|en|2013 Constitution of Fiji|lt=دەستووری ٢٠١٣}}) ھەڵبکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/292927/more-flag-delays-in-fiji |سەردێڕ=More flag delays in Fiji |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Radio New Zealand International]] |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> بەڵام لە ١٧ی ئابی ٢٠١٦دا، باینیماراما بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە حکوومەت دەست لە پلانەکان ھەڵدەگرێت بۆ گۆڕینی ئاڵاکە. ئەو بەیاننامەیەکی خوێندەوە بە وەتنی: "لە کاتی کاتێکدا من بە شەخسی بڕواپێکراوم کە پێویستە هەندێک لە ھێما کۆلۆنیالییەکانی ئاڵاکە جێگەیان بپگیرێتەوە بە دەربڕینێکی ڕاستەقینەی ڕەسەن لە ئێستا و داھاتووماندا، بۆ حکوومەت لە شباتەوە ڕوون بووەوە کە ئاڵاکە نابێت بۆ داھاتووی پێشبینیکراو بپگۆڕدرێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/311240/fiji-pm-says-flag-won't-be-changed |سەردێڕ=Fiji PM says flag won't be changed |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Radio New Zealand International]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> ناوبانگی ئاڵاکە بەھۆی بردنەوەی وڵاتەکە لە یەکەم مێدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیی خۆیدا لەژێر ئاڵاکەیدا لە {{بنز|ڕەگبی سێڤنس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – تورنۆمێنتی پیاوان|en|Rugby sevens at the 2016 Summer Olympics – Men's tournament|lt=ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦دا}} بەرز ببووەوە. بڕیاری ھێشتنەوەی ئاڵای ئێستا لەلایەن پارتەکانی ئۆپۆزسیۆنەوە پێشوازیی لێ کرا. == ئاڵاکانی تری فیجی == {| class="wikitable" |+ ئاڵای سەرۆکایەتی ! ئاڵا ! style="width:100px;" | ڕێکوت ! style="width:250px;" | بەکارھێنان ! style="width:250px;" | وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the President of Fiji.svg|120px}} | c.1987–ئێستا | ئاڵای تایبەتیی {{بنز|سەرۆکی فیجی|en|president of Fiji|lt=سەرۆکی فیجی}} | زەمینەیەکی شینی تۆخ کە لێواری تەواوی نیشانی فیجی بە زەردی زێڕین و گرێی نەریتی و ددانی نەھەنگ لە ژێریدا پیشان دەدات. |} {| class="wikitable" |+ ئاڵا دەریایییەکان ! ئاڵا ! style="width:100px;" | ڕێکوت ! style="width:250px;" | بەکارھێنان ! style="width:250px;" | وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Civil Ensign of Fiji.svg|120px}} | ١٩٧٠–ئێستا | {{بنز|ئاڵای دەریاییی مەدەنی|en|Civil ensign|lt=ئاڵای مەدەنیی}} فیجی | {{بنز|ئاڵای سور|en|Red Ensign|lt=ئاڵایەکی سوور}} بە ئاڵای شانشینی یەکگرتووەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا و قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجی لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Government Ensign of Fiji.svg|120px}} | ١٩٧٠–ئێستا | ئاڵای حکوومیی فیجی | {{بنز|ئاڵای شین|en|Blue Ensign|lt=ئاڵایەکی شین}} بە ئاڵای شانشینی یەکگرتووەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا و قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجی لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Naval Ensign of Fiji.svg|120px}} | ١٩٧٠–ئێستا | {{بنز|ئاڵای دەریایی|en|Naval ensign|lt=ئاڵای دەریاییی}} فیجی | {{بنز|ئاڵای سپی|en|White Ensign|lt=ئاڵایەکی سپی}} بە ئاڵای شانشینی یەکگرتووەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا و قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجی لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Civil Air Ensign of Fiji.svg|120px}} | ١٩٧٠–ئێستا | {{بنز|ئاڵای فڕینی مەدەنی|en|Civil air ensign|lt=ئاڵای فڕینی مەدەنیی}} فیجی | خاچێکی شینی تۆخ بە لێواری سپییەوە لەسەر زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ئاڵای شانشینی یەکگرتووەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا و قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجی لە لای شەکاوەدا، کە لەسەر باڵی خاچەکە نەخشێنراوە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Customs Ensign of Fiji.svg|120px}} | ١٩٨٧–ئێستا | ئاڵای گومرکیی فیجی | ئاڵایەکی شینی بەریتانی کە قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجیی تێدایە بە وشەی "CUSTOMS" لە ژێریدا لە لای شەکاوەدا. |} {| class="wikitable" |+ جۆراوجۆر ! ئاڵا ! style="width:100px;" | ڕێکوت ! style="width:250px;" | بەکارھێنان ! style="width:250px;" | وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Fiji Red Cross Society.svg|120px}} | | ئاڵای {{بنز|کۆمەڵەی خاچی سووری فیجی|en|Fiji Red Cross Society|lt=کۆمەڵەی خاچی سووری فیجی}} | ئاڵایەکی سپی دەستکاریکراو لە ناوەڕاستدا بە خاچێکی سوورەوە کە بە ئەڵقەیەکی شینی کاڵ دەورە دراوە و ناوی "FIJI RED CROSS SOCIETY" بە سپی ھەڵگرتووە. |} == مێژوویی == === سەردەمی پێش کۆلۆنیالی === {| class="wikitable" ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Confederacy of Independent Kingdoms of Fiji.svg|120px}} | ١٨٦٥–١٨٦٧ | ئاڵای {{بنز|فیجی#لۆکە، کونفیدڕاڵییەکان و کای کۆلۆ|en|Fiji#Cotton, confederacies and the Kai Colo|lt=کۆنفیدڕاڵیی شانشینە سەربەخۆکانی فیجی}} | ئەستێرەیەکی هەشتپەڕیی سپی لەسەر زەمینەیەکی شینی تۆخ.<ref>"[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/166666378/16551187=en The Fiji Islands]", Sydney Mail (12 August 1865). Retrieved 13 April 2020.</ref> |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Kingdom of Bau.svg|120px}} | ١٨٦٧–١٨٦٩ | ئاڵای {{بنز|باو (دوورگە)#مێژوو|en|Bau (island)#History|lt=شانشینی باو}} | سێڕەنگێکی ئاسۆیی لە سپی، شین، و سوور، بە خۆرێکی زێڕین لە ناوەڕاستدا و تاجێک لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا.<ref>"[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/28607207/1466992=en Notes from Fiji]", Sydney Morning Herald (30 July 1867). Retrieved 13 April 2020.</ref> ھاوشێوەی {{بنز|ئاڵای ڕووسیا|en|Russian flag|lt=ئاڵای ڕووسی}}یە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Kingdom of Lau 1869-1871.svg|120px}} | ١٨٦٩–١٨٧١ | ئاڵای {{بنز|دوورگەکانی لاو#مێژوو|en|Lau Islands#History|lt=کۆنفیدڕاڵیی لاو}} | دووڕەنگێکی ئاسۆیی لە سپی و سوور بە خاچێکی سوور لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا. ھاوشێوەی {{بنز|ئاڵای پۆڵەندا|en|Polish flag|lt=ئاڵای پۆڵەندی}}یە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Kingdom of Fiji (1871-1874).svg|120px}} | ١٨٧١–١٨٧٤ | ئاڵای {{بنز|شانشینی فیجی|en|Kingdom of Fiji|lt=شانشینی فیجی}} | دووڕەنگێکی ستوونی لە سپی و شینی کاڵ بە کۆترێکی سپییەوە کە لقی زەیتوونی ھەڵگرتووە لەسەر مەگێنێکی سوور بە تاجێکەوە لە سەروویەوە.<ref>"[https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/TH18711220.2.10=en Driving of the first pile of the Waitara Bridge]", Taranaki Herald (20 December 1871). Retrieved 13 April 2020.</ref> |} === سەردەمی کۆلۆنیالی === {| class="wikitable" ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (1924–1970).svg|120px}} | ١٩٢٤–١٩٧٠ | ئاڵای {{بنز|کۆلۆنیی فیجی|en|Colony of Fiji|lt=کۆلۆنیی فیجی}} | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە نیشانی تەواوی فیجییەوە لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (1908–1924).svg|120px}} | ١٩٠٨–١٩٢٤ | ئاڵای کۆلۆنیی فیجی | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە نیشانی تەواوی فیجییەوە لەسەر دیسکێکی سپی لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (1903–1908).svg|120px}} | ١٩٠٣–١٩٠٨ | ئاڵای کۆلۆنیی فیجی | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە دیسکێکی سپییەوە لە لای شەکاوەدا کە {{بنز|تاجی تیودۆر (نیشانناسی)|en|Tudor Crown (heraldry)|lt=تاجی تیودۆر}}ی تێدا پیشان دراوە کە شێرێکی تاجدار لە سەروویەوەیە بە وشەی "FIJI" لە ژێریدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (1883–1903).svg|120px}} | ١٨٨٣–١٩٠٣ | ئاڵای کۆلۆنیی فیجی | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە دیسکێکی سپییەوە لە لای شەکاوەدا کە {{بنز|تاجی سەنت ئێدوارد|en|Saint Edward's Crown|lt=تاجی سەنت ئێدوارد}}ی تێدا پیشان دراوە کە شێرێکی تاجدار لە سەروویەوەیە بە وشەی "FIJI" لە ژێریدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (1877-1883).svg|120px}} | ١٨٧٧–١٨٨٣ | ئاڵای کۆلۆنیی فیجی | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە دیسکێکی سپییەوە لە لای شەکاوەدا کە باجێکی گەڵاوپۆش و دارشەشپەڕی یەکبڕاوی تێدایە بە مەگێنێکی چێنراوەوە کە حۆرییەکی دەریاییی تێدایە کە لە ئاوێنەیەکی دەستیدا تەماشای خۆی دەکات. باجەکە لەسەر بنەمای مۆری ئەوکاتی {{بنز|دادگای باڵای فیجی|en|Supreme Court of Fiji|lt=دادگای باڵای فیجی}} داندراوە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the United Kingdom.svg|120px}} | ١٨٧٤–١٨٧٧ | ئاڵای کۆلۆنیی فیجی | {{بنز|ئالای شانشینی یەکگرتوو|en|Union Flag|lt=ئاڵای شانشینی یەکگرتوو}}، بۆ یەکەمجار لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٤دا ھەڵکرا بۆ دیاریکردنی ڕادەستکردنی فیجی بۆ {{بنز|شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|en|United Kingdom of Great Britain and Ireland|lt=شانشینی یەکگرتوو}}، و بۆ سێ ساڵ وەک تاقە ئاڵای فەرمیی فیجی خزمەتی کرد. |} {| class="wikitable" |+ ئاڵا پاشایەتییەکان ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Royal Standard of Fiji (1871-1874).svg|120px}} | ١٨٧١–١٨٧٤ | ئاڵای تایبەتیی پاشایەتیی فیجی | زەمینەیەکی سپی کە کۆترێکی سپیی لەسەر مەگێنێکی سوور بە تاجێکەوە لە سەروویەوە ھەڵگرتووە. لە ژێر مەگێنەکەدا پێچرۆکەیەک ھەیە کە دروشمی وڵاتەکەی تێدایە؛ REREVAKA NA KALOU KA DOKA NA TUI (لە خودا بترسن و ڕێز لە پاشا بگرن). |- ! scope="row" | {{ListFlag|Personal Flag of the King of Lau 1869-1871.svg|120px}} | ١٨٦٩–١٨٧١ | ئاڵای کەسیی پاشای لاو | دووڕەنگێکی ستوونی لە سوور و سپی بە خاچێکی سپییەوە لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا. |} {| class="wikitable" |+ ئاڵا جێگرەکانی پاشا ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Governor-General of Fiji (1970–1987).svg|120px}} | ١٩٧٠–١٩٨٧ | ئاڵای {{بنز|حاکمی گشتیی فیجی|en|governor-general of Fiji|lt=حاکمی گشتیی فیجی}} | زەمینەیەکی شینی تۆخ کە {{بنز|تاجی سەنت ئێدوارد|en|St. Edward's Crown|lt=تاجی سەنت ئێدوارد}}ی تێدا پیشان دراوە کە شێرێکی تاجدار لە سەروویەوەیە، لە سەرووی وشەی "FIJI" لەسەر ددانی نەھەنگێک. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Governor of Fiji (1908–1970).svg|120px}} | ١٩٠٨–١٩٧٠ | ئاڵای {{بنز|حاکمی فیجی|en|governor of Fiji|lt=حاکمی فیجی}} | ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ڕازێنراوە بە نیشانی تەواوی فیجی لەسەر دیسکێکی سپی کە بە چەپکەگوڵی لۆڕێل دەورە دراوە لە ناوەڕاستدا.<ref>"[https://collections.tepapa.govt.nz/object/1339213=en Union Jack flag with Fijian crest]", Museum of New Zealand. Retrieved 13 April 2020.</ref> |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Governor of Fiji (1903–1908).svg|120px}} | ١٩٠٣–١٩٠٨ | ئاڵای حاکمی فیجی | ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ڕازێنراوە بە دیسکێکی سپی لە ناوەڕاستدا کە بە چەپکەگوڵی لۆڕێل دەورە دراوە و تاجی تیودۆری تێدایە کە شێرێکی تاجدار لە سەروویەوەیە بە وشەی "FIJI" لە ژێریدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Governor of Fiji (1883–1903).svg|120px}} | ١٨٨٣–١٩٠٣ | ئاڵای حاکمی فیجی | ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ڕازێنراوە بە دیسکێکی سپی لە ناوەڕاستدا کە بە چەپکەگوڵی لۆڕێل دەورە دراوە و تاجی سەنت ئێدوارد لەخۆ دەگرێت کە شێرێکی تاجدار لە سەروویەوەیە بە وشەی "FIJI" لە ژێریدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Governor of Fiji (1877–1883).svg|120px}} | ١٨٧٧–١٨٨٣ | ئاڵای حاکمی فیجی | ئاڵای شانشینی یەکگرتوو ڕازێنراوە بە دیسکێکی سپی لە ناوەڕاستدا کە بە چەپکەگوڵی لۆڕێل دەورە دراوە و باجێکی گەڵاوپۆش و دارشەشپەڕی یەکبڕاوی تێدایە بە مەگێنێکی چێنراوەوە کە حۆرییەکی دەریاییی تێدایە کە لە ئاوێنەیەکی دەستیدا تەماشای خۆی دەکات. |} {| class="wikitable" |+ ئاڵا دەریایییەکان ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Customs Ensign of Fiji (1970).svg|120px}} | ١٩٧٠–١٩٨٧ | ئاڵای گومرک | ئاڵایەکی شینی بەریتانی کە قەڵغانی سەر بە نیشانی فیجیی تێدایە بە وشەی "H.M. CUSTOMS" لە ژێریدا لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Civil Ensign of Fiji (1908–1970).svg|120px}} | پێش-١٩٧٠ | ئاڵای مەدەنی | ئاڵایەکی سووری بەریتانی ڕازێنراوە بە نیشانی فیجی لەسەر دیسکێکی سپی لە لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Customs Ensign of Fiji (1881-1966).svg|120px}} | ١٨٨١–١٩٦٦ | ئاڵای گومرک | ئاڵایەکی شینی بەریتانی بە نیوەی خوارەوەی سپییەوە ڕازێنراوە بە پیتەکانی "HMC" لەناو خۆیدا. ھەمان دیزاین بۆ {{بنز|دوورگەکانی سولەیمانیی بەریتانی|en|British Solomon Islands|lt=دوورگەکانی سولەیمان}} و {{بنز|جەزائری جیڵبێرت و ئێلیس|en|Gilbert and Ellice Islands|lt=جەزائری جیڵبێرت و ئێلیس}} دیاری کرابوو. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Merchant flag of the United Kingdom of Fiji 1871–1874.svg|120px}} | ١٨٧١–١٨٧٤ | ئاڵای مەدەنی | ئاڵای مەدەنیی شانشینی فیجی. دووڕەنگێکی سپی و شین بە مەگێنێکی سوور لە ناوەڕاستدا کە کۆترێکی سپیی ھەڵگرتووە کە لقی زەیتوونی پێیە. ھاوشێوەی ئاڵای نیشتمانیی ئەو سەردەمەیە، بەڵام بەبێ تاجەکە. |} {| class="wikitable" |+ ئاڵا جوداخوازەکان ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Ra and Nadroga-Navosa Sovereign Christian States.svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای دەوڵەتە مەسیحییە سەروەرەکانی ڕا و نادڕۆگا-ناڤۆسا | |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Nadroga-Navosa Sovereign Christian State.svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای {{بنز|نادڕۆگا-ناڤۆسا#دەوڵەتی مەسیحی|en|Nadroga-Navosa#Christian State|lt=دەوڵەتی مەسیحیی سەروەری نادڕۆگا-ناڤۆسا}} | |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of the Ra Sovereign Christian State.svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای {{بنز|پارێزگای ڕا#دەوڵەتی مەسیحی|en|Ra Province#Christian State|lt=دەوڵەتی مەسیحیی سەروەری ڕا}} | |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Rotuma (1987-1988).svg|120px}} | ١٩٨٧–١٩٨٨ | ئاڵای {{بنز|کۆماری ڕۆتوما|en|Republic of Rotuma|lt=کۆماری ڕۆتوما}} | |} == ئاڵا پێشنیارکراوەکان == === پێشنیاری ٢٠٠٥ === لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥دا، {{بنز|ئەنجومەنی گەورەی سەرۆکەکان|en|Great Council of Chiefs|lt=ئەنجومەنی گەورەی سەرۆکەکانی}} فیجی داوای کرد تەواوی {{بنز|نیشانی فیجی|en|Coat of arms of Fiji|lt=نیشانی وڵاتەکە}} بۆ ئاڵاکە بگەڕێنرێتەوە، لەوانەش دوو کەسایەتییە جەنگاوەرەکە لە هەردوو لای مەگێنەکەوە، لەگەڵ بەلەمێکی دەرەکی لە سەرەوە و دروشمی نیشتمانی، Rerevaka na kalou ka doka na tui ("لە خودا بترسن و ڕێز لە شاژن بگرن") لە ژێریدا. {| class="wikitable" ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Flag of Fiji (2005 proposal).svg|120px}} | ٢٠٠٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | ئاڵایەکی شینی کاڵ بە نیشانی نیشتمانی لە ناوەڕاستی نیوەی لای شەکاوەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed Flag of Fiji.svg|120px}} | ٢٠٠٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سەدەفێکی سپییەوە لە ناوەڕاستدا. |} === پێشنیارەکانی ٢٠١٥ === لە ٣ی شباتی ٢٠١٥دا، سەرۆک وەزیران {{بنز|فرانک باینیماراما|en|Frank Bainimarama|lt=فرانک باینیماراما}} پڕۆژەیەکی دووپات کردەوە بۆ جێگرتنەوەی ئاڵای نیشتمانی. ئەو ڕایگەیاند کە کێبڕکێیەکی نیشتمانی بۆ دیزاینکردنی ئاڵا نوێیەکە بەڕێوە دەچێت، بە ئامانجی ھەڵکردنی ئەم ئاڵایە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥دا، کە ٤٥ەمین ساڵیادی سەربەخۆیی بوو. لە کاتی کێبڕکێکەدا، زیاتر لە ٢،٠٠٠ دیزاین پێشکەش کران، پێش ئەوەی پێڕستێکی کۆتایی لە ٢٣ دیزاین لەلایەن کۆمیتەی ئاڵای نیشتمانیی فیجییەوە لە ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥دا ھەڵبژێردڕێت. بەڵام لە ١٧ی ئابی ٢٠١٦دا، باینیماراما بە ئاشکرا ڕایگەیاند کە حکوومەت دەست لە پلانەکان ھەڵدەگرێت بۆ گۆڕینی ئاڵاکە. بڕیارەکە ڕاستەوخۆ بەھۆی بردنەوەی وڵاتەکە بوو لە {{بنز|ڕەگبی سێڤنس لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٦ – تورنۆمێنتی پیاوان|en|Rugby sevens at the 2016 Summer Olympics – Men's tournament|lt=یەکەم مێدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیی خۆی}} لەو مانگەدا، کە بووە هۆی جەژنگێڕان بە بەکارھێنانی ئاڵای ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.abc.net.au/news/2016-08-18/fiji-wont-change-flag-for-forseeable-future-after-olympic-gold/7762204 |سەردێڕ=Fiji won't change national flag after winning first Olympic gold: PM | newspaper=ABC News |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> {| class="wikitable" ! ئاڵا ! style="width:100px;" |ڕێکوت ! style="width:250px;" |بەکارھێنان ! style="width:250px;" |وەسف |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 35).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | سێڕەنگێکی ئاسۆیی لە شینی کاڵ، سپی، و شین، بە دوو گوڵی سوورەوە لە ناوەڕاستدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 36).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێ ئەستێرەی حەوتپەڕ و سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە سەدەفێک لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 37).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە سەدەفێک لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 38).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێ ئەستێرەی حەوتپەڕ و سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە کیسەڵێک لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 39).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە کیسەڵێک لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 40).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە هێڵێکی ئاسۆییی شین لە درێژایی خوارەوەدا و بەلەمێکی سووری فیجی لە ناوەڕاستدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 41).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە هێڵێکی ئاسۆییی شین لە درێژایی خوارەوەدا و بەلەمێکی سووری فیجی لە دەرەوەی ناوەڕاست بەرەو لای بەستنەوەکە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 42).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ڤێرژنێکی شەپۆلاویی بەلەمی فیجی بە چارۆگەیەکی ڕەنگ قاوەیییەوە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 43).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | دووڕەنگێکی ئاسۆییی شەپۆلاوی لە شینی کاڵ و شین بە ڤێرژنێکی شەپۆلاویی بەلەمی فیجی بە چارۆگەیەکی ڕەنگ زەردەوە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 44).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | دووڕەنگێکی ئاسۆییی شەپۆلاوی لە شینی کاڵ و شین بە ڤێرژنێکی شەپۆلاویی بەلەمی فیجی بە چارۆگەیەکی ڕەنگ زەردی کاڵەوە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 45).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە حەوت ئەستێرەی پێنجپەڕی زێڕین لە دەرەوەی ناوەڕاست بەرەو لای بەستنەوەکە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 46).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە حەوت ئەستێرەی پێنجپەڕ لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 47).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-زەرد بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە ئەستێرەیەکی دەپەڕ لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 48).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | دوو هێڵی ئاسۆییی یەکسان لە شینی کاڵ (سەرەوە) و شین بە سێگۆشەیەکی هاولای زەرد بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 49).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە خۆرێکی یازدەپەڕ لە گۆشەی سەرەوەی چەپدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 50).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ئەستێرەیەکی دوازدەپەڕیی لە ناوەڕاستدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 51).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە هێڵێکی ئاسۆییی شین لە درێژایی خوارەوەدا و خۆرێکی چواردەپەڕ لە ناوەڕاستدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 52).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە بەلەمی فیجی لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 53).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە سێ ئەستێرەی حەوتپەڕ و سێگۆشەیەکی هاولای شینی لێوار-سپی بنچینەکراو لەسەر لای بەستنەوەکە بە بەلەمی فیجی لەناو سێگۆشەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 54).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە هێڵێکی ئاسۆییی شین لە درێژایی خوارەوەدا و بەلەمێکی سپیی فیجی لە ناوەڕاستدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 55).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە هێڵێکی ئاسۆییی شین لە درێژایی خوارەوەدا و بەلەمێکی سپیی فیجی لە دەرەوەی ناوەڕاست بەرەو لای بەستنەوەکە. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 56).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ڤێرژنێکی شەپۆلاویی بەلەمی فیجی بە چارۆگەیەکی ڕەنگ قاوەیییەوە و ھێمای ئەستێرەیەکی حەوتپەڕی سپی لەناو چارۆگەکەدا. |- ! scope="row" | {{ListFlag|Proposed flag of Fiji (2015; design 57).svg|120px}} | ٢٠١٥ | ئاڵای پێشنیارکراو بۆ فیجی | زەمینەیەکی شینی کاڵ بە ڤێرژنێکی شەپۆلاویی بەلەمی فیجی بە چارۆگەیەکی ڕەنگ قاوەیییەوە و ھێمای دارخورمایەکی سپی لەناو چارۆگەکەدا. |} == بڕوانە ھەروەھا == * {{بنز|ئاڵای تووڤالوو|en|Flag of Tuvalu|lt=ئاڵای تووڤالوو}} == تێبینییەکان == {{Reflist|group=lower-alpha}} == سەرچاوەکان == {{reflist|30em}} == سەرچاوە دەرەکییەکان == * [http://www.fiji.org.nz/nationalsymbolsflag.htm نوسینگەی باڵای کۆماری دوورگەکانی فیجی لە نیوزیلاند – ھێما نیشتمانییەکانی فیجی]. "ئاڵا دەریایییەکان بۆ بەکارھێنان لە کەشتییە حکوومییەکان، کەشتییە بازرگانییەکان و کەشتییە سەربازییەکاندا لە ھەمان دیزاینی بنەڕەتین، بەڵام زەمینەی شینی تۆخ، سوور و سپییان ھەیە بە دوای یەکدا". بەدەستگەیشتوو لە ٢ی شباتی ٢٠٠٦ * Barraclough, E. M. C. and Crampton, W. G. (1978). ''Flags of the World''. London: Frederick Warne. {{ISBN|0-7232-2015-8}}. P. 209 et seq. "ئاڵای فڕینی مەدەنی وەک هی بەریتانیایە، جگە لەوەی قەڵغانی فیجی لەسەر باڵی خاچەکە دانراوە." == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170225211103/http://www.flagscorner.com/fiji-flag/ فیجی] لە [http://www.flagscorner.com Flags Corner] * [http://fijisun.com.fj/2015/02/24/focus-fijis-flag-parade/ ڕێپێوانی ئاڵای فیجی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250501104512/http://fijisun.com.fj/2015/02/24/focus-fijis-flag-parade/ |date=1 May 2025 }} * [http://www.hubert-herald.nl/Fiji.htm فیجی] لە [http://hubert-herald.nl/INHOUD.htm hubert-herald.nl] * [http://virtual.fijimuseum.org.fj/template.php?id=DCF1 مۆزەخانەی فیجی – ئاڵای کاکۆباو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220308073221/http://virtual.fijimuseum.org.fj/template.php?id=DCF1 |date=8 March 2022 }} * [https://www.captaincookcruisesfiji.com/blog/the-symbolism-history-and-future-of-fijis-flag/ ھێماگەری، مێژوو و داھاتووی ئاڵای فیجی] * [https://portlandflag.org/2015/06/09/23-finalists-for-new-fiji-flag/ ٢٣ (گەڕی یەکەم) "کۆتایییەکان" بۆ ئاڵا نوێیەکەی فیجی] * {{Commons-inline|Flags of Fiji}} {{DEFAULTSORT:فیجی، ئاڵای}} {{پۆلی کۆمنز|National flag of Fiji}} [[پۆل:ھێما نیشتمانییەکانی فیجی]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان|فیجی]] [[پۆل:ئاڵا شینە کاڵەکان]] [[پۆل:ئاڵاکانی سەرھەڵداو لە ١٩٧٠|فیجی]] [[پۆل:ئاڵاکانی نیشاندهەری ئاژەڵان|فیجی]] [[پۆل:ئاڵاکان کە ئاڵای شانشینی یەکگرتوویان تێدایە|فیجی]] [[پۆل:ناڕەزایەتییەکانی ئاڵا|فیجی]] [[پۆل:دووبارە دیزاینکردنەوەی ئاڵا لە سەدەی ٢١دا|فیجی]] [[پۆل:ئاڵاکان بە گۆشەی سەرەوەی چەپەوە|فیجی]] [[پۆل:ئاڵاکان بە نیشانەکانەوە|فیجی]] aoauc4jnh4cyikqa6sxhr9php5gbbct 1 299573 1697385 1612952 2026-10-30T10:14:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697385 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سان خۆسێ، کۆستاریکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1612951 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200928013144/https://www.inec.cr/censos/censos-2011 بۆ https://www.inec.cr/censos/censos-2011 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سان خۆسێ، کۆستاریکا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697384 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251123064340/https://files.snitcr.go.cr/boletines/DTA-TABLA%20POR%20PROVINCIA-CANT%C3%93N-DISTRITO%202024.pdf بۆ https://files.snitcr.go.cr/boletines/DTA-TABLA%20POR%20PROVINCIA-CANT%C3%93N-DISTRITO%202024.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) r75sc5arbmk118muijj0lzh0k9ag3qy 0 299603 1697402 1648788 2026-10-30T10:35:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697402 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کولک}}<br>{{lang-en| Kulak}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.870291| 44.766954}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کولەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.870291| 44.766954|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٣١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 5k47ic2tuvcmvc808s9xskyverx1r9y 0 300256 1697249 1626867 2026-10-30T01:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1697249 wikitext text/x-wiki {{پێناسەی کورت|شوێنەوارێکی مێژوویی لە پارێزگای هەولێر}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox ancient site | name = کورد قەبرستان | native_name = Kurd Qaburstan | map_type = Iraq | map_caption = شوێنی کورد قەبرستان لەسەر نەخشە | coordinates = {{coord|35|59|24|N|43|51|36|E|display=inline,title}} | type = نیشتەجێگە | period = سەردەمی بڕۆنزی، ئیسلامی | location = [[هەولێر]]، [[هەرێمی کوردستان]] | built = هەزارەی سێیەمی پێش زایین | excavation_dates = ٢٠١٣ تا ئێستا | archaeologists = گلێن ئێم. شوارتز<br />ئەندرۆ کریکۆر<br />تیفانی ئارلی-سپادۆنی | condition = وێرانبوو | owner = گشتی | website = [https://projects.cah.ucf.edu/kq/ projects.cah.ucf.edu/kq] }} '''کورد قەبرستان''' شوێنەوارێکی کۆنی [[ڕۆژھەڵاتی نزیک|ڕۆژهەڵاتی نزیکە]] لە [[پارێزگای ھەولێر|هەولێر]]، کە دەکەوێتە ٢٢ کیلۆمەتری باشووری ڕۆژئاوای [[ھەولێر|هەولێر]]. ئەم شوێنە بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوارەکانی ناوچەکە دادەنرێت. شوێنەکە پێگەیەکی ستراتیژی هەیە لە نێوان ڕووبارەکانی [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک|زێی بچووکدا]]. گوندی «[[یەدی قزلەر]]» کەوتووەتە تەنیشت بەشی خوارەوەی شارەکە لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە و بەشێکی داپۆشیوە. شوێنەوارەکە بە پلەی یەکەم شوێنەوارێکی تەک-سەردەمییە و مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای هەزارەی دووەمی پێش زایین، واتە سەردەمی بڕۆنزی ناوەڕاست (کە هاوزەمانی سەردەمی مێژوویی [[یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی|بابلی کۆنە]]). جگە لەوەش، لەسەر بەرزایی سەرەکی گردەکە، شوێنەواری نیشتەجێبوونێکی بچووک بەڵام چڕی [[سەردەمی بڕۆنز|سەردەمی بڕۆنزی]] کۆتایی دەبینرێتەوە (کە لەوانەیە پەیوەندیدار بێت بە [[میتانی|میتانییەکان]]). پێشنیار کراوە کە کورد قەبرستان هەمان شوێنی شاری کۆنی «قابرا» بێت. شوێنەکە دەکەوێتە نزیک گردی حەلاوە، گردی عەلی ئاوا، گردی بەقرتە،<ref>Kopanias, Konstantinos, et al, "The Tell Nader and Tell Baqrta Project in the Kurdistan region of Iraq: Preliminary report of the 2011 season", Subartu 6, pp. 23-57, 2013</ref><ref>Konstantinos Kopanias, Claudia Beuger, John MacGinnis, and Jason Ur, "The Tell Baqrta Project in the Kurdistan Region of Iraq", In The Provincial Archaeology of the Assyrian Empire, edited by John MacGinnis, Dirk Wicke, and Tina Greenfield, Pp. 117-128. Cambridge: McDonald Institute for Archaeological Research, 2016</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=چەند پارچەیەکی شوێنەواریی دێرین لە پاشماوەی کورد قەبرستان دۆزرانەوە |ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/211508 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٦|وێبگە=[[کەناڵ ٨]]}}</ref> و [[قەسری شەمامک]]، کە شوێنەوارە دیارەکانی دیکەی دەشتی هەولێرن.<ref>Rouault, Olivier and Masetti-Rouault, Maria Grazia, "French Excavations in Qasr Shemamok-Kilizu (Iraqi Kurdistan): The First Mission (2011)", in Tradition and Innovation in the Ancient Near East: Proceedings of the 57th Rencontre Assyriologique International at Rome, 4–8 July 2011, edited by Alfonso Archi, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 481-490, 2015</ref><ref>Masetti-Rouault, Maria Grazia, "Late Bronze and Iron Age Levels from Qasr Shemamok.: A First Evaluation of the Impact of the Assyrian Presence in the Region East of Calah", Proceedings of the 11th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East: Vol. 2: Field Reports. Islamic Archaeology, edited by Adelheid Otto et al., 1st ed., Harrassowitz Verlag, pp. 253–64, 2020</ref><ref>Rova, Elena, "Fragments of a Hidden History: The Third Millenium BC at Qasr Shemamok", P. Abrahami et L. Battini (eds), Ina dmarri u qan tuppi. Par la bêche et le stylet, pp. 245-255, 2019</ref><ref>Rouault, Olivier, Maria Grazia Masetti-Rouault, and John MacGinnis, "Les inscriptions royales d’Irišti-enni à Qasr Shemamok", Études Mésopotamiennes–Mesopotamian Studies: N° 2–2022, pp. 448-467, 2023</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دەروازە|کوردستان|شوێنەوارناسی|مێژوو}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسی]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] bgy8folccap8zt9w0j0w03nnrcskblu 0 303323 1696915 1655903 2026-10-29T13:36:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1696915 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کرکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کرکة}}<br>{{lang-en| Krka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64076| 42.987}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کرکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64076| 42.987|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەلقۆش|ئەلقۆش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کرکە''' یان '''مجمع نصر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەلقۆش]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٨٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١) [[خێزان]] و (٦٩) کەس، کە (٣٧) [[نێر]] و (٣٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4ggnu1dftesibc33fdp239x7wzatv3t 0 303762 1697048 1663775 2026-10-29T19:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697048 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کفرێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كفري}}<br>{{lang-en| Kfre}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7688490| 43.6274727}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کفرێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7688490| 43.6274727 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٧٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کفرێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٥) [[خێزان]] و (٣٧٦) کەس، کە (٢٠٨) [[نێر]] و (١٦٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 8j6c8s6k90dabtws71gdidvc1sd868t 0 303764 1697181 1663817 2026-10-29T22:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697181 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کندێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|كندي}}<br>{{lang-en| Kande}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.7840177| 43.6338202}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کندێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.7840177| 43.6338202 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٠١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کندێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧٨) [[خێزان]] و (٥٠١) کەس، کە (٢٦١) [[نێر]] و (٢٤٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] llt2btqa9i2511hlwwq5z5tjww1pgbp 0 303766 1697225 1663820 2026-10-30T01:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697225 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوخیێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کوخيي}}<br>{{lang-en| Kukhie}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.77956| 43.43648}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوخیێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.77956| 43.43648 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوخیێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٢١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١١٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠) [[خێزان]] و (٨٨) کەس، کە (٤٧) [[نێر]] و (٤١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0m9ubboi2by0op5mu2p03v2o23n6i11 0 304460 1697383 1696412 2026-10-30T10:06:54Z Bilalinfo 57400 1697383 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|genre={{Unbulleted list| * کۆمەڵایەتی * [[فیلمی تاوانباری|تاوانکاری]] * [[فیلمی ڕازئامێز|مەتەڵ]] }}|writer={{Unbulleted list| * [[جەمشید مەحموودی]] }}|director=[[جەمشید مەحموودی]]|starring={{Unbulleted list| * [[نەوید محەممەدزادە]] * [[میلاد کی مەرام]] * [[حوسێن یاری]] * [[جەواد ڕەزەویان]] * [[پەردیس ئەحمەدیە]] * [[نەدا جەبرائیلی]] * [[موحسین قەسابیان]] * [[بابەک حەمیدیان]] * [[موجتەبا پیرزادە]] }}|composer=[[بامداد ئەفشار]]|country={{IRN}}|language=فارسی|num_seasons=۳|num_episodes=۲٤|producer=[[نەوید مەحموودی]]|cinematography=مورتەزا غەفووری|editor=سارا ئاهەنی|runtime=٤۵–۷۷ خولەک<!-- Reliable source required -->|company=<!-- Production companies only -->|network=[[فیلمنێت]]|first_aired=۱۰ی تشرینی دووەمی ۲۰۲٦|last_aired=ئێستا|website=https://filmnet.ir/contents/sc9nEOr/Yal-1404}} '''یەل''' یان '''پاڵەوان'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Yal (یل) {{!}} Kurdsubtitle |ناونیشان=https://kurdsubtitle.net/tvshows/563017-Drunkard-Morning |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=kurdsubtitle.net |زمان=en}}</ref> (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: یل) زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە چەشنی [[فیلمی تاوانباری|درامای تاوانکاری]] لە دەرهێنانی [[جەمشید مەحموودی]] و بەررهەمهێنانی [[نەوید مەحموودی]] کە لە تۆڕی ئینتەرنێتیی [[فیلمنێت]] پەخشکرا. [[نەوید محەممەدزادە]]، [[میلاد کی مەرام]]، [[حوسێن یاری]]، [[جەواد ڕەزەویان|سەید جەواد ڕەزەویان]]، [[پەردیس ئەحمەدیە]]، [[نەدا جەبرائیلی]]، [[موحسین قەسابیان]] و [[بابەک حەمیدیان]] لە ئەکتەرەکانی ئەم زنجیرەیەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=زنجیرەی «یەل» چی پەیوەندییەکی بە «پێستی شێر»ەوە هەیە؟ - هەمشەهری ئۆنلاین |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/1069109/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%DA%86%D9%87-%D8%B1%D8%A8%D8%B7%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hamshahrionline.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ئایا «پێستی شێر» دەگەڕێتەوە؟ / بەسەرهاتە سەیرەکەی زنجیرەی «یەل» کە بووە هۆی دەنگدانەوە – بازتاب |ناونیشان=https://baztab.ir/%d9%be%d9%88%d8%b3%d8%aa-%d8%b4%db%8c%d8%b1-%d8%a8%d8%b1%d9%85%db%8c%da%af%d8%b1%d8%af%d8%af%d8%9f-%d9%85%d8%a7%d8%ac%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b9%d8%ac%db%8c%d8%a8-%d8%b3%d8%b1/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=دروستکەرانی «پێستی شێر» بە «یەل»ەوە دێن / زنجیرەیەکی نوێ بۆ تۆڕی [[فیلمنێت]] |ناونیشان=https://qudsonline.ir/news/1164753/%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%DB%8C%D9%84-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=قدس آنلاین |بڵاوکەرەوە=قدس آنلاین {{!}} Qudsonline |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=زنجیرەی «یەل»؛ وەرزی نوێی «پێستی شێر» بە تەوەرەی کەسایەتی ڕەزا پەروانە |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/905151/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%D9%81%D8%B5%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=ایران |یەکەم=عصر |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=زنجیرەی نوێ لە دروستکەرانی پێستی شێرەوە |ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/1050868/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%B4%DB%8C%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|وێبگە=عصر ایران |بڵاوکەرەوە=عصر ایران |زمان=fa}}</ref> کاری میوزیکی لەلایەن [[بامداد ئەفشار]] بۆ کراوە. == پوختەی چیرۆک == چیرۆکەکە لە گوندێک لە دەیەی ۱۹۷۰دا ڕوو دەدات؛ شوێنێک کە کوشتنی زنجیرەییی کچانی گەنج، دانیشتووانی گوندەکە ڕووبەڕووی مەتەڵێکی ئاڵۆز دەکاتەوە. == پەخش == پەخشی ''یەل'' لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە [[فیلمنێت]] دەست پێ دەکات بۆ ئەوەی ببێتە جێگرەوەی ''[[کوێری ( زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)|کوێری]]''. ئەم زنجیرەیە لە سێ وەرز و ۲٤ ئەڵقەدا پێک دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=وردەکارییەکانی زنجیرەی «یەل» بە بەشداریی نەوید محەمەدزادە؛ چیرۆک، ئەکتەرەکان و کاتی پەخشکردن |ناونیشان=https://fararu.com/fa/news/1005120/%D8%AC%D8%B2%D8%A6%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%AE%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Fararu {{!}} فرارو |زمان=fa}}</ref> == بەرهەمهێنان == لەتەواوی دەستپێکدا ئەم زنجیرەیە وەک چیرۆکێکی وەرگیراو لە ''[[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]]'' دادەنرا، بەڵام [[جەمشید مەحموودی]] لە چاوپێکەوتنێکدا لە گوڵانی ۲۰۲٦ ڕەتیکردەوە. پێش‌بەرهەمهێنانی ئەم زنجیرەیە لە ۲۷ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد، سەرەتا [[ئەمیر جەدیدی|ئەمیر جەدید]]، [[عەلیڕەزا کەمالی|عەلیرەزا کەمالی]] و تەناز تەباتەبایی وەک ئەکتەرانی ئەم زنجیرەیە ناسێنران بەڵام بەهۆی ئامادەبوونیان لە پڕۆژەی تردا، ئەکتەرانی ئێستا جێگەیان گرتنەوە، وێنەگرتن لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥دەستی پێکرد و تا تەممووزی ۲۰۲٦ بەردەوام بوو. == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable" !ناو !ڕۆڵ !ڕوونکردنەوە |- |[[نەوید محەممەدزادە]] |مەلیک |لێکۆڵەر |- |[[میلاد کی مەرام]] |سوهراب |یەل برای پەری و مورتەزا، خاڵی لەیلا |- |[[حوسێن یاری]] |موحسن |باوکی غەزەل، هاوڕێی سۆهراب |- |[[جەواد ڕەزەویان|سەید جەواد ڕەزەویان]] | | |- |[[پەردیس ئەحمەدیە]] |پەری |خوشکی سۆهراب، دایکی لەیلا |- |[[نەدا جەبرائیلی]] |شەهلا |هاوڕێی پەری |- |[[موجتەبا پیرزادە]] |جەمشید زومردی |هاوڕێی سوهراب و سەعید |- |[[بابەک حەمیدیان]] |سەعید |هاوڕێی سوهراب و جەمشید |- |[[موحسین قەسابیان]] | | |- |[[ڕۆیا جاویدنیا]] | |دایکی کامیل، میوەفرۆشی گوندەکە |- |[[عەلی ئۆسیوەند]] |حەبیب سەماوات |پۆلیسی گووندەکە |- |مەهبود جەهان نووش |مورتەزا |برای سوهراب و پەری خاڵی لەیلا |- |[[سوھەیلا ڕەزەوی]] | | |- |محمد عاقبتی | | |- |مەنوچەهر عەلیپوور |کەرامەت | |- |ڕامین عەلیزادە |غولام | |- |مەهدی نوسرەتی |بەهرۆز | |- |پەیمان موقدامی |توراب | |- |پولاد موختاری |ستار | |- |مەیسەم موجاوری |فەروزان | |- |محەممەد ئەشکانفەر | | |- |سینا قاسمی |تەهام | |- |محمد اشکان‌فر | | |- |مرتضی خانجانی |فەرامەرز | |- |فائیزه یوسفی |شەفیقە | |- |حسێن سەمەری |فەرهاد | |- |هادی الیاسی | | |- |مرجان قمری | | |- |ئەرشیدا دروستکار |غەزەل |قوربانییەکە، کچەکەی موحسین |- |تەسنیف حسێنی |لەیلا |قوربانییەکە کچی لەیلا خوشکەزای سوهراب و مورتەزا |- |مێهران میری |کامیل |میوه‌فرۆش |} == پەیوەندیدار == * [[پێستی شێر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|پێستی شێر]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * [https://www.imdb.com/title/tt47616772 یەل] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] * [https://filmnet.ir/contents/sc9nEOr/Yal-1404 یەل] لە [[فیلمنێت]]{{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:بەرهەمەکانی فیلمنێت]] t542zbb01mw0pafhpv4gfviawqna7ch 0 304545 1697358 1692536 2026-10-30T07:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697358 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوزادارێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کوزاداري}}<br>{{lang-en| Kuzadare}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.76367| 43.75351}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوزادارێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.76367| 43.75351 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٦٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوزادارێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ئاکرێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کوزادارێ (یان گوڕینەکەی: کۆزادارێ)، لە ڕووی زمانەوانی و بەپێی بەکارھێنانی وشە لە شێوەزارەکانی بادینی و سۆرانیدا بۆ چەند شیکردنەوەیەکی زاراوەیی دەگەڕێتەوە: * کوز / گوێز + دار: وشەی «کوز» لە زاراوەی بادینیدا (لە ھەندێک دۆخ و ناوچەدا) بەرامبەر بە [[گوێز]] یان توێکڵی ڕەقی ھەندێک میوە و بەرھەمی دارستانەکان بەکاردێت. بەم پێیە کوزادارێ واتە «شوێنی دارە گوێزەکان» یان دارێک کە بەرھەمی بە بەرگ و توێکڵدار دەگرێت. * کووز (کۆز) + دار: وشەی «کۆز» یان «کووز» لە کوردیدا ئاماژەیە بۆ: ** کۆز / کەپڕ / پەناگە: ئەو شوێن و پەناگەیەی شوان و ئاژەڵداران بۆ حەوانەوە یان پاراستنی مەڕوماڵ لە کوێستانەکان دروستی دەکەن، یان شوێنێک کە درەختی چڕی ھەیە. ** کوزە / گۆزە: لە ھەندێک ناوچە ئاماژەیە بۆ ئامراز، بەڵام بۆ ناوی شوێن زیاتر پەیوەندیدارە بە سروشتی ڕووەکی و جوغرافیای ناوچەکەوە. == مێژوو == * دروستبوون و ئاوەدانکردنەوە: گوندەکە ناوچەیەکی شاخاوی و کوێستانییە لە نێوان سنووری [[قەزای ئاکرێ|ناوچەی ئاکرێ]] و [[دھۆک]]، مێژووی ئاوەدانکردنەوەی بۆ چەندین سەدە پێش ئێستا دەگەڕێتەوە و وەک زۆربەی گوندەکانی تری ناوچەی ئاکرێ، بەھۆی سەرچاوەی ئاو و زەوی گونجاو بۆ ئاژەڵداری و باخداری بووەتە شوێنی نیشتەجێبوونی بنەماڵەکانی عەشیرەتی [[دۆسکی]]. * مێژووی ھاوچەرخ: لە سەدەی ڕابردوودا و لە ڕووداوەکانی شۆڕشەکانی [[کوردستان]] و پرۆسەی ڕاگواستنی گوندەکان لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە (بەتایبەت لە کوتایی حەفتاکان و [[شاڵاوی ئەنفال]] لە ساڵی ١٩٨٨)، وەک بزوێنەری گوندەکانی تری دەڤەرەکە، خەڵکەکەی ئاوارەبوون و گوندەکە وێران کراوە، بەڵام دوای ڕاپەڕینی ساڵی ١٩٩١ خەڵکەکەی گەڕاونەتەوە و سەرلەنوێ ئاوەدانیان کردووەتەوە. لە ئێستادا دانیشتووانی گوندەکە زیاتر بە کاری کشتوکاڵ (پێگەیشتنی میوە و باخداری) و ئاژەڵدارییەوە خەریکن. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧٥) [[خێزان]] و (٥٤١) کەس، کە (٢٦٧) [[نێر]] و (٢٧٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 4sml5ocl12j4jjx0n7nvtk28srdlf99 0 304689 1697241 1692399 2026-10-30T01:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697241 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورتکا نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورتکا جدیدة}}<br>{{lang-en| New Kurtka }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.829407| 43.837376}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورتکا نوێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.829407| 43.837376 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورتکا نوێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کورتکا نوێ لە ڕووی زمانەوانی و تۆپۆگرافییەوە دەگەڕێتەوە سەر تایبەتمەندییە جۆگرافییەکانی ئەو ناوچەیەی گوندەکەی لێ ھەڵکەوتووە: * کورتکا (یان کورتک): لە [[زمانی کوردی]] (بە تایبەت لە زاراوەی بەھدینی و ناوچەی زێباری) وەک بەرزاییی کەمی سەر چیا یان شکێن و شوێنی نزم و کوێرەڕێی نێوان گرد و چیاکان (کوڕتک/کورتک/شوێنی قووڵ و نزم) بەکاردێت. ھەروەھا ئاماژەیە بۆ ناوچەیەکی شاخاویی کورت یان ئەشکەوت و شوێنی داپۆشراو لە نێوان چیاکاندا. * پاشگری "نوێ" (لە بەرامبەر کورتکا کەڤن) تەنیا بۆ جیاکردنەوەی ئاوەدانییە تازەکەیە کە دانیشتووانەکەی لە شوێنی کۆنی گوندەکەوە گوازراونەتەوە یان گەڕەک/بەشێکی تازەیان لە نزیک گوندە ڕەسەنەکە دروست کردووە. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦) [[خێزان]] و (٣٩) کەس، کە (٢٣) [[نێر]] و (١٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kxowub8j7fd0jukj7616e050c6z2mjr 0 304834 1697242 1692400 2026-10-30T01:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697242 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورتکا کەڤن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورتکا القدیمة}}<br>{{lang-en| Old Kurtka }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.832586| 43.827975}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورتکا کەڤن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.832586| 43.827975 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دینارتێ|دینارتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورتکا کەڤن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی دینارتێ]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == ناوی گوندی کورتکا کەڤن لە ڕووی زمانەوانی و تۆپۆگرافییەوە دەگەڕێتەوە سەر تایبەتمەندییە جۆگرافییەکانی ئەو ناوچەیەی گوندەکەی لێ ھەڵکەوتووە: * کورتکا (یان کورتک): لە [[زمانی کوردی]] (بە تایبەت لە زاراوەی بەھدینی و ناوچەی زێباری) وەک بەرزاییی کەمی سەر چیا یان شکێن و شوێنی نزم و کوێرەڕێی نێوان گرد و چیاکان (کوڕتک/کورتک/شوێنی قووڵ و نزم) بەکاردێت. ھەروەھا ئاماژەیە بۆ ناوچەیەکی شاخاویی کورت یان ئەشکەوت و شوێنی داپۆشراو لە نێوان چیاکاندا. * کەڤن: لە زاراوەی کرمانجی/بەھدینیدا بە واتای کۆن یان دێرین دێت. پاشگری "کەڤن" بۆ جیاکردنەوەی شوێنەوار و ئاوەدانیا کۆنەکەی گوندەکەیە لەگەڵ ئاوەدانی یان دانیشتووانە نوێیەکەی (کە ھەندێک جار بە کورتکا نۆی یان ئاوەدانی نوێ دەناسرێت). بەم شێوەیە، == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٧٢) [[خێزان]] و (٥٨٧) کەس، کە (٢٩٤) [[نێر]] و (٢٩٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 51o83lpa11a4p8q50cxv6pplhdh74m1 0 304984 1697039 1692707 2026-10-29T19:34:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697039 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کشانە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کشانة}}<br>{{lang-en| Kshana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.669085| 43.996634}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کشانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.669085| 43.996634 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بجیل|بجیل]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کشانە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بجیل]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (–)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (–)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، چۆڵە و ئاوەدان نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] jzvk5m6d5wp48pno73uowgipigho0m6 0 305028 1697349 1692665 2026-10-30T07:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697349 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورکا بەست | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورکا بست}}<br>{{lang-en| Kurka Bast }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64209| 43.90631}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورکا بەست''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64209| 43.90631 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٩١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٢١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورکا بەست''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٠) [[خێزان]] و (٤٢١) کەس، کە (١٩٨) [[نێر]] و (٢٢٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] iovvce9ea8yj4pw4s4h6zvqgfd82zau 0 305029 1697350 1692664 2026-10-30T07:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697350 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورکا شێخ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورکا شیخ}}<br>{{lang-en| Kurka Shaykh }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62926| 43.92544}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورکا شێخ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62926| 43.92544 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٣٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورکا شێخ''' یان '''کورکا کێری''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٩٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٥) [[خێزان]] و (٨٣١) کەس، کە (٤١٨) [[نێر]] و (٤٢٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] s8al48e29ieyz40q6873jy8mlinygav 0 305030 1697351 1692663 2026-10-30T07:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697351 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کورکا مزگەفت | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کورکا مزکفت}}<br>{{lang-en| Kurka Mzgaft }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62231| 43.89737}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کورکا مزگەفت''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62231| 43.89737 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کورکا مزگەفت''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣) [[خێزان]] و (٢٢٠) کەس، کە (١٠٣) [[نێر]] و (١١٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] h6ef40j77343ip0i36wr0m6dxx32n7k 0 305031 1697392 1692662 2026-10-30T10:34:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697392 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کوشکێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|کوشکي}}<br>{{lang-en| Kushke }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.719752| 43.672178}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کوشکێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.719752| 43.672178 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٥١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کوشکێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨٥) [[خێزان]] و (١٣٥١) کەس، کە (٦٩٩) [[نێر]] و (٦٨٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7shblip82v07tcntqinqydoye9p50f6 0 305072 1697416 1692635 2026-10-30T10:37:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697416 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کونسیخور | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کونسیخور }}<br>{{lang-en| Kunsikhur}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.77083| 43.68262}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کونسیخور''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.77083| 43.68262 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کونسیخور''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣١) [[خێزان]] و (٢٢٩) کەس، کە (١١٢) [[نێر]] و (١١٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1yuz5mq2y43ltk661lh3vzgh8mpf5ph 0 305074 1697403 1692632 2026-10-30T10:35:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697403 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولەکا مەزن | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کولکا الکبیر }}<br>{{lang-en| Great Kulaka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59194| 43.79978}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کولەکا مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59194| 43.79978 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولەکا مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (–)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤٢) [[خێزان]] و (٣٤١) کەس، کە (١٧٢) [[نێر]] و (١٦٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] s64a3jk2kuz6eci83etybtk8q5wu1oa 0 305075 1697404 1692631 2026-10-30T10:35:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1697404 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کولەکا گچکە | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar|کولکا الصغیر }}<br>{{lang-en| Little Kulaka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59747| 43.80394}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی کولەکا گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59747| 43.80394 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.hewalname.com/ku/?p=2866 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ئاکرێ|ئاکرێ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی گردەسێن|گردەسێن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣١١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|بادینانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کولەکا گچکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی گردەسێن]] لە [[قەزای ئاکرێ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان= bot: unknown}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (–)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٦) [[خێزان]] و (٣١١) کەس، کە (١٣٦) [[نێر]] و (١٧٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ئاکرێ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 92vglya43dkry7ufpew1gwt0vlyn5ak 1 305333 1697138 1686178 2026-10-29T21:09:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697138 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1686177 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250326210707/http://www.ur-online.org/ بۆ http://www.ur-online.org/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697137 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20251208190722/https://www.agbi.com/tourism/2025/09/iraq-revives-old-sumerian-town-for-tourism/ بۆ https://www.agbi.com/tourism/2025/09/iraq-revives-old-sumerian-town-for-tourism/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٠٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 1lsx22qusm3tbzy2x7outmho5uws9ae 0 305364 1697397 1690640 2026-10-30T10:34:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1697397 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} }} {{زانیاریدانی سەردەمی مێژوویی | ناو = کولتوری زارزی | دەستپێک = ١٨ هەزارەی پێش زایین | کۆتایی = ٨ هەزارەی پێش زایین | وێنە = File:Erbil governorate shanidar cave.jpg | جێگری وێنە = | دەقی وێنە = | لەپێش = | لەگەڵ = | لەپاش = | شا = | سەرکردەکان = }} '''کولتوری زارزی''' کولتوورێکی شوێنەوارییە کە لە کۆتاییەکانی سەردەمی بەردی کۆن و مێزۆلیتیک لە [[ڕۆژاوای ئاسیا|باشووری ڕۆژئاوای ئاسیا]] بوونی هەبووە. سەردەمی کولتوورەکە لە نێوان ١٨ هەزار بۆ ٨ هەزار ساڵ پێش زایین مەزەندە دەکرێت. ئەو کولتوورە دەگەڕێتەوە بۆ ئەشکەوتی زارزی لە [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]]، کە چەندین ئامێری بچووکی بەردی لێ دۆزراونەتەوە (تا 20%ی دۆزراوەکان).<ref>Mellaart, James (1976) "The Neolithic of the Near East" (MacMillan)</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Zarzian}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسیی عێراق]] [[پۆل:کوردستان]] pkpjickul3aa5sjrbbtk1jqbwe9u7cn 0 305392 1697448 1692226 2026-10-30T11:41:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697448 wikitext text/x-wiki {{Short description|خانمەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨6)}} {{Infobox person | name = سەحەر گوڵدۆست | birth_date = {{birth date and age|1986|10|09}} | birth_place = [[شیراز]]، [[پارێزگای فارس|فارس]]، ئێران | occupation = خانمەکتەر | years_active = ٢٠١٦–تا ئێستا }} '''سەحەر گوڵدۆست''' ([[زمانی فارسی|فارسی]]: سحر گلدوست؛ لەدایکبووی ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨6) خانمەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. یەکەم ڕۆڵی لە فیلمی پاڵەوان (٢٠٢١) بوو لە دەرهێنانی دەرهێنەری [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|براوەی خەڵاتی ئۆسکار]] [[ئەسغەر فەرهادی]]. دوو جار پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی حافز]] بۆ ڕۆڵگێڕانەکانی لە فیلمی پاڵەوان و کورتەزنجیرەی درامی [[لە کۆتایی شەودا (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|لە کۆتایی شه‌ودا]] (٢٠٢٤).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سحر گلدوست چۆن بوو بە ثریا لە لە کۆتایی شەودا؟ |ناونیشان=https://namnak.com/sahar-goldost-movie.p94191 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی سحر گلدوست ئەکتەر و هاوسەرەکەی + منداڵەکان |ناونیشان=https://namnamak.com/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=نم نمک |زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ="سحر گلدوست" چۆن لە "پاڵەوان"دا درەوشایەوە؟ |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1400080805231/%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%AE%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=ایسنا |زمان=fa}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٨6 لە [[شیراز]]، [[پارێزگای فارس|فارس]]، ئێران لەدایکبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=نیوز |یەکەم=فیلم |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=رونمایی از بازی سحر گلدوست در سریال آیدا پناهنده {{!}} بازیگر «قهرمان» به « |ناونیشان=https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%_B5%D8%AD%D8%AD-%D8%AF%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%8_B-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=فیلم‌نیوز |زمان=fa-IR}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.filmnews.ir/%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%87%D9%_B5%D8%AD%D8%AD-%D8%AF%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%8_B-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=جلوبەرگی سحر گلدوست لە دەرەوەی زنجیرەی لە کۆتایی شەودا |ناونیشان=https://namnak.com/sahar-goldost.p90602 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|زمان=fa-IR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=ئاشنابوون بە سحر گلدوست ئەکتەری ڕۆڵی ثریا لە لە کۆتایی شەودا/ وێنەکان |ناونیشان=https://www.moniban.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B6%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%مجازی-14/220856-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%AD%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AB%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%_Bنت%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A8-%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7-%D8%B4%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B4 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=منیبان |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠٢١ |[[پاڵەوان (فیلم)|پاڵەوان]] |فەرحۆندە |[[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرهادی]] | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=پاڵەوان لە فێستیڤاڵی کان |ناونیشان=https://www.festival-cannes.com/en/f/ghahreman/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Festival de Cannes |زمان=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |٢٠٢٥ |[[ژن و منداڵ (فیلم)|ژن و منداڵ]] |خوشکی عەلیار |[[سەعید ڕووستایی|سەعید ڕۆستایی]] | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodfellow |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=کیدزی کان ١٦ ناونیشانی نوێ بۆ هەڵبژاردەی ٢٠٢٥ دەخاتە ڕوو |ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/cannes-adds-films-2025-line-up-1236371726/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> |} === وێب === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" |پلاتفۆرم !تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠٢٤ |[[لە کۆتایی شەودا (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|لە کۆتایی شەودا]] |ثورەیا |[[ئایدا پەناھەندە|ئایدا پەنەهەندە]] |[[فیلمنێت]] |ڕۆڵی سەرەکی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیاننامەی ئەکتەرانی زنجیرەی لە کۆتایی شەودا [چیرۆک و ڕۆڵ] |ناونیشان=https://namnamak.com/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C%D8%تئاتر،تەلەڤزیۆن/%D8%سریال-در-انتهای-شب |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=نم نمک |زمان=fa-IR}} {{بەستەری مردوو|url=https://namnamak.com/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%D9%87%D9%86%D8%B1/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%8C%D8%25%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1%D8%8C%D8%AA%DB%95%D9%84%DB%95%DA%A4%D8%B2%DB%8C%DB%86%D9%86/%D8%25%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%A8 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> |- ! scope=row|٢٠٢٦ |[[سوور و ڕەش (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|سوور و ڕەش]] | |[[ئایدا پەناھەندە|ئایدا پەنەهەندە]] |[[فیلیمۆ]] |ڕۆڵی سەرەکی |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=پارسا پیروزفەر بە "سۆر و ڕەش" دێتە ناو تۆڕی ماڵەوە؛ ئامادەکردنی وەشانی سینەمایی |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6821952/%D9%BE%D8%A7%D8%B7-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B8%D8%B_B-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%D8%AE-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%_B-%D8%A8%D8%_B-%D8%B4%D8%B8%DA%A9%D9%8_B-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8_B-%D8%A2%DB%8_D-%D8%AA%D8%AF%D8%B8%DA%B-%D9%86%D8%B8%D9%8_B |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |} == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ناوی ڕێوڕەسمی خەڵات، ساڵی پێشکەشکردن، پۆل، پاڵێورا و خەڵات و ئەنجام |- ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |بەرگی نامزدکراو !ئەنجام ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! rowspan="2" scope="row" |[[خەڵاتەکانی حافز]] |٢٠٢١ |باشترین خانمەکتەر - فیلمی سینەمایی |پاڵەوان |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نامزدە سینەماییەکانی "جشن حافظ" ڕاگەیەندران لە "خورشید"ی مەجیدی تا "پاڵەوان"ی فەرهادی نامزدی باشترین فیلم بوون - تسنیم |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1400/08/25/2608750/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D9%87%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%8_B-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠٢٤ |باشترین خانمەکتەر - زنجیرەی درامی تەلەڤزیۆنی |[[لە کۆتایی شەودا (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|لە کۆتایی شەودا]] |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەکتەر و زنجیرە نامزدکراوەکانی وەرگرتنی پەیکەری حافز بناسە - خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6291653/%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%8_B-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8_B%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%8_B-%D9%8_B%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D8%AF%D8%B_B%DB%8C%D8%A7%D9%8_B%D8%AA-%D8%AA%D9%86%D8%_BDB%8C%D8%B_B-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D9%85%D8%B4%D8%AE%D8%B_B-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.mehrnews.com}}</ref> |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|12714737}} * {{Instagram|sahargoldostofficial}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] e1fgm8p986v51it9extqmll3ook274h 0 305477 1697259 1694458 2026-10-30T02:51:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697259 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|19|25|34|N|99|11|15|W|type:landmark_source:kolossus-euwiki}} {{Infobox artwork | title = بەردی ڕۆژژمێری ئەزتێک | other_language_1 = | other_title_1 = | other_language_2 = | other_title_2 = | image = Monolito_de_la_Piedra_del_Sol.jpg | image_upright = | alt = | caption = بەردی خۆر کە لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە [[مەکسیکۆ سیتی]] نمایشکراوە. | artist = | designer = | year کاتێک لە نێوان ساڵانی ١٥٠٢ بۆ ١٥٢٠= <!-- If after 1583 CE, use {{start date|YYYY}} --> | completion_date = <!-- For a more specific date (post-1583): {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | catalogue = | medium = | movement = | subject = | height_metric = <!-- (i.e. in metric units) --> | width_metric = | length_metric = | diameter_metric = | height_imperial = <!-- (i.e. in imperial units) --> | width_imperial = | length_imperial = | diameter_imperial = | dimensions = | dimensions_ref = | metric_unit = cm <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | imperial_unit = in <!-- Note: this parameter must either use the value given or not be included --> | weight = | designation = | condition = | museum = | city = [[مەکسیکۆ سیتی]] | coordinates = <!-- Only use for the coordinates (when known) of the artwork itself, i.e. not for the site, building, structure, etc. where it is kept, otherwise leave blank (or omit): {{coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | owner = | commissioner = | accession = | preceded_by = <!-- preceding work by the same artist --> | followed_by = <!-- next work by the same artist --> | module = | website = <!-- Official webpage/site only: {{URL|example.com}} --> }} '''بەردی ڕۆژژمێری ئازتێک''' ({{Langx|es|Piedra del Sol}}) پەیکەرێکی درەنگانی دوای کلاسیکی مەکسیکییە و لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە [[مەکسیکۆ سیتی|شاری مەکسیکۆ]] هەڵگیراوە، و ڕەنگە بەناوبانگترین کارەکانی [[ئەزتێک|پەیکەری مەکسیک]] بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mna.inah.gob.mx/coleccion/pieza-243/ficha-basica.html|سەردێڕ=Inicio |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407104143/http://www.mna.inah.gob.mx/coleccion/pieza-243/ficha-basica.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stuart|یەکەم=David|سەردێڕ=King and Cosmos: An Interpretation of the Aztec Calendar Stone|بڵاوکەرەوە=Precolumbia Mesoweb Press|ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨-١-٧٣٥٠٦٠٦-٣-٧|پەڕەکان=١١|زمان=en}}</ref> قەبارەکەی {{Convert|3.6|m|ft}} لە تیرە و {{Convert|98|cm|in}} ئەستووری، و کێشی {{Cvt|24590|kg}} . دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی ئیسپانیا ، پەیکەرە تاکەکەسییەکە لە زۆکالۆ نێژرا، کە گۆڕەپانی سەرەکی شاری مەکسیکۆیە. لە 17ی کانوونی دووەمی 1790 لە کاتی چاککردنەوەی کاتدراڵی مەکسیکۆ سیتیدا دۆزرایەوە.<ref name=":4" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Florescano, Enrique|سەردێڕ=National Narratives in Mexico|بڵاوکەرەوە=[[University of Oklahoma Press]]|ئەوانی تر=Nancy T. Hancock (trans.), Raul Velasquez (illus.)|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٠-٨٠٦١-٣٧٠١-٠|edition=English-language edition of ''Historia de las historias de la nación mexicana'', 2002 [Mexico City:Taurus]|شوێن=Norman|oclc=٦٢٨٥٧٨٤١}}</ref> دوای دووبارە دۆزینەوەی، بەردی خۆر لەسەر دیوارێکی دەرەوەی کاتدراییلەکە دانرا، تا ساڵی ١٨٨٥ لەوێ مایەوە. زانایانی سەرەتایی سەرەتا پێیانوابوو کە بەردەکە لە ساڵانی ١٤٧٠دا نەخشێنراوە، هەرچەندە لێکۆڵینەوە مۆدێرنەکان باس لەوە دەکەن کە ماوەیەک لە نێوان ساڵانی ١٥٠٢ و ١٥٢١دا == مێژوو == مۆنۆلیتەکە لەلایەن مەکسیکییەکانەوە لە کۆتایی سەردەمی پۆستکلاسیکی مێزۆئەمریکیدا هەڵکەندراوە . هەرچەندە مێژووی دروستبوونی نادیارە، بەڵام ناوی گلیفی فەرمانڕەوای ئازتێک مۆکتێزومای دووەم (Moctezuma Xocyotzin) لە دیسکی ناوەڕاستدا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئەو شوێنەوارە لە نێوان ساڵانی ١٥٠٢ بۆ<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hassig|یەکەم=Ross|ناونیشان=https://archive.org/details/timehistorybelie00hass_707|سەردێڕ=Time, History, and Belief in Aztec and Colonial Mexico|بڵاوکەرەوە=University of Texas Press|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠٢٩٢٧٣١٤٠٠|شوێن=Austin|پەڕەکان=[https://archive.org/details/timehistorybelie٠٠hass_٧٠٧/page/n٦٦ ٤٨]–٦٩|chapter=Reinterpreting Aztec Perspectives|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> هیچ ئاماژەیەکی ڕوون سەبارەت بە نووسەری یان ئامانجی مۆنۆلیتەکە نییە، هەرچەندە هەندێک ئاماژە هەیە بۆ دروستکردنی بلۆکێکی بەردی زەبەلاح لەلایەن مەکسیکییەکانەوە لە دوا قۆناغی شکۆمەندیدا. بەپێی دیێگۆ دوران ، ئیمپراتۆر ئاکسایاکاتل "هەروەها سەرقاڵی نەخشاندنی ئەو بەردە بەناوبانگ و گەورەیە بووە، زۆر نەخشێنراوە کە فیگەرەکانی مانگ و ساڵ و ڕۆژ و هەفتەکانی تێدا پەیکەرسازی کراوە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Moreno de los Arcos |یەکەم=Roberto |ڕێکەوت=١٩٦٧|ناونیشان=http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/revistas/nahuatl/pdf/ecn07/ecn07.html|سەردێڕ=UNAM IIH - Estudios de Cultura Náhuatl |وتەگێڕانەوە=También estaba ocupado en labrar la piedra famosa y grande, muy labrada donde estaban esculpidas las figuras de los meses y años, días y semanas}}</ref> خوان دی تۆرکێمادا لە کتێبی ''Monarquía indiana'' باسی لەوە کردووە کە چۆن مۆکتێزوما فەرمانی دا بەردێکی گەورە لە تێنانیتلا، ئەمڕۆ سان ئەنجێل ، بهێنرێتە تێنۆچتیتلان ، بەڵام لە ڕێگادا کەوتە سەر پردی گەڕەکی Xoloco.<ref name="LopezLujan">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=López Luján |یەکەم=Leonardo |ڕێکەوت=٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.mesoweb.com/about/articles/AM091.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305033322/http://www.mesoweb.com/about/articles/AM091.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=Arqueología Mexicana 78}}</ref> بەردی سەرەکی کە ئەم بەردەی لێ دەرکراوە، لە چیا ئاگردەفشێنەکەی Xitle ـەوە هاتووە، و دەکرا لە سان ئەنجێل یان خۆچیمیلکۆ وەربگیرێت.<ref name="HistoryinStone">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.inah.gob.mx/images/stories/Multimedia/Interactivos/monolitos/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140722051124/http://www.inah.gob.mx/images/stories/Multimedia/Interactivos/monolitos/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> جیۆلۆجیست ئیزکیێل ئۆردۆنیز لە ساڵی ١٨٩٣ سەرچاوەیەکی لەو شێوەیەی دیاری کرد و بە بازاڵتی ئۆلیڤین حوکمی دا. ڕەنگە هەزاران کەس لە زۆرترین 22 کیلۆمەترەوە بۆ ناوەندی مەکسیک-تێنۆچتیتلان ڕاکێشرابێت.<ref name="HistoryinStone" /> دوای داگیرکردنەکە، گواسترایەوە بۆ دەرەوەی ''شارەوانی تەمپلۆ'', لە ڕۆژئاوای پاڵاسیۆ ڤیریناڵی ئەوکات و ئاسێکیا ڕیاڵ، لەوێ بە بێ داپۆشراو مایەوە، لەگەڵ ڕزگاربوونەکە بەرەو سەرەوە بۆ چەندین ساڵ.<ref name="LopezLujan" /> بەپێی وتەی دوران، ئەلۆنسۆ دی مۆنتوفار ، قەشە سەرەکییەکەی مەکسیک لە ساڵی ١٥٥١ تا ١٥٧٢، فەرمانی بە ناشتنی بەردی خۆر دەرکردووە بۆ ئەوەی "بیرەوەری ئەو قوربانییە کۆنەی کە لەوێ دراوە لەدەست بچێت".<ref name="LopezLujan" /> [[File:Aztec_calendar.svg|وێنۆک| دووبارە بەرهەمهێنانەوەی دوو ڕەهەندی بەردی خۆری ئازتێک]] لە کۆتایی سەدەی ١٨دا، جێگری پاشا خوان ڤیسێنتی دی گوێمێس دەستی بە زنجیرەیەک چاکسازی لە شارەکاندا کرد لە پایتەختی ئیسپانیای نوێ . یەکێک لەوانە دروستکردنی شەقامی نوێ و باشترکردنی بەشێکی شارەکە بوو، لەڕێگەی هێنانەکایەی ئاوەڕۆ و شۆستە. لە حاڵەتی ئەو کاتەدا کە پێی دەگوترا پلازا مایۆر، ئاوەڕۆ دروستکرا و زەوییەکە یەکسانکرایەوە و ناوچەکان نۆژەنکرانەوە. ئەوە خۆسێ دامیان ئۆرتیز دی کاسترۆ بوو، ئەو تەلارسازەی کە سەرپەرشتی کارە گشتیەکانی دەکرد، کە لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٧٩٠دا باسی دۆزینەوەی بەردی خۆری کرد. مۆنۆلیتەکە نیو مەتر (نزیکەی ٤٠ سانتیمەتر) لە ژێر ڕووی زەوی و ٦٠ مەتر لە ڕۆژئاوای دەرگای دووەمی کۆشکی جێگری دەسەڵات دۆزرایەوە،<ref name="LopezLujan" /> و بە "تەزویرێکی ڕاستەقینە بە دوو کۆڵی لە زەوی لابرا".<ref name="LopezLujan" /> ئەنتۆنیۆ دی لیۆن ی گاما هاتە شوێنی دۆزینەوەکە بۆ چاودێریکردن و دیاریکردنی سەرچاوە و مانای ئەو شوێنەوارەی کە دۆزرایەوە.<ref name="LopezLujan" /> بە گوێرەی ئەلفریدۆ چاڤێرۆ ،<ref name="Chavero">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Chavero |یەکەم=Alfredo |ڕێکەوت=١٨٧٦|ناونیشان=http://cdigital.dgb.uanl.mx/la/1080028399/1080028399.PDF}}</ref> ئەوە ئەنتۆنیۆ بوو کە ناوی ساڵنامەی ئازتکەکانی ناوە، پێی وایە شتێکی ڕاوێژکاری گشتییە. لیۆن ی گاما ئەمانەی خوارەوەی وت:  «لە بەهۆی نوێکردنەوەی ڕووپۆشی زەوییەکە، کە ئاستی زەویی مەیدانەکە نزم کرایەوە، لە ١٧ی کانوونی یەکەمی هەمان ساڵ، واتە ١٧٩٠، بەردەکە لە قووڵایی تەنها نیو یارددا دۆزرایەوە. شوێنی دۆزینەوەکەی ٨٠ یارد لە ڕۆژئاوای هەمان دەرگای دووەمی کۆشکی شاھانە، و ٣٧ یارد لە باکووری دەروازەی گوڵان دوور بوو. ئەوە دووەم بەرد بوو کە لە ڕووی پشتەوەیەوە دۆزرایەوە.» — لێۆن ئی گاما، وەک لەلایەن چاڤێرۆوە گێڕدراوەتەوە.<ref name="Chavero"/> لیۆن ی گاما خۆی لەبەردەم کانۆنی کاتدراییلەکەدا شەفاعەتی کرد بۆ ئەوەی ئەو مۆنۆلیتەی کە دۆزرایەوە جارێکی تر نەنێژرێتەوە بەهۆی ئەوەی کە سەرچاوەی بتپەرستی هەستپێکراوە (کە نزیکەی دوو سەدە پێشتر بۆی نێژرابوو).<ref name="SculptureMexica">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matos Moctezuma|یەکەم=Eduardo|سەردێڕ=Escultura Monumental Mexica|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Fondo de Cultura|chapter=La Piedra del Sol o Calendario Azteca}}</ref> لیۆن ی گاما ئاماژەی بەوەدا کە لە وڵاتانی وەک [[ئیتاڵیا|ئیتاڵیادا]] زۆر شت هەیە کە وەبەرهێنان کراوە لە ڕزگارکردن و نمایشکردنی بە ئاشکرا شوێنەوارەکانی ڕابردوو.<ref name="SculptureMexica" /> جێگای سەرنجە کە، بۆ ڕۆحی ئەو سەردەمە، هەوڵەکان درا بۆ نمایشکردنی مۆنۆلیتەکە لە شوێنێکی گشتی و هەروەها بۆ پێشخستنی لێکۆڵینەوەکانی.<ref name="SculptureMexica" /> لیۆن ی گاما لە نووسینەکانیدا بەرگری لە کارەکتەری هونەری بەردەکە کرد، لە کێبڕکێدا لەگەڵ ئارگومێنتەکانی نووسەرانی وەک [[ژۆخژ-لوی لوکلێخ دی بیوفۆ|جۆرج-لویس لێکلێرک، کۆمت دی بوفۆن]]، کە بەهایەکی کەمتریان بەو کەسانە داوە کە لە [[ئەمریکاکان|کیشوەری ئەمریکا]] لەدایکبوون، لەنێویاندا بەهرەی هونەری خۆیان.<ref name="SculptureMexica" /> مۆنۆلیتەکە لە لایەکی تاوەری ڕۆژئاوای کاتدراڵی میترۆپۆلیتان لە ٢ی تەمموزی ١٧٩١ دانرا. لەوێدا لەلایەن، لەنێو کەسانی دیکەدا، [[ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت|ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆڵت]] چاودێری کرا، کە چەندین لێکۆڵینەوەی لەسەر ئایکۆنۆگرافییەکەی کرد.<ref name="LopezLujan" /> سەرچاوە مەکسیکییەکان ئیدعایان کردووە کە لە کاتی [[شەڕی ئەمریکا و مەکسیک|جەنگی مەکسیک-ئەمریکیدا]]، سەربازانی [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ئەمریکا]] کە گۆڕەپانەکەیان داگیرکردووە بۆ تەقەکردن بە ئامانج بەکاریان هێناوە، هەرچەندە هیچ بەڵگەیەک نییە لەسەر زیانێکی لەو شێوەیە بە پەیکەرەکە.<ref name="LopezLujan" /> ژەنەڕاڵ وینفیڵد سکۆت بیری لەوە کردەوە کە وەک جامێکی جەنگ بیباتەوە واشنتۆن دی سی، ئەگەر مەکسیکییەکان ئاشتی نەکەن. لە مانگی ئابی ساڵی ١٨٨٥ بەردەکە گواسترایەوە بۆ گەلەری مۆنۆلیتی مۆزەخانەی شوێنەوار لە شەقامی مۆنێدا، لەسەر دەستپێشخەری خیسۆس سانچێز، بەڕێوەبەری مۆزەخانەکە.<ref name="LopezLujan" /> لە ڕێگەی بەڵگەنامەکانی ئەو سەردەمەوە، دەزانرێت کە دوژمنایەتی جەماوەری لە ئەنجامی "زیندانی" ئایکۆنێکی شارێکی گشتیەوە بووە.<ref name="LopezLujan" /> [[File:Native_Americans._Aztec_Calendar_Stone,_also_called_Stone_of_the_Sun.tif|وێنۆک| بەردی ساڵنامەی ئازتکەکان کە پێی دەوترێت بەردی خۆر. مۆزەخانەی نیشتمانی، مەکسیکۆ سیتی، مەکسیک. (وێنەی لە تاوەری کاتدراییل پێشتر گیراوە، (١٨٨٦). ئەرشیفی ویلایەتی نیویۆرک (کۆکردنەوە دیجیتاڵییەکان)]] لە ساڵی ١٩٦٤ بەردەکە گواسترایەوە بۆ مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی, کە بەردەکە سەرۆکایەتی هۆڵی مەکسیکای مۆزەخانەکە دەکات. پێش دۆزینەوەی مۆنۆلیتی Tlaltecuhtli، خوداوەندی زەوی، بە پێوانەکانی 4 لە 3.57 مەتر بەرز، وا بیردەکرایەوە کە بەردی خۆر گەورەترین مۆنۆلیتی مەکسیکییە لە ڕەهەندەکاندا.<gallery mode="packed" heights="120"> File:PlazamayordepedroGualdi.JPG|alt=Plaza Mayor of Mexico City by Pedro Guridi (c. 1850) shows the sun disk attached to the side of the cathedral tower, it was placed there in 1790 when it was discovered and remained on the tower until 1885| ''پلازا مایۆر ئۆف مەکسیکۆ سیتی'' لەلایەن پێدرۆ گوریدی (نزیکەی ساڵی ١٨٥٠) دیسکی خۆر نیشان دەدات کە بە لای تاوەری کاتدراییلەکەوە بەستراوەتەوە، لە ساڵی ١٧٩٠ کاتێک دۆزرایەوە لەوێ دانراوە و تا ساڵی ١٨٨٥ لەسەر تاوەرەکە ماوەتەوە File:Johann-Salomon_Hegi_-_Paseo_de_las_Cadenas_1851.jpg|alt=The Swiss artist Johann Salomon Hegi painted the Paseo de las Cadenas in 1851; the sun stone is distinguishable below and to the right of the ash tree foliage| هونەرمەندی سویسری یۆهان سالۆمۆن هێگی لە ساڵی ١٨٥١دا وێنەی ''پاسیۆ دی لاس کادیناس'' کێشاوە؛ بەردی خۆر لە خوارەوە و لای ڕاستی گەڵاکانی دارە خۆڵەمێشەکە جیا دەکرێتەوە File:4a03446v.jpg|alt=Image of the stone in the Metropolitan Cathedral| وێنەی بەردەکە لە کاتدراڵی میترۆپۆلیتان File:Природа_и_люди_1915_Календарная_плита_древних_ацтеков.jpg|alt=The Stone of the Sun as it was exhibited in the National Museum, photograph taken in 1915| بەردی خۆر وەک ئەوەی لە مۆزەخانەی نیشتمانی نمایشکرابوو، وێنەکە لە ساڵی ١٩١٥ گیراوە File:Piedra_del_sol_Porfirio_Diaz.png|alt=Photograph from 1910 of the sun stone with (then president) Porfirio Díaz| وێنەی ساڵی ١٩١٠ی بەردی خۆر لەگەڵ (سەرۆکی ئەوکات) [[پۆفیریۆ دیاز|پۆرفیریۆ دیاز]] File:Piedra_del_sol_Venustiano_Carranza.png|alt=Photograph from 1917 of the Piedra del Sol with (then president) Venustiano Carranza| وێنەی ساڵی ١٩١٧ی پیدرا دێل سۆل لەگەڵ (سەرۆکی ئەوکات) ڤینۆستیانۆ کارانزا </gallery> == وەسفکردنی فیزیکی و ئایکۆنۆگرافی == [[File:File-Monolito_de_la_Piedra_del_Sol_(centro).jpg|چەپ|وێنۆک|250x250پیکسڵ| وردەکاری دوو بازنەی ناوەوەی مۆنۆلیتەکە]] ئەو مۆتیڤە پەیکەرسازییانەی کە ڕووی بەردەکە دادەپۆشن ئاماژەن بۆ پێکهاتە ناوەندییەکانی کۆسمۆگۆنی مەکسیک . ئەو شوێنەوارە کە دەوڵەت سپۆنسەری دەکرد، لایەنەکانی ئایدۆلۆژیای ئازتکەکانی وەک گرنگی توندوتیژی و شەڕ، خولگە گەردوونییەکان و سروشتی پەیوەندی نێوان خوداوەندەکان و مرۆڤ بەیەکەوە گرێدا. نوخبەی ئازتکەکان ئەم پەیوەندییەیان لەگەڵ گەردوون و ئەو خوێنڕشتنەی کە زۆرجار پەیوەندی بەوەوە هەبوو بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی دانیشتووانیان بەکارهێنا و بەردی خۆر ئامرازێک بوو کە ئایدۆلۆژیا بە شێوەیەکی بینراو تێیدا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Brumfiel |یەکەم=Elizabeth |ڕێکەوت=١٩٩٨|سەردێڕ=Huitzilopochtli's Conquest: Aztec Ideology in the Archaeological Record |journal=Cambridge Archaeological Journal |بەرگ=٨|پەڕەکان=٣–١٣|doi=10.1017/s095977430000127x |s2cid=162453955}}</ref> [[File:Sunstone_annotations.png|وێنۆک| دیاگرامێکی بەردی خۆر کە هێما سەرەکییەکەی لەسەرە]] === دیسکی ناوەندی === لە ناوەندی مۆنۆلیتەکەدا زۆرجار پێدەچێت ڕووخساری خوداوەندی خۆر بێت، Tonatiuh، کە لە ناو گلیفەکەدا بۆ "جووڵە" (ناهواتل: ''Ōllin'') دەردەکەوێت، کە ناوی سەردەمی ئێستایە. هەندێک لە زانایان باسیان لەوە کردووە کە ناسنامەی ڕووخساری ناوەندی ئەهریمەنی زەوییە، Tlaltecuhtli ، یان خوداوەندێکی تێکەڵە کە بە "Yohualtecuhtli" ناسراوە کە بە "پەروەردگاری شەو" ناودەبرێت. ئەم مشتومڕە لەسەر ناسنامەی فیگەری ناوەندی لەسەر بنەمای نوێنەرایەتیکردنی خوداوەندەکان لە بەرهەمەکانی تردا و هەروەها ڕۆڵی بەردی خۆر لە چوارچێوەی قوربانیداندا، کە بریتی بوو لە کردارەکانی خوداوەندەکان و مرۆڤەکان بۆ پاراستنی سووڕەکانی کات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Klein |یەکەم=Cecelia F. |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧٢|سەردێڕ=The Identity of the Central Deity on the Aztec Calendar |journal=The Art Bulletin |بەرگ=٥٨|issue=1 |پەڕەکان=١–١٢|doi=10.1080/00043079.1976.10787237}}</ref> فیگەری ناوەندی نیشان دراوە کە دڵێکی مرۆڤی لە هەر دەستە چنگدارەکانیدا گرتووە و زمانی بە چەقۆیەکی قوربانیدانی بەرد (''Tecpatl'') نیشان دەدرێت. === چوار خۆر یان سەردەمی پێشوو === ئەو چوار چوارگۆشەیەی کە دەوری خوداوەندی ناوەندی دەدەن، نوێنەرایەتی چوار خۆر یان سەردەمی پێشوو دەکەن، کە پێش سەردەمی ئێستا بوون، "چوار بزووتنەوە" (Nahuatl :''Nahui Ōllin''). ئازتکەکان ڕێزبەندی خۆرەکانیان گۆڕی و خۆرێکی پێنجەمیان بە ناوی "چوار بزووتنەوە" هێنایە ئاراوە دوای ئەوەی دەسەڵاتیان بەسەر بەرزاییەکانی ناوەڕاستدا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Villela|یەکەم=Khristaan|سەردێڕ=The Aztec Calendar Stone|دوایین٢=Michel Graulich|بڵاوکەرەوە=Getty Research Institute|ساڵ=٢٠١٠|شوێن=Los Angeles|پەڕە=٢٥٨|chapter=The Stone of the Sun}}</ref> هەر سەردەمێک بە لەناوچوونی جیهان و مرۆڤایەتی کۆتایی هات، کە دواتر لە سەردەمی دواتردا دووبارە دروستکرانەوە. * چوارگۆشەی سەرەوەی لای ڕاست نوێنەرایەتی "چوار جاگوار" (Nahuatl :''Nahui Ōcēlotl'') دەکات، ئەو ڕۆژەی کە سەردەمی یەکەم تێیدا کۆتایی هات، دوای ئەوەی ٦٧٦ ساڵ بەردەوام بوو، بەهۆی دەرکەوتنی ئەهریمەنەکانەوە کە هەموو مرۆڤایەتییان خوارد. * چوارگۆشەی سەرەوەی چەپ "چوار با" (ناهواتل: ''Nahui Ehēcatl'') نیشان دەدات، ئەو بەروارەی کە دوای ٣٦٤ ساڵ، بای زریانەکان زەوییان لەناوبرد و مرۆڤەکان بوون بە مەیموون. * چوارگۆشەی خوارەوەی چەپ "چوار باران" ( زمانی ناهواتل : ''Nahui Quiyahuitl'') نیشان دەدات. ئەم سەردەمە ٣١٢ ساڵی خایاند، پێش ئەوەی بەهۆی بارانێکی ئاگرەوە لەناوبچێت، کە مرۆڤایەتی گۆڕی بۆ کەڵەشێر. * چوارگۆشەی خوارەوەی لای ڕاست نوێنەرایەتی "چوار ئاو" (Nahuatl ''Nahui Atl'') دەکات، سەردەمێک کە ٦٧٦ ساڵی خایاند و کۆتایی هات کاتێک جیهان لافاو گرت و هەموو مرۆڤەکان بوونە ماسی. ماوەی تەمەنەکان بە ساڵ دەربڕدراوە، هەرچەندە دەبێت لە ڕێگەی پریزمی سەردەمی ئازتکەکانەوە چاودێری بکرێن. لە ڕاستیدا تارێکی هاوبەشی ژمارەکانی ٦٧٦ و ٣٦٤ و ٣١٢ ئەوەیە کە چەندین جار ٥٢ن و ٥٢ ساڵ ماوەی یەک "سەدە"ی ئازتکەکانە و بەم شێوەیە دەتوانن بڕێکی دیاریکراو لە سەدەی ئازتکەکان دەرببڕن. بەم شێوەیە ٦٧٦ ساڵ ١٣ سەدەی ئازتکەکانە؛ ٣٦٤ ساڵ ٧ سەدەی و ٣١٢ ساڵ ٦ سەدەی ئازتکەکانە. لە نێوان ئەم چوار چوارگۆشەدا سێ بەرواری زیادە دانراون، "یەک فلینت" (''Tecpatl'')، "یەک باران" (''Atl'')، و "حەوت مەیموون" (''Ozomahtli'')، و ''Xiuhuitzolli''، یان تاجە گوڵینەی فیروزەیی فەرمانڕەوا، گلیف. پێشنیار کراوە کە ئەم بەروارانە ڕەنگە هەم گرنگییەکی مێژوویی و هەم گرنگییەکی گەردوونییان هەبووبێت، و ڕەنگە تاجەکە بەشێک لە ناوی فەرمانڕەوای مەکسیک، مۆکتێزومای دووەم پێکبهێنێت. === ئەڵقەی یەکەم === یەکەم ناوچەی هاوسەنتەر یان ئەڵقە ئەو نیشانانەی تێدایە کە هاوتایە لەگەڵ ٢٠ ڕۆژی ١٨ مانگ و پێنج ''نێمۆنتێمی'' ساڵنامەی خۆری ئازتکەکان (ناهواتل: ''xiuhpohualli''). مۆنۆمێنتی ساڵنامەیەکی کارا نییە، بەڵکو لەبری ئەوە گلیفی ساڵنامەیی بەکاردەهێنێت بۆ ئاماژەدان بە چەمکە خولییەکانی کات و پەیوەندییەکەی بە ململانێ گەردوونییەکانی ناو ئایدۆلۆژیای ئازتکەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kelin |یەکەم=Cecelia F. |ڕێکەوت=ئازاری ١٩٧٢|سەردێڕ=The Identity of the central Deity on the Aztec Calendar |journal=The Art Bulletin |بەرگ=٥٨|issue=1 |پەڕەکان=١–١٢|doi=10.1080/00043079.1976.10787237}}</ref> لە هێمای تەنها چەپی خاڵە گەورەکەی ناوچەی پێشووەوە دەست پێدەکات، ئەم هێمایانە بە ئاراستەی پێچەوانەی کاتژمێر دەخوێندرێنەوە. فەرمانەکە بەم شێوەیەیە:<blockquote>1. سیپاکتلی – تیمساح، 2. ehécatl – با، 3. calli – خانوو، 4. کوێتزپالین – کۆتر، 5. cóatl – مار، ٦. miquiztli – کەللەسەر/مردن، 7. mázatl – ئاسک، 8. tochtli – دوپشک، 9. atl – ئاو، 10. itzcuintli – سەگ، 11. ozomatli – مەیموون، 12. malinalli – گیا، ١٣. ácatl – چەقۆ، ١٤. océlotl – جاگوار، ١٥. cuauhtli – هەڵۆ، ١٦. cozcacuauhtli – کەروێشک، ١٧. olín – بزووتنەوە، 18. tecpatl – چڵکن، ١٩. quiahuitl – باران، ٢٠. xóchitl – گوڵ<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eduardo.|یەکەم=Matos Moctezuma|سەردێڕ=The Aztec calendar and other solar monuments|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Conaculta-Instituto Nacional de Antropologia e Historia|ئەوانی تر=Solís Olguín, Felipe R.|ژپنک=٩٦٨٠٣٠٠٣٢٣|شوێن=México, D.F.|پەڕەکان=١٣, ٤٨–٥٩, ٦٨, ٧٠, ٧٢, ٧٤|oclc=٥٧٧١٦٢٣٧}}</ref></blockquote> === ئەڵقەی دووەم === ناوچەی هاوسەنتەری دووەم یان ئەڵقە چەند بەشێکی چوارگۆشەی تێدایە کە هەر بەشێک پێنج خاڵ لەخۆدەگرێت. ڕاستەوخۆ لە سەرووی ئەم بەشە چوارگۆشانەوە کەوانە بچووکەکان هەن کە دەوترێت ڕازاندنەوەی پەڕەکانن. ڕاستەوخۆ لە سەرووی ئەمانەوە سپێر یان کەوانە لوتکەییەکان هەن کە بە کۆمەڵە چوار کەسی دەردەکەون.<ref name=":0" /> هەروەها هەشت گۆشە هەیە کە ئەڵقەکە دابەش دەکەن بۆ هەشت بەش، کە پێدەچێت نوێنەرایەتی تیشکی خۆر بکەن کە بە ئاراستەی خاڵە سەرەکییەکان دانراون. === ئەڵقەی سێیەم و دەرەوەی === دوو ماری ئاگرین، ''Xiuhcoatl'', نزیکەی تەواوی ئەم ناوچەیە دەگرێتەوە. تایبەتمەندن بەو بڵێسەی کە لە جەستەیانەوە دەردەچێت، ئەو بەشانەی شێوە چوارگۆشەیی کە جەستەیان پێکدەهێنن، ئەو خاڵانەی کە کلکیان پێکدەهێنن و سەر و دەمی نائاسایییان. لە هەر بنی ڕووی بەردەکەدا، سەری مرۆڤەکان لە دەمی ئەم مارانەوە دەردەچن. زانایان هەوڵیان داوە ئەم پرۆفایلانەی سەری مرۆڤ وەک خوداوەند دەستنیشان بکەن، بەڵام نەگەیشتوونەتە کۆدەنگی.<ref name=":0" /> یەکێک لە لێکدانەوە ئەگەرییەکانی ئەم دوو مارە ئەوەیە کە نوێنەرایەتی دوو خوداوەندی ڕکابەر دەکەن کە بەشدار بوون لە چیرۆکی دروستکردنی "خۆر"ی پێنجەم و ئێستا، کوێزتالکۆاتل و تێزکاتلیپۆکا . زمانی مارەکان دەست لێدەرن، ئاماژەن بۆ بەردەوامی کات و ململانێی دەسەڵاتی بەردەوامی نێوان خوداوەندەکان لەسەر جیهانی زەمینی و زەمینی.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aguilar-Moreno|یەکەم=Manuel|سەردێڕ=Handbook to: Life in the Aztec World|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠١٩٥٣٣٠٨٣٠|شوێن=Oxford|پەڕەکان=١٨١–١٨٢}}</ref> [[File:Aztec_sun_stone_JC_03.JPG|وێنۆک| بەشێک لە ناوچەی لێوارەکان لەم وێنەیەدا دیارە]] لە بەشی سەرەوەی ئەم ناوچەیەدا، چوارگۆشەیەک کە لە نێوان کلکی مارەکاندا هەڵکەندراوە، نوێنەرایەتی بەرواری ''Matlactli Omey-Ácatl'' ("13-reed") دەکات. دەوترێت ئەمە هاوتایە لەگەڵ ساڵی ١٤٧٩، ئەو ساڵەی کە خۆری پێنجەم لە تیۆتیواکان لە سەردەمی ئاکسایاکتلدا دەرکەوتووە و لە هەمان کاتدا ئاماژەیە بۆ ئەو ساڵەی کە ئەم بەردە خۆرە تاکەکەسییە تێیدا هەڵکەندراوە.<ref name=":0" /> === لێواری بەرد === لێواری بەردەکە نزیکەی ٢٠ سم (٨ ئینج) دەبێت و باندێک لە زنجیرەیەک خاڵ و هەروەها ئەوەی کە دەوترێت چەقۆی چڵکن لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە وا لێکدراوەتەوە کە نوێنەرایەتی ئاسمانی شەوانە پڕ ئەستێرەیی دەکات.<ref name=":0" /> == مێژووی لێکدانەوەکان == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>هەر لەو ساتەوەی کە بەردی خۆر لە ساڵی ١٧٩٠ دۆزرایەوە، زۆرێک لە زانایان کاریان لەسەر ئەوە کردووە کە ئاڵۆزی بەردەکە بە مانای خۆیان بزانن. ئەمەش مێژوویەکی دوور و درێژی زیاتر لە ٢٠٠ ساڵ لە شوێنەوارناسان و زانایان و مێژوونووسان دەدات کە زیادیان کردووە بۆ لێکدانەوەی بەردەکە. توێژینەوە مۆدێرنەکان بەردەوامن لە ڕۆشنکردنەوە یان گومانکردن لەسەر لێکدانەوە هەبووەکان وەک دۆزینەوەکانی وەک بەڵگەی زیاتر لەسەر ڕەنگکردنی بەردەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Solís |یەکەم=Felipe |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=La Piedra del Sol |journal=Arqueología Mexicana |بەرگ=VII |issue=41 |پەڕەکان=٣٢–٣٩}}</ref> وەک ئێدواردۆ ماتۆس مۆکتێزوما لە ساڵی ٢٠٠٤دا ڕایگەیاند:<ref name=":0" />   سەرەتاییترین لێکدانەوەکانی ئەم بەردە پەیوەندی بەوەوە هەیە کە زانایانی سەرەتایی پێیانوابوو بەکارهێنانی بووە بۆ ئەستێرەناسی، کرۆنۆلۆژی، یان وەک کاتژمێری خۆر. لە ساڵی ١٧٩٢، دوو ساڵ دوای هەڵدانەوەی بەردەکە، ئەنتۆنیۆ دی لیۆن ی گاما ، زانای مەکسیکی یەکێک لە یەکەمین ڕیساڵی شوێنەوارناسی مەکسیکی لەسەر ساڵنامەی ئازتکەکان و کۆتلیکوی نووسی. ئەو بە دروستی دەستنیشانی کرد کە هەندێک لە گلیفەکانی سەر بەردەکە گلیفەکانی ڕۆژانی مانگن. هەروەها [[ئەلێکساندەر ڤۆن ھومبۆڵت|ئەلێکساندەر ڤۆن هومبۆڵت]] ویستویەتی لە ساڵی ١٨٠٣دا، دوای خوێندنەوەی بەرهەمەکانی لیۆن ی گاما، لێکدانەوەی خۆی بگوازێتەوە. ئەو لەبارەی مادەی بەردەکەوە ناکۆک بوو بەڵام بەگشتی لەگەڵ لێکدانەوەی لیۆن ی گاما هاوڕا بوو. هەردوو ئەم پیاوە بە هەڵە پێیان وابوو کە بەردەکە بە شێوەیەکی ڕاست جێگیر بووە، بەڵام تا ساڵی ١٨٧٥ نەبوو کە ئەلفرێدۆ شاڤێرۆ بە دروستی نووسیویەتی کە شوێنی گونجاو بۆ بەردەکە ئاسۆییە. ڕۆبێرتۆ سیک فلاندێس لە ساڵی ١٩٣٩ توێژینەوەیەکی مۆنۆمێنتالی بڵاوکردەوە بە ناوی ''چۆن ئەو بەردە بە ساڵنامەی ئازتکەکان ناسرابوو نەخشێنرا؟'' کە بەڵگەی ئەوەی دا کە بەڕاستی بەردەکە بە ڕەنگی شین و سوور و سەوز و زەردی گەش ڕەنگ کراوە، هەروەک چۆن زۆرێک لە پەیکەری ئازتکەکانی دیکەش بە هەمان شێوە دۆزراونەتەوە. دواتر ئەم کارە لەلایەن فیلیپی سۆلیس و زانایانی دیکەوە فراوانتر دەکرا کە دووبارە بیرۆکەی ڕەنگکردنیان دەکۆڵیەوە و وێنەی دیجیتاڵی نوێکراوەیان دروست دەکرد بۆ تێگەیشتنێکی باشتر لەوەی کە ڕەنگە بەردەکە چۆن بووبێت.<ref name=":0" /> بەگشتی ئەوە جێگیر بوو کە ئەو چوار هێمایەی لە گلیفی ئۆلیندا هاتووە، نوێنەرایەتی چوار خۆری ڕابردوو دەکەن کە مەکسیکییەکان پێیانوابوو زەوی پێیدا تێپەڕیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Townsend|یەکەم=Casey|سەردێڕ=State and Cosmos in the Art of Tenochtitlan|بڵاوکەرەوە=Dumbarton Oaks|ساڵ=١٩٧٩|شوێن=Washington, DC}}</ref> لایەنێکی دیکەی ئەو بەردە، گرنگی ئایینییەکەیەتی. یەکێک لە تیۆرییەکان ئەوەیە کە ڕووخساری ناوەندی بەردەکە نوێنەرایەتی Tonatiuh دەکات کە خوداوەندی ئازتکەکانی خۆرە. هەر لەبەر ئەم هۆکارەیە کە بەردەکە بە "بەردی خۆر" ناسرا. ڕیچارد تاونسێند تیۆرێکی جیاوازی پێشنیار کرد، ئیدیعای کرد کە ئەو فیگەرەی لە ناوەندی بەردەکەدایە نوێنەرایەتی تلالتێکوتلی دەکات، خوداوەندی زەوی مەکسیک کە لە ئەفسانەی دروستکردنی مەکسیکدا دەردەکەوێت. شوێنەوارناسانی مۆدێرن، وەک ئەوانەی لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە شاری مەکسیکۆ، پێیان وایە کە زیاتر وەک حەوزێکی ڕێوڕەسمی یان قوربانگایەکی ڕێوڕەسمی بۆ قوربانیدانی گلادیاتۆر بەکارهاتووە، نەک وەک ئاماژەیەکی ئەستێرەناسی یان فەلەکناسی. هێشتا تایبەتمەندییەکی دیکەی بەردەکە، ئەگەری گرنگی جوگرافییەکەیەتی. لەوانەیە چوار خاڵەکە پەیوەندییان بە چوار گۆشەی زەوی یان خاڵە کاردیناڵەکانەوە هەبێت. ڕەنگە بازنەکانی ناوەوە فەزا و هەروەها کات دەرببڕن. لە کۆتاییدا لایەنی سیاسی بەردەکە هەیە. ڕەنگە مەبەست لێی ئەوە بووبێت کە تێنۆچتیتلان وەک ناوەندی جیهان و بەو هۆیەوە، وەک ناوەندی دەسەڵات پیشان بدات. تاونسێند بانگەشە بۆ ئەم بیرۆکەیە دەکات و ئیدیعا دەکات کە گلیفە بچووکەکانی بەرواری زیادە لە نێوان چوار خۆری پێشوودا '''- 1 فلینت''' ( ''Tecpatl'' )، '''1 باران''' ( ''Atl'' ) و '''7 مەیموون''' ( ''Ozomahtli'' ) - نوێنەرایەتی بابەتگەلێک دەکەن کە گرنگی مێژوویییان هەیە بۆ دەوڵەتی مەکسیک. بۆ نموونە ئەو گریمانە دەکات کە 7 مەیموون نوێنەرایەتی ئەو ڕۆژە گرنگە دەکات بۆ پەرستنی کۆمەڵگەیەک لە ناو تێنۆچتیتلان. ئیدیعای ئەو زیاتر پشتگیری دەکرێت بەهۆی بوونی ناوی فەرمانڕەوای مەکسیک مۆکتێزومای دووەم لەسەر کارەکە. ئەم توخمانە ئایکۆنۆگرافیای ستۆن لە مێژوودا زەمینەسازی دەکەن نەک ئەفسانە و شەرعیەتی دەوڵەت لە گەردووندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Townsend|یەکەم=Richard Fraser|سەردێڕ=State and cosmos in the art of Tenochtitlan|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Dumbarton Oaks, Trustees for Harvard University|ژپنک=٩٧٨٠٨٨٤٠٢٠٨٣٧|oclc=٩١٢٨١١٣٠٠}}</ref> === پەیوەندییەکان بە ئایدیۆلۆژیای ئازتکەکانەوە === شێوازەکانی فەرمانڕەوایی ئازتکەکان لە ژێر کاریگەری چیرۆکی ڕەچەڵەکی مەکسیکیان بوون، کە کۆچبەر بوون بۆ خاکی مەکسیک. مێژووی زیندوو بە توندوتیژی و داگیرکردنی گروپە ڕەسەنەکان دیار بوو و مێژووی ئەفسانەیی ئەوان بۆ شەرعیەتدان بە فەتحەکانیان و دامەزراندنی پایتەختی تێنۆچتیتلان بەکارهێنرا. لەگەڵ گەشەکردنی دەسەڵاتی ئازتکەکان، دەوڵەت پێویستی بە دۆزینەوەی ڕێگاکانی پاراستنی ڕێکوپێکی و کۆنترۆڵکردنی گەلانی داگیرکراو هەبوو، ئەوانیش بۆ بەجێگەیاندنی ئەو ئەرکە ئایین و توندوتیژییان بەکارهێنا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Smith|یەکەم=Michael|سەردێڕ=The Aztecs|بڵاوکەرەوە=Wiley-Blackwell|ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠٦٣١٢٣٠١٦٨|edition=2nd|شوێن=Hoboken}}</ref> ئایینی دەوڵەت کانۆنێکی فراوانی خوداوەندەکانی لەخۆگرتبوو کە لە سووڕەکانی بەردەوامی مردن و لەدایکبوونەوەدا بەشدار بوون. کاتێک خوداوەندەکان خۆر و زەوییان دروست کرد، خۆیان کردە قوربانی بۆ ئەوەی سووڕەکانی خۆر بەردەوام بن، هەر بۆیەش ژیان بەردەوام بێت. چونکە خوداوەندەکان خۆیان کردە قوربانی مرۆڤایەتی، مرۆڤەکان تێگەیشتنێکیان هەبوو کە دەبێت لە بەرامبەردا خۆیان بکەنە قوربانی خوداوەندەکان. دۆزینەوەی بەردی خۆر لە نزیک شارەوانی تەمپلۆ لە پایتەخت دەیبەستێتەوە بە ڕێوڕەسمی پیرۆزی وەک ڕێوڕەسمی ئاگری نوێ کە بۆ دڵنیابوون لە مانەوەی زەوی بۆ خولێکی تری ٥٢ ساڵە ئەنجامدرا و قوربانیدانی دڵی مرۆڤ ڕۆڵێکی گرنگی هەبوو لە پاراستنی ئەم خولگە گەردوونیانە.<ref name=":1" /> قوربانیدانی مرۆڤ تەنیا لە چوارچێوەی ئایینیدا بەکارنەدەهات؛ سەرەڕای ئەوەش، قوربانیدان وەک تاکتیکێکی سەربازی بەکاردەهێنرا بۆ ترساندنی دوژمنانی ئازتکەکان و بیرخستنەوەی ئەوانەی کە پێشتر لە ژێر کۆنترۆڵی خۆیاندا بوون چی ڕوودەدات ئەگەر دژایەتی ئیمپراتۆریەتەکە بکەن. ئەوکات دەوڵەت خەریکی قۆستنەوەی پیرۆزی پراکتیکەکە بوو بۆ خزمەتکردنی مەبەستە ئایدیۆلۆژییەکانی خۆی. بەردی خۆر وەک بیرهێنانەوەیەکی بینراو بۆ هێزی ئیمپراتۆریەت وەک ئۆبژەیەکی مۆنۆمێنتال لە دڵی شارەکەدا و وەک ئۆبژەیەکی ڕێوڕەسمی کە لە پێوەندی لەگەڵ خولگە گەردوونییەکان و ململانێی دەسەڵاتی زەمینیدا بەکاردەهێنرێت، کاری دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Umberger|یەکەم=Emily|سەردێڕ=Aztec Imperial Strategies|بڵاوکەرەوە=Dumbarton Oaks|ساڵ=١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠٨٨٤٠٢٢١١٤|editor-last=Hodge|editor-first=Mary G.|شوێن=Washington|پەڕەکان=٨٥–١٠٦|chapter=Art and Imperial Strategy in Tenochtitlan}}</ref> == بەکارهێنانی مۆدێرن == وێنەی بەردی خۆر لەسەر ڕووی پێشەوەی دراوی زێڕی مەکسیکی ٢٠ پێسۆی مەکسیک نمایشکراوە، کە ڕێژەی زێڕی {{Convert|15|g|ozt|4}} و لە ساڵی ١٩١٧ تا ١٩٢١ دروستکراوە و بە بەرواری ١٩٥٩ لە ناوەڕاستی ساڵانی ١٩٤٠ تا کۆتاییەکانی حەفتاکان دووبارە لێیدراوەتەوە. بەشە جیاوازەکانی بەردی خۆر لەسەر دراوەکانی پێسۆی ئێستا نیشان دراون، لەگەڵ هەر ئایینێک بەشێکی جیاوازی هەیە. لە ئێستادا وێنەکە لەسەر دراوی ١٠ پێسۆ ئامادەیە وەک بەشێک لە خێزانی دراوی پێسۆی نوێ کە لە ساڵی ١٩٩٢ خراوەتە بازاڕەوە. لە سەرەتادا ناوەندی زیوینی .925 و ئەڵقەی برۆنزی ئەلەمنیۆمی هەبوو، ئەمە لە ساڵی 1996 گۆڕدرا کە دراوی نوێ هاتە ئاراوە بە کانزای بنەڕەتی کە جێگەی ناوەندی زیوینی گرتەوە. هەروەها وێنەی بەردی خۆر لەلایەن کەسایەتییە مۆدێرنەکانی مەکسیکی و مەکسیکی ئەمریکی/چیکانۆی کولتوورییەوە وەرگیراوە، و لە هونەری فۆلکلۆردا و وەک هێمایەک بۆ ناسنامەی کولتووری بەکاردەهێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Latorre|یەکەم=Guisela|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aIB86sT9ItwC&q=%22aztec+calendar+stone%22+%22mexican+culture%22&pg=PA73|سەردێڕ=Walls of Empowerment: Chicana/O Indigenist Murals of California|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨٠٢٩٢٧٩٣٩٣٤}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٦ کۆمپانیای بەرهەمهێنەری جلوبەرگی وەرزشی ABA Sport بە هاوبەشی لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|هەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی مەکسیک]] وێناکردنی وێنەی بەردی خۆری لەسەر کیتی یارییەکانی ماڵەوە و دەرەوەی یاریگا و سێیەم بەکارهێنا، لەگەڵ کراسەکان کە بە ڕێککەوت ڕەنگی سەوز (ماڵەوە)، سپی (دەرەوە) و سوور (سێیەم)ی [[ئاڵای مەکسیک|ئاڵای مەکسیکیان]] بۆ دانرا. ئەم کیتە تا [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|مۆندیالی ساڵی 1998]] نمایشکرابوو . [[ئێلڤس پێریسلی|ئێلڤیس پرێسلی]] جەمپسوتێکی بە بەردی خۆری ئەزتێک دروستکردبوو کە لە ساڵانی کۆتایی کۆنسێرتەکانیدا بەکاری هێنا و لە نمایشی تەلەفزیۆنی ''ئێلڤیس لە کۆنسێرتدا'' لە ١٩-٢١ی حوزەیرانی ١٩٧٧ و لە دوایین نمایشی ڕاستەوخۆیدا لەسەر شانۆ لە ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٧ بەکاریهێنا. ئەم عەزییە بە شێوەیەکی باو بە عەزی کاتژمێری خۆری مەکسیکی ناودەبرێت. == کاریگەری کۆلۆنیالیزمی ئیسپانیا == دوای داگیرکردنی ئیمپراتۆریەتی ئازتکەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە لە ساڵی ١٥٢١ و دواتر کۆلۆنیکردنی خاکەکە، ناوبانگی ئیمپراتۆریەتی مێزۆئەمریکی لەلایەن ئیسپانییەکانەوە خرایە ژێر چاودێرییەکی توندەوە. مەنتقی پشت ڕشتنی خوێن و قوربانیدان کە لەلایەن ئازتکەکانەوە ئەنجام دەدرا، بە مەبەستی ئایینی و شەڕانگێزانە پشتگیری دەکرا، بەڵام ئیسپانییەکان بەو شتانەی دەیانبینی تووشی ترس و دڵەڕاوکێ بوون و ئەو گێڕانەوەی بڵاوکراوەش تێڕوانینی ئازتکەکانیان پێچایەوە بۆ مرۆڤی خوێنڕێژ و بەربەری و کەمتەرخەم.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Austin|یەکەم=Alfredo Lopéz|ناونیشان=https://archive.org/details/aztecworld0000unse/page/137|سەردێڕ=The Aztec World|دوایین٢=Luján|یەکەم٢=Leonardo López|بڵاوکەرەوە=Abrams|ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠٨١٠٩٧٢٧٨٠|editor-last=Brumfiel|editor-first=Elizabeth M.|شوێن=New York|پەڕەکان=[https://archive.org/details/aztecworld٠٠٠٠unse/page/١٣٧ ١٣٧–١٥٢]|chapter=Aztec Human Sacrifice|editor-last2=Feinman|editor-first2=Gary M.|chapter-url=https://archive.org/details/aztecworld0000unse}}</ref> قسە و کرداری ئیسپانییەکان، وەک لەناوبردن، لابردن، یان ناشتنی کەلوپەلی ئازتکەکانی وەک بەردی خۆر، پشتگیری ئەم پەیامەی کەمتەرخەمی دەکرد، کە تا ئەمڕۆش کاریگەریی هەیە. پایتەختی ئازتکەکان لە تێنۆچتیتلان بەهۆی دروستکردنی شاری مەکسیکەوە داپۆشرا و شوێنەوارەکە بۆ چەندین سەدە لەدەستچوو تا لە ساڵی ١٧٩٠دا هەڵکەندرا.<ref name=":2" /> دووبارە سەرهەڵدانەوەی بەردی خۆر بووە هۆی ئەوەی کە گرنگیدانێکی نوێ بۆ کولتوری ئازتکەکان هەبێت، بەڵام بەو پێیەی ئێستا کولتوری ڕۆژئاوا سەدان ساڵ کاریگەری لەسەر دیمەنی مەکسیک هەبووە، نمایشکردنی گشتی شوێنەوارەکە لە تەنیشت کاتدراڵی سەرەکی شارەکەوە مشتومڕی لێکەوتەوە. هەرچەندە بە ئاشکرا ڕێزی لەو شتە دەگیرا، بەڵام دانانی لە سێبەری دامەزراوەیەکی کاسۆلیکیدا بۆ ماوەی نزیکەی سەدەیەک پەیامێکی بۆ هەندێک کەس نارد کە ئیسپانییەکان بەردەوام دەبن لە زاڵبوون بەسەر پاشماوەکانی کولتوری ئازتکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Brumfiel |یەکەم=Elizabeth M. |دوایین٢=Millhauser |یەکەم٢=John K. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Representing Tenochtitlan: Understanding Urban Life by Collecting Material Culture |journal=Museum Anthropology |بەرگ=٣٧|issue=1 |پەڕەکان=٦–١٦|doi=10.1111/muan.12046}}</ref> مشتومڕێکی دیکە کە بەهۆی کاریگەریی ڕوانگەی ڕۆژئاوایی بەسەر کولتوورە غەیرە ڕۆژئاواییەکانەوە هاتۆتە ئاراوە، دەوری لێکۆڵینەوە و پێشکەشکردنی شتە کولتوورییەکان وەک ئۆبژەی هونەری دەدات. کارۆلین دین، زانای کولتوری کۆلۆنیالی پێش هیسپانی و ئیسپانیا باس لە چەمکی "هونەر بە خۆبەدەستەوەدان" دەکات، کە شتە کولتوورییەکان لە چوارچێوەی تێگەیشتنی ڕۆژئاوایی بۆ هونەر نمایش دەکات و باسیان دەکات. زۆرجار بانگەشەی شتێک وەک هونەر، ئۆبژە لە مێشکی بینەردا بەرز دەکاتەوە، بەڵام دواتر ئۆبژە تەنها بۆ مەبەستە جوانکارییەکانی بەهای بۆ دەدرێت و گرنگی مێژوویی و کولتوورییەکەی کەم دەبێتەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Dean |یەکەم=Carolyn |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠٠٦|سەردێڕ=The Trouble with (The Term) Art |journal=Art Journal |بەرگ=٦٥|issue=2 |پەڕەکان=٢٤–٣٢|doi=10.2307/20068464 |jstor=20068464}}</ref> بەردی خۆر وەک شتێکی هونەری دروست نەکراوە؛ ئامرازێکی ئیمپراتۆریەتی ئازتکەکان بوو کە لە پراکتیزەکردنی ڕێوڕەسمەکاندا و وەک ئامرازێکی سیاسی بەکاردەهێنرا. بە ئاماژەدان بە "پەیکەر"<ref name=":3" /> و بە نمایشکردنی بە شێوەیەکی ڕاست لەسەر دیوارەکە لەبری ئەوەی بە شێوەی ئاسۆیی دابنرێت کە چۆن لە سەرەتادا بەکارهاتووە،<ref name=":2" /> شوێنەوارەکە لە چوارچێوەی ڕوانگەی ڕۆژئاوادا پێناسە دەکرێت و هەر بۆیە گرنگی کولتووری خۆی لەدەست دەدات. نمایش و گفتوگۆی ئێستای دەوروبەری بەردی خۆر بەشێکە لە مشتومڕێکی گەورەتر لەسەر چۆنیەتی کۆلۆنیالیزەکردنی کولتوری ماددی غەیرە ڕۆژئاوایی. == بەردی ڕۆژژمێری تر == چەندین شوێنەوار و پەیکەری ناسراوی تر هەن کە نووسراوی هاوشێوەیان لەسەرە. زۆربەیان لە ژێر ناوەندی شاری مەکسیکۆ سیتی دۆزراونەتەوە، هەندێکی دیکەشیان سەرچاوەیان نادیارە. زۆربەیان دەکەونە ژێر پۆلێکەوە کە بە temalacatl ناسراوە، بەردی گەورە کە بۆ شەڕی ڕێوڕەسمی و قوربانیدان دروستکراون. ماتۆس مۆکتێزوما پێشنیاری کردووە کە بەردی خۆری ئازتکەکانیش ڕەنگە یەکێک بێت لەوانە.<ref name="Escultura1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matos Moctezuma|یەکەم=Eduardo|سەردێڕ=Escultura monumental mexica|بڵاوکەرەوە=[[Fondo de Cultura Económica]]|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٦٠٧١٦٠٩٣٢٨|شوێن=México|chapter=La Piedra de Tízoc y la del Antiguo Arzobispado}}</ref> === تێمالاکاتڵس === [[File:PSM_V31_D091_Sacrificial_stone_or_cuauhxicalli_of_tizoc.jpg|ڕاست|وێنۆک| بەردی قوربانی یان Cuauhxicalli لە Tizoc]] لای سەرەوەی بەردی تیزۆک وێنایەکی ساڵنامەیی هاوشێوەی بابەتی ئەم لاپەڕەیە لەخۆدەگرێت. زۆرێک لە توخمە فەرمیەکان وەک یەکن، هەرچەندە پێنج گلیفی گۆشە و ناوەند ئامادە نین. نووکەکانی کۆمپاسەکە لێرەدا تا لێواری پەیکەرەکە درێژ دەبنەوە. لە ئێستادا بەردی تیزۆک لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی لە هەمان گەلەری بەردی خۆری ئازتکەکاندایە. بەردی مۆتێکوزۆمای یەکەم تەنێکی گەورەیە کە تیرەکەی نزیکەی ١٢ پێ و بەرزییەکەی ٣ پێیە و ئایکۆنۆگرافیای کۆمپاس ٨ نووکدارە. سەنتەرەکە خوداوەندی خۆر تۆناتیو وێنا کراوە کە زمانی دەرچووە. مۆزەخانەی هونەری فیلادلفیا یەکێکی دیکەی هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.philamuseum.org/collections/permanent/51311.html|سەردێڕ=Philadelphia Museum of Art - Collections Object : Calendar Stone|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200728160723/https://www.philamuseum.org/collections/permanent/51311.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|url-status=dead}}</ref> ئەمیش زۆر بچووکترە، بەڵام هێشتا هەڵگری ئایکۆنۆگرافی ساڵنامەیە و لە کەتەلۆگەکەیاندا بە "بەردی ساڵنامە" هاتووە. ڕووی لایەنی دابەش بووە بەسەر دوو بانددا، کە خوارەوەیان نوێنەرایەتی ڤینۆس دەکات بە چەقۆ بۆ چاو؛ باندی سەرەوە دوو ڕیز ئایکۆنی ئەستێرەی ''سیتلالۆی'' هەیە. شتێکی هاوشێوە لە گەلەری هونەری زانکۆی یێڵ نمایشکراوە کە بە قەرز لە مۆزەخانەی مێژووی سروشتی پیبۆدی وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://b01.deliver.odai.yale.edu/03/6b/036bd439-4bb3-479d-b746-3a9fe80a3df9/ANT019231-large.jpg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726142625/http://b01.deliver.odai.yale.edu/03/6b/036bd439-4bb3-479d-b746-3a9fe80a3df9/ANT019231-large.jpg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> پەیکەرەکە بە فەرمی بە بەردی ساڵنامەی ئەزتێک لە کەتەلۆگی مۆزەخانەکاندا ناسراوە بەڵام ناوی ''قوربانگای پێنج سەردەمی گەردوونییە''، نووسراوی هیرۆگلیفی هاوشێوەی لەسەرە لە دەوری مۆتیڤی ناوەندی کۆمپاس بەڵام جیاوازە لەوەی کە پریزمێکی چوارگۆشەیە لەبری شێوەی ستوونی، ئەمەش ڕێگە بە هونەرمەندان دەدات هێماکانی چوار خۆری پێشوو لە گۆشەکاندا زیاد بکەن.<ref name="Brittany" /> هەندێک لێکچوونی لەگەڵ بەردی تاجە گوڵینەی مۆکتێزومای دووەمدا هەیە کە لە بەشەکەی داهاتوودا ئاماژەی پێکراوە. === ئایکۆنۆگرافیای ساڵنامە لە شتەکانی تردا === ''بەردی تاجە گوڵینەی مۆکتێزومای دووەم'' (بە ''بەردی پێنج خۆر'' ناسراوە) پەیکەرێکە کە قەبارەکەی ٥٥.٩ x ٦٦ x ٢٢.٩ دەبێت سم (22 x 26 x 9 لە )، لە ئێستادا لە دەستی پەیمانگای هونەری شیکاگۆدایە . نووسراوی هیرۆگلیفی هاوشێوەی بەردی خۆری ئازتکەکانی لەسەرە، لە ناوەڕاستیدا 4-جووڵە کە بە 4-جاگوار، 4-با، 4-باران و 4-ئاو دەورە دراوە، کە هەموویان نوێنەرایەتی یەکێک لە پێنج خۆرەکە دەکەن، یان "سەردەمە گەردوونییەکان". تابلۆی ساڵ 11-Reed لە ناوەڕاستی خوارەوەدا دروستکردنی ئەم پەیکەرە لە ساڵی 1503 دادەنێت، کە ساڵی تاجە گوڵینەی مۆتێکوزۆمای دووەم بووە، لەکاتێکدا 1-کەروێشک، ئەو ڕۆژەی لە ناوەڕاستی سەرەوەدایە، ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ ڕۆژی مەراسیمەکە.<ref name="AIC" /> گلیفی بەروار 1-دوپشک لەسەر پشتی پەیکەرەکە (لە وێنەی لای ڕاستدا دیار نییە) مۆتێکوزۆمای دووەم لە خولی گەردوونیدا ئاراستە دەکات چونکە ئەو بەروارە نوێنەرایەتی "سەرەتای شتەکان دەکات لە ڕابردووی ئەفسانەیی دووردا".<ref name="AIC" /> ''تەختی مۆکتێزوما'' هەمان ئایکۆنۆگرافیای خاڵە سەرەکییەکان وەک بەشێک لە کۆیەکی گەورەتر بەکاردەهێنێت. ئەم شوێنەوارە لە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنترۆپۆلۆژی شانبەشانی بەردی خۆری ئازتکەکان و بەردی تیزۆک نمایشکراوە. ئەم شوێنەوارە لە ساڵی ١٨٣١ لە ژێر کۆشکی نیشتمانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://mesoamericanonlinemuseum.weebly.com/moctezumas-throne.html|سەردێڕ=Moctezuma's Throne}}</ref> لە [[مەکسیکۆ سیتی|شاری مەکسیکۆ]] دۆزرایەوە و نزیکەی یەک مەتر چوارگۆشەیە لە بنکەکەی و بەرزییەکەی ١.٢٣ مەتر.<ref name="AncientEU" /> لە شێوەی پەرستگادا نەخشێنراوە و ساڵی لە لوتکەدا، ٢-خانوو، ئاماژەیە بۆ دامەزراندنی نەریتی تێنۆچتیتلان لە ساڵی ١٣٢٥ی زایینی.<ref name="AncientEU" /> مۆزەخانەی بەریتانی خاوەنی cuauhxicalli ە کە ڕەنگە گرژی نێوان دوو پێچەوانە نیشان بدات، هێزی خۆر (کە بە ڕووی خۆر نیشان دەدرێت) و هێزی مانگ (کە بە ئایکۆنۆگرافیای مانگ لە پشتەوەی تەنەکە نیشان دەدرێت). ئەمەش هاوتەریبێک دەبێت لەگەڵ سەرۆکی شارەوانی تەمپلۆ بە وێناکردنی هویتزیلۆپۆختلی (وەک یەکێک لە دوو خوداوەندی پەرستگاکە) و شوێنەوارە گەورەکەی کۆیۆلکساوکی. مۆتیڤی کۆمپاس لەگەڵ ''ئۆلین'' دەتوانرێت لە قوربانگا بەردەکاندا بدۆزرێتەوە کە بۆ مەراسیمی ئاگری نوێ دروستکراون. شتێکی دیکە، کورسی ڕێوڕەسمی ئاگر کە سەر بە مۆزەخانەی یۆسێبیۆ داڤالۆس هورتادۆی پەیکەری مەکسیکە،<ref name="Brittany" /> لە ڕووی بینراوەوە هاوشێوەیە بەڵام وێنەی ناوەندی ''ئۆلین'' لە بەرژەوەندی [[خۆر|خۆردا]] لادەبات. === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژژمێر|گەردوون}} {{پۆلی کۆمنز|Aztec sun stone}} [[پۆل:ئەزتێک]] [[پۆل:بەرد]] [[پۆل:کەلەپووری چاندی]] l62t1akcf5mybwpssdgoaqt5b5foexl 1 305499 1697308 1689426 2026-10-30T05:38:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697308 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[جەزائیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1689425 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260730100140/https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past بۆ https://www.andantetravels.co.uk/blog/unearthing-algerias-roman-past زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[جەزائیر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697307 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260924181539/https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria بۆ https://www.mfa.gov.dz/discover-algeria/about-algeria زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٨، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) mvt4rr1yuptbi1j4uv9nsw1zsmihx2c 0 305536 1697411 1694704 2026-10-30T10:37:04Z Ravan 7844 1697411 wikitext text/x-wiki {{Infobox artwork|image=Michelangelo's Moses (Rome).jpg|image_upright=1|title=مووسا|subject=موسای ئینجیلی|artist=[[میکێلانجێلۆ]]|year=c. {{Start date|1513}}–{{end date|1515}}<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Sweetser|یەکەم=Moses Foster|بەستەری نووسەر=Moses Forster Sweetser|سەردێڕ=Michel Angelo|بڵاوکەرەوە=Boston, Houghton, Osgood and Company|ساڵ=١٨٧٨|ناونیشان=https://archive.org/stream/michaelangelo00sweegoog#page/n76}}</ref>{{rp|67}}|medium=[[پەیکەری مەڕمەڕ]]|[[بزووتنەوەی هونەری]] =[[Renaissance]]|height_metric=235|height_imperial=92.5|width_metric=210|width_imperial=82.6|length_imperial=<!-- add the third dimension? the statue's depth -->|length_metric=|metric_unit=cm|imperial_unit=in|city=[[Rome]]|museum=[[San Pietro in Vincoli]]|coordinates={{Coord|41|53|37.58|N|12|29|35.9|E|region:IT_type:landmark|display=it}}|preceded_by=[[Tomb of Pope Julius II]]|followed_by=[[Rebellious Slave]]}} '''''مووسا''''' ({{Langx|it|Mosè}} {{IPA|it|moˈzɛ|}}; {{Circa|1513–1515}} ) [[پەیکەرتاشی|پەیکەرێکە]] لەلایەن هونەرمەندی سەردەمی ڕێنێسانسی باڵای ئیتاڵی [[میکێلانجێلۆ]] کە لە بازیلیکای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە [[ڕۆما]] هەڵکەوتووە. لە ساڵی ١٥٠٥ لەلایەن پاپا جولیۆسی دووەمەوە بۆ گۆڕەکەی ڕاسپێردرا، کەسایەتی [[کتێبی پیرۆز|ئینجیلی]] [[مووسا|موسا]] نیشان دەدات کە قۆچەکانی لەسەر سەریەتی، بە پشتبەستن بە وەسفێک لە بەشی ٣٤ی [[دەرچوون]] لە ڤولگات، وەرگێڕانی لاتینی کتێبی پیرۆز کە لەو کاتەدا بەکاردەهێنرا. هەندێک لە زانایان پێیان وایە بەکارهێنانی قۆچ ڕەنگە زۆرجار کاریگەرییەکی دژە جوولەکە هەبێت، لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیان وایە کە تەنها ڕێکەوتنێکە لەسەر بنەمای هەڵەی وەرگێڕان. لێکدانەوەکانی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] بۆ پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩١٦ەوە بە تایبەتی ناسراون. هەندێک لە لێکدانەوەکانی پەیکەرەکە، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژە بە هێزێکی شەیتانانە دەکەن، بەڵام فیگەرێکی جوانیش، لەگەڵ چڕی سۆزداریدا لەگەڵ ئاشکرابوونی قسەی خودا. ناسکی هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی وەک قژی ڕژاوی موسا وەک دەستکەوتێکی تەکنیکی سەرنجڕاکێش سەیر دەکرێت، بەڵام فرۆید دەڵێت میشێل ئەنجێلۆ لە تەنها لێهاتووییەکان تێدەپەڕێت بۆ وروژاندنی کنجکاوی لە بینەردا، پرسیاری ئەوە دەکات کە بۆچی موسا یاری بە قژی دەکات، و بۆچی بە قۆچ و قژی ڕژاو پێشکەشی دەکرێت. == ڕاسپاردن و مێژوو == پاپا جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥٠٥دا میشێل ئەنجێلۆی ڕاسپارد کە گۆڕەکەی دروست بکات و دواجار لە ساڵی ١٥٤٥ تەواو بوو؛ جولیۆسی دووەم لە ساڵی ١٥١٣ کۆچی دوایی کردووە.<ref name="Panofsky">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Panofsky |یەکەم=Erwin |بەستەری نووسەر=Erwin Panofsky |ساڵ=١٩٣٧|سەردێڕ=The First Two Projects of Michelangelo's Tomb of Julius II |journal=[[The Art Bulletin]] |بەرگ=١٩|پەڕەکان=٥٦١–٥٧٩|doi=10.2307/3045700 |jstor=3045700}}</ref> دیزاینی سەرەتایی لەلایەن مایکل ئەنجێلۆوە گەورە بوو و پێویستی بە زیاتر لە ٤٠ پەیکەری هەبوو. پەیکەری موسا لەسەر قاتێک دادەنرا کە بەرزییەکەی نزیکەی ٣.٧٤ مەتر بوو (١٢ ft 3 in)، بەرامبەر فیگەرێکی سانت پاوڵ.<ref name="Panofsky" /> {{Rp|566}}لە دیزاینی کۆتاییدا پەیکەری موسا لە ناوەڕاستی قاتی خوارەوە دانیشتووە. == وەسف == جۆرجۆ ڤاساری لە "ژیانی مایکل ئەنجێلۆ"دا نووسیویەتی: "میشێلانجێلۆ موسا بە مەڕمەڕ تەواو کرد، کە پەیکەرێکی پێنج {{Lang|it|[[Italian units of measurement|braccia]]}} بوو"، کە بە هیچ بەرهەمێکی مۆدێرن و کۆن بێ هاوتایە. بە هەڵوێستێکی جددی دانیشتووە، بە قۆڵێکی لەسەر حەبەکان پشوو دەدات و بە قۆڵەکەی تریشەوە سمێڵ درێژە بریقەدارەکەی دەگرێت، مووەکانی، ئەوەندە قورسە لە پەیکەرسازیدا ڕەندەربکرێن، ئەوەندە نەرم و چەقۆدارن کە وا دیارە دەبێ چەقۆی ئاسنەکە بووبێتە فڵچە. ڕووخساری جوان، وەک ڕووخساری پیرۆز و شازادەیەکی بەهێز، پێدەچێت وەک ئەوەی مرۆڤ سەیری بکات پێویستی بە پەردە هەبێت بۆ داپۆشینی، ئەوەندە شکۆمەند و درەوشاوە دەردەکەوێت و هونەرمەندەکەش بە باشی لە مەڕمەڕەکەدا ئەو خوداییەی پێشکەش کردووە کە خودا ئەو ڕووخسارە پیرۆزەی پێبەخشیبوو. پەردەکان بە چەمانەوەی ڕەنگین دەکەونە خوارەوە، ماسولکەکانی قۆڵ و ئێسکی دەستەکان ئەوەندە جوان و کامڵن، هەروەک قاچ و ئەژنۆکان، پێیەکان بە پێڵاوی نایاب ڕازێنراونەتەوە، کە ڕەنگە ئێستا زیاتر لە جاران بە موسا ناوببرێت دۆستی خودا، بەو پێیەی خودا ڕێگەی داوە جەستەی ئامادە بکرێت بۆ زیندووبوونەوەی پێش ئەوانی تر بە دەستی میشێل ئەنجێلۆ. هێشتا جولەکەکان هەموو شەممەیەک بە سەرباز دەچن بۆ سەردانیکردن و پەرستنی وەک شتێکی خودایی نەک مرۆڤایەتی." هەروەها وەرگێڕانی ئینگلیزی "موساکانی [[میکێلانجێلۆ]]"ی [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] وەسفێکی بنەڕەتی پەیکەرەکە دەخاتە ڕوو: "موساکانی مایکل ئەنجێلۆ وەک دانیشتوو نیشان دەدرێت؛ جەستەی ڕووی لە پێشەوەیە، سەری بە ڕیشە بەهێزەکەیەوە سەیری لای چەپ دەکات، پێی ڕاستی لەسەر زەوی وەستاوە و قاچی چەپی بەرزکراوەتەوە بەجۆرێک کە تەنها پەنجەکانی قاچەکانی دەست لە زەویدا بگرن. قۆڵی ڕاستی مێزەکانی یاسا بەیەکەوە دەبەستێتەوە." بە شتێکەوە کە لە کتێبێک دەچێت لە کفنی ڕاستی دەستیدا و بەشێک لە سمێڵەکەی لە چەناگەیدایە؛ جۆناسان جۆنز لە ڕۆژنامەی ئینگلیزی، ''[[گاردیان|گاردیەن]]'', وەسفێکی دیکە دەکات: "دەستی ڕاستی موسا پارێزگاری لەو لووحە بەردانە دەکات کە فەرمانەکانیان لەسەرە ؛ دەستی چەپی، خوێنبەرەکانی لێدەدەن، ماسولکەکانی گرژن، پێدەچێت خۆی لە کارە توندوتیژەکە ڕابگرێت. کاتێک لە چیای سینا هاتە خوارەوە، موسا بینی گەلەکەی گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن – ئەو بتە درۆزنەی کە دروستیان کردبوو. توڕەیی ئەو دیفییە زیندانی بەرد، سنووری هونەری پەیکەرتاشی کەم کەس هەیە بتوانێت بەرەنگاری کاریگەریی عەقڵێکی ڕاستەقینە بێتەوە، هەستەکانی ڕاستەقینە، لەو فیگەرەدا کە لە کورسی مەڕمەڕییەکەیەوە دەدرەوشێتەوە، ئەمڕۆ چاوی لەو گەشتیارانە دەڕوانێت کە لە کڵێسای سان پیترۆ لە ڤینکۆلی لە ڕۆما جەماعەت دەکەن، هەروەک چۆن لە سیگمۆند فرۆیددا لە ساڵی ١٩١٣دا ڕووبەڕووی بووەوە کاریگەری سۆزداریی پەیکەرەکە بدۆزەرەوە، زیندوویی موسا وایکردووە ئەم کارە لە سەدەی ١٦ەوە بەناوبانگ بێت، دانیشتوانی جوولەکەکانی ڕۆما دەبێت پەیوەندی بە گێڕانەوەی ئەو شتانەوە هەبێت کە دەبێ مەحاڵ بێت لە بەرددا وێنا بکرێت. بەڵام لەو شوێنانەی کە ڕەنگە کەسانی دیکە بە تەکنیک سەرساممان بکەن، مایکل ئەنجێلۆ لەوە تێدەپەڕێت، لە سەرسوڕمانی فەرمیەوە بەرەو سەرسوڕمانی فیکری دەمانبات، وامان لێدەکات بپرسین بۆچی موسا سمێڵی خۆی ناز دەکات، بۆچی مایکل ئەنجێلۆ ئەم ڕووبارە قژییەی بەکارهێناوە-ە تێکەڵکردن لەگەڵ ئەو قۆچانەی کە سیفەتێکی ئاسایی موسا بوون-بۆ ئەوەی لایەنێکی نامرۆڤانە و شەیتانانەی پێبدات." == لێکدانەوەکان == [[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU140.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لە نووسینی مایکل ئەنجێلۆ]] [[زیگمۆند فرۆید]] لە وتارەکەیدا لە ساڵی ١٩١٤ بە ناوی "موساکانی مایکل ئەنجێلۆ"، ئەو ساتەی لە گێڕانەوەی کتێبی پیرۆزدا گرێدەداتەوە کاتێک موسا بۆ یەکەمجار لە شاخەوە دادەبەزێت و لوحەکانی هەڵگرتووە و گەلی عیبری دەبینێت کە گوێدرێژە زێڕینەکە دەپەرستن، وەک لە دەرچوون ٣٢دا باسکراوە. فرۆید لە حاڵەتێکی دەروونی ئاڵۆزدا باسی موسا دەکات:<blockquote>ڕەنگە ئێستا، باوەڕم وایە، ڕێگە بە خۆمان بدەین بەرهەمی هەوڵەکانمان بچێنین. بینیمان چەند کەس لەوانەی هەستیان بە کاریگەری ئەم پەیکەرە کردووە، ناچار بوون بەو شێوەیە لێکبدەنەوە کە نوێنەرایەتی موسا دەکات کە بەهۆی بینینی گەلەکەیەوە کە لە نیعمەت کەوتووە و لە دەوری بتێک سەما دەکات، وروژاوە. بەڵام دەبوو دەستبەرداری ئەم لێکدانەوەیە بێت، چونکە وای لێکردین چاوەڕێی ئەوە بکەین لە ساتێکی داهاتوودا ببینین کە بەهار بێت و مێزەکان بشکێنێت و کاری تۆڵەسەندنەوە بە ئەنجام بگەیەنێت. بەڵام تێڕوانینێکی لەو شێوەیە لەگەڵ دیزاینی کردنی ئەم فیگەرە لەگەڵ سێ (یان پێنج) فیگەری دانیشتووی دیکەدا، بەشێک لە گۆڕی جولیۆسی دووەم، هاوئاهەنگ نابێت. ڕەنگە ئێستا جارێکی دیکە ئەو لێکدانەوەی جێهێڵراوە وەربگرینەوە، چونکە ئەو موسایەی کە بنیاتناونەتەوە نە باز دەداتە سەرەوە و نە مێزەکانی لێ فڕێدەدات. ئەوەی لەبەردەمماندا دەیبینین دەستپێکی کردەی توندوتیژی نییە بەڵکو پاشماوەی بزووتنەوەیەک کە پێشتر ڕوویداوە. لە یەکەم گواستنەوەی تووڕەیی خۆیدا، موسا ئارەزووی کرد مامەڵە بکات، هەڵبکات و تۆڵە بکاتەوە و مێزەکان لەبیر بکات؛ بەڵام بەسەر تاقیکردنەوەکەدا زاڵ بووە و ئێستا بە دانیشتن و هێمن دەمێنێتەوە، لە تووڕەییە بەستووەکەی و ئازارەکانی تێکەڵ بە سووکایەتیکردن. هەروەها مێزەکانیش فڕێ نادات تا لەسەر بەردەکان بشکێن، چونکە لەسەر حسابی تایبەتی ئەوانە کە توڕەیی خۆی کۆنترۆڵ کردووە؛ ئەوە بۆ پاراستنیان بوو کە خولیای خۆی لە ژێر کۆنتڕۆڵدا هێشتەوە. لە ڕێگەدان بە توڕەیی و تووڕەیی خۆی، ناچار بوو مێزەکان پشتگوێ بخات و ئەو دەستەی کە پشتگیریان دەکرد، کێشایەوە. دەستیان کرد بە خلیسکان بۆ خوارەوە و مەترسی شکاندنیان لەسەر بوو. ئەمەش هێنایە سەر خۆی. ئەو ئەرکەکەی لەبیر بوو و لە پێناو ئەو ئەرکەدا دەستبەرداری لە خۆبەخشین بە هەستەکانی بوو. دەستی گەڕایەوە و مێزەکانی بێ پشتیوانی ڕزگار کرد پێش ئەوەی بکەونە سەر زەوی. لەم هەڵوێستەدا بە بێ جووڵە مایەوە و لەم هەڵوێستەدا مایکل ئەنجێلۆ وەک پارێزەری گۆڕەکە نیشانی داوە. لەگەڵ گەشتکردنی چاوەکانمان بەسەریدا، فیگەرەکە سێ چینە سۆزدارییە جیاوازەکان پیشان دەدات. هێڵەکانی دەموچاو ڕەنگدانەوەی ئەو هەستانەن کە سەرکەوتنیان بەدەستهێناوە؛ ناوەڕاستی وێنەکە شوێنەواری جووڵەی سەرکوتکراو نیشان دەدات و پێ هێشتا هەڵوێستی کردارە پێشبینیکراوەکەی دەپارێزێت. وەک ئەوە وایە کاریگەری کۆنترۆڵکەر لە سەرەوە بەرەو خوارەوە ڕۆیشتبێت. تا ئێستا هیچ باسێک لە قۆڵی چەپ نەکراوە و پێدەچێت ئیدیعای پشکی لە لێکدانەوەکەماندا بکات. دەستەکە بە ئاماژەیەکی سووک لە چەناگەدا دادەنرێت و وەک ئەوەی لە نازێکدا کۆتایی سمێڵی ڕژاو دەگرێت. وا دیارە مەبەست لێی بەرپەرچدانەوەی ئەو توندوتیژییە بێت کە دەستەکەی تر چەند ساتێک لەمەوبەر سمێڵی خراپ بەکارهێنابوو.</blockquote> [[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU360.jpg|وێنۆک| ''موسا'' لەلایەن مایکل ئەنجێلۆ, وردەکاری]] ڕوانگەیەکی دیکە کە لەلایەن مالکۆم ماکمیلان و پیتەر جەی سواڵزەوە لە وتارەکەیاندا خراوەتەڕوو، "سەرنجەکان لە کەڵەکەبوونی پاشماوە: فرۆید، ''موسا'' و شیکاری دەروونی"،<ref name="Macmillan">{{بیرخستنەوە|دوایین=Macmillan |یەکەم=Malcolm |سەردێڕ=Observations from the Refuse-Heap: Freud, Michelangelo's ''Moses'', and Psychoanalysis |ئیش=[[American Imago]] |بەرگ=٦٠|issue=1 |پەڕەکان=٤١–١٠٤|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press |doi=10.1353/aim.2003.0003 |issn=0065-860X |s2cid=170813918 |دوایین٢=Swales |یەکەم٢=Peter J. |بەستەری نووسەر٢=Peter J. Swales (historian)}}</ref> پەیکەرەکە دەبەستێتەوە بە کۆمەڵەی دووەمی خشتەکان و ئەو ڕووداوانەی کە لە دەرچوون ٣٣ و ٣٤ باسکراون. ئەوان تێبینی ئەوە دەکەن کە موسا لوحی سپی بەدەستەوەیە، کە خودا فەرمانی بە موسا کردبوو بۆ ئەوەی دروستی بکات وەک ئامادەکارییەک بۆ دووەم بەخشینی یاساکە؛ هەروەها ئاماژە بەوە دەکەن کە موسا بە "قۆچ" وێنا کراوە کە دەقەکانی کتێبی پیرۆز باس لەوە دەکەن کە موسا تەنها دوای ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ ناو گەلی عیبری دوای دووەم پێدانی یاساکە. ئەوان دەڵێن کە پەیکەرەکە ئەو ساتە نیشان دەدات کە موسا خودا دەبینێت، وەک لە دەرچوون ٣٣ باسکراوە: "ئەو ڕووداوەی کە باسی لێوە دەکرێت گرنگترین بەشە لە چیرۆکی پەیمانی کۆن سەبارەت بە کۆچکردن. موسا کە پڕە لە گومان لە پێگەی خۆی و پێگەی گەلەکەی، مەترسییەکی بەرچاوی هەیە لە داوای - تەنانەت داوای - کە لێیان خۆش بکرێن، کە نیعمەتی پەروەردگاری پێ بدرێت، و کە یەزدان شوێنی خۆی دەستپێبکاتەوە و." بەرەو خاکی بەڵێندراو بوێری دەبێت، پاشان هەموو شتێک دەخاتە مەترسییەوە و داوای ئەوە دەکات کە پەروەردگار شکۆمەندی خۆی ئاشکرا بکات بۆ ئەوەی هەست بەو هەستە چڕ و پڕە بکات کە موسایەکی لەو جۆرە چاوەڕێی پەروەردگاری دەکرد: ئایا دێت؟<ref name="Macmillan" />{{Rp|78–79}}زیاتر دەڵێن کە هەردوو پۆڵس و موسا ڕاستەوخۆ ئەزموونی خودایان کردووە، بیرۆکە و جووتبوونێک کە بۆ نیوئەفلاتونیستە فلۆرانسییەکان گرنگ بوون، گروپێک کە نووسەران هەردوو مایکل ئەنجێلۆ و پاپا جولیۆسی دووەم بە هاوشێوەی خۆیان دەزانن. لە کۆتاییدا نووسەران دەڵێن هەستی سەرەکی لەسەر ڕووخساری موسا "سەرسامییە لە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ دروستکەر".<ref name="Macmillan" /> === گرژییەکانی نێوان مایکل ئەنجێلۆ و جولیۆسی دووەم === هەندێک لە لێکدانەوەکان، لەوانەش لێکدانەوەکانی فرۆید، ئاماژەن بۆ گرژییەکانی نێوان جولیۆسی دووەم کە گۆڕەکەی لە مایکل ئەنجێلۆوە ڕاسپاردووە و هونەرمەندەکە. فرۆید ئیدیعای دەکرد کە موسا وەک سەرزەنشتێک هەم بۆ جولیۆس و هەم بۆ هونەرمەند کاردەکات.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان ئاماژە بەوە دەکات کە جولیۆسی دووەم زۆرجار سمێڵدار بووە، ئەمەش بۆ ماوەی هەزار ساڵ لەنێو پاپاکاندا نەناسراوە و ڕەنگە لێکچوونێکی فیزیکی لە نێوان پەیکەرەکە و جولیۆسدا هەبێت.{{Sfn|Bertman|2009}} === ڕووخساری درەوشاوە بە قۆچ لێکدەدرێتەوە === [[File:'Moses'_by_Michelangelo_JBU310.jpg|وێنۆک| وردەکاری سەری {{Wikt-lang|ang|bicorned}} پەیکەرەکە]] بەپێی ڕێکەوتنی ئایکۆنۆگرافی کە لە ئایینی مەسیحی لاتینیدا باو بووە، پەیکەرەکە دوو قۆچ لەسەر سەریەتی. وێناکردنی موسایەکی قۆچدار لە وەسفکردنی ڕووخساری موسا بە "{{Lang|la|cornuta}}" سەرچاوە دەگرێت" ("قۆچدار") لە وەرگێڕانی لاتینی ڤولگاتی ئەو بڕگەیەی کە لە [[دەرچوون]] بەشی ٣٤دا دۆزراوەتەوە، بە تایبەتی ئایەتەکانی ٢٩ و ٣٠ و ٣٥، کە تێیدا موسا دوای وەرگرتنی فەرمانەکان بۆ جاری دووەم دەگەڕێتەوە بۆ لای خەڵک.<ref>{{In lang|la}} Biblia Sacra Vulgata {{Bibleverse||Exodus|34:29–35|4|}}</ref> هەندێک لە زانایانی مۆدێرن پێیان وایە کە ئیلاهیناسانی سەدەی ناوەڕاست پێیانوابوو کە جیرۆم بەنیازی ئەوە بووە کە شکۆمەندکردنی ڕووخساری موسا دەرببڕێت، بە بەکارهێنانی وشەی لاتینی بۆ "قۆچدار".<ref name="Mellinkoff1970" />{{Rp|74–90}}و ئەم تێگەیشتنەی کە عیبری ڕەسەن سەختە و پێناچێت بە مانای "قۆچ" بێت، تا سەردەمی ڕێنێسانس و لە سەردەمی ڕێنێسانسدا بەردەوام بوو. [[File:William_de_Brailes_-_The_Israelites_Worship_the_Golden_Calf_and_Moses_Breaks_the_Tablets_(Exodus_32_-1-19)_-_Walters_W10613R_-_Full_Page.jpg|ڕاست|وێنۆک| وێنەی موسا بە قۆچەکانی دەستنووسێکی ڕووناککراوی سەدەی ١٣]] ستیڤن بێرتمان، کلاسیکناس دەڵێت، جیرۆم خۆی بە هەڵگری بۆچوونی دژە جوولەکە ناسراوە، و ڕەنگە بە هۆشیارییەوە هەڵبژاردەی پەیوەستکردنی موسا بە "قۆچ"ەوە کردبێت بە هۆکاری ئیلاهیات، چاوەڕێی ئەوە دەکات خوێنەرانی پەیوەندیکردنی قۆچەکانی پەیمانی نوێ بە شەیتان و دڕندە کێوییەکان و دژە مەسیحەوە لەبەرچاو بگرن.{{Sfn|Bertman|2009}} لە هونەری مەسیحی سەدەکانی ناوەڕاستدا کە موسا بە قۆچەوە وێنا دەکات، ئەمە هەندێک جار بۆ وێناکردنی بە شکۆمەندی، وەک پێغەمبەر و پێشەنگی عیسا، بەڵام لە چوارچێوەی نەرێنیشدا دەکرێت، بە تایبەت سەبارەت بە جیاوازییە پۆڵسییەکانی نێوان باوەڕ و یاسا؛ ئایکۆنۆگرافییەکە ڕوون نەبوو.{{Rp|125–133}} {{Rp|9–10}} مێژوونووسی هونەر ڕوت مێلینکۆف دەڵێت کە لە کاتێکدا کە قۆچەکانی موسا لە بنەڕەتدا بە هیچ شێوەیەک پەیوەندییان بە قۆچەکانی شەیتانەوە نەبووە، بەڵام ڕەنگە قۆچەکان واتایەکی نەرێنییان لەگەڵ پەرەسەندنی هەستی دژە جوولەکەکان لە سەدەی ناوەڕاست و سەرەتای سەردەمی مۆدێرن پەرەپێدابێت.{{Rp|135–137}}زۆرجار پەیوەندی لە وێنەکاندا لە نێوان جولەکەکان و شەیتانەکاندا دروست دەکرا و هەندێکجار جولەکەکان وەک ئەوەی کە قۆچیان هەیە وێنا دەکرا.{{Sfn|Bertman|2009}} بێرتمان خودی پەیکەرەکە وەک وێناکردنێکی نەرێنی موسا سەیر دەکات، لەسەر ئەم تێڕوانینانە بنیات دەنرێت.{{Sfn|Bertman|2009}} پەیکەرەکە لەلایەن مێژوونووسی هونەر جێنیفر کووسدەوە دەوترێت کە لوتکەی نەریتی موسا قۆچدارە، تێکەڵکردنی سیفەتە ئاژەڵییەکان و مرۆڤەکان بۆ پێشکەشکردنی خودایی.{{Sfn|Koosed|2014}} کتێبێک کە لە ساڵی 2008دا بڵاوکرایەوە تیۆرییەکی پێشخست کە "هۆڕن"ەکانی سەر پەیکەرەکەی مایکل ئەنجێلۆ هەرگیز مەبەست لێی بینین نەبوون و لێکدانەوەیان هەڵەیە وەک هۆڕن: "[پەیکەرەکە] هەرگیز قۆچێکی نەبووە. هونەرمەندەکە پلانی بۆ ''موسا'' دانابوو وەک شاکارێکی نەک تەنها لە پەیکەرسازی، بەڵکو لە کاریگەرییە بیناییەکانی تایبەتدا کە شایەنی هەر فیلمێکی هۆلیوود بێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارەش دەبوو پارچەکە بەرز بکرێتەوە و ڕووبەڕووی بکرێتەوە". ڕاستەوخۆ بەرەو پێشەوە، سەیری ئاراستەی دەرگای پێشەوەی بازیلیکاکە دەکرد، دوو دەرکەوتنی سەر سەرەکە بۆ بینەر نەدەبینرا کە لە زەویەکەی خوارەوە سەیری سەرەوە بکات-تاکە شتێک کە دەبینرا، ڕووناکی بوو کە لێیانەوە ڕەنگدانەوەی هەبوو. ئەم لێکدانەوەیە ململانێی لەسەر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McBee|یەکەم=Richard|ناونیشان=http://richardmcbee.com/writings/jewish-art-before-1800/item/michelangelo-and-the-jews-part-ii|سەردێڕ=Jewish art before 1800|ڕێکەوت=٢٠٠٨|chapter=Michelangelo and the Jews: Part II"}}</ref> == کاست و دووبارە بەرهەمهێنانەوە == [[File:NZ_AK_Myers_Park_(3)_(cropped).jpg|وێنۆک| کۆپییەکی پەیکەرەکە لە مایرێس پارک، ئۆکلاند, نیوزلەندا]] لە ساڵی ١٩٣١، {{Interlanguage link|Vojislav Veljković|sr}}، وەزیری دارایی پێشووی شانشینی یوگۆسلاڤیا ، ناسراو بە "باوکی دیناری زێڕینی یوگۆسلاڤیا"، و کۆکەرەوەی هونەری بەئەمەک، داوای لە پاپا پیۆسی یازدەهەم کرد کە شێوازی مۆمی ونبوو بەکاربهێنێت بۆ ئەوەی کاستی برۆنزی 21 لە پەیکەری ڕەسەنی مایکل ئەنجێلۆ هەبێت، لەنێویاندا ''مۆیسس'' ، بەرهەم هێنراون. ڕەزامەندی پاپا بەو مەرجە درا کە ڤێلکۆڤیچ فەزای گونجاو بە سیستەمێکی کۆنترۆڵکردنی کەشوهەوا دروست بکات کە دڵنیای بدات کە پلەی گەرمی ناوەوە بە درێژایی ساڵ لە یەک پلەی [[پلەی سەدی|سەدیدا]] دەهێڵرێتەوە، بەم شێوەیەش ڕێگری لە شێواندنی برۆنزی دەکات بە تێپەڕبوونی کات. ڤێلکۆڤیچ دەستیکرد بە دروستکردنی کۆشکێکی پێشانگای مۆدێرن لە حەوشەی خانووی خێزانەکەی لە [[بێلگراد|بەلگراد]] پایتەختی شانشینی یوگۆسلاڤیا، لە ئەنجامدا یەکەم مۆزەخانەی تایبەت لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا]] دروستکرا. ناوی لێنا ''مۆزەخانە'' هەرچەندە دواتر بە شێوەیەکی ئاخاوتنی بە ''کۆشکی ڤێلکۆڤیچ'' ناسرا . هەروەها بیناکە یەکەم سیستەمی مۆدێرن و HVAC ی تێدابوو کە لە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئەوروپا دانرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.blic.rs/vesti/beograd/mikelandjelov-mojsije-sa-senjaka-beograd-ima-skulpturu-na-kojoj-bi-mu-pozavidele/zvfeh92|سەردێڕ=MIKELANĐELOV MOJSIJE SA SENJAKA Beograd ima skulpturu na kojoj bi mu pozavidele svetske metropole, a retko ko zna za nju |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Blic.rs |زمان=sr}}</ref> کاتێک پاپا داواکارییەکەی پەسەند کرد، کۆمپانیای سوسێ فرێس لە پاریس ڕاسپێردرا بۆ بەرهەمهێنانی کاستەکان و بڕوانامەی ڕەسەنایەتی لەلایەن ڤاتیکانەوە دەرکرا. بەداخەوە ڤێلکۆڤیچ پێش ئەوەی مۆزەخانەی نوێ لە ساڵی ١٩٣٤ بکرێتەوە کۆچی دوایی کرد، بەڵام جۆڤان براکەی پڕۆژەکەی بە تەواوی بینی. هەفتەی دوو جار ''مۆزەخانە'' بەڕووی خەڵکدا دەکرایەوە. جگە لە کاستی ''موسا'' ، مۆزەخانەکە زیاتر لە ٢٥٠ پارچە هونەری دیکەی نمایشکرد، لەنێویاندا کاستی چوار ڕەسەنی دیکەی مایکل ئەنجێلۆ-''ڕۆژ''، ''شەو''، ''کۆیلەی مردوو'' و ''کۆیلە یاخیبوو-''ژمارەیەک تابلۆ لەلایەن ئورۆش پرێدیچ، پاجا جۆڤانۆڤیچ، ساڤا شومانۆڤیچ، نادێژدا پترۆڤیچ، و مارکۆ مورات ، سێتێک لە کاریکاتێرەکانی بێتا ڤوکانۆڤیچ ، کاستێکی ''فیلمی ڤۆڵتێر'' ی ژان ئەنتۆنی هۆدۆن، هەروەها ژمارەیەک پەیکەری ئەنتیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://presscentar.uns.org.rs/info/Vesti-iz-muzeja/3888/hoce-li-museo-vratiti-stari-sjaj.html|سەردێڕ=Hoće li Museo vratiti stari sjaj? |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=presscentar.uns.org.rs |زمان=sr}}</ref> دوای شەڕ و دەستبەسەرداگرتنی کۆمۆنیستەکان بەسەر یوگۆسلاڤیا، مۆزەخانەکە و پارچە هونەرییەکان لەلایەن دەوڵەتەوە بە نیشتمانی کران. بیناکە سەرەتا وەک ئاتلێرێک درا بە مۆشێ پیجادە و پاشان بە پەیکەرتاش سرێتێن ستۆیانۆڤیچ و لە کۆتاییدا لەلایەن شارەوانی ساڤسکی ڤێناکەوە گۆڕدرا بۆ شوێنی هەڵگرتنی پێڵاو و چەرم. هەموو تابلۆکانی ئەو کۆمەڵەیە، هەروەها چەند پەیکەرێک، لەم ماوەیەدا ون بوون. کاستی برۆنزی کارەکانی مایکل ئەنجێلۆ گواسترایەوە بۆ ئەکادیمیای هونەرە جوانەکان، کە دواتر پەرەی سەند و بوو بە فاکەڵتی هونەرە جوانەکانی زانکۆی هونەر لە بەلگراد. لە وەرشەی تۆما ڕۆساندیچ لە گەڕەکی تۆپچیدەر هەڵگیراون. دواتر شوێنەکە دەبێتە شوێنی دانیشتنی بەشی پەیکەرسازی لە فاکەڵتی هونەرە جوانەکان. ئەمڕۆش کاستی فیلمی ''موسا'' لەوێ نمایشکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://beogradskonasledje.rs/izdvajamo/kuca-porodice-veljkovic|سەردێڕ=Site Offline |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=sr-RS}}</ref> لەشکرکێشی میحوەرەکان بۆ سەر یوگۆسلاڤیا لە [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] بووە هۆی داخستنی ''مۆزەخانە'' . لە کاتی داگیرکاریدا ئەڵمانییەکان ئەو کۆکردنەوەیەیان تاڵان نەکرد. {{Clear|left}}لە ساڵی ١٩٧١ لە مایرێس پارک لە ئۆکلاند لە نیوزلەندا پەردە لەسەر بەرهەمهێنانەوەی پەیکەرەکە لادرا، کە لەلایەن فرۆشگای گەورەی میلن ئەند چۆیسەوە کڕدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Sculpture Map|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230724000432/https://sculpturemap.nz/listing/nz/statue-of-moses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Visual arts}} * لیستی بەرهەمەکانی مایکل ئەنجێلۆ * پاڵپشتی هونەری جولیۆسی دووەم {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Koosed |یەکەم=J. L. |ڕێکەوت=٢٠١٤|سەردێڕ=Moses: The Face of Fear |journal=Biblical Interpretation |بڵاوکەرەوە=Brill |بەرگ=٢٢|issue=4–5 |پەڕەکان=٤١٤–٤٢٩|doi=10.1163/15685152-02245p03}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Antisemitic Origin of Michelangelo's Horned Moses |journal=Shofar |بڵاوکەرەوە=Purdue University Press |بەرگ=٢٧|issue=4 |پەڕەکان=٩٥–١٠٦|doi=10.1353/sho.0.0393 |jstor=42944790}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Moses by Michelangelo Buonarroti}} {{تووڵی دەروازە|ئیتاڵیا}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} sv9d8xmgrfyrlqv4pozuskekzl3f7pp 0 305559 1697262 1692068 2026-10-30T03:36:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٢ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697262 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_upright = 1 | caption = | genre = | writer = سروش سیحەت، ئیمان سەفایی | director = حەسەن نوری | presenter = | starring = سروش سیحەت، [[ڕەزا عەتاران]]، [[سیامەک ئەنساری]]، [[مەجید ساڵحی]]، هادی کازمی، [[عەلی موسەفا]]، [[ھووتەن شەکیبا]]، [[سینا مێھراد]] [[پەردیس پورعابدینی]] | composer = | country = ئێران | language = فارسی | num_episodes = ١٢ | producer = مەجید ساڵحی | cinematography = | editor = | company = | budget = | network = شەیدا | first_aired = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ | last_aired = | based_on = {{based on|تاکسی‌سواری|سروش سیحەت}} | num_seasons = ١ |website=https://www.sheyda.com/p/27ff1af0bfb}} '''تاکسی''' زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە دەرهێنانی حەسەن نوری، بەرھەمھێنانی [[مەجید ساڵحی]] و نووسینی سروش سیحەت و ئیمان سەفایی. ئەم زنجیرەیە وەرگێڕدراوی پەڕتووکی ''تاکسی‌سوارە'' لە نووسینی سروش، زنجیرەکە لە ١٢ ئەڵقە پێکدێت. هەروەها [[عەلی موسەفا|علی موسەفا]] جگە لە ڕۆڵگێڕان لەم زنجیرەیەدا، ڕاوێژکاری ھونەرییش بووە.<ref>[https://sabanews.ir/575745/رضا-عطاران-در-تاکسی-سروش-صحت/ هەواڵی ناساندنی ئەکتەرەکان لە کۆمەڵەی ڕاگەیاندنی صەبا]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=سروش صحت با «تاکسی‌» به نمایش خانگی می‌آید |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/208014-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%B5%D8%AD%D8%AA-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری هنر ایران |زمان=fa}}</ref> == چیرۆک == ئەم زنجیرەیە لە ھەر ئەڵقەیەکدا، چیرۆکی کەسایەتییەکی جیاواز لە ناو تاکسییەکدا دەگێڕێتەوە. گێڕانەوەکانی زنجیرەکە لە ھەڵوێستەی ڕۆژانە و ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان سەرنشینەکان شێوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cm8.ir/2608/219/hj3kx/%C2%AB%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%C2%BB-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%B5%D8%AD%D8%AA}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.cm8.ir/2608/219/hj3kx/%C2%AB%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C%C2%BB-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%B5%D8%AD%D8%AA |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == ئەکتەرەکان == * سروش سیحەت * [[ڕەزا عەتاران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=خاتونی |یەکەم=سمیه نجفی |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٦|سەردێڕ=رضا عطاران در «تاکسی» سروش صحت {{!}} مجموعه رسانه ای صبا |ناونیشان=https://sabanews.ir/575745/%d8%b1%d8%b6%d8%a7-%d8%b9%d8%b7%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%da%a9%d8%b3%db%8c-%d8%b3%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%b5%d8%ad%d8%aa/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=مجموعه رسانه ای صبا – آخرین اخبار فرهنگ و هنر {{!}} سینما و تلویزیون |زمان=fa-IR}}</ref> * [[مەجید ساڵحی]] * [[عەلی موسەفا|علی مۆسەفا]] * [[پەردیس پورعابدینی]] * [[ھووتەن شەکیبا|هوتەن شەکیبا]] * [[سیامەک ئەنساری]] * [[سینا مێھراد|سینا مێهرداد]] * کازم سیاحی * بیژەن بنەفشەخواه * محەممەد شەعبان‌پوور * نەعیمە نیزام‌دووست * مەجید یوسفی * یوسف سەیادی * نەفس بازغی * ئەمیر نەورۆزی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cm8.ir/2609/307/xag1b/}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.cm8.ir/2609/307/xag1b/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == بەرهەمهێنان == پێش‌بەرهەمهێنانی ئەم زنجیرەیە لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ دەستی پێکرد، سەرەتا ئەم زنجیرەیە بەهۆی ئەکتەرەکانییەوە وەک بەشی دووەمی زنجیرەی ''بەکالۆریۆس'' سەیر دەکرا بەڵام ڕەتکرایەوە وتیا زنجیرەیەکی سەربەخۆیە. وێنەگرتنیشی لە ٨ی ئابی ٢٠٢٦ دەستی پێکرد و تا ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بازگشت «لیسانسه‌ها» به تلویزیون / سروش صحت در آستانه ساخت فصل چهارم؟ |ناونیشان=https://www.qudsonline.ir/news/1158756/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%D9%88%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D8%B5%D8%AD%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%81%D8%B5%D9%84 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=قدس آنلاین |بڵاوکەرەوە=قدس آنلاین {{!}} Qudsonline |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Dehghani |یەکەم=Mohsen |دوایین٢=suzan |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|سەردێڕ=سریال «تاکسی» به پایان فیلمبرداری رسید+ عکس |ناونیشان=https://www.ghatar.com/247883/%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=قطار وبگردی {{!}} اشتراک گذاری لینک و محتوا |زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.sheyda.com/p/27ff1af0bfb تاکسی] لە شەیدا * [https://www.imdb.com/title/tt49211076/?ref_=nv_sr_srsg_0_tt_1_nm_0_in_0_q_%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D8%B3%DB%8C تاکسی] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] p4l2m8e53govcb2nkl80pejgz5gl9ya 4 305575 1697255 1694141 2026-10-30T01:50:16Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 5 بابەت لە [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]] 1697255 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == [[مووسا کلیماللە: کاتی لەدایکبوون]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ناوی وتارەکە دیاری نەکراوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[فیلمنێت]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = فیلمنێت<!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Filmnet_Logo.png<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Filmnet Logo.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٢، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[دڵشکاو (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٣٨، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکە لە دەرهێنان و نووسینی عەلی ڕووئین‌تەن و بەرهەمهێنانی مەجید ئیسماعیلی بەرهەمی ساڵی ٢٠٠٧/٢٠٠٨ە. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%84%E2%80%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D9%87_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Del_Shekasteh_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Del Shekasteh Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣١، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٦، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[نەوید مەحموودی]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٣:١٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = نەوید مەحموودی <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Photo_2023-05-25_12-39-04.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} ماوەی داواکارییەکە بەسەرچووە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٩:٢٩، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = | لێدوانەکان = }} :@[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] لە ویکیی فارسی ھیچ سەرچاوەیەکی دیاری نەکردووە کە وێنەکە لە کوێوە ھاتووە. کورتەی ناساندنیشی نییە، بۆیە ئەبێ مۆڵەتنامەشی نەبێ. گەر ئەتوانی لینکی وێنەیەکی تری ئەم کەسایەتییە دانێ، بەس لە سەرچاوەیەک کە مۆڵەتنامەی گونجاوی ھەبێ نەک لە سۆشیاڵ میدیای بھێنی. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٧، ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[تاسیان (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٢٠، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = تاسیان (بە فارسی: تاسیان) زنجیرەیەکی ئێرانییە لە نووسین و دەرهێنانی تینا پاکروان. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tasian_(TV_series)#/media/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tasian_(TV_Series_2025)_poster.jpg | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tasian (TV Series 2025) poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی تۆکیۆ]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:٠٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لۆگۆ پەڕگەی نائازاد | ناساندن = فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی تۆکیۆ فێستیڤاڵێکی فیلمە کە لە ساڵی ١٩٨٥ دامەزراوە. ئەم ڕووداوە لە ساڵی ١٩٨٥ تا ١٩٩١ دوو ساڵ جارێک و دواتر ساڵانە بەڕێوەدەچێت. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Tokyo_International_Film_Festival#/media/File:Tokyo_International_Film_Festival_logo.svg | زانیاریی زیاتر = https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%81%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A4%D8%A7%DA%B5%DB%8C_%D9%86%DB%8E%D9%88%D8%AF%DB%95%D9%88%DA%B5%DB%95%D8%AA%DB%8C_%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%DB%8C_%D8%AA%DB%86%DA%A9%DB%8C%DB%86 | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Tokyo International Film Festival logo.svg.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٢:١٢، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سوورپێست (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = سورپێست فیلمێکە لە ژانەی دراما، ڕاز ئامێز و ڕۆمانسی لە دەرهێنانی و نووسینی نیما جاویدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%B1%D8%AE%E2%80%8C%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Sorkh_Post_Poster.jpg?uselang=ckb#%D9%85%DB%86%DA%B5%DB%95%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%95 | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Sorkh Post Poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٧:١٥، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[بۆق (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٢:٣٨، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنییە لە چەشنی تاوانکاری و داستاننھێنی. لە نووسین و دەرھێنانی ھومەن سەیدیی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Frog_(series).png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Frog (series).png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٤، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ھەڵوەشاندنەوە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنە)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٣:٥٠، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە جۆری پۆلیسی- مەتەڵاوی کە لە نووسین و دەرهێنانی ڕامتین لەوافیپوور و بەرهەمهێنانی محەممەد مەسعوودە. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%DA%A9%D9%86%DA%A9%D9%84_(%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87_%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4_%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Cankel_(2025_TV_series).jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Cankel (2025 TV series).jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[براوڵ ستارس]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٨:٢٣، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Brawl_Stars_logo_2025.svg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Brawl Stars logo 2025.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئاکسێل مۆلەر]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٠٦، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = تاقیکردنەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = تاقیکردنەوە | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] {{نەکرا}} تەنیا بۆ تاقیکردنەوە بوو [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٥، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[سەنتووری (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٢٩، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە چەشنی دراما. لە دەرهێنراوی داریوش مهرجویییە لە ساڵی ۲۰۰٦ | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Santori.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Santori.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٦:٠٠، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٥٦، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ژن و منداڵ (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٧:٣١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. | ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی ساڵی ٢٠٢٥ە کە لە نووسین و دەرهێنانی سەعید ڕۆستایییە، و ئەکتەران پەریناز ئێزدیار، پەیمان مەعادی، حەسەن پورشیرازی، فرشتە سەدرعورەفایی و سەحەر گوڵدووست ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Woman_and_Child_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Woman and Child poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:١٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دۆڕاو (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:٢٣، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = زنجیرەیەکی ئێرانییە لە ژانەری درامای تاوانکاری لە دەرهێنان و نووسینی ئەمین حسێنپوور | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Loser1403.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Loser1403.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دوژمنی ژن (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:١١، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی کۆمیدیی ئێرانییە لە دەرھێنانی کەریم ئەمینی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Doshman_Zan_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Doshman Zan Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٥، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[شۆفێری تاکسی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی سیاسی و دراما و ئەکشنی ساڵی ٢٠١٧ی کۆریای باشوورە[٣] لە دەرھێنانی جانگ ھوون و نووسینی ئۆم یوو-نا، کە سۆنگ کانگ-ھۆ | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/A_Taxi_Driver#/media/File:A_Taxi_Driver.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A Taxi Driver 2017.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٢، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ماسیی ڕەشی بچکۆلە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٣٢، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکێکە لە چیرۆکەکانی منداڵان، لە نووسینی سەمەد بێهڕەنگی. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:MahiSiah.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Award-winning illustration on original cover of The Little Black Fish.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٥٨، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تەقەکردن لە فۆرت ھود ٢٠٠٩]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢١، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/2009_Fort_Hood_shooting#/media/File:Flickr_-_The_U.S._Army_-_Preparing_the_wounded_for_transport_at_Fort_Hood.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} پەڕگەکە پێشووتر لە کۆمنز بارکراوەو ھەیە. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٤:٠٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[براکەم خەسرەو (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی دەروونناسیی ئێرانییە لە ساڵی ٢٠١٦ لە دەرهێنانی ئیحسان بیگلەری. | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Baradaram_Khosro_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Baradaram Khosro Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٠٥، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٤:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[مووسا پێغەمبەری خودا: کاتی خۆرھەڵاتن]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٤٩، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی ئێرانییە لە نووسین و دەرھێنانی ئیبراھیم حاتەمی‌کیا | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Musa_Kalimullah_Be_Vaght-e_Tolue_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Musa Kalimullah Be Vaght-e Tolue Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٣، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی ترانسیلڤانیا]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٣٧، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = یەکەم فێستیڤالی نێودەوڵەتیی فیلمی درێژە لە ڕۆمانیا، کە ساڵانە لە پایتەختی مێژوویی ترانسیلڤانیا، کلوژ-ناپۆکا بەڕێوەدەچێت. | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Transilvania_International_Film_Festival#/media/File:Logo_of_Transilvania_IFF.gif | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Logo of Transilvania IFF.gif|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سەڵتی پیر (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠١:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامای ئێرانیی 2024ە لە نووسین و دەرهێنانی ئۆکتای بەراهەنی. بە ڕۆڵگێڕانی حەسەن پورشیرازی، لەیلا حاتەمی، حامید بێهداد | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%BE%D8%B3%D8%B1_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B2)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Pirpesar_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Pirpesar poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٤٢، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٢٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86_%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:انجمن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگی جیھانی سێیەم (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = فیلمێکی درامیە لە بەررهەمهێنان و دەرهێنانی هومەن سەیدی | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%B3%D9%88%D9%85_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85_%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:World_War_III_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:World War III Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٧، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[تی تی (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٦:١٨، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/TiTi#/media/File:Titiposter.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Titiposter.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٠٢، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چەند مەتر سێجا خۆشەویستی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:١٦، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:A_FEW_CUBE_METERS_LOVE_1.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:A FEW CUBE METERS LOVE 1.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٥٩، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[دیداری تایبەت (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢١:٣٣، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Conjugal_Visit.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Conjugal Visit.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٦، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەمال بابان]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٦:٤٥، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = لە وتاری جەمال بابان بلاو دەکەینەوە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D9%84%D9%81:%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84_%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86.jpeg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:جمال بابان.jpeg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[ئیسرافیل (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٩:٢٨، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D9%84_(%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85)#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Israfil_Poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Israfil Poster.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٨، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:١٤، ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[پاڵەوان (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Ghahreman_-_1400.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Ghahreman - 1400 (1).jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٤٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[پیاوی ھەزارڕوو]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی زنجیرەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%AF_%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:ManofManyFaces.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:ManofManyFaces.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٣٣، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[جەنگەڵی ململانێ (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٠:٣٠، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:The_Asphalt_JungleTV_series.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Asphalt JungleTV series.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٥:٢١، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[منداڵانی خۆر (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٨:٣٩، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Sun_Children#/media/File:The_Sun_2020_poster.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The Sun 2020 poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٥٠، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[چیرۆکی ھاوتەریب (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_Tales#/media/File:Parallel-tales-2026.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Parallel-tales-2026.png|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:٤٦، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ماسی و پشیلە]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٢:٠٤، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%A7%D9%87%DB%8C_%D9%88_%DA%AF%D8%B1%D8%A8%D9%87#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:Maahi-and-gorbeh.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Mahi Va Gorbeh Poster.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٨:٠١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :سەرقاڵی ئەم داواکارییەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٩، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[چوارشەممەسوورە (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:٠٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/Fireworks_Wednesday#/media/File:Fireworks-wednesday.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Fireworks-wednesday.jpg|بینین]]) [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥١، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[خەڵاتەکانی حافز]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٤:١٠، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازادە | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hafez_Prize.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:Hafez Prize.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٤٣، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | لێدوانەکان = }} :@[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] سەرچاوەیەک بدۆزەرەوە. لە ویکی فارسی ھیچ سەرچاوەیەک دانەنراوە، و لە ویکی ئینگلیزی بەستەر دانراوە، بەڵام نەمتوانی بچمە ناوی. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٨:١٧، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == [[دەزگای سینەمایی فارابی]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١٤:٣٦، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C#/media/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF_%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C.svg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:بنیاد سینمایی فارابی.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٥، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[سەددام (فیلم)]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B5%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D9%85.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:صددام.jpg|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٢٨، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[خەڵاتەکانی حافز]] == {{ڕەوشی داواکاری|2}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٠:٥٣، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پەڕگەی نائازاد | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hafez_Prize.jpg | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{نەکرا}} پەڕگەکە پێشووتر لێرە بارکراوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٤٣، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = }} == [[چاودێرەکەی پاشا]] == {{ڕەوشی داواکاری|1}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٤:٥٢، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فەرمیی فیلمەکە بۆ سەرەوەی وتارەکە. ناساندن | ناساندن = | سەرچاوەی پەڕگە = https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_King%27s_Warden_film_poster.png | زانیاریی زیاتر = | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = @[[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] {{کرا}} ([[:پەڕگە:The King's Warden film poster.png|بینین]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٧:٣١، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) }} qq54xdlx1eco5012qcqogf02xexj5p4 0 305579 1697261 1696241 2026-10-30T03:28:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ٤ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697261 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=Fereshteh's Sin Poster.jpg|caption=پوستەری فەرمی|genre=درامای کۆمەڵایەتی|creator=[[فیلیمۆ]]|director=حامد عەنقا|writer=حامد عەنقا|country=ئێران|language=فارسی|num_episodes=١٨|runtime=٥٠ بۆ ٦٠ خوولەک|first_aired=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|show_name_2=گناه فرشته|starring=[[شەھاب حوسێنی]] - [[پەردیس پورعابدینی]]}} '''''تاوانی فرەشتە''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''گناه فرشته)'' زنجیرەیەکی [[ئێران|ئێرانییە]] لە ژانەری [[درامای کۆمەڵایەتی]] لە دەرهێنان و نووسینی حامد عەنقا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}</ref> کە [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]، [[ئەمیر ئاغایی]]، لادەن مستەوفی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=borna.news |ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=پایان تصویربرداری سریال «گناه فرشته» |ناونیشان=https://borna.news/fa/news/2042287/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=borna.news |بڵاوکەرەوە=borna.news |زمان=fa}}</ref> [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]، [[پەردیس پورعابدینی]] و بەهرۆز ڕەزوی ڕۆڵیان تێدا گێڕاوە. ئەم زنجیرە لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ لە [[فیلیمۆ]] بڵاو کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQ5R7 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/85309692/%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%87%DB%8C%D9%87-%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A2%D9%82%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tn.ai/2998732}} {{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/2998732 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> == پوختەی چیرۆک == چیرۆکی زنجیرەکە باس لە هاوسەرێکی پارێزەر دەکات کە یەکێکیان، مەهتاب محتەشەم (لادەن مستەوفی) لە دۆسیەکانی کوشتندا شارەزایە و ئەوی تریان حامید تەهرانی ([[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]]) یەکێکە لە پارێزەرە ناسراوەکانی بواری دۆسیە ئابوورییەکان و کوڕی عیماد تەهرانییە. ئەوان لە دۆسیەی کوشتن بەرامبەر یەکدی دەوەستنەوە. == ئەکتەرەکان == * [[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] لە ڕۆڵی حامد تەهرانی * [[ئەمیر ئاغایی]] لە ڕۆڵی نەوید عۆشێری * لادن مستەوفی لە ڕۆڵی مەهتاب محتەشەم * [[مەھدی سوڵتانی|مەهدی سوڵتانی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=همبازی‌شدن دوباره مهدی سلطانی و دیبا زاهدی در «گناه فرشته» |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5963964/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D8%B2%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%86%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D8%B4%D8%AA%D9%87 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> لە ڕۆڵی موشفیق * [[پەردیس پورعابدینی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tn.ai/3007193}} {{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/3007193 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ڕۆڵی فریشتە خادم * بەهرۆز ڕەزوی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/xdQcjS |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref> لە ڕۆڵی عیمادەدین تەهرانی * فەرید سەجادی حسینی لە ڕۆڵی عەنایەت خادم * ئاشا محرابی لە ڕۆڵی فرووزان * دیبا زاهدی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mojnews.com/n/2eC2}}</ref> لە ڕۆڵی نازلی * جەمشید گرگین لە ڕۆڵی مەنووچەهر متین دەفتری * سەید مەهرداد ضیایی لە ڕۆڵی جەمیلی * جەعفەر دەهقان لە ڕۆڵی حوجەت * فەخرەدین سەدیق شەریف لە ڕۆڵی ئەمیر عۆشێری * سام کەبودوەند لە ڕۆڵی ڕەسوولی * نەفس باوڕغی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://snn.ir/004gdj|سەردێڕ=همبازی شدن دوباره مهدی سلطانی و دیبا زاهدی در «گناه فرشته» / نفس بازغی بازیگر سریال شد}}</ref> لە ڕۆڵی تینا تەهرانی == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.bbc.com/persian/articles/crg8g2n8r4do تاوانی «فرەشتە» یان «شەیتان»؛ کاتێک دەرهێنەر مێژوو دەشکێنێت. بی‌بی‌سی فارسی] * [https://tn.ai/3027568 تاوانی «تاوانی فرەشتە». تسنیم] {{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/3027568 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }} * [https://tn.ai/3030117 چیرۆکی ڕاپۆرتی کوشتنێک تسنیم] {{بەستەری مردوو|url=https://tn.ai/3030117 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }} * [https://isna.ir/xdQgSJ سانسۆری ئەم زنجیرانە لە بەرژەوەندی کێدایە؟ ایسنا] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] k3og4duw3e8qcy7mpp16go0dn667h1e 0 305581 1697449 1696240 2026-10-30T11:44:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697449 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=سەدام|image=صددام.jpg|caption=پۆستەری فیلم|director=پێدرام پوورئەمیری|runtime=99 خولەک|country=ئێران|language=فارسی|gross=١٣٤،٧٧٤،٣٨٩،٠٠٠ تۆمان|released=٢٠٢٥|starring=[[ڕەزا عەتاران]] - [[ئازادە سەمەدی]] - [[پەریناز ئیزەدیار]] - [[عەباس جەمشیدی‌فەر]]}} '''''سەددام''''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: ''صددام)'' فیلمێکی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدی]] [[ئێران|ئێرانییە]] لە دەرهێنانی پەدرام پورئەمیرى، بەرهەمهێنانی موجتەبا ڕەشوەند و نووسینی پەدرام پورئەمیرى و ڕەزا فەخار کە لە ساڵی ٢٠٢٥ بەرهەم هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403102115363/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref> [[ڕەزا عەتاران]]، [[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]]، [[ئازادە سەمەدی]]، [[عەباس جەمشیدی‌فەر|عەباس جەمشیدیفەر]]، ئەمیرئەحمەد قەزوینید و سیاووش چراغیپوور ئەکتەرەکانی ئەم فیلمە پێک دەهێنن. ئەم فیلمە بۆ یەکەمجار لە چل و سێیەمین ئاهەنگی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] نمایش کرا و لە سێ بەشدا کاندیدی وەرگرتنی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=جدول نمایش آثار «فیلم فجر» مشخص شد؛ «صیاد» فیلم افتتاحیه |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6346582/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%B9%D9%87-%DA%A9%D8%B4%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=نامزدهای جشنواره فیلم‌ فجر اعلام شدند؛ «بچه مردم» با ۱۴ نامزدی در صدر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6373781/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%DB%B1%DB%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، [[کورتەزنجیرە|کورتە زنجیرەی]] چوار ئەڵقەیی «سەددام» وەک پێشڕەوی فیلمەکە و دیکۆمێنتاریی «سەددام بکوژە» بە تیشکخستنەسەر ژیانی ڕاستەقینەی کازم بەنی-تەمیم، بە شێوەی تایبەت لە پلاتفۆرمی [[فیلمنێت|فیلم‌نێت]] بڵاو کرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/86121442/%D9%BE%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%D8%A7%D9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == چیرۆک == فیلمی سەددام باسی پیاوێک دەکات کە بەهۆی لێکچوونی لەگەڵ [[سەددام حوسێن]] دەبێتە یەکێک لە جێگرەوەکانی سەددام و بڕیارە لە تاران ئۆپەراسیۆنێک ئەنجام بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=تصویری از رضا عطاران که باورتان نمی شود |ناونیشان=https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-16/661794-%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=اعتمادآنلاین |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=صدام به آفریقا رسید/ عطاران با «صد دام» به سینما می آید |ناونیشان=https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-6/194417-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%85%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری هنر ایران |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.isna.ir/news/1403102115363/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.isna.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=رضا عطاران صدام نمی‌شود |ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/855896/%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D8%B9%D8%B7%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=همشهری آنلاین |بڵاوکەرەوە=همشهری آنلاین، سایت خبری روزنامه همشهری {{!}} hamshahrionline |زمان=fa}}</ref> == ئەکتەرەکان == {| class="wikitable" |- !ئەکتەر !ڕۆڵ |- |[[ڕەزا عەتاران]] |سەلاح |- |[[پەریناز ئیزەدیار|پەریناز ئێزدیار]] |سورەیا |- |[[ئازادە سەمەدی]] |حەلیمە |- |[[عەباس جەمشیدی‌فەر|عەباس جەمشیدیفەر]] |خەشایار |- | ئەمیرئەحمەد قەزوینی |ئەمیر |- |سیاووش چراغیپوور |ڕاوێژکاری سەددام |- |کازم بەنی-تەمیم |سەددام |- |} == هەڵسەنگاندن == === بۆکس ئۆفیس === ''سەددام'' بوو بە پێشەنگی فرۆشتنی بلیتی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] و بلیتەکانی لە کاتژمێرە سەرەتاییەکانی فرۆشران، تا کۆتایی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر تەواو بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://shrr.ir/001JZW|سەردێڕ=فیلم کمدی صددام صدرنشین فروش بلیت‌های جشنواره فجر}}</ref> ئەم فیلمە لە یەکەم ڕۆژی نمایشیدا تا کاتژمێر ٨ی ئێوارە سێ ملیار تمەنی فرۆشت و ٣٠ هەزار بینەری هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=نیوز |یەکەم=فیلم |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=فروش سه میلیارد تومانی فیلم رضا عطاران در روز اول اکران {{!}} حمله «صددام» به گیشه |ناونیشان=https://www.filmnews.ir/%d8%a7%d8%ae%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d9%85%d9%87%d9%85/%d9%81%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%b3%d9%87-%d9%85%db%8c%d9%84%db%8c%d8%a7%d8%b1%d8%af-%d8%aa%d9%88%d9%85%d8%a7%d9%86%db%8c-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85-%d8%b1%d8%b6%d8%a7-%d8%b9%d8%b7%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=فیلم‌نیوز |زمان=fa-IR}}</ref> ''سەددام'' بە ڕاکێشانی زیاتر لە ١٬٦٨٠٬٠٠۰ بینەر و فرۆشتنی ١٣٤ ملیار [[تمەن|تمەنی]] کۆتایی به نمایش خۆی لە سینەماکان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.filimo.com/shot/194666/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85/|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250604081757/https://www.filimo.com/shot/194666/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|url-status=dead}}</ref> === خەڵاتەکان === {| class="wikitable" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !کاندیدکراو !ئەنجام !سەرچاوە |- ! rowspan="4" |٢٠٢٥ ! rowspan="4" | [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|خولی چل و سێیەمی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین ڕۆڵی سەرەکی پیاو |[[ڕەزا عەتاران]] |{{nom}} | rowspan="4" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=نامزدهای جشنواره فیلم‌ فجر اعلام شدند؛ «بچه مردم» با ۱۴ نامزدی در صدر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6373781/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%A8%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%A7-%DB%B1%DB%B4-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |بڵاوکەرەوە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |باشترین مکیاژ |عەباس عەباسی |{{nom}} |- |باشترین دیزاینی دەرهێنانی هونەری |محەممەدحسێن کەرمی |{{nom}} |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئێرانییەکان]] cil694vxvl8b84996j3o1r5nr014aqd 0 305620 1697390 1694436 2026-10-30T10:32:58Z Ravan 7844 1697390 wikitext text/x-wiki '''بزووتنەوەی هونەری''' بریتییە لە مەیل یان شێوازێک لە [[هونەر]]<nowiki/>دا کە فەلسەفە یان ئامانجێکی هونەری دیاریکراوی هەیە، کۆمەڵێک هونەرمەند لە ماوەی دیاریکراودا، (بەزۆری چەند مانگێک، ساڵێک یان دەیان ساڵێک) یان لانی کەم، سەردەمی گەشەسەندنی بزووتنەوەکە لە ماوەی چەند ساڵێکدا پێناسە دەکرێت. بزووتنەوە هونەریەکان بە تایبەتی لە هونەری مۆدێرندا گرنگ بوون، کاتێک هەر بزووتنەوەیەکی یەک لە دوای یەک بە بزووتنەوەیەکی نوێی ئاڤانگارد دادەنرا. هونەری ڕۆژئاوایی، لە سەردەمی ڕێنێسانسەوە تا ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەم، بە لۆژیکی دیدگا و هەوڵدانێک بۆ بەرهەمهێنانەوەی وەهمێکی واقیعی بینراو (هونەری وێنەیی) پشتگیری کرابوو. لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا زۆرێک لە هونەرمەندان هەستیان بە پێویستی کرد بۆ دروستکردنی ستایلێکی نوێ کە ئەو گۆڕانکارییە بنەڕەتیانە لەخۆبگرێت کە لە تەکنەلۆژیا و زانست و فەلسەفەدا ڕوودەدەن (هونەری ئەبستراکت).<ref>Mel Gooding, ''Abstract Art'', [[Tate Publishing Ltd|Tate Publishing]], London, 2000</ref> == سەدەی نۆزدەهەم == <gallery widths="160px" heights="160px" perrow="4"> File:Jacques-Louis_David_-_The_Coronation_of_Napoleon_(1805-1807).jpg|[[ژاک لویی داڤید]]، ''تاجە گوڵینەی ناپلیۆن'' ،(1806)، [[لووڤر]]، [[کلاسیزمی نوێ]] File:La_Liberté_guidant_le_peuple_-_Eugène_Delacroix_-_Musée_du_Louvre_Peintures_RF_129_-_après_restauration_2024.jpg|یوجین دیلاکرۆکس، ''[[ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات]]'' 1830، [[ڕۆمانتیزم]] File:Cole_Thomas_The_Course_of_Empire_The_Savage_State_1836.jpg|تۆماس کۆڵ، ڕێڕەوی ئیمپراتۆریەت: ویلایەتی دڕندە، ١٨٣٦، قوتابخانەی هادسۆن ڕیڤەر File:Gustave_Courbet_018.jpg|گوستاڤ کۆربێت، بەردشکێنەکان، ١٨٤٩، قوتابخانەی ڕیالیست File:Corot.villedavray.750pix.jpg|ژان باپتیست-کامیلی کۆرۆ، نزیکەی ١٨٦٧، ''ڤیل دی ئاڤرای'' گەلەری نیشتمانی هونەر، [[واشینگتن دی سی]]، قوتابخانەی باربیزۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430|سەردێڕ=Ville-d'Avray |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511225739/http://www.nga.gov/fcgi-bin/tinfo_f?object=43430 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> File:Claude_Monet_-_Graystaks_I.JPG|[[کلۆد مۆنیە]]، ''کۆشکی پەلەوەری، (خۆرئاوابوون)''، 1890-1891، مۆزەخانەی هونەرە جوانەکان، بۆستن، 1891. [[ئیمپڕێشنیزم]] File:Van_Gogh_-_Starry_Night_-_Google_Art_Project.jpg|[[ڤینسێنت ڤان گۆخ]]، ''[[شەوی ئەستێرەکان]]، '' 1889، پۆست ئیمپڕێشنیزم File:The_Scream.jpg|ئێدوارد مونچ، ''[[قیژە (تابلۆ)]]''، نموونەی سەرەتایی ئێکسپرێشنیزم </gallery> == سەدەی بیستەم == === 1900–1921 === <gallery widths="160px" heights="160px" perrow="4"> File:Wassily_Kandinsky,_1903,_The_Blue_Rider_(Der_Blaue_Reiter),_oil_on_canvas,_52.1_x_54.6_cm,_Stiftung_Sammlung_E.G._Bührle,_Zurich.jpg|[[واسیلی کاندینسکی]]، ١٩٠٣، تابلۆی ''دێر بلاو ڕیتەر''، ''دێر بلاو ڕیتەر'' {{Convert|21.1|x|54.6|cm|1}} File:Matisse-Open-Window.jpg|[[ھێنری ماتیس]]، ''پەنجەرەی کراوە''، ١٩٠٥، فۆڤیزم File:Supremus_55_(Malevich,_1916).jpg|کازمیر مالێڤیچ، ''(سوپریموس ژمارە ٥٨)''، مۆزەخانەی هونەر، ١٩١٦، سوپریماتیزم File:Marcel_Duchamp,_1917,_Fountain,_photograph_by_Alfred_Stieglitz.jpg|مارسێل دوشامپ، ''نافورە''، ١٩١٧، وێنەی ئەلفڕێد ستیگلیتز، دادا File:Albert_Gleizes,_1920,_Femme_au_gant_noir_(Woman_with_Black_Glove),_oil_on_canvas,_126_x_100_cm._Private_collection.jpg|ئەلبێرت گلیز، ''ژنێک بە دەستکێشی ڕەشەوە''، ١٩٢٠، کریستاڵ کوبیزم File:Tableau_I,_by_Piet_Mondriaan.jpg|پیت مۆندریان، ''تابلۆی یەکەم''، ١٩٢١، دی ستیل </gallery> === 1920–1945 === <gallery widths="160px" heights="160px" perrow="4"> File:Theo_van_Doesburg_Composition_XX.jpg|تیۆ ڤان دۆسبورگ، ''پێکهاتەی XX''، ١٩٢٠، دی ستیل File:NY_Met_demuth_figure_5_gold.JPG|چارڵز دیموس، ''شێوەی ٥م بە زێڕ بینی''، ١٩٢٨, [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر]] File:Grant_Wood_-_American_Gothic_-_Google_Art_Project.jpg|گرانت وود، ''گۆتیکی ئەمریکی''، ١٩٣٠، پەیمانگای هونەری شیکاگۆ، ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی<ref>[http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml "Looking at Artists' Manifestos, 1945–1965", Stephen B. Petersen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927185416/http://humanities.sas.upenn.edu/05-06/mellon_postdoc.shtml |date=September 27, 2011 }} Retrieved April 4, 2006</ref> </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Art by movement}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|ھونەرەکان}} [[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]] [[پۆل:شێوە]] gjr3nac2yr3d92aogfiy48eswfbruby 1 305631 1697084 1693249 2026-10-29T19:58:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697084 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵای ئایسلەند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1693248 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630020530/http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/design بۆ http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/design زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣٨، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵای ئایسلەند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697083 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630020530/http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/proportion/ بۆ http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-national-flag/proportion/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 78c1avv2ldxrvcpp1ibvkaw9tvtqqvt 0 305710 1697031 1696219 2026-10-29T18:59:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697031 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=Atif Aslam|pronunciation={{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm|}}|other_names=ئادیز|image=Atif Aslam at Badlapur (cropped).jpg|caption=وێنەی ئاتیف لەپاڵ پۆستەری فیلمی هیندی بەدلاپور، ٢٠١٥.|alt=وێنەی ئاتیف لەپاڵ پۆستەری فیلمی هیندی بەدلاپور.|native_name={{Small|{{Lang|pa|{{Nq|عاطف اسلم}}}}}}|honorific_suffix=|native_name_lang=pnb|birth_name=محەممەد ئاتیف ئەسلام|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1983|3|12}}|birth_place=[[وەزیراباد]], [[پەنجاب، پەنجابی پاکستان]], پاکستان|occupation={{Hlist|گۆرانیبێژ|هۆنراوەنووس|ئاوازدانەر|ئەکتەر}}|works=|awards=[[List of awards and nominations received by Atif Aslam|Full list]]|education=زانکۆی سێنترالی پەنجاب|spouse={{marriage|سارا بهاروانەل|٢٠١٣}}|children=٣|honours={{Ubl | [[File:Hilal-e-Imtiaz (Civilian).png|25px]] [[Tamgha-e-Imtiaz]] (2008) | [[The Dubai Stars|Dubai Walk of Fame]] (2019) }}|signature=Atif-aslam--transparenet-signature.png|signature_size=100px|website={{URL|aadeez.com}}|module={{Infobox musical artist | embed = Yes | years_active = ٢٠٢٢–ئێستا | instrument = {{Hlist|[[Vocals]]|[[guitar]]|[[piano]]}} | label = {{Hlist|[[Zee Music Company]]|[[T-Series (company)|T-Series]]|[[Coke Studio (Pakistan)|Coke Studio]]|[[YRF Music]]|[[Universal Music]]|[[Venus Records & Tapes|Venus Records]]|[[Sony Music]]}} | genre = {{Hlist|[[Alternative music]]|[[classical music]]|[[filmi]]|[[qawwali]]|[[Pop music|pop]]|[[Rock music|rock]]|[[Romantic music|romantic]]}} | past_members = [[Jal (band)|Jal]] }}}} '''ئاتیف ئەسلەم''' {{تێبینی|[[Urdu]], {{Langx|pa|عاطف اسلم}}, {{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm}}.}} ({{IPA|pa|ɑːt̪ɪf əsləm}} ; لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٨٣)، گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر و ئەکتەری پاکستانییە. ئەو چەندین گۆرانی تۆمارکردووە لە هەردوو [[سینەمای پاکستان|فیلمی پاکستانی]] و [[سینەمای ھیندستان|فیلمی هیندستان]]، شێوازی مۆسیقای ئەو بە تێکەڵەیەک لە پۆپی پاکستانی و ڕۆکی سۆفی وەسف دەکرێ.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Paradkar |یەکەم=Shalaka |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان=https://gulfnews.com/entertainment/aslam-bipasha-is-the-hottest-1.89763|سەردێڕ=Aslam: 'Bipasha is the hottest' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251115101940/https://gulfnews.com/entertainment/aslam-bipasha-is-the-hottest-1.89763 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Gulf News]]}}</ref> یەکەم کار بۆ [[بۆلیوود]]، لە ساڵی ٢٠٠٥ بوو، ئەویش بە گۆرانی ئادەت بوو لە <nowiki><i id="mwKg">فیلمی Kalyug</i></nowiki>. ئەسلەم لە شاری وەزیرابادی پایتەختی پەنجاب لەدایکبووە، لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠ دەستی بە کاری مۆسیقا کردووە و دوای بڵاوبوونەوەی گۆرانی "ئادەت" ناوبانگی زیاتر بەربڵاوبوو. یەکەم ئەلبوومی تاکە کەسی خۆی بەناوی ''Jal Pari'' لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکردەوە پێش ئەوەی ناوبانگی وەک گۆرانیبێژی پلەی باک لە [[بۆلیوود]] بڵاوببێتەوە. گۆرانییەکانی ئاتیف لە بۆلیوود بەربڵاون لەوانە "Woh Lamhe Woh Baatein"، "Pehli Nazar Mein"، "Tu Jane Na"، "Tera Hone Laga Hoon"، "Jeene Laga Hoon"، و "Dil Dian Gallan". هەروەها گۆرانیبێژێکی دیار بووە لە ''ستۆدیۆی کۆک پاکستان'', کە نمایشەکانی بریتی بوون لە "تاجدار-ی-حەرام"، "مان ئامدە ئەم"، و "وۆهی خودا هەی". ئەسلەم بە پلەی یەکەم بە [[زمانی ھیندستانی|زمانەکانی ئوردو]] و [[زمانی پەنجابی|پەنجابی]] گۆرانی وتووە و هەروەها گۆرانی بە [[زمانی ھیندی|زمانەکانی هیندی]] و [[زمانی بەنگلا|بەنگالی]] و [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پشتۆی]] تۆمارکردووە . == دیسکۆگرافی == === کلیپەکان === ئاتیف ئەسلەم لە چەند کلیپێک بۆ فیلمە پاکستانی و هیندییەکان دەرکەوتووە، {| class="wikitable" !ساڵ !گۆرانی !فیلم !ژێدەر |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |فیلمی پاکستانی |- | rowspan="2" |2011 |''Kaho Aaj Bol Do'' | rowspan="2" |''[[:en:Bol_(film)|Bol]]'' |<ref name="auto15">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Tips Industries Limited|Tips Official]] |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=PVHfWD__t-c |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100607/https://www.youtube.com/watch?v=PVHfWD__t-c |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Kaho Aaj Bol Do – Bol – Atif Aslam & Hadiqa Kiani – Atif Aslam – Ayub Khawar |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''[[:en:Hona_Tha_Pyar|Hona Tha Pyar]]'' |<ref name="auto5">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=IW7xwSVj7gw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170422081256/https://www.youtube.com/watch?v=IW7xwSVj7gw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Hona Tha Pyar – Bol – Atif Aslam & Mahira Khan – Atif Aslam & Hadiqa Kiani |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2015 |''Dil Kare'' |''[[:en:Ho_Mann_Jahaan|Ho Mann Jahaan]]'' |<ref name="auto9">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Asim Raza|The Vision Factory]] |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1JyVDbuduuI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190731053809/https://www.youtube.com/watch?v=1JyVDbuduuI&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Kare – Ho Mann Jahaan with Atif Aslam, Directed by Asim Raza |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2016 |''Dil Yeh Dancer Ho Gaya'' |''[[:en:Actor_in_Law|Actor in Law]]'' |<ref name="auto18">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atif Aslam |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=9DPF__irLfs |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100705/https://www.youtube.com/watch?v=9DPF__irLfs |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Yeh Dancer |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |فیلمی هیندی |- |2006 |''Tere Bin'' |''[[:en:Bas_Ek_Pal|Bas Ek Pal]]'' |<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=k6NnNv7XJYg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217115652/https://www.youtube.com/watch?v=k6NnNv7XJYg |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Tere Bin – Bas Ek Pal – Sanjay Suri, Urmila Matondkar, Juhi Chawla & Jimmy Shergill – Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2008 |''Pehli Nazar Mein'' |''[[:en:Race_(2008_film)|Race]]'' |<ref name="auto17">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=MofpuI_Vg_U |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181223125703/https://www.youtube.com/watch?v=MofpuI_Vg_U |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Pehli Nazar Mein – Race – Saif Ali Khan, Katrina Kaif, Bipasha Basu & Akshaye Khanna – Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |2010 |''Aa Bhi Ja Sanam'' {{Small|(Dance Mix)}} | rowspan="2" |''[[:en:Prince_(2010_film)|Prince]]'' | |- |''Kaun Hoon Main'' | |- | rowspan="2" |2012 |''Piya O Re Piya'' | rowspan="2" |''[[:en:Tere_Naal_Love_Ho_Gaya|Tere Naal Love Ho Gaya]]'' |<ref name="auto6">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=vBeEy1QT2qY |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190114234713/https://www.youtube.com/watch?v=vBeEy1QT2qY |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Piya O Re Piya Song Video feat Atif Aslam – Tere Naal Love Ho Gaya |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Tu Mohabbat Hai'' {{Small|(Remix Version)}} |<ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=_VH5qQKQuuM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160531134458/https://www.youtube.com/watch?v=_VH5qQKQuuM&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Tu Mohabbat Hai Remix – Tere Naal Love Ho Gaya – Riteish & Genelia – Atif Aslam & Others |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="3" |2013 |''Be Intehaan'' |''[[:en:Race_2|Race 2]]'' |<ref name="auto8">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=nPhHtahBlyI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180524134102/https://www.youtube.com/watch?v=nPhHtahBlyI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Be Intehaan – Race 2 – Saif Ali Khan & Deepika Padukone – Atif Aslam & Sunidhi – Pritam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Dil Na Jaane Kyun'' | rowspan="2" |''[[:en:Jayantabhai_Ki_Luv_Story|Jayantabhai Ki Luv Story]]'' |<ref name="auto14">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=gAC7VPZafl4 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170816161251/https://www.youtube.com/watch?v=gAC7VPZafl4 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Dil Na Jaane Kyun – Jayantabhai Ki Luv Story – Vivek Oberoi & Neha – Atif Aslam & Anushka Manchanda |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Aa Bhi Ja Mere Mehermaan'' |<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tips Official |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SlDoYsSldpk |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190115080614/https://www.youtube.com/watch?v=SlDoYsSldpk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Aa Bhi Ja Mere Mehermaan Feat. Atif Aslam – Jayantabhai Ki Luv Story |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2015 |''[[:en:Jeena_Jeena|Jeena Jeena]]'' |''[[:en:Badlapur|Badlapur]]'' | |- |2016 |''Khair Mangda'' |''[[:en:A_Flying_Jatt|A Flying Jatt]]'' |<ref name="auto11">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atif Aslam |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=xKviiDzq3FA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170214115426/https://www.youtube.com/watch?v=xKviiDzq3FA&gl=US&hl=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Khair Mangda |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |2017 |''Hoor'' |''[[:en:Hindi_Medium|Hindi Medium]]'' |<ref name="auto16">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[T-Series (company)|T-Series]] |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1Uug1xt9naA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100707/https://www.youtube.com/watch?v=1Uug1xt9naA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Hoor Video Song – Hindi Medium – Irrfan Khan & Saba Qamar – Atif Aslam – Sachin- Jigar |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |''Jaane De'' |''[[:en:Qarib_Qarib_Singlle|Qarib Qarib Singlle]]'' |<ref name="auto12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[Zee Music Company]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SGnplPaW1dw |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171102021448/https://www.youtube.com/watch?v=SGnplPaW1dw |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|via=YouTube |سەردێڕ=Jaane De – Qarib Qarib Singlle – Irrfan I Parvathy – Vishal Mishra feat. Atif Aslam |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- |2018 |''[[:en:O_Saathi|O Saathi]]'' |''[[:en:Baaghi_2|Baaghi 2]]'' |<ref name="auto13">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=T-Series |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=YPhbZ9uNnHI |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119100604/https://www.youtube.com/watch?v=YPhbZ9uNnHI |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|via=YouTube |سەردێڕ=O Saathi Song In-Studio – Baaghi 2 – Tiger Shroff – Disha Patani – Arko – Ahmed Khan – Sajid N |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! colspan="4" style="background:#BFD7FF;" |[[:en:Pakistani_dramas|Pakistani dramas]] |- |2022 |''Sang-e-Mah'' |''Sang-e-Mah'' | |- |2024 |''Tumhari Chup'' |''Gentleman'' |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Abdullah |یەکەم=Rao |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشان=https://www.bolnews.com/showbiz/2024/05/atif-aslams-latest-song-tumhari-chup-took-the-internet-by-storm/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |وێبگە=BOL News |زمان=en-US |سەردێڕ=Atif Aslam's Latest Song 'Tumhari Chup' took the internet by storm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240624180302/https://www.bolnews.com/showbiz/2024/05/atif-aslams-latest-song-tumhari-chup-took-the-internet-by-storm/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |url-status=dead}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Atif Aslam}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاکستان}} [[پۆل:ئەکتەرانی فیلمە پاکستانییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکان لە سینەمای ئوردوو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پەنجابی]] [[پۆل:Articles with hCards]] r6lhc3z33ikd5ptcyitykr3rgzy82mn 0 305711 1696876 1696573 2026-10-29T12:06:22Z AramBot 39807 بۆت: ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696876 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتختی کارگێڕیی دیفاکتۆی کۆریای باشوور}}{{Infobox settlement | name = سێجۆنگ | official_name = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سەجونگ | type = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image | caption_align = center | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/1 | color = | image1 = Sejong Area 1.jpg | caption1 = شاری سەجونگ | image2 = Sejong lake park 190609 17.jpg | caption2 = پارکی دەریاچەی سەجونگ | image3 = Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg | caption3 = [[کۆمەڵگەی حکومی، سەجونگ|کۆمەڵگەی حکومی سەجونگ]] | image4 = Milmaru Observatory Tower.jpg | caption4 = قەڵای چاوەدێری میلماڕو }} | image_flag = Flag of Sejong City, South Korea.svg | image_blank_emblem = File:Sejong City symbol.svg | blank_emblem_type = لۆگۆ | image_shield = | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|36|29|13|N|127|16|56|E|display=it|type:city_region:KR-50}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = هۆسۆ | established_title = دامەزراوە | established_date = ٢٠١٢ | parts_type = گەڕەک<br />شارۆچکە<br />ناوچە ئاوەدانییەکان | parts = ١٢<br />١<br />٩ | area_code = +82-44 <!-- Counties = 1 -->| government_type = سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن | leader_title = سەرۆک شارەوانی | leader_party = دیموکرات | leader_name = چۆ سانگ-هۆ | leader_title1 = ئەنجومەن | leader_name1 = ئەنجومەنی شاری سەجونگ | area_total_km2 = ٤٦٥٫٢٣ | population_total = ٣٩٤٬٦٣٠<ref name="pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.sejong.go.kr/viewer/default/doc.html?fn=BBS_0000074716NjN27941.xlsx&rs=/viewer/result/R0263// |script-title=ko:2024년 7월 세종특별자치시 인구 현황 > |نووسەر=شارەوانی سەجونگ|سەردێڕ=بڕوانامەی بینینی دۆکیুমێنت |وێبگە=www.sejong.go.kr}}</ref> | population_as_of = تەممووزی ٢٠٢٤ | population_density_km2 = ٨٤٨٫٢ | population_blank1_title = شێوەزار | population_blank1 = چونگچێۆنگ | demographics_type2 = تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{Nobold|(ناوەکی، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1|سەردێڕ=داتی داهاتی ناوخۆیی ٢٠٢٣ (کاتی)|وێبگە=www.kostat.go.kr}}</ref> | demographics2_title1 = گشتی | demographics2_info1 = سوەنی کۆریای باشوور ١٧ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمەریکی|US$]] ١٤ ملیار) | demographics2_title2 = بۆ هەر تاکێک | demographics2_info2 = ٣٧٬٨٧٥ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی هەرێمی، داهاتی گشتی هەرێمی و داهاتی تاکەکەسی|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26|وێبگە=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | time_zone1 = کاتی ستانداردی کۆریا | utc_offset1 = +9 | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | iso_code = KR-50 | website = {{URL|1=https://www.sejong.go.kr/eng.do|2=ماڵپەڕی فەرمی (بە ئینگلیزی)}} | image_skyline = Sejong Area 1.jpg }} '''سێجۆنگ''' یان '''شاری سێجۆنگ''' ({{Korean|hangul=세종}})، بە فەرمی '''شاری خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سێجۆنگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێکهاتەی ڕێکخراوەیی > شارەوانی سیجۆنگ > سیجۆنگی شاری بەختەوەری |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/eng/sub01_0301.do|وێبگە=www.sejong.go.kr|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ({{Korean|labels=no|hangul=세종특별자치시}})، شارێکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت و پایتەختی کارگێڕیی دیفاکتۆی [[کۆریای باشوور]]ە. سیجۆنگ لە ساڵی 2007 وەک پایتەختێکی نوێی پلان بۆ داڕێژراوی کۆریای باشوور دامەزرا، کە زۆربەی لە بەشەکانی [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]] و هەندێک بەشی [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]] دروستکرا بە مەبەستی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لە پایتەختی ئێستا و گەورەترین شاری کۆریای باشوور، [[سێئول]]، و بۆ هاندانی وەبەرهێنان لە ناوچەی ناوەڕاستی وڵاتەکەدا. لە ساڵی 2012ەوە، حکومەتی کۆریای باشوور چەندین وەزارەت و ئاژانسی گواستووەتەوە بۆ سیجۆنگ، بەڵام زۆرێکیان هێشتا لە شارەکانی تردا ماونەتەوە، بە پلەی یەکەم لە سێئول، کە کۆمەڵەی نیشتمانی و چەندین دەستەی حکومی گرنگ لەوێ ماونەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی سیجۆنگ 351,007 کەس بووە تا ساڵی 2020 و ڕووبەرێکی جوگرافی 465.23 ڕووبەری کیلۆمەتری چوارگۆشە (179.63 مایلی چوارگۆشە) دەگرێتەوە، کە دەیکاتە کەم دانیشتووترین و بچووکترین دابەشکردنی کارگێڕیی ئاستی یەکەم لە کۆریای باشووردا. سیجۆنگ لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ھەرێمی ھۆسێۆ ھەڵکەوتووە، لە ڕۆژئاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باشوور، لە باشوورەوە لەگەڵ دایجۆن، و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باکوور. بڕیارە دروستکردنی شارەکە لە ساڵی 2030 تەواو ببێت، کە چاوەڕوان دەکرێت لەو کاتەدا 500,000 کەس لەوێ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/05/113_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[کۆریای تایمز]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ==ناو== سیجۆنگ بە شانازیی پاشا [[سێجۆنگی مەزن]] ناونراوە، چوارەم پاشای [[جۆسۆن|شوێنەواری جۆسۆن]] و داهێنەری ئەلفوبێی کۆری، [[ھانگول]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm|سەردێڕ=کۆریای باشوور شوێنی پایتەختی نوێ ھەڵدەبژێرێت|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en-GB}}</ref> شارەکە لە ڕێگەی تێکەڵکردنی شارۆچکەی یۆنگی، ئەو شارۆچکەیەی پارێزگای چۆنگچێۆنگی باشوور کە زۆربەی خاکی شارەکەی لێ وەرگیراوە، و شارۆچکەکانی ترەوە پێکھێنراوە. == دانیشتووان == {{Historical populations|1970|101061|1980|97357|1990|90502|2000|80031|2010|81447|2020|353933|align=right|source=[[ئاماری کۆریا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرژمێریی دانیشتووان|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN0001_ENG&vw_cd=MT_ETITLE&list_id=A111&scrId=&language=en&seqNo=&lang_mode=en&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ETITLE&path=%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do|بڵاوکەرەوە=[[ئاماری کۆریا]]}}</ref>}} ئامانجی شارەکە ئەوە بوو لە ساڵی 2012دا ژمارەی دانیشتووانی بگاتە 200,000 کەس، تا ساڵی 2020 بگاتە 300,000 کەس و تا ساڵی 2030 بگاتە 500,000 کەس.<ref name="mini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/07/117_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|یەکەم=Kim|دوایین=Rahn|newspaper=[[کۆریای تایمز]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی 2017دا، ژمارەی دانیشتووانی 281,120 کەس بووە.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20170209073845/http://www.ngii.go.kr/en/download/Toponymic_Guidelines_ROK.pdf ڕێنمایییە شوێنناسییەکان بۆ نەخشە و دەستکاریکەرانی تر بۆ بەکارھێنانی نێودەوڵەتی لە کۆریای باشوور، چاپی دووەم]، ل. 39.</ref> تاوەکو {{As of|2020|06|30}}، سیجۆنگ ژمارەی دانیشتووانی 351,007 کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/stat/index.do#this |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پۆرتالی ئاماری سیجۆنگ}}</ref> تاوەکو {{As of|2018}}، سیجۆنگ ڕێژەی منداڵانی بەرزتر بووە بەراورد بە تێکڕای کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Steger, Isabella|نووسەر٢=Sookyoung Lee|ناونیشان=https://qz.com/1275754/a-new-capital-built-from-scratch-is-an-unlikely-utopia-for-korean-families|سەردێڕ=پایتەختێکی نوێ کە لە چۆڵوانییەوە دروست کراوە یوتۆپیایەکی دەگمەنە بۆ خێزانە کۆرییەکان|ئیش=[[کوارتز (وەشانگە)|کوارتز]]|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئایین === {{Pie chart|thumb=right|caption=ئایین لە سیجۆنگ (2024)<ref name="2005religionmap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاپرسی تێگەیشتنی ئایینی ٢٠٢٤: دۆخی دانیشتووانی ئایینی و چالاکییە ئایینییەکان |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2024) |ناونیشان=https://hrcopinion.co.kr/archives/31599 |زمان=ko}}</ref>|label1=بێ ئایین|value1=51|color1=Grey|label2=[[بودیزم]]|value2=17|color2=Gold|label3=پڕۆتێستانت|value3=20|color3=DodgerBlue|label4=[[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]|value4=11|color4=DarkOrchid|label5=ئەوانی تر|value5=2|color5=Black}}سەرژمێریی ساڵی 2015 ئاماژەی بەوەدا کە زۆرینەی دانیشتووانی سیجۆنگ سەر بە هیچ ئایینێکی تایبەت نەبوون. پڕۆتێستانتیزم باوترین ئایین بوو کە نزیکەی 19.9%ی دانیشتووان پەیوەستبوون پێیەوە، دوای ئەو [[بودیزم]] بە 13.9% و کاتۆلیکی ڕۆمانی بە 7.9% دەھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|script-title=ko:성별/연령별/종교별 인구-시군구 |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&vw_cd=MT_ZTITLE&list_id=A11_2015_1_20_10&seqNo=&lang_mode=ko&language=kor&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ZTITLE |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=KOSIS (خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا) |سەردێڕ=دانیشتووان بەپێی ڕەگەز، تەمەن و ئایین}}</ref> == باڵەخانەکانی حکوومەت == {{Multiple image|align=centre|direction=|header_background=|header=|image1=Government Complex Sejong (N).jpg|caption1=دیمەنێکی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image2=Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg|caption2=دەروازەی سەرەکیی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image3=Office of Government Policy Coordination South Korea.jpg|caption3=نووسینگەی ھەماھەنگیی سیاستەکانی حکوومەت لە کۆریای باشوور|total_width=|alt1=|width1=320|width2=290|width3=275|caption_align=center}} حکوومەتی کۆریای باشوور بەرنامەی داناوە بۆ گواستنەوەی ٣٦ وەزارەت و ئاژانسی حکومی بۆ شاری سیجۆنگ.<ref name="Harlan" /> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ لە شاری سیجۆنگ ھەڵکەوتووە. کۆمەڵگەکە، لەسەر پارچە زەوییەک بە ڕووبەری ٢١٣,٠٠٠ مەتر دووجا، لە حەوت کۆمەڵگا و ژێرزەمینێک پێکھاتووە. دروستکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە ناوچەیەکدا دەستی پێکرد کە پێشتر بەشێک بوو لە [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]]، و لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ تەواو بوو. ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی گواستنەوەی چەندین ئاژانسی حکومی بۆ کۆمەڵگەکە لە ٢٣ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو.<ref>"[http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ناوەندی کارگێڕیی نوێی کۆریا: شاری سیجۆنگ]." ([https://web.archive.org/web/20140101103120/http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ئەرشیڤ]) ''Korea.net''. [[خزمەتگوزاری زانیاری و ڕۆشنبیریی کۆری]] (KOCIS, {{ill|해외문화홍보원|ko|vertical-align=sup}}). سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ بارەگای سەرەکیی ئەم ڕێکخراوانەی لەخۆدەگرێت: * نووسینگەی سەرۆک وەزیران (OPM) * وەزارەتی ئابووری و دارایی (MOEF) * وەزارەتی پەروەردە (MOE)<ref>[http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2 شوێن]. ({{Deprecated archive|url=https://archive.today/20140101113003/http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2|title=ئەرشیڤ}}) وەزارەتی پەروەردە (کۆریای باشوور). سەردانکراوە لە ١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی زانست و تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان (MSIT) * وەزارەتی ناوخۆ و ئاسایش (MOIS) * وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) * وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (MAFRA)<ref>"[http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N شوێن] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N|date=2014-01-01}}." ([https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N ئەرشیڤ]) [[وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (کۆریای باشوور)|وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی بازرگانی، پێشەسازی و پێگەشتوویی (MOTIE) * وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی (MOHW) * وەزارەتی ژینگە (ME)<ref>"[http://eng.me.go.kr/eng/web/main.do سەرەکی]" (ئینگلیزی). [[وەزارەتی ژینگە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی ژینگە]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی کار و کارگوزاری (MOEL) * وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (MOLIT) * وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری (MOF)<ref>"[http://www.mof.go.kr/ سەرەکی]." وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری. سەردانکراوە لە ٢ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان و کۆمپانیا نوێیەکان (MSS) * وەزارەتی نیشتمانپەروەران و کاروباری سەربازە دێرینەکان (MPVA) * وەزارەتی بەڕێوەبردنی کەسایەتییەکان (MPM) * وەزارەتی یاسادانانی حکوومەت (MOLEG) * خزمەتگوزاری باجی نیشتمانی (NTS) * ئاژانسی نیشتمانی بۆ دروستکردنی شاری کارگێڕی (NAACC) * دەستەی بازرگانیی دادپەروەرانە (KFTC) * دەستەی دژە گەندەڵی و مافەکانی ھاووڵاتیان (ACRC) چەندین ئاژانسی [[وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە]]، نووسینگەی تێپەڕبوونی ئاسمانیی کۆریا (KOCA)، دادگای سەلامەتیی دەریاییی کۆریا (KMST)، و دەستەی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی فڕۆکەوانی و ھێڵی ئاسن (ARAIB)، بارەگاکانیان لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگدا جێگیر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919031735/http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |سەردێڕ=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کلتوور == [[پەڕگە:Sejong_Academy_of_Science_and_Arts.jpg|وێنۆک|ئەکادیمیای سیجۆنگ بۆ زانست و ھونەر]] پارکی دەریاچەی سیجۆنگ لە ئاداری ٢٠١٣ تەواو بوو و چەندین دامەزراوەی بابەتیی جیاواز لە خۆدەگرێت لە ناو پارکەکەدا، لەوانەش فوارەی گۆڕەپانەکە. ڕووبەرەکەی ٧٠٥,٧٦٨ مەتر دووجایە و ڕووبەری دەریاچەکە ٣٢٢,٨٠٠ مەتر دووجایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:호수공원 |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/lake.do |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sejong.go.kr |سەردێڕ=پارکی دەریاچە}}</ref> باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ یەکەم باخی ڕووەکیی شارستانییە لە کۆریا و گەورەترین [[باخچەی دار]] داپۆشراوە لە کۆریا. ١.٧٢ ملیۆن ڕووەک لە ٢٨٣٤ جۆری جیاواز لەوێ بەردەستن. تێچووی چوونە ژوورەوە ٥,٠٠٠ وۆنە بۆ گەورەساڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:국립세종수목원 |ناونیشان=http://www.sjna.or.kr/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sjna.or.kr |زمان=ko |سەردێڕ=باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ}}</ref> == پەروەردە == [[پەڕگە:세종특별자치시 세종특별자치시교육청.jpg|وێنۆک|نووسینگەی پەروەردەی شاری سێجۆنگ]] === زانکۆکان === * زانکۆی دێجۆنی کاتۆلیکی * زانکۆی کۆنسۆرتسیۆمی جیهانی * زانکۆی ھۆنگیک کەمپەسی سیجۆنگ * قوتابخانەی KDI بۆ سیاسەتی گشتی و بەڕێوەبردن * زانکۆی کۆریا کەمپەسی سیجۆنگ * زانکۆی کۆریا بۆ ھونەرەکانی میدیا<ref>ئەم زانکۆیە جیاوازە لە زانکۆی کۆریای سەرەوە.</ref> * زانکۆی سیجۆنگ == گواستنەوە == [[پەڕگە:Jochiwon_station_240219.jpg|وێنۆک|وێستگەی جۆچیوۆن]] === ئاسمانی === شاری سیجۆنگ لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی چێۆنگجو لە چێۆنگجو خزمەتگوزاری پێدەگات، کە نزیکترین فڕۆکەخانەیە لە سیجۆنگەوە. === ھێڵی ئاسنینی نیشتمانی === [[پەڕگە:Sejong_BRT_Viaduct.jpg|وێنۆک|پردی ئاسمانیی BRT لە سیجۆنگ]] سیجۆنگ بە شێوەیەکی ناوەندی لەسەر ھێڵی گێۆنگبو هەڵکەوتووە کە لەلایەن کۆرایلەوە بەڕێوەدەبرێت. سەفەرکردن لەسەر شەمەندەفەری موگونگھوا-ھۆ بۆ [[سێئول]] 90 خولەکی پێدەچێت و شەمەندەفەرەکان نزیکەی هەر 30 خولەک جارێک دەردەچن. لە دەرەوەی سنوورەکانی جۆچیوۆن-ئوپ لە ئۆسۆنگ، چێۆنگوۆن خاوەنی وێستگەیەکی KTXیە بە ناوی وێستگەی ئۆسۆنگ کە شەمەندەفەرێکی خێرای کۆریا ترێن ئێکسترێسە و زۆرجار بە خێرایی 300 km/h گەشت دەکات. وێستگەی ئۆسۆنگ لە ساڵی 2010 کرایەوە. هەروەها هەندێک دەمەدەم هەبووە سەبارەت بە کردنەوەی وەستگەیەکی تری KTX لە ناو شاری سیجۆنگی نوێدا لە نزیک تێرمیناڵی پاسەکان لە باشوور. === ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن === لە نیسانی ٢٠١٩دا، لێکۆڵینەوەیەکی جێبەجێکاری تەواو بوو و پەسەندکرا بۆ درێژکردنەوەی ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن لە وێستگەی بانسۆک لە [[دایجۆن]]، گەیشتن بە تێرمیناڵی پاسەکانی باشوور لە سیجۆنگ، و کۆتایی هاتن لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ. لە پێنج وێستگە نوێیەکەی کە بڕیارە لەسەر 14 km لە هێڵە نوێیەکان بكرێنەوە، چواریان لە سیجۆنگ دەبن. کردنەوەی بە شێوەیەکی کاتی بۆ ساڵی 2029 دیاری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=박 |یەکەم=희윤 |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|script-title=ko:대전~세종 광역철도 건설...2029년 완공목표: 반석~정부세종청사 14km 연결...2029년 완공목표, 국가철도망계획 반영 추진 |ناونیشان=https://www.sedaily.com/NewsView/1VHWX1L33C |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە={{ill|سێئول ئیکۆنۆمیک دەیلی|ko|서울경제}} |زمان=ko |سەردێڕ=دروستکردنی ھێڵی ئاسنینی ناوچەییی دەجۆن-سیجۆنگ... بەئامانجی تەواوبوون لە ساڵی ٢٠٢٩}}</ref> == کلتوور == زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی Let's Eat 2ی ساڵی ٢٠١٥ی [[تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)|تی ڤی ئێن]] لە سیجۆنگ وێنەگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kwon |یەکەم١=Ji-youn |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/201_177411.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=[[کۆریای تایمز]] |سەردێڕ=ئەکتەرانی Let's Eat دەورەکانی خۆیان بە تەواوی دەگێڕن}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee |یەکەم١=Min-ji |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150210111419/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=enewsWorld |سەردێڕ=یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر دەست بە خوێندنەوەی سیناریۆی Let's Eat 2 دەکەن |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hong|یەکەم١=Soo Jung|سەردێڕ=Let's Eat 2 بەشداری کردنی یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر پشتڕاست دەکاتەوە|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/85836/lets-eat-2-confirms-cast-with-b2sts-yoon-du-jun-seo-hyung-jin-and-more|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=eNewsWorld|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی مانگی نیساندا،خەڵک و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکانی شاری سیجۆنگ ئاھەنگی جۆراوجۆری فێستیڤاڵی بەھاریان لە سەرانسەری شارەکەدا بەڕێوەبرد، وەک ئاھەنگگێڕان بۆ [[ساکورا|شکۆفەی گێلاس]]، [[قۆخ|شکۆفەی قۆخ]]، و [[گوڵ|ڕێکخستنی گوڵ]]. فێستیڤاڵی گوڵی بەھاری ئاشتیی ٢٠١٨ی ناوەندی نۆژەنکردنەوەی سیجۆنگ لەژێر چاودێریی لێژنەی بەرەوپێشبردنی فێستیڤاڵی جۆچیوۆن و قۆخ بەڕێوەچوو. ئامادەکرا بوو وەک بەرنامەیەکی تێرکردنی پێنج ھەستەکان بۆ چێژوەرگرتن لە بەشەکانی سروشت وەک گوڵی خۆخ، [[ھەرمێ|گوڵی ھەرمێ]]، شکۆفەی خەردەل، و بۆ دوورکەوتنەوە لەوەی ببێتە فێستیڤاڵێکی نمایشکاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=충청일보|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|script-title=ko:세종시 다양한 봄꽃축제|زمان=ko|ناونیشان=http://www.ccdailynews.com/news/articleView.html?idxno=960886|سەردێڕ=فێستیواڵە جۆراوجۆرەکانی گوڵی بەھار لە شاری سیجۆنگ}}</ref> == وێنە == <gallery widths="200px" heights="155px"> پەڕگە:Sejong-si_BRT_Hyundai_BlueCity.jpg|بی ئاڕ تی سێجۆنگ سیتی پەڕگە:Sejong_Public_Bicycle_Ouling_at_Government_Complex_Sejong.jpg|پاسکیلێکی گشتی لە شاری سێجۆنگ پەڕگە:First_APT_in_Sejong_City.jpg|بیناسازی لە شاری سێجۆنگ، تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ </gallery> == ئەمەش ببینە == [[دەروازە:کۆریای باشوور|دەروازەی کۆریای باشوور]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sejong City}} * {{URL|https://www.sejong.go.kr/eng.do|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20120218163055/http://www.happycity.go.kr/ ئاژانسی دروستکردنی شاری کارگێڕیی فرەفەرمان (MACCA)] * [https://metrotaifun.com/automatic_solid_waste_collection_system/en/news-media/news/807-marimatic-to-deliver-automatic-waste-collection-to-sejong-happy-city-5-1-south-korea.html کۆکردنەوەی خۆکارانەی خاشاک لە سیجۆنگ] {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] sp6r5v8abva833jhva4h7y51b8yskwu 1697447 1696876 2026-10-30T11:37:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697447 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتختی کارگێڕیی دیفاکتۆی کۆریای باشوور}}{{Infobox settlement | name = سێجۆنگ | official_name = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سەجونگ | type = شارستانی خۆبەڕێوەبەری تایبەت | image = {{multiple image | caption_align = center | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 1/2/1 | color = | image1 = Sejong Area 1.jpg | caption1 = شاری سەجونگ | image2 = Sejong lake park 190609 17.jpg | caption2 = پارکی دەریاچەی سەجونگ | image3 = Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg | caption3 = [[کۆمەڵگەی حکومی، سەجونگ|کۆمەڵگەی حکومی سەجونگ]] | image4 = Milmaru Observatory Tower.jpg | caption4 = قەڵای چاوەدێری میلماڕو }} | image_flag = Flag of Sejong City, South Korea.svg | image_blank_emblem = File:Sejong City symbol.svg | blank_emblem_type = لۆگۆ | image_shield = | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | map_size = | map_caption = | coordinates = {{Coord|36|29|13|N|127|16|56|E|display=it|type:city_region:KR-50}} | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = کۆریای باشوور | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = هۆسۆ | established_title = دامەزراوە | established_date = ٢٠١٢ | parts_type = گەڕەک<br />شارۆچکە<br />ناوچە ئاوەدانییەکان | parts = ١٢<br />١<br />٩ | area_code = +82-44 <!-- Counties = 1 -->| government_type = سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەن | leader_title = سەرۆک شارەوانی | leader_party = دیموکرات | leader_name = چۆ سانگ-هۆ | leader_title1 = ئەنجومەن | leader_name1 = ئەنجومەنی شاری سەجونگ | area_total_km2 = ٤٦٥٫٢٣ | population_total = ٣٩٤٬٦٣٠<ref name="pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.sejong.go.kr/viewer/default/doc.html?fn=BBS_0000074716NjN27941.xlsx&rs=/viewer/result/R0263// |script-title=ko:2024년 7월 세종특별자치시 인구 현황 > |نووسەر=شارەوانی سەجونگ|سەردێڕ=بڕوانامەی بینینی دۆکیুমێنت |وێبگە=www.sejong.go.kr}}</ref> | population_as_of = تەممووزی ٢٠٢٤ | population_density_km2 = ٨٤٨٫٢ | population_blank1_title = شێوەزار | population_blank1 = چونگچێۆنگ | demographics_type2 = تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{Nobold|(ناوەکی، ٢٠٢٣)}} | demographics2_footnotes = <ref name="index.go.kr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kostat.go.kr/boardDownload.es?bid=243&list_no=434448&seq=1|سەردێڕ=داتی داهاتی ناوخۆیی ٢٠٢٣ (کاتی)|وێبگە=www.kostat.go.kr}}</ref> | demographics2_title1 = گشتی | demographics2_info1 = سوەنی کۆریای باشوور ١٧ تریلیۆن<br />([[دۆلاری ئەمەریکی|US$]] ١٤ ملیار) | demographics2_title2 = بۆ هەر تاکێک | demographics2_info2 = ٣٧٬٨٧٥ دۆلاری ئەمریکی<ref name="percapita">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تێكڕای بەرهەمی ناوخۆیی هەرێمی، داهاتی گشتی هەرێمی و داهاتی تاکەکەسی|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?sso=ok&returnurl=https%3A%2F%2Fkosis.kr%3A443%2FstatHtml%2FstatHtml.do%3Fconn_path%3DI2%26tblId%3DDT_1C86%26language%3Den%26orgId%3D101%26|وێبگە=nosis.kr}}</ref> | custom_label_sec1 = | custom_data_sec1 = | custom_label1_sec1 = | custom_data1_sec1 = | custom_label2_sec1 = | custom_data2_sec1 = | time_zone1 = کاتی ستانداردی کۆریا | utc_offset1 = +9 | time_zone1_DST = | utc_offset1_DST = | iso_code = KR-50 | website = {{URL|1=https://www.sejong.go.kr/eng.do|2=ماڵپەڕی فەرمی (بە ئینگلیزی)}} | image_skyline = Sejong Area 1.jpg }} '''سێجۆنگ''' یان '''شاری سێجۆنگ''' ({{Korean|hangul=세종}})، بە فەرمی '''شاری خۆبەڕێوەبەری تایبەتی سێجۆنگ'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پێکهاتەی ڕێکخراوەیی > شارەوانی سیجۆنگ > سیجۆنگی شاری بەختەوەری |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/eng/sub01_0301.do|وێبگە=www.sejong.go.kr|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> ({{Korean|labels=no|hangul=세종특별자치시}})، شارێکی خۆبەڕێوەبەری تایبەت و پایتەختی کارگێڕیی دیفاکتۆی [[کۆریای باشوور]]ە. سیجۆنگ لە ساڵی 2007 وەک پایتەختێکی نوێی پلان بۆ داڕێژراوی کۆریای باشوور دامەزرا، کە زۆربەی لە بەشەکانی [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]] و هەندێک بەشی [[پارێزگای باکووری چونگچۆنگ]] دروستکرا بە مەبەستی کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لە پایتەختی ئێستا و گەورەترین شاری کۆریای باشوور، [[سێئول]]، و بۆ هاندانی وەبەرهێنان لە ناوچەی ناوەڕاستی وڵاتەکەدا. لە ساڵی 2012ەوە، حکومەتی کۆریای باشوور چەندین وەزارەت و ئاژانسی گواستووەتەوە بۆ سیجۆنگ، بەڵام زۆرێکیان هێشتا لە شارەکانی تردا ماونەتەوە، بە پلەی یەکەم لە سێئول، کە کۆمەڵەی نیشتمانی و چەندین دەستەی حکومی گرنگ لەوێ ماونەتەوە. ژمارەی دانیشتووانی سیجۆنگ 351,007 کەس بووە تا ساڵی 2020 و ڕووبەرێکی جوگرافی 465.23 ڕووبەری کیلۆمەتری چوارگۆشە (179.63 مایلی چوارگۆشە) دەگرێتەوە، کە دەیکاتە کەم دانیشتووترین و بچووکترین دابەشکردنی کارگێڕیی ئاستی یەکەم لە کۆریای باشووردا. سیجۆنگ لە ڕۆژئاوای ناوەڕاستی ھەرێمی ھۆسێۆ ھەڵکەوتووە، لە ڕۆژئاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باشوور، لە باشوورەوە لەگەڵ دایجۆن، و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ چۆنگچێۆنگی باکوور. بڕیارە دروستکردنی شارەکە لە ساڵی 2030 تەواو ببێت، کە چاوەڕوان دەکرێت لەو کاتەدا 500,000 کەس لەوێ بژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/05/113_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٢|وێبگە=[[کۆریای تایمز]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ==ناو== سیجۆنگ بە شانازیی پاشا [[سێجۆنگی مەزن]] ناونراوە، چوارەم پاشای [[جۆسۆن|شوێنەواری جۆسۆن]] و داهێنەری ئەلفوبێی کۆری، [[ھانگول]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3554296.stm|سەردێڕ=کۆریای باشوور شوێنی پایتەختی نوێ ھەڵدەبژێرێت|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en-GB}}</ref> شارەکە لە ڕێگەی تێکەڵکردنی شارۆچکەی یۆنگی، ئەو شارۆچکەیەی پارێزگای چۆنگچێۆنگی باشوور کە زۆربەی خاکی شارەکەی لێ وەرگیراوە، و شارۆچکەکانی ترەوە پێکھێنراوە. == دانیشتووان == {{Historical populations|1970|101061|1980|97357|1990|90502|2000|80031|2010|81447|2020|353933|align=right|source=[[ئاماری کۆریا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەرژمێریی دانیشتووان|ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1IN0001_ENG&vw_cd=MT_ETITLE&list_id=A111&scrId=&language=en&seqNo=&lang_mode=en&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ETITLE&path=%252Feng%252FstatisticsList%252FstatisticsListIndex.do|بڵاوکەرەوە=[[ئاماری کۆریا]]}}</ref>}} ئامانجی شارەکە ئەوە بوو لە ساڵی 2012دا ژمارەی دانیشتووانی بگاتە 200,000 کەس، تا ساڵی 2020 بگاتە 300,000 کەس و تا ساڵی 2030 بگاتە 500,000 کەس.<ref name="mini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/07/117_114241.html|سەردێڕ=کردنەوەی شاری سیجۆنگی پایتەختی بچووککراوە|یەکەم=Kim|دوایین=Rahn|newspaper=[[کۆریای تایمز]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی 2017دا، ژمارەی دانیشتووانی 281,120 کەس بووە.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20170209073845/http://www.ngii.go.kr/en/download/Toponymic_Guidelines_ROK.pdf ڕێنمایییە شوێنناسییەکان بۆ نەخشە و دەستکاریکەرانی تر بۆ بەکارھێنانی نێودەوڵەتی لە کۆریای باشوور، چاپی دووەم]، ل. 39.</ref> تاوەکو {{As of|2020|06|30}}، سیجۆنگ ژمارەی دانیشتووانی 351,007 کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/stat/index.do#this |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=پۆرتالی ئاماری سیجۆنگ}}</ref> تاوەکو {{As of|2018}}، سیجۆنگ ڕێژەی منداڵانی بەرزتر بووە بەراورد بە تێکڕای کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Steger, Isabella|نووسەر٢=Sookyoung Lee|ناونیشان=https://qz.com/1275754/a-new-capital-built-from-scratch-is-an-unlikely-utopia-for-korean-families|سەردێڕ=پایتەختێکی نوێ کە لە چۆڵوانییەوە دروست کراوە یوتۆپیایەکی دەگمەنە بۆ خێزانە کۆرییەکان|ئیش=[[کوارتز (وەشانگە)|کوارتز]]|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> === ئایین === {{Pie chart|thumb=right|caption=ئایین لە سیجۆنگ (2024)<ref name="2005religionmap">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕاپرسی تێگەیشتنی ئایینی ٢٠٢٤: دۆخی دانیشتووانی ئایینی و چالاکییە ئایینییەکان |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|trans-title=Status of religious population and religious activities in South Korea (2024) |ناونیشان=https://hrcopinion.co.kr/archives/31599 |زمان=ko}}</ref>|label1=بێ ئایین|value1=51|color1=Grey|label2=[[بودیزم]]|value2=17|color2=Gold|label3=پڕۆتێستانت|value3=20|color3=DodgerBlue|label4=[[کەنیسەی کاتۆلیک|کاتۆلیک]]|value4=11|color4=DarkOrchid|label5=ئەوانی تر|value5=2|color5=Black}}سەرژمێریی ساڵی 2015 ئاماژەی بەوەدا کە زۆرینەی دانیشتووانی سیجۆنگ سەر بە هیچ ئایینێکی تایبەت نەبوون. پڕۆتێستانتیزم باوترین ئایین بوو کە نزیکەی 19.9%ی دانیشتووان پەیوەستبوون پێیەوە، دوای ئەو [[بودیزم]] بە 13.9% و کاتۆلیکی ڕۆمانی بە 7.9% دەھاتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|script-title=ko:성별/연령별/종교별 인구-시군구 |ناونیشان=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1PM1502&vw_cd=MT_ZTITLE&list_id=A11_2015_1_20_10&seqNo=&lang_mode=ko&language=kor&obj_var_id=&itm_id=&conn_path=MT_ZTITLE |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=KOSIS (خزمەتگوزاری زانیاری ئاماری کۆریا) |سەردێڕ=دانیشتووان بەپێی ڕەگەز، تەمەن و ئایین}}</ref> == باڵەخانەکانی حکوومەت == {{Multiple image|align=centre|direction=|header_background=|header=|image1=Government Complex Sejong (N).jpg|caption1=دیمەنێکی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image2=Government Complex Sejong 20190611 Main Entrance.jpg|caption2=دەروازەی سەرەکیی کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ|image3=Office of Government Policy Coordination South Korea.jpg|caption3=نووسینگەی ھەماھەنگیی سیاستەکانی حکوومەت لە کۆریای باشوور|total_width=|alt1=|width1=320|width2=290|width3=275|caption_align=center}} حکوومەتی کۆریای باشوور بەرنامەی داناوە بۆ گواستنەوەی ٣٦ وەزارەت و ئاژانسی حکومی بۆ شاری سیجۆنگ.<ref name="Harlan" /> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ لە شاری سیجۆنگ ھەڵکەوتووە. کۆمەڵگەکە، لەسەر پارچە زەوییەک بە ڕووبەری ٢١٣,٠٠٠ مەتر دووجا، لە حەوت کۆمەڵگا و ژێرزەمینێک پێکھاتووە. دروستکردنی لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە ناوچەیەکدا دەستی پێکرد کە پێشتر بەشێک بوو لە [[پارێزگای باشووری چونگچۆنگ]]، و لە ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ تەواو بوو. ڕێوڕەسمی دەستپێکردنی گواستنەوەی چەندین ئاژانسی حکومی بۆ کۆمەڵگەکە لە ٢٣ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣ بەڕێوەچوو.<ref>"[http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ناوەندی کارگێڕیی نوێی کۆریا: شاری سیجۆنگ]." ([https://web.archive.org/web/20140101103120/http://www.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=116548 ئەرشیڤ]) ''Korea.net''. [[خزمەتگوزاری زانیاری و ڕۆشنبیریی کۆری]] (KOCIS, {{ill|해외문화홍보원|ko|vertical-align=sup}}). سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ بارەگای سەرەکیی ئەم ڕێکخراوانەی لەخۆدەگرێت: * نووسینگەی سەرۆک وەزیران (OPM) * وەزارەتی ئابووری و دارایی (MOEF) * وەزارەتی پەروەردە (MOE)<ref>[http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2 شوێن] {{بەستەری مردوو|url=http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }}. ({{Deprecated archive|url=https://archive.today/20140101113003/http://english.mest.go.kr/web/1690/site/contents/en/en_0202.jsp;jsessionid=R1oL1fcrjT5x8xCRfqMHzox1PZHYk4DeEo9zQwqrdwkQGZch2r0n2KdYZTOqXn6k.homepageAP1_servlet_engine2|title=ئەرشیڤ}}) وەزارەتی پەروەردە (کۆریای باشوور). سەردانکراوە لە ١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی زانست و تەکنۆلۆژیای زانیاری و پەیوەندییەکان (MSIT) * وەزارەتی ناوخۆ و ئاسایش (MOIS) * وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) * وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (MAFRA)<ref>"[http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N شوێن] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N|date=2014-01-01}}." ([https://web.archive.org/web/20140101140637/http://english.mafra.go.kr/eng/list.jsp?group_id=1000&menu_id=1019&link_menu_id=&division=H&board_kind=&board_skin_id=&parent_code=1000&depth=1&tab_yn=N ئەرشیڤ]) [[وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی (کۆریای باشوور)|وەزارەتی کشتوکاڵ، خۆراک و کاروباری ڕوندەکی]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی بازرگانی، پێشەسازی و پێگەشتوویی (MOTIE) * وەزارەتی تەندروستی و خۆشگوزەرانی (MOHW) * وەزارەتی ژینگە (ME)<ref>"[http://eng.me.go.kr/eng/web/main.do سەرەکی]" (ئینگلیزی). [[وەزارەتی ژینگە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی ژینگە]]. سەردانکراوە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠١٣.</ref> * وەزارەتی کار و کارگوزاری (MOEL) * وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (MOLIT) * وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری (MOF)<ref>"[http://www.mof.go.kr/ سەرەکی]." وەزارەتی زەریاکان و ماسیگەری. سەردانکراوە لە ٢ی کانونی دووەمی ٢٠١٤.</ref> * وەزارەتی کۆمپانیا بچووک و ناوەندەکان و کۆمپانیا نوێیەکان (MSS) * وەزارەتی نیشتمانپەروەران و کاروباری سەربازە دێرینەکان (MPVA) * وەزارەتی بەڕێوەبردنی کەسایەتییەکان (MPM) * وەزارەتی یاسادانانی حکوومەت (MOLEG) * خزمەتگوزاری باجی نیشتمانی (NTS) * ئاژانسی نیشتمانی بۆ دروستکردنی شاری کارگێڕی (NAACC) * دەستەی بازرگانیی دادپەروەرانە (KFTC) * دەستەی دژە گەندەڵی و مافەکانی ھاووڵاتیان (ACRC) چەندین ئاژانسی [[وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە (کۆریای باشوور)|وەزارەتی زەوی، ژێرخان و گواستنەوە]]، نووسینگەی تێپەڕبوونی ئاسمانیی کۆریا (KOCA)، دادگای سەلامەتیی دەریاییی کۆریا (KMST)، و دەستەی لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی فڕۆکەوانی و ھێڵی ئاسن (ARAIB)، بارەگاکانیان لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگدا جێگیر کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919031735/http://www.chungsa.go.kr/chungsa/frt/a02/b04/residentOrgan.do?depths1=1&menu=1&smenu=3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |سەردێڕ=نووسینگەی بەڕێوەبردنی باڵەخانەکانی حکوومەت |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کلتوور == [[پەڕگە:Sejong_Academy_of_Science_and_Arts.jpg|وێنۆک|ئەکادیمیای سیجۆنگ بۆ زانست و ھونەر]] پارکی دەریاچەی سیجۆنگ لە ئاداری ٢٠١٣ تەواو بوو و چەندین دامەزراوەی بابەتیی جیاواز لە خۆدەگرێت لە ناو پارکەکەدا، لەوانەش فوارەی گۆڕەپانەکە. ڕووبەرەکەی ٧٠٥,٧٦٨ مەتر دووجایە و ڕووبەری دەریاچەکە ٣٢٢,٨٠٠ مەتر دووجایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:호수공원 |ناونیشان=https://www.sejong.go.kr/lake.do |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sejong.go.kr |سەردێڕ=پارکی دەریاچە}}</ref> باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ یەکەم باخی ڕووەکیی شارستانییە لە کۆریا و گەورەترین [[باخچەی دار]] داپۆشراوە لە کۆریا. ١.٧٢ ملیۆن ڕووەک لە ٢٨٣٤ جۆری جیاواز لەوێ بەردەستن. تێچووی چوونە ژوورەوە ٥,٠٠٠ وۆنە بۆ گەورەساڵان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ko:국립세종수목원 |ناونیشان=http://www.sjna.or.kr/ |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=www.sjna.or.kr |زمان=ko |سەردێڕ=باخی ڕووەکیی نیشتمانیی سیجۆنگ}}</ref> == پەروەردە == [[پەڕگە:세종특별자치시 세종특별자치시교육청.jpg|وێنۆک|نووسینگەی پەروەردەی شاری سێجۆنگ]] === زانکۆکان === * زانکۆی دێجۆنی کاتۆلیکی * زانکۆی کۆنسۆرتسیۆمی جیهانی * زانکۆی ھۆنگیک کەمپەسی سیجۆنگ * قوتابخانەی KDI بۆ سیاسەتی گشتی و بەڕێوەبردن * زانکۆی کۆریا کەمپەسی سیجۆنگ * زانکۆی کۆریا بۆ ھونەرەکانی میدیا<ref>ئەم زانکۆیە جیاوازە لە زانکۆی کۆریای سەرەوە.</ref> * زانکۆی سیجۆنگ == گواستنەوە == [[پەڕگە:Jochiwon_station_240219.jpg|وێنۆک|وێستگەی جۆچیوۆن]] === ئاسمانی === شاری سیجۆنگ لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی چێۆنگجو لە چێۆنگجو خزمەتگوزاری پێدەگات، کە نزیکترین فڕۆکەخانەیە لە سیجۆنگەوە. === ھێڵی ئاسنینی نیشتمانی === [[پەڕگە:Sejong_BRT_Viaduct.jpg|وێنۆک|پردی ئاسمانیی BRT لە سیجۆنگ]] سیجۆنگ بە شێوەیەکی ناوەندی لەسەر ھێڵی گێۆنگبو هەڵکەوتووە کە لەلایەن کۆرایلەوە بەڕێوەدەبرێت. سەفەرکردن لەسەر شەمەندەفەری موگونگھوا-ھۆ بۆ [[سێئول]] 90 خولەکی پێدەچێت و شەمەندەفەرەکان نزیکەی هەر 30 خولەک جارێک دەردەچن. لە دەرەوەی سنوورەکانی جۆچیوۆن-ئوپ لە ئۆسۆنگ، چێۆنگوۆن خاوەنی وێستگەیەکی KTXیە بە ناوی وێستگەی ئۆسۆنگ کە شەمەندەفەرێکی خێرای کۆریا ترێن ئێکسترێسە و زۆرجار بە خێرایی 300 km/h گەشت دەکات. وێستگەی ئۆسۆنگ لە ساڵی 2010 کرایەوە. هەروەها هەندێک دەمەدەم هەبووە سەبارەت بە کردنەوەی وەستگەیەکی تری KTX لە ناو شاری سیجۆنگی نوێدا لە نزیک تێرمیناڵی پاسەکان لە باشوور. === ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن === لە نیسانی ٢٠١٩دا، لێکۆڵینەوەیەکی جێبەجێکاری تەواو بوو و پەسەندکرا بۆ درێژکردنەوەی ھێڵی ١ی میترۆی دایجۆن لە وێستگەی بانسۆک لە [[دایجۆن]]، گەیشتن بە تێرمیناڵی پاسەکانی باشوور لە سیجۆنگ، و کۆتایی هاتن لە کۆمەڵگەی حکومیی سیجۆنگ. لە پێنج وێستگە نوێیەکەی کە بڕیارە لەسەر 14 km لە هێڵە نوێیەکان بكرێنەوە، چواریان لە سیجۆنگ دەبن. کردنەوەی بە شێوەیەکی کاتی بۆ ساڵی 2029 دیاری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=박 |یەکەم=희윤 |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|script-title=ko:대전~세종 광역철도 건설...2029년 완공목표: 반석~정부세종청사 14km 연결...2029년 완공목표, 국가철도망계획 반영 추진 |ناونیشان=https://www.sedaily.com/NewsView/1VHWX1L33C |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|وێبگە={{ill|سێئول ئیکۆنۆمیک دەیلی|ko|서울경제}} |زمان=ko |سەردێڕ=دروستکردنی ھێڵی ئاسنینی ناوچەییی دەجۆن-سیجۆنگ... بەئامانجی تەواوبوون لە ساڵی ٢٠٢٩}}</ref> == کلتوور == زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی Let's Eat 2ی ساڵی ٢٠١٥ی [[تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)|تی ڤی ئێن]] لە سیجۆنگ وێنەگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kwon |یەکەم١=Ji-youn |ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/04/201_177411.html |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=[[کۆریای تایمز]] |سەردێڕ=ئەکتەرانی Let's Eat دەورەکانی خۆیان بە تەواوی دەگێڕن}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee |یەکەم١=Min-ji |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150210111419/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/87143/b2sts-yoon-du-jun-seo-hyun-jin-and-more-begin-script-reading-for-lets-eat-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=enewsWorld |سەردێڕ=یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر دەست بە خوێندنەوەی سیناریۆی Let's Eat 2 دەکەن |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Hong|یەکەم١=Soo Jung|سەردێڕ=Let's Eat 2 بەشداری کردنی یون دو-جون لە B2ST، سۆ ھیۆن-جین و زیاتر پشتڕاست دەکاتەوە|ناونیشان=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/85836/lets-eat-2-confirms-cast-with-b2sts-yoon-du-jun-seo-hyung-jin-and-more|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|ئیش=eNewsWorld|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی مانگی نیساندا،خەڵک و ڕێکخراوە جۆراوجۆرەکانی شاری سیجۆنگ ئاھەنگی جۆراوجۆری فێستیڤاڵی بەھاریان لە سەرانسەری شارەکەدا بەڕێوەبرد، وەک ئاھەنگگێڕان بۆ [[ساکورا|شکۆفەی گێلاس]]، [[قۆخ|شکۆفەی قۆخ]]، و [[گوڵ|ڕێکخستنی گوڵ]]. فێستیڤاڵی گوڵی بەھاری ئاشتیی ٢٠١٨ی ناوەندی نۆژەنکردنەوەی سیجۆنگ لەژێر چاودێریی لێژنەی بەرەوپێشبردنی فێستیڤاڵی جۆچیوۆن و قۆخ بەڕێوەچوو. ئامادەکرا بوو وەک بەرنامەیەکی تێرکردنی پێنج ھەستەکان بۆ چێژوەرگرتن لە بەشەکانی سروشت وەک گوڵی خۆخ، [[ھەرمێ|گوڵی ھەرمێ]]، شکۆفەی خەردەل، و بۆ دوورکەوتنەوە لەوەی ببێتە فێستیڤاڵێکی نمایشکاری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=충청일보|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٨|script-title=ko:세종시 다양한 봄꽃축제|زمان=ko|ناونیشان=http://www.ccdailynews.com/news/articleView.html?idxno=960886|سەردێڕ=فێستیواڵە جۆراوجۆرەکانی گوڵی بەھار لە شاری سیجۆنگ}}</ref> == وێنە == <gallery widths="200px" heights="155px"> پەڕگە:Sejong-si_BRT_Hyundai_BlueCity.jpg|بی ئاڕ تی سێجۆنگ سیتی پەڕگە:Sejong_Public_Bicycle_Ouling_at_Government_Complex_Sejong.jpg|پاسکیلێکی گشتی لە شاری سێجۆنگ پەڕگە:First_APT_in_Sejong_City.jpg|بیناسازی لە شاری سێجۆنگ، تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ </gallery> == ئەمەش ببینە == [[دەروازە:کۆریای باشوور|دەروازەی کۆریای باشوور]] == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Sejong City}} * {{URL|https://www.sejong.go.kr/eng.do|ماڵپەڕی فەرمی}} {{in lang|en}} * [https://web.archive.org/web/20120218163055/http://www.happycity.go.kr/ ئاژانسی دروستکردنی شاری کارگێڕیی فرەفەرمان (MACCA)] * [https://metrotaifun.com/automatic_solid_waste_collection_system/en/news-media/news/807-marimatic-to-deliver-automatic-waste-collection-to-sejong-happy-city-5-1-south-korea.html کۆکردنەوەی خۆکارانەی خاشاک لە سیجۆنگ] {{دەروازە|کۆریای باشوور}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:جوگرافیای کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:پایتەختە داڕێژراوەکان]] 37e98st56jbitj6sg0klzmm1huazn5k 0 305717 1697329 1696327 2026-10-30T06:05:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697329 wikitext text/x-wiki {{Infobox presidential government | government_name = حکوومەتی کۆریای باشوور | nativename = {{Korean|대한민국 정부|labels=no}} | image = Emblem of the Government of the Republic of Korea (Korean, horizontal).svg | image_size = 220px | caption = دروشمی حکوومەتی (جێبەجێکاری) کۆریای باشوور | date = {{start date and age|df=y|1919|4|11}} (حکوومەتی کاتیی کۆریای باشوور)<br>{{start date and age|df=y|1948|8|15}} (کۆماری یەکەم)<br>{{start date and age|df=y|1988|2|25}} ([[مێژووی کۆریای باشوور#کۆماری شەشەم (١٩٨٧–تا ئێستا)|شێوازی ئێستا]]) | jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] | url = {{Official URL}} | legislature = کۆمەڵەی نیشتمانی | meeting_place = باڵەخانەی کۆمەڵەی نیشتمانی | leader_title = سەرۆک کۆمار | headquarters = چۆنگ وا دای، [[سێئول]] | appointed = | main_organ = ئەنجومەنی دەوڵەتی | departments = ١٩ | court = دادگای باڵا | seat = ناوچەی سۆچۆ، سێئول | court1 = دادگای دەستووری | seat1 = ناوچەی جۆنگنۆ، سێئول }} حکوومەتی کۆریای باشوور حکوومەتی نیشتمانیی [[کۆریای باشوور|کۆماری کۆریایە]]، کە لەلایەن دەستووری کۆریای باشوورەوە وەک دەسەڵاتی جێبەجێکاری، یاسادانان و دادوەریی کۆمارەکە دامەزراوە. [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمار]] وەک سەرۆکی دەوڵەت کار دەکات و باڵاترین کەسایەتی دەسەڵاتی جێبەجێکارە لە وڵاتدا، دوای ئەویش [[سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور|سەرۆک وەزیران]] و وەزیرەکانی حکوومەت بە ڕیزبەندی دێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-type-of-government-does-south-korea-have.html|سەردێڕ=کۆریای باشوور خاوەنی چ جۆرە حکوومەتێکە؟|وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لقەکانی جێبەجێکار و یاسادانان سەرەکی لە ئاستی نیشتمانیدا کار دەکەن، هەرچەندە وەزارەتە جۆراوجۆرەکانی نێو لقی جێبەجێکاریش ئەرکە خۆجێییەکان ئەنجام دەدەن. حکوومەتە خۆجێییەکان نیمچە سەربەخۆن و دەسەڵاتی جێبەجێکار و یاسادانانی تایبەت بە خۆیان هەیە. لقی دادوەریش لە هەردوو ئاستی نیشتمانی و خۆجێیدا کار دەکات. پێکهاتەی حکوومەتی کۆریای باشوور لەلایەن دەستووری کۆماری کۆریاوە دیاری دەکرێت. ئەم بەڵگەنامەیە چەندین جار لە دوای یەکەم دەرچوونی لە ساڵی ١٩٤٨ەوە هەموار کراوەتەوە (بۆ وردەکارییەکان، بڕوانە [[مێژووی کۆریای باشوور]]). لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرێک لە تایبەتمەندییە فراوانەکانی پاراستووە؛ بە ناوبردنی کۆماری دووەمی کۆریای باشوور کە تەمەنی کورت بوو، وڵات هەمیشە خاوەنی سەرۆکێکی جێبەجێکاری سەربەخۆ بووە لە شێوەی سەرۆک کۆمارێکدا. وەک زۆرێک لە سیستمە سەرۆکایەتییەکانی تر، سیستمێک لە هاوسەنگی و چاودێری پەیڕەو دەکرێت. بۆ نموونە، دادوەرانی دادگای دەستووری بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی جێبەجێکارەوە و بەشێکیان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە دەستنیشان دەکرێن. هەروەها، کاتێک بڕیارنامەیەکی لەکارلادان لەلایەن دەسەڵاتی یاسادانانەوە پەسەند دەکرێت، بۆ بڕیاری کۆتایی ڕەوانەی دەسەڵاتی دادوەری دەکرێت. == دەسەڵاتی جێبەجێکردن == دەسەڵاتی جێبەجێکردن لەلایەن [[سەرۆک کۆماری کۆریای باشوور|سەرۆک کۆمارەوە]] سەرپەرشتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J66:0}}</ref> سەرۆک کۆمار بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ لەلایەن گەلەوە هەڵدەبژێردرێت، و تاقە ئەندامی هەڵبژێردراوی دەسەڵاتی جێبەجێکردنی نیشتمانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J67:0}}</ref> سەرۆک بۆ یەک خولی پێنج ساڵە خزمەت دەکات؛ خولی زیادە ڕێگەپێدراو نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.law.go.kr/lsSc.do?menuId=0&subMenu=1&p=&query=%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%A1%B0%EC%A7%81%EB%B2%95#J70:0}}</ref> سەرۆک کۆمار ماوەیەکی دیاریکراو لە ئەركەکەیدا دەبێت، بەبێ ڕەچاوکردنی متمانەی پەرلەمان (کۆمەڵەی نیشتمانی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=칼럼니스트 |یەکەم=양권모 |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=[여적]국회 해산 제도 |ناونیشان=https://www.khan.co.kr/article/201311292122425#ENT |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=경향신문 |زمان=ko}}</ref> بەڵام، لەوانەیە سەرۆک کۆمار لەلایەن پەرلەمانەوە لەسەر کار لاببرێت (لەکاربخرێت) بەهۆی پێشێلکردنی دەستوور یان یاسا، و ئەم بڕگەیە دەپەڕێتەوە بۆ سەرۆک وەزیران، وەزیرەکان، سەرۆکی وەزارەتە جێبەجێکارەکان، دادوەرانی دادگای دەستووری، دادوەران، ئەندامانی کۆمسیۆنی نیشتمانیی هەڵبژاردنەکان، سەرۆک و ئەندامانی دەستەی چاودێری و پشکنین، و فەرمانبەرانی دیکەی خزمەتی گشتی وەک ئەوەی لە یاسادا دیاریکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشان=https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261014092210/https://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%EB%8C%80%ED%95%9C%EB%AF%BC%EA%B5%AD%ED%97%8C%EB%B2%95 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.law.go.kr |زمان=ko |url-status=live}}</ref> هەرکاتێک پەرلەمان دەنگی بە دەستلەکارکێشانەوە یان لەکارخستنەکە دا، دەبێت دادگای دەستووری یان بڕیاری لەکارخستنەکە پشتڕاست بکاتەوە یان ڕەتی بکاتەوە، کە ئەمەش جارێکی دیکە ڕەنگدانەوەی سیستەمی هاوسەنگی و چاودێریی نێوان سێ دەسەڵاتەکەی حکومەتە. == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|5=یاسا|ژیاننامە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Government of South Korea}} [[پۆل:حکوومەتی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٤٨ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کۆریای باشوور]] le5aexi9qljn5k6xb10jf98mj5r437p 0 305726 1697200 1696209 2026-10-29T23:49:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697200 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڕێکخراوێکی حکومی کۆریای باشوور}} {{Infobox government agency |name = ئەنجومەنی فیلمی کۆری |seal = |formed = ٣ی نیسانی ١٩٧٣ |preceding1 = کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری |preceding2 = کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری |preceding3 = |jurisdiction = [[کۆریای باشوور]] |headquarters = ھایوندای، [[بوسان]]، کۆریای باشوور |parent_agency = وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار |website = {{URL|https://www.kofic.or.kr|kofic.or.kr}} |embed = {{Infobox Korean name/auto |child=yes |hangul=영화진흥위원회 |hanja=映畫振興委員會 }} |map=https://en.wikipedia.org/wiki/Korean_Film_Council#/map/0}} '''ئەنجومەنی فیلمی کۆری''' ('''KOFIC'''؛ {{Korean|영화진흥위원회}}) ڕێکخراوێکی بەڕێوەبەری سەربەخۆیە کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێت لەژێر سەرپەرشتی وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار (MCST) لە کۆریای باشوور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lee|یەکەم١=Hyo-won|سەردێڕ=دامەزراوە سەرەکییەکانی فیلمی کۆریای باشوور دەگوازرێنەوە بۆ بوسان|ناونیشان=http://www.hollywoodreporter.com/news/major-south-korean-film-bodies-651407|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> == مێژوو == ئەنجومەنی فیلمی کۆری لە ساڵی ١٩٧٣ وەک کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری (KMPPC) دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٩٩ ناوی خۆی گۆڕی بۆ کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری، تا وەک دەستەیەکی خۆبەڕێوەبەر دامەزرێت کە بتوانێت سیاسەتی فیلم بەبێ پێویستی بە پەسەندکردنی وەزارەتی ڕۆشنبیری جێبەجێ بکات. لە ساڵی ٢٠٠٤ جارێکی تر ناوی گۆڕدرا بۆ ئەنجومەنی فیلمی کۆری تا ڕێگری بکات لە تێکەڵاوبوون لەگەڵ کۆمییسیۆنە ناوخۆییەکانی فیلم کە پشتیوانی لە شوێنی وێنەگرتن دەکەن.<ref name=filmbiz>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Stephen|دوایین١=Cremin|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری: گەنج لە چل ساڵیدا|ناونیشان=http://www.filmbiz.asia/news/korean-film-council-young-at-forty|وێبگە=[[Film Business Asia]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری (KOFIC)|ناونیشان=http://www.koreanfilm.org/links.html|وێبگە=Koreanfilm.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160131162657/http://koreanfilm.org/links.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|url-status=dead}}</ref> == ڕۆڵەکان == ئەنجومەنی فیلمی کۆری لە پێنج کۆمیسیار پێکهاتووە، لەوانەش سەرۆکێکی تەواو و ٨ ئەندامی کۆمیتە کە لەلایەن وەزارەتی ڕۆشنبیری، وەرزش و گەشتوگوزار دامەزراون بۆ گفتوگۆکردن و بڕیاردان لەسەر سیاسەتە سەرەکییەکانی پەیوەست بە فیلمی کۆری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نناساندنی KOFIC|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/kofic/intro.jsp|وێبگە=Korean Film Biz Zone|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> ئامانجی پەرەپێدان و پاڵپشتیکردنی فیلمی کۆرییە لەناوخۆ و دەرەوەی کۆریا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/films/index/company.jsp?companyCd=20100548|وێبگە=Korean Film Biz Zone|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=ئەنجومەنی فیلمی کۆری: پاڵپشتی هەمەجۆر|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/korean-film-council-diversified-support/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=دابینکردنی بودجەی بزنسی فیلمی کۆری|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/funding-the-korean-film-business/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160319123417/http://culture360.asef.org/magazine/funding-the-korean-film-business/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=Darcy|دوایین١=Paquet|سەردێڕ=سەرهەڵدانی سەرسوڕهێنەری فیلمی کۆری|ناونیشان=http://culture360.asef.org/magazine/the-impressive-rise-of-korean-cinema/|وێبگە=[[Asia–Europe Foundation (ASEF)|ASEF]] culture360|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160130172430/http://culture360.asef.org/magazine/the-impressive-rise-of-korean-cinema/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == هێڵی کاتی (١٩٧٣–٢٠١٣) == * نیسانی ١٩٧٣ - وەک کۆمپانیای گەشەپێدانی وێنەی جوڵاوی کۆری دامەزرا<ref name=filmbiz /> * ئاداری ١٩٨٤ - ئەکادیمیای هونەرەکانی فیلمی کۆری (KAFA) دامەزرا * تشرینی یەکەمی ١٩٩٧ - سندوقی گەشەپێدانی فیلمی کۆری دامەزرا * تشرینی دووەمی ١٩٩٧ - تەواوبوونی ستۆدیۆکانی نامیانگجو * شباتی ١٩٩٨ - یاسای گەشەپێدانی فیلم چوارچێوەی یاسایی بۆ KOFIC دیاری کرد * ئایاری ١٩٩٩ - کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری دەستی پێکرد * ئاداری ٢٠٠٤ - کۆمییسیۆنی فیلمی کۆری ناوی گۆڕدرا بۆ ئەنجومەنی فیلمی کۆری * تەمموزی ٢٠٠٧ - سندوقی گەشەپێدانی فیلم دامەزرا * ئاداری ٢٠١٢ - ناوەندی بزنسی فیلمی کۆری لە [[پەکین]] کرایەوە * تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ - دوا وادە بۆ KOFIC تا بگوێزرێتەوە بۆ [[بوسان]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|http://www.koreanfilm.or.kr}} {{دەروازە|کۆریای باشوور}} [[پۆل:دارایی فیلم]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] h64gfhbz6p6sfamdropt1nw22lty9nb 0 305731 1696890 1696800 2026-10-29T12:24:21Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696890 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|وێژە]] |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[هێنری بۆریس کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] f361z8upsuayd9sdcdp1d3tuzju6lw0 1696893 1696890 2026-10-29T12:27:00Z Shaween 18477 بەستەری پێ درا 1696893 wikitext text/x-wiki '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|وێژە]] |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[هێنری بۆریس کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[Kensō Soai|کێنسۆ سۆای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] 8868yiykir13c6qb4wf5xqaebqvicat 1696896 1696893 2026-10-29T12:46:53Z Shaween 18477 /* خەڵاتەکان */ 1696896 wikitext text/x-wiki '''خەڵاتی نۆبێڵی ساڵی ٢٠٢٦''' لەلایەن [[دامەزراوەی نۆبێڵ]] کە لە سویدە و دامەزراوەی نۆبڵی نەرویژی کە لە ئۆسلۆیە، بە ١٠ کەس بەخشرا. == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" !خەڵات ! وەرگر(ەکان) ! هۆکار |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|فیزیا]] |{{ھێمای ئاڵا|Belgium}}{{ھێمای ئاڵا|USA}}[[فرانسیس هاڵزن]] | "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیایی ئەستێرەیی" |- | rowspan="3" | [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[کارل دیسیرۆس]] | rowspan="3" | "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}} [[جۆرج نایجل]] |- |{{ھێمای ئاڵا|GER}}پ[[پیتەر هێگمان|یتەر هێگمان]] |- | [[خەڵاتی ئاشتیی نۆبێل|ئاشتی]] |{{ھێمای ئاڵا|South Africa}} [[ناڤی پیڵای|ناڤی پیلای]] | "بۆ هەوڵەکانی بۆ پێشخستنی ئاشتی و [[یاسای نێودەوڵەتی]] ." <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2026/pillay/facts/|سەردێڕ=Nobel Peace Prize 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=nobelprize.org}}</ref> |- | [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|وێژە]] |{{ھێمای ئاڵا|CAN}} [[ئان کارسۆن]] | "بۆ ئەو کارە بوێر و داهێنەرانەی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> |- | rowspan="2" | [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|کیمیا]] |{{ھێمای ئاڵا|FRA}} [[هێنری بۆریس کاگان]] | rowspan="2" | "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا ."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Chemistry 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> |- |{{ھێمای ئاڵا|JPN}} [[کێنسۆ سوای]] |- | rowspan="2" | زانستە ئابوورییەکان |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Robert Hall (economist)|ڕۆبێرت هۆڵ]] | rowspan="2" | "بۆ بنەما [[ئابوورناسیی ورد|ئابوورییە بچووکەکانی]] سەقامگیرکردنی ئابووریی گەورە". |- |{{ھێمای ئاڵا|USA}} [[Michael Dean Woodford|مایکل وودفۆرد]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:خەڵات بەپێی وڵات]] [[پۆل:خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] 0aqiq268x4ljr530nlz3ul92c6cgdlr 0 305732 1696870 1696787 2026-10-29T12:03:39Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696870 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = فرانسیس لویس هاڵزن |وێنە = Francis Halzen (2025).jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date and age|1944|3|23|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون = تیێنین، [[بەلجیکا]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = ماستەر لە زانست، دکتۆرا لە زانست |شوێنی کار = [[سێرن]]، زانکۆی ویسکۆنسن–مادیسۆن |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی کاسۆلیک لە لۆڤەن |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = چاودێرگەی نیوترینۆی ئایس‌کیوب |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (٢٠٢٦)، کۆمەڵەی فیزیکیی ئەمریکا ئەندامی هاوبەش (١٩٩٤) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{url|icecube.wisc.edu/~halzen}} |تێبینی = |خێزان = }} '''فرانسیس لویس هاڵزن''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤) فیزیازانێکی بەلجیکی-ئەمریکییە و لە هەردوو بواری فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و تاقیکاریدا کاری کردووە، لەنێویاندا فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. لە [[بەلجیکا]] لەدایکبووە، لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن خوێندوویەتی و وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|CERN]] کاری کردووە پێش ئەوەی بچێتە ئەمریکا، لەوێ لە ساڵی ١٩٧٢ەوە مامۆستایە لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن . لە ساڵی ٢٠٠١ەوە لێکۆڵەری سەرەکی و هاوبەشی وتەبێژی ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب بووە، کە گەورەترین ئامێری دۆزەرەوەی [[نووترینۆ|نیوترینۆیە]] لە جیهاندا، کە بنکەکەی لە وێستگەی جەمسەری باشووری ئەموندسن-سکۆت لە [[ئانتارکتیکا|ئەنتارکتیکایە]]. [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ٢٠٢٦ی وەرگرتووە "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006150059/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/halzen/facts/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Halzen-Neutel_(cropped).jpg|وێنۆک| هالزن لەگەڵ کۆپییەکی تەلەسکۆپی گالیلۆ، ساڵی ٢٠٢٥]] فرانسیس لویس هاڵزن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Kölbel |یەکەم=David Beck und Ralf |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.tagesschau.de/wissen/physiknobelpreis-francis-halzen-100.html|سەردێڕ=Nobelpreis für Physik: Auszeichnung für Nachweis von "Geistern aus dem All" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2026-10/69767784-belgian-physicist-wins-nobel-prize-in-physics-for-cosmic-particle-discovery-020.htm|سەردێڕ=Belgian Physicist Wins Nobel Prize In Physics For Cosmic Particle Discovery |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=FinanzNachrichten.de |زمان=de |وتەگێڕانەوە=Copyright(c) 2026 RTTNews.com}}</ref> لە ٢٣ی ئازاری ١٩٤٤ لە شاری تیێنێن لە بەلجیکا لەدایکبووە.<ref name=":1" /> لە زانکۆی کاسۆلیکی لۆڤن لە ساڵی ١٩٦٦ بڕوانامەی ماستەر لە فیزیا و لە ساڵی ١٩٦٩ دکتۆرای بەدەستهێناوە. دیزەرتەیشنی دکتۆراکەی کە بە [[زمانی ھۆڵەندی|زمانی هۆڵەندی]] نووسراوە، بە ناوی ''Gebroken symmetrieën van hadronen – dynamica van het π N kanaal'' ("سیمیتری شکاوی هادرۆنەکان : داینامیکی کەناڵی π N") بووە. لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ و ١٩٧١ وەک هاوکارێکی زانستی لە [[سێرن|کۆمپانیای CERN]] کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن خوێندنی ''agrégation de l'enseignement supérieur'' ی تەواو کرد، کە لەو کاتەدا ئەو توانایە بوو کە پێویست بوو بۆ سەرکەوتن بۆ پۆستە باڵاکانی توێژینەوە و وانەوتنەوە لە زانکۆیەکی بەلجیکا.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ae-info.org/ae/Member/Halzen_Francis/CV|سەردێڕ=Academy of Europe: CV |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Academy of Europe}}</ref> == پیشە == لە ساڵی ١٩٧٢، هالزن وەک مامۆستای یاریدەدەر لە زانکۆی ویسکۆنسێن-مادیسۆن (UW)، لە ئەمریکا دەستنیشانکرا. لە ساڵی ١٩٧٧ بووەتە پرۆفیسۆری تەواو لە زانکۆی یو دبلیو. لە ساڵی ١٩٨٤ەوە بەڕێوەبەری پەیمانگای UW بووە بۆ توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان. لە ساڵی ١٩٨٧ پلەی بەرزکرایەوە بۆ کورسی بەرزی گریگۆری بریت. توێژینەوە سەرەتاییەکانی هالزن لەسەر فیزیای تەنۆلکەی تیۆری و [[فیزیکی ناوکی|فیزیای ناوکی]] بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} لەگەڵ فیزیازانێکی تیۆری بەریتانی ئالان مارتن، هالزن هاوبەشی نووسینی ''کوارک و لێپتۆنەکان: خولێکی ناساندن لە فیزیای تەنۆلکە مۆدێرنەکان'' (1984) بوون، کە زۆری نەخایاند بوو بە کتێبێکی خوێندنی ستاندارد لە فیزیای تەنۆلکەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/|سەردێڕ=Professor Alan Martin FRS {{!}} Royal Society Fellow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114221/https://royalsociety.org/people/alan-martin-11891/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Fellows Directory}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.google.co.cr/books/edition/Quarks_and_Leptons/G7RvQgAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Quarks and Leptons: An Introductory Course in Modern Particle Physics|دوایین٢=Martin|یەکەم٢=Alan Douglas|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٨١١٨٧-٩|زمان=en}}</ref> هەروەها هالزن بووە توێژەرێکی پێشەنگ لە فیزیای [[تیشکی گەردوونی]] و فیزیای تەنۆلکە ئەستێرەییەکان. ئەو چەندین توێژینەوەی لەسەر ناتەواوییەکانی تیشکی گەردوونی و ماددە کوارکەکان بڵاوکردۆتەوە، لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان فیزیای تەنۆلکەکان و تیشکی گەردوونی، لەسەر تەنۆلکەکانی لە [[سووپەرنۆڤا|سوپەرنۆڤاکانەوە]]، و لەسەر بەرهەمهێنانی میون لە بارانبارینی [[تیشکی گاما|تیشکی گامای]] بەرگەهەوادا.<ref name="BalzanPrize2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: 2015 Balzan Prize for Astroparticle Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190810195205/https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> هالزن لە ساڵی ٢٠٢١ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوەی ڤیلاس دەستنیشانکرا. {{ھەتا ڕێکەوتی|October 2026}} ئەو ئەم پۆستەی دەپارێزێت، هەروەها بەردەوامە لە ڕۆڵی بەڕێوەبەری پەیمانگای توێژینەوەی فیزیای تەنۆلکە سەرەتاییەکان و پرۆفیسۆری بەڕێز گریگۆری بریت.<ref name="cv202610">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006222303/https://user-web.icecube.wisc.edu/~halzen/CV/FH_longCV_05152026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>  === ئاماندا === هاڵزن بۆ یەکەمجار زانیاری لەسەر هەوڵەکانی زانایانی ڕووسی بۆ دیاریکردنی نیوترینۆکان لە [[ئانتارکتیکا|جەمسەری باشوور]] زانی، بە بەکارهێنانی ئەنتێنەی ڕادیۆیی لە وێستگەی توێژینەوەکەیان لە جەمسەری باشوور بۆ گەڕان بەدوای پریشکی کارەبایی کە لە ئەنجامی پێکدادانی [[نووترینۆ|نیوترینۆی]] گەردوونی لەگەڵ سەهۆڵەکەدا دروست دەبێت.<ref name="NeutrinoHunters">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jayawardhana|یەکەم=Ray|ناونیشان=https://archive.org/details/neutrinohunterst0000jaya|سەردێڕ=Neutrino Hunters: The Thrilling Chase for a Ghostly Particle to Unlock the Secrets of the Universe|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Scientific American]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٤-٢٢٠٦٣-١|بەستەری نووسەر=Ray Jayawardhana|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> دوای ئەوەی دیاری کرد کە ئەم کارلێکانە زۆر لاواز دەبن بۆ تۆمارکردن، لە ساڵی ١٩٨٧ دەستی بە کارکردن کرد لەسەر پڕۆژەی AMANDA، کە پێشنیاری ناشتنی کۆمەڵێک هەستەوەری ڕووناکی کرد لە قووڵایی سەهۆڵی جەمسەری باشوور کە ڕوون و تاریک و جێگیر و نەزۆک و دوور لە ڕووناکی پاشبنەما. ئەو دیزاینە لەسەر بنەمای بیرۆکەیەکی فیزیازانێکی سۆڤیەت مۆیسی مارکۆڤ بوو، کە لە سەرەتادا لە ساڵی ١٩٦٠ پێشنیارکرابوو بەڵام هەرگیز جێبەجێ نەکرا، بۆ گەڕان بەدوای نیوترینۆی وزە بەرزدا بە دانانی ئامێری دۆزەرەوەی چێرێنکۆڤ بۆ ناو [[دەریاچەی بایکاڵ|دەریاچەی بایکال]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://meduza.io/feature/2026/10/07/kak-nobelevskogo-laureata-po-fizike-2026-goda-vdohnovila-ideya-sovetskogo-uchenogo-pochti-70-letney-davnosti|سەردێڕ=Как нобелевского лауреата по физике 2026 года вдохновила идея советского ученого почти 70-летней давности. История открытия нейтрино — удивительных частиц из далекого космоса, обладающих невероятной энергией |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=ru}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Halzen|یەکەم=Francis|ناونیشان=https://www.balzan.org/wp-content/uploads/2022/04/ABL8-Halzen-Download.pdf|سەردێڕ=IceCube and the Discovery of High-Energy Cosmic Neutrinos|پەڕە=٣٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم تاقیکردنەوە تاقیکارییە AMANDA توانی میون و نیوترینۆی گەردوونی وزە بەرز دەستنیشان بکات، بەڵام پێوانەکانی کاریگەرییان لەسەر بوو بەهۆی دەستێوەردانی [[تیشکی گەردوونی]], هەروەها بەهۆی بڵقی هەوا لە سەهۆڵەکەدا. ئەم هۆکارانە هالزنیان قەناعەت پێکرد کە ڕیزبەندییەکی زۆر گەورەتر و قووڵتر پێویستە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا پڕۆژەی ئاماندا بوو بە بەشێک لە پڕۆژەی جێنشینی خۆی، کە ڕوانگەی ئایسکیوب نیوترینۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261006123354/https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-physicsprize2026.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=NobelPrize.Org}}</ref> === ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles> [[File:IceCube_Neutrino_Observatory_in_2023_02.jpg|وێنۆک| ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب لە جەمسەری باشوور]] لە ساڵی ٢٠٠٥ تیمەکەی دەستیان بە دروستکردنی پڕۆژەی ئایسکیوب کرد کە بە شێوەیەک دیزاین کرابوو کە ١٠٠ هێندەی کۆمپانیای ئاماندا گەورەتر بێت و کۆی قەبارەی پڕۆژەکە {{Cvt|1|km3}} بوو و تا {{Convert|2400|m|ft}} نێژراوە قووڵ. دوای شەش ساڵ لە دروستکردن، ئایس کیوب لە ساڵی ٢٠١١ بە تەواوی دەستی بە کارکردن کرد.<ref name="ox">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.physics.ox.ac.uk/news/icecube-celebrating-decade-discovery|سەردێڕ=IceCube: celebrating a decade of discovery {{!}} University of Oxford Department of Physics |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|via=University of Oxford Department of Physics}}</ref> گرنگترین ئەنجامی IceCube چاودێریکردنی ڕوونی پێشکەوتووی نیوترینۆی وزە بەرزەکان بوو (نزیکەی 100 هێندە وزەدارتر لەو تەنۆلکانەی کە ئەمڕۆ لە بەهێزترین ئامێری جیهان، LHC لە CERN خێراتر بوون) لە ساڵی 2013، لە سەرچاوە تا ئێستا نەناسراوەکانی دەرەوەی گەلەئەستێرەکە. ئەم دۆزینەوە هاندەری پلاندانان و پەرەپێدانی تەلەسکۆپی نیوترینۆی گەورەتر بووە، چ لە جەمسەری باشوور و چ لە قووڵایی ژێر ئاودا.<ref name="BalzanPrize2015" /> === ڕۆڵی تر === هالزن لە لیژنەی ڕاوێژکاری جۆراوجۆردا کاری کردووە، لەوانە ئەوانەی بۆ تاقیکردنەوەکانی SNO, Telescope Array و Auger-upgrade، پەیمانگای ماکس پلانک لە هایدلبێرگ و میونشن، ICRR لە زانکۆی تۆکیۆ لە ساڵانی 1983 و 1987، پانێڵی یەکەمایەتی فیزیای تەنۆلکەکانی ئەمریکا و پانێڵی ڕاوێژکاری فیزیای ئەستێرەیی تەنۆلکەکانی ApPEC لە ئەوروپا.<ref name="BalzanBio2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen: Bio-bibliography |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180919124240/http://www.balzan.org/en/prizewinners/francis-halzen/bio-bibliography-halzen |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Balzan Prize|International Balzan Prize Foundation]]}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == لە ساڵی ١٩٩٤، هالزن بووە هاوڕێی [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی|کۆمەڵەی فیزیایی ئەمریکی]] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aps.org/funding-recognition/aps-fellowship?q=Francis%20Halzen&af=true|سەردێڕ=APS Fellows archive |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[American Physical Society]]}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٢٤دا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html|سەردێڕ=News - NAS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240430193331/https://www.nasonline.org/news-and-multimedia/news/2024-nas-election.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nasonline.org}}</ref> هەڵبژێردرا. چەندین خەڵاتی وەرگرتووە لەوانە: * ٢٠١٣: ''خەڵاتی پێشکەوتنی ساڵ'' لەلایەن گۆڤاری ''جیهانی فیزیا'' بۆ یەکەمجار دۆزینەوەی نیوترینۆی گەردوونی لە دەرەوەی [[ڕێگای شیری|ڕێڕەوی شیری]] <ref name="PhysicsWorld2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamish Johnston |ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/|سەردێڕ=Cosmic neutrinos named Physics World 2013 Breakthrough of the Year |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114251/https://physicsworld.com/a/cosmic-neutrinos-named-physics-world-2013-breakthrough-of-the-year/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Physics World]]}}</ref> * ٢٠١٥: خەڵاتی باڵزان <ref name="BalzanPrize2015" /> * 2015: خەڵاتی جوزێپی و ڤانا کۆکۆنی لە کۆمەڵگەی فیزیایی ئەوروپی "بۆ ڕۆڵی دیدەوانی و پێشەنگی لە دۆزینەوەی نیوترینۆی دەرەوەی زەوی وزەی زۆر بەرز، کردنەوەی پەنجەرەیەکی نوێی چاودێری لەسەر گەردوون". <ref name="EPS2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128114228/https://www.eps.org/blogpost/751263/213602/The-2015-EPS-HEPP-Prizes-are-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[European Physical Society]]}}</ref> * 2018: خەڵاتی برۆنۆ پۆنتێکۆرڤۆ بۆ بەشدارییەکی بەرچاو لە دروستکردنی دۆزەرەوەی ئایس کیوب و دۆزینەوەی تاقیکاری نیوترینۆی فیزیای ئەستێرەیی وزە بەرز. <ref name="dlnp.jinr.ru">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa|سەردێڕ=DLNP - Лаборатория ядерных проблем им. В. П. Джелепова |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231104172552/https://dlnp.jinr.ru/en/175-slajdshou-na-glavnoj/647-bruno-pontecorvo-prize-2018-awards-to-professor-francis-halzen-university-of-wisconsin-madison-usa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=dlnp.jinr.ru}}</ref> * ٢٠١٩: خەڵاتی یۆد لە کۆمپانیای IUPAP بۆ "سەرکردایەتی و بەشدارییە گرینگەکانی ڕێگایەکی بۆ سەرهەڵدانی فەلەکناسی نیوترینۆ پاککردەوە". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Keefe, Madeleine |ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشان=https://icecube.wisc.edu/news/awards/2019/08/francis-halzen-awarded-2019-yodh-prize/|سەردێڕ=Francis Halzen awarded the 2019 Yodh Prize |وێبگە=IceCube Neutrino Observatory}}</ref> * ٢٠٢١: مەدالیای هۆمی بەبابا و خەڵاتی IUPAP و TIFR <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشان=https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/|سەردێڕ=C4: Awards - IUPAP: The International Union of Pure and Applied Physics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260921144320/https://iupap.org/who-we-are/internal-organization/commissions/c4-astroparticle-physics/c4-awards/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> * ٢٠٢٦: مەدالیای APS بۆ دەستکەوتی ناوازە لە توێژینەوەدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.aps.org/apsnews/2025/12/medal-francis-halzen|سەردێڕ=Francis Halzen and the search for ghost particles |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.aps.org}}</ref> * ٢٠٢٦: [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵ لە فیزیا]] "بۆ بەشدارییە یەکلاکەرەوەکان لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز کە سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی" <ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٠٥ لیژنەی ڕاوێژکاری ئەمریکا بۆ ناوەکانی جەمسەری باشوور ناوی Halzen Mesa (لە ناو زنجیرە چیای ئینسێل لە ڤیکتۆریا لاند, ئەنتارکتیکا)ی بە ناوی فرانسیس هالزن ناوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739|سەردێڕ=U.S. Board on Geographic Names {{!}} U.S. Geological Survey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210602220947/https://geonames.usgs.gov/apex/f?p=gnispq:5:::NO::P5_ANTAR_ID:18739 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=geonames.usgs.gov |زمان=en-us}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵ لە فیزیا === لە ساڵی ٢٠٢٦دا، هالزن [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] پێبەخشرا "بەهۆی بەشداریکردنی یەکلاکەرەوە لە ڕوانگەی نیوترینۆی ئایس کیوب و دۆزینەوەی نیوترینۆی وزە بەرز و سەرچاوەی فیزیای ئەستێرەیی".<ref name=":1" /> لە ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەدا، ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانستەکان ستایشی سەرکردایەتی زانستی هالزنی کرد لە پەرەپێدانی ئایس کیوب وەک ئامرازێک بۆ فەلەکناسی نیوترینۆ. ڕوونیکردەوە کە نیوتریۆنە وزە بەرزەکان دەتوانن ئاماژەمان پێبدەن بۆ خێراکەری تەنۆلکەی فیزیای ئەستێرەیی دوور, چونکە نیوتریۆنەکان بە مەودای گەردوونیدا دەڕۆن بەبێ ئەوەی ئاراستە بگۆڕن یان وزە لەدەست بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * {{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Halzen, Francis |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://archive.int.washington.edu/talks/S@INTtalks/Halzen_Apr_6_2021.pdf |وێبگە=archive.int.washington.edu}} (archive of talks at [https://www.int.washington.edu Institute for Nuclear Theory], U.S. Department of Energy & [[زانکۆی واشینگتن|University of Washington]]) * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=cun1zuEQTVU|سەردێڕ=Nobel Prize Winner Francis Halzen: They Said It Would Never Work |وێبگە=[[YouTube]]}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=UbFB7PC_Rxk|سەردێڕ=Weekly Space Hangout: 14-DEC-2022: Chillin' with Dr. Francis Halzen, PI of IceCube |وێبگە=YouTube}} * {{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=1tcsyYqKKbE|سەردێڕ=2023 Misel Family Lecture: Professor Francis Halzen |وێبگە=YouTube}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Francis Halzen}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|بەلجیکا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٤]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] lz3oodh2kn94q5akcu22kwefdpow7t4 0 305733 1696871 1696785 2026-10-29T12:04:42Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696871 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس |وێنە = Karl Deisseroth in 2025 Updated.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = دیسیرۆس لە ساڵی ٢٠٢٥ |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{nowrap|{{birth date and age|1971|11|18}}}} |شوێنی لەدایکبوون = [[بۆستن]]، U.S.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Karl Deisseroth Facts |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = بەکالۆریۆسی هونەرەکان لە [[زانکۆی ھارڤارد]]، دکتۆری پزیشکی–دکتۆریای زانستی لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی کار = |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە (لەوانەش CLARITY و STARmap) |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = * پەیەزانست * دەروونپزیشکی * ئەندازیاریی زیندەوەری |خەڵاتەکان = * خەڵاتی و. ئەلدن سپێنسەر (2011) * خەڵاتی زانستی پزیشکیی کێیۆ (٢٠١٤) * خەڵاتی ناوەندی پزیشکیی ئەلبەنی (٢٠١٥) * خەڵاتی سنوورەکانی زانست لە دامەزراوەی BBVA (2015) * خەڵاتی پێشکەوتنی بەرچاو لە زانستەکانی ژیان (2016) * خەڵاتی کیۆتۆ (2018) * خەڵاتەکانی هاینەکەن (2020) * خەڵاتی ئەلبەرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی (2021) * خەڵاتی لوئیزا گرۆس هۆرڤیتز (2022) * خەڵاتی ژاپۆن (2023) * [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]] (2026) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = {{Official URL}} |تێبینی = |خێزان = میشێل مۆنجێ }} '''کارل ئەلێکساندەر دیسیرۆس''' (بە ئینگلیزی: Karl Alexander Deisseroth ) لە ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٧١ لە دایکبووە، زانا و پزیشکی ئەمریکییە. پرۆفیسۆری ئەندازیاری زیندوو لە دامەزراوەی دی ئێچ چێن و مامۆستای [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] و زانستە ڕەفتارییەکانە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]]. لە ساڵی 2026 بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا بەهۆی کارەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیکدا.<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> ئەو بە پەرەپێدانی تەکنەلۆژیاکانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە (بۆ نموونە، CLARITY و STARmap) و ئۆپتۆجینێتیک ناسراوە، و بە بەکارهێنانی ستراتیژییەکانی بینایی و بۆماوەیی یەکگرتوو بۆ لێکۆڵینەوە لە کارکردنی ئاسایی بازنەی دەماری و تێکچوونی کارکردن لە [[پەشێویی دەروونی|نەخۆشییە]] دەمار و دەروونییەکان. لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت بە ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی ئەندازیاری ئەمریکا هەڵبژێردرا بەهۆی دۆزینەوەکانی و کۆنترۆڵکردنی سیگناڵە دەمارییەکانی بنەمای ڕەفتاری ئاژەڵان لە تەندروستی و نەخۆشیدا، بە بەکارهێنانی ئامرازە گەردیلەیی و بیناییەکان. هەروەها ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانی ئەمریکا و [[ئەکادیمیای نەتەوەییی پزیشکی|ئەکادیمیای نیشتمانی پزیشکی]] ئەمریکایە . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] لەگەڵ جۆرج ناگل و پیتەر هێگمان پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کارل دیسێرۆت لە شاری بۆستن لەدایکبووە و دواتر لە شاری هیوستن ژیاوە و لە ساڵی ١٩٨٨ لە قوتابخانەی سانت جۆن دەرچووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/deisseroth/facts/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Nobel Prize|The Nobel Prize]]}}</ref> [[زانکۆی ھارڤارد|لە زانکۆی هارڤارد]] خوێندوویەتی و لە ساڵی ١٩٩٢ بەکالۆریۆسی لە زانستە بایۆکیمیاییەکان بەدەستهێناوە. ڕووی لە [[زانکۆی ستانفۆرد|ستانفۆرد]] کرد و لە ساڵی ١٩٩٨ دکتۆرای لە [[پەیەزانست|زانستی دەمار]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] بەدەستهێنا، دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ دکتۆرای لە زانستی دەمار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> کاری ڕاهێنانی پزیشکی و نیشتەجێبوونی [[دەروونپزیشکی|دەروونی]] لە زانکۆی ستانفۆرد لە قوتابخانەی پزیشکی تەواو کردووە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth|سەردێڕ=Karl Deisseroth {{!}} Stanford Medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250913145137/https://med.stanford.edu/profiles/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=CAP Profiles}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/karl-deisseroth-4gxnxv/|سەردێڕ=Karl Deisseroth – NAS |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=nasonline.org}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە سەرکردایەتی تاقیگەکەی لە زانکۆی ستانفۆرد کردووە.{{ژێدەر پێویستە|date=January 2022}} وەک پزیشکێکی چاودێر لە نەخۆشخانە و کلینیکەکانی ستانفۆرد خزمەت دەکات و لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە سەر بە پەیمانگای پزیشکی هاوارد هیوز<ref name="HHMI Bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth|سەردێڕ=Karl Deisseroth {{!}} HHMI Investigator {{!}} 2014-Present |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422055427/https://www.hhmi.org/scientists/karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=HHMI.org}}</ref> لە نێوان ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٩ مامۆستای یاریدەدەری بیانی بووە لە پەیمانگای کارۆلینسکای سوید.<ref name="e214">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشان=https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/|سەردێڕ=Karl Deisseroth, M.D., Ph.D. {{!}} EMBC 2016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260418134049/https://embc.embs.org/2016/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=EMBC 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١ کتێبێکی بە ناوی ''پێشبینییەکان: چیرۆکێک لە هەستەکانی مرۆڤ'' نووسیوە، کە لەلایەن Random House بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا سەرچاوەی [[کوڵوکۆ|هەستەکانی مرۆڤی]] لەڕێگەی بەریەککەوتنی کەسییەوە لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی دەمارەکاندا کۆڵیەوە.<ref name="Deisseroth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Deisseroth|یەکەم=Karl|ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|سەردێڕ=Projections|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Random House|ژپنک=٩٧٨-١-٩٨٤٨-٥٣٦٩-١|شوێنی بڵاوکردنەوە=New York|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220118120111/https://www.penguinrandomhouse.com/books/600209/projections-by-karl-deisseroth/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == توێژینەوەی ئەکادیمی == === ئۆپتۆجینێتیک === [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠٠٦دا ناوی ئەم بوارەی ناونا " ئۆپتۆجینێتیک " و بەدواداچوونی بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئۆپتۆجینێتیک کرد، کە بووە هۆی چەندین بەکارهێنانی، لەوانەش لە بواری دەروونی و دەماردا . لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڤاری ''Nature Methods'' ناوی ئۆپتۆجینێتیکی بە "میتۆدی ساڵ" ناوبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Method of the Year 2010 |journal=Nature Methods |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕە=١|doi=10.1038/nmeth.f.321 |doi-access=free}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی ناکاسۆنی وەرگرت؛ لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی لۆنسبێری و خەڵاتی دیکسۆن لە زانستدا؛ لە ساڵی ٢٠١٤ خەڵاتی زانستی پزیشکی کییۆ؛ و لە ساڵی ٢٠١٥ خەڵاتی ئەلبانی، خەڵاتی لوری، خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکیدا، و خەڵاتی پێشکەوتن لە زانستەکانی ژیاندا .<ref name="breakthroughprize1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://breakthroughprize.org/Laureates/2|سەردێڕ=2026 Breakthrough Prize in Life Sciences Laureates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181212163208/https://breakthroughprize.org/Laureates/2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> هەروەها خەڵاتی سنوورەکانی زانیاری دامەزراوەی BBVA لە ساڵی ٢٠١٥ لە بواری پزیشکی بایۆلۆجی وەرگرتووە، بە هاوبەشی لەگەڵ ئێدوارد بۆیدن و جیرۆ میزنبۆک . لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت خەڵاتی ماسری لەگەڵ پیتەر هێگمان و میزنبۆک وەرگرت بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک کە ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکانی ناو شانە زیندووەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129232800/https://keck.usc.edu/massry-prize/wp-content/uploads/sites/168/2016/06/Flyer_Massry-2016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=keck.usc.edu}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا، دیسێرۆت و هێگمان خەڵاتی هارڤییان لە کۆمپانیای تەکنیۆن لە ئیسرائیل وەرگرت "بەهۆی دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەراندا، و کارە پێشەنگەکانیان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="harveypz.net.technion.ac.il">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/|سەردێڕ=Prize Winners – Harvey Prize {{!}} פרס הארווי |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> پاشان دیسێرۆت لە ساڵی ٢٠١٨دا بەرزترین خەڵاتی تایبەتی ژاپۆن، خەڵاتی کیۆتۆی پێبەخشرا، بەهۆی "دۆزینەوەی ئۆپتۆجینێتیک و پەرەپێدانی زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارەکان"، بووە گەنجترین وەرگری خەڵاتەکە تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322023829/http://kyotoprize-us.org/announcement-of-the-2018-kyoto-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، دیسێرۆت، هیگمان، بۆیدن و میزنبۆک خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەلپێرتیان بەدەستهێنا.<ref name="warrenalpert.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814231223/https://warrenalpert.org/news/2019-warren-alpert-prize-recipients-announced |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=warrenalpert.org}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٢٠، دیسێرۆت خەڵاتی هاینکێنی لە ئەکادیمیای هونەر و زانستی شاهانەی هۆڵەندا وەرگرت، "بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان بە ڕووناکی".<ref name="News Center 2020">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html|سەردێڕ=Karl Deisseroth wins 2020 Heineken Prize for Medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723201754/https://med.stanford.edu/news/all-news/2020/06/karl-deisseroth-wins-2020-heineken-prize-for-medicine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=News Center}}</ref> هەروەها دیسێرۆت بە بەدەستهێنانی تێگەیشتن لە کونیلەی کەناڵی ئایۆنی دەروازەی ڕووناکی خودی کەناڵرۆدۆپسین ناسراوە، لە ڕێگەی پێکهاتە بلورییە سەرەتاییە ڕوونی بەرزەکانی تیمەکەی لە کاتیۆن و کەناڵرۆدۆپسینەکانی هێڵکاری ئەنیون <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kim YS |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Crystal Structure of the Natural Anion-Conducting Channelrhodopsin GtACR1 |journal=Nature |بەرگ=٥٦١|issue=7723 |پەڕەکان=٣٤٣–٣٤٨|bibcode=2018Natur.561..343K |doi=10.1038/s41586-018-0511-6 |pmc=٦٣٤٠٢٩٩|pmid=٣٠١٥٨٦٩٦}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kato HE |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Crystal Structure of the Channelrhodopsin Light-Gated Cation Channel |journal=Nature |بەرگ=٣٦٥|issue=6453 |پەڕەکان=٣٦٩–٧٤|bibcode=2012Natur.482..369K |doi=10.1038/nature10870 |pmc=٤١٦٠٥١٨|pmid=٢٢٢٦٦٩٤١}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kato HE |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Structural mechanisms of selectivity and gating in anion channelrhodopsins |journal=Nature |بەرگ=٥٦١|issue=7723 |پەڕەکان=٣٤٩–٣٥٤|bibcode=2018Natur.561..349K |doi=10.1038/s41586-018-0504-5 |pmc=٦٣١٧٩٩٢|pmid=٣٠١٥٨٦٩٧}}</ref> و لە ڕێگەی جەستەیەکی کارکردی پێکهاتە/کارایی دۆزینەوەی میکانیزمەکانی جووڵەی کەناڵرۆدۆپسین، هەڵبژاردنی ئایۆن، و هەڵبژاردنی ڕەنگ، پێکەوە هاوکارە بەردەوامەکەی پیتەر هێگمان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Deisseroth K |دوایین٢=Hegemann P |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=The Form and Function of Channelrhodopsin |journal=Science |بەرگ=٣٥٧|issue=6356 |bibcode=2017Sci...35765544D |doi=10.1126/science.aan5544 |pmc=٥٧٢٣٣٨٣|pmid=٢٨٩١٢٢١٥|article-number=eaan5544}}</ref> هەرچەندە یەکەم توێژینەوە کە لەلایەن هاوتاکانەوە پێداچوونەوەی بۆ کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden ES |دوایین٢=Zhang F |دوایین٣=Bamberg E |دوایین٤=Nagel G |دوایین٥=Deisseroth K |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–٨|doi=10.1038/nn1525 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511}}</ref> کە چالاکبوونی دەمارەکان بە کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات لە تاقیگەی خۆیەوە بووە لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٥، بەڵام دیسێرۆت جەختی لەوە کردووەتەوە کە زۆرێک لە "تاقیگەی پێشەنگ لە سەرانسەری جیهان"<ref name="Deisseroth K. 1213–25">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Deisseroth K. |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢١٣–٢٥|doi=10.1038/nn.4091 |pmc=٤٧٩٠٨٤٥|pmid=٢٦٣٠٨٩٨٢}}</ref> هەروەها کاریان لەسەر بیرۆکەکە دەکرد و توێژینەوەکانیان لە ماوەی ساڵی دواتردا بڵاوکردەوە؛ ئەو ئاماژە بە ستیفان هێرلیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Li X |دوایین٢=Gutierrez DV |دوایین٣=Hanson MG |دوایین٤=Han J |دوایین٥=Mark MD |دوایین٦=Chiel H |دوایین٧=Hegemann P |دوایین٨=Landmesser LT |دوایین٩=Herlitze S |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Fast Noninvasive Activation and Inhibition of Neural and Network Activity by Vertebrate Rhodopsin and Green Algae Channelrhodopsin |journal=Proc Natl Acad Sci USA |بەرگ=١٠٢|issue=49 |پەڕەکان=١٧٨١٦–٢١|bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=١٢٩٢٩٩٠|pmid=١٦٣٠٦٢٥٩|doi-access=free}}</ref> و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک/جۆرج ناگێل دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel G |دوایین٢=Brauner M |دوایین٣=Liewald J |دوایین٤=Adeishvili N |دوایین٥=Bamberg E |دوایین٦=Gottschalk A |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Light activation of channelrhodopsin-2 in excitable cells of Caenorhabditis elegans triggers rapid behavioral responses |journal=Current Biology |بەرگ=١٥|issue=24 |پەڕەکان=٢٢٧٩–٢٢٨٤|bibcode=2005CBio...15.2279N |doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=١٦٣٦٠٦٩٠|s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> کە توێژینەوەکانیان لە کۆتاییەکانی ٢٠٠٥ بڵاوکردەوە، و هیرۆمو یاڤۆ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ishizuka T |دوایین٢=Kakuda M |دوایین٣=Araki R |دوایین٤=Yawo H |ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Kinetic Evaluation of Photosensitivity in Genetically Engineered Neurons Expressing Green Algae Light-Gated Channels |journal=Neuroscience Research |بەرگ=٥٤|issue=2 |پەڕەکان=٨٥–٩٤|doi=10.1016/j.neures.2005.10.009 |pmid=١٦٢٩٨٠٠٥|s2cid=17576414}}</ref> و ژو-هوا پان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bi A |دوایین٢=Cui J |دوایین٣=Ma Y |دوایین٤=Olshevskaya E |دوایین٥=Pu M |دوایین٦=Dizhoor A |دوایین٧=Pan Z |ڕێکەوت=٢٠٠٦|سەردێڕ=Ectopic expression of a microbial-type rhodopsin restores visual responses in mice with photoreceptor degeneration |journal=Neuron |بەرگ=٥٠|issue=1 |پەڕەکان=٢٣–٣٣|doi=10.1016/j.neuron.2006.02.026 |pmc=١٤٥٩٠٤٥|pmid=١٦٦٠٠٨٥٣}}</ref> کە توێژینەوە سەرەتاییەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٦دا بڵاوکردەوە (تێبینی سەرەتایی پان بۆ چالاکبوونی بینایی دەمارەکانی تۆڕەی چاو کە دەربڕینی کەناڵی ڕۆدۆپسین لە مانگی ئابدا ڕوویدا 2004، بەپێی پان، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/|سەردێڕ=He may have invented one of neuroscience’s biggest advances. But you’ve never heard of him |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210326075219/https://www.statnews.com/2016/09/01/optogenetics/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=STAT |زمان=en-US}}</ref> نزیکەی مانگێک دوای چاودێری سەرەتایی دیسێرۆت). دیسێرۆت لاپەڕەکانی دەفتەرەکانی سەرەتای مانگی تەمموزی ٢٠٠٤ی تاقیکردنەوە سەرەتاییەکەی بڵاوکردۆتەوە کە چالاکبوونی ڕووناکی دەمارەکانی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین نیشان دەدات. <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> هەروەها دیسێرۆت ئاماژەی بەوەدا <ref name="Deisseroth K. 1213–25" /> کە تاقیکردنەوەیەکی پێشتر ڕوویداوە و لەلایەن هێبەرل و بولدتەوە لە ساڵی ١٩٩٤ بڵاوکراوەتەوە، کە تێیدا دەربڕینی نایەکسانی کارایی بەکتریاهۆدۆپسینێک بۆ ڕۆیشتنی ئایۆنی چالاککراوی ڕووناکی لە سیستەمێکی نادەماری (مەعجوون)دا بڵاوکراوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hoffman A |دوایین٢=Hildebrandt V |دوایین٣=Heberle J |دوایین٤=Buldt G |ڕێکەوت=١٩٩٤|سەردێڕ=Photoactive mitochondria: in vivo transfer of a light-driven proton pump into the inner mitochondrial membrane of Schizosaccharomyces pombe |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. USA |بەرگ=٩١|issue=20 |پەڕەکان=٩٣٦٧–٩٣٧١|bibcode=1994PNAS...91.9367H |doi=10.1073/pnas.91.20.9367 |pmc=٤٤٨١٣|pmid=٧٩٣٧٧٧١|doi-access=free}}</ref> ئۆپتۆجینێتیک لەگەڵ ئۆپسینەکانی میکرۆبی وەک تەکنەلۆژیایەکی گشتی بۆ زانستی دەمار تەنها بە پەرەپێدانی تەواوی ستراتیژییە گشتگیرەکان بۆ ئامانجکردنی ئۆپسینەکان و ڕووناکی بۆ خانە تایبەتەکان لە ئاژەڵە ڕەفتارەکاندا بە سوودوەرگرتن لە جیناتیکی دەمارەیی Cre-lox کە لەلایەن جۆ تسین لە ساڵانی نەوەدەکاندا پەرەی پێدراوە، چالاک بوو.<ref name="Deisseroth K. 1213–25" /><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Joe Z. Tsien |display-authors=etal |ساڵ=١٩٩٦|سەردێڕ=Subregion- and cell type-restricted gene knockout in mouse brain |journal=Cell |بەرگ=٨٧|issue=7 |پەڕەکان=١٣١٧–١٣٢٦|doi=10.1016/S0092-8674(00)81826-7 |pmid=٨٩٨٠٢٣٧|s2cid=863399 |doi-access=free}}</ref> === کەرەستەی کارایی === هەروەها دیسێرۆت بە چینێکی جیاوازی داهێنانی تەکنەلۆژی ناسراوە. گروپەکەی ڕێگەی کیمیایییان بۆ کۆکردنەوەی ماددە کاراییەکانی ناو شانە بایۆلۆژییەکان پەرەپێداوە. ئەم ڕێگایە کۆمەڵێک بەکارهێنانی هەیە، لەوانە لێکۆڵینەوە لە پێکهاتەی گەردیلەیی و وایەرکردنی خانەکان لە ناو مێشکی تەواودا. لە ساڵی ٢٠١٣دا، دیسێرۆت نووسەری باڵای توێژینەوەیەک بوو کە باسی فۆڕمی سەرەتایی ئەم شێوازە دەکات، بە ناوی CLARITY (لەگەڵ تیمێک کە نووسەری یەکەم کوانگون چۆنگ، هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەکەیدا، و زانای دەمار ڤیڤیانا گرادینارو لەخۆگرتبوو). ئەم شێوازە شانە بایۆلۆژییەکان، وەک مێشکی شیردەرەکان، دەکاتە نیمچە ڕووناک و دەستڕاگەیشتن بە پشکنەرە گەردیلەییەکان. CLARITY <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Main_Page |وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> بە شێوەیەکی بەرفراوان بەکارهێنراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200226003053/http://wiki.claritytechniques.org/index.php/Journal_Articles |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٠|وێبگە=wiki.claritytechniques.org}}</ref> و چەندین جۆری لەسەر HTC بنەڕەتی  بڕبڕەی پشت لە تاقیگەکانی تریشدا لە ساڵی 2013ەوە پەرەی پێدراوە (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Viviana Gradinaru |دوایین٢=Jennifer Treweek |دوایین٣=Kristin Overton |دوایین٤=Karl Deisseroth |ڕێکەوت=٢٠١٨|سەردێڕ=Hydrogel-tissue chemistry: principles and applications |journal=Annual Review of Biophysics |بەرگ=٤٧|پەڕەکان=٣٥٥–٣٧٦|doi=10.1146/annurev-biophys-070317-032905 |pmc=٦٣٥٩٩٢٩|pmid=٢٩٧٩٢٨٢٠}}</ref> ). تایبەتمەندییەکی سەرەکیی HTC ئەوەیە کە هایبریدی هایدرۆجیل-شانە "دەبێتە ژێرخانێک بۆ لێکۆڵینەوەی کیمیایی و بینایی لە داهاتوودا کە دەتوانرێت بە شێوازی نوێ لێکۆڵینەوەی لەسەر بکرێت و دەستکاری بکرێت". <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> بۆ نموونە، جۆرەکانی HTC ئێستا باشترکردنی لەنگەری و گەورەکردنی RNA، گۆڕانکاری قەبارەی گەڕاوە (گرژبوونەوە یان فراوانبوون) چالاک دەکەن )، و ڕێکخستن لە شوێنی خۆیدا (پێداچوونەوە لە <ref name="Hydrogel-tissue chemistry: principl" /> ). بە تایبەتی، STARmap جۆرێکی HTC یە کە ڕێگە بە خوێندنەوەی ترانسکریپتۆمیکی ڕوونی خانەیی سێ ڕەهەندی دەدات لە ناو شانە تەواوەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wang, X |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Three-dimensional intact-tissue sequencing of single-cell transcriptional states |journal=Science |بەرگ=٣٦١|issue=6400 |doi=10.1126/science.361.6400.375-I |pmc=٦٣٣٩٨٦٨|pmid=٢٩٩٣٠٠٨٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Thomas Knopfel |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Neurotechnology to address big questions |journal=Science |بەرگ=٣٦١|issue=6400 |پەڕەکان=٣٢٨–٣٢٩|bibcode=2018Sci...361..328K |doi=10.1126/science.aau4705 |pmid=٣٠٠٤٩٨٦٢|s2cid=50787948 |hdl-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.starmapresources.com/|سەردێڕ=와이즈토토 — 분석 자료·공식 사이트 확인 가이드 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082015/https://www.starmapresources.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=STARmap Resources}}</ref> ) == ژیانی کەسی == دیسێرۆت هاوسەرگیری لەگەڵ زانای دەمار میشێل مۆنجە کردووە، کە چوار منداڵی لەگەڵدایە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250307161033/https://brainprize.org/winners/cancer-neuroscience-2025/michelle-monje |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Brain Prize}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne|سەردێڕ=Love means sharing the champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=news.stanford.edu}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Godwin |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/books/2021/jun/12/neuroscientist-karl-deisseroth-coronavirus-has-changed-us-all|سەردێڕ=Neuroscientist Karl Deisseroth: ‘Coronavirus has changed us all’ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Guardian}}</ref> هەروەها کوڕێکی هەیە لە پەیوەندییەکی پێشوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne|سەردێڕ=Love means sharing the champagne |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250520190927/https://news.stanford.edu/stories/2022/02/love-means-sharing-champagne |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=news.stanford.edu |quote=''Michelle: And then the oldest, who is my stepson, is 25 now. He’s an MD-PhD student at Baylor.''}}</ref> == لیستەکان == === لیستی بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان === دیسێرۆت کارێکی کاریگەری لەسەر ئۆپتۆجینێتیک و شێوازەکانی بازنەی دەمار و تەکنیکەکانی پاککردنەوەی شانە بڵاوکردۆتەوە، لە هەمان کاتدا لەبارەی زانستی دەمارەوە بۆ ئامادەبووانی گشتی نووسیوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |زمان=en |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chung |یەکەم=Kwanghun |دوایین٢=Deisseroth |یەکەم٢=Karl |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=CLARITY for mapping the nervous system |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nmeth.2481 |journal=Nature Methods |زمان=en |بەرگ=١٠|issue=6 |پەڕەکان=٥٠٨–٥١٣|doi=10.1038/nmeth.2481 |issn=1548-7091 |pmid=٢٣٧٢٢٢١٠|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Deisseroth |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Optogenetics: 10 years of microbial opsins in neuroscience |journal=Nature Neuroscience |زمان=en |بەرگ=١٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢١٣–١٢٢٥|doi=10.1038/nn.4091 |issn=1097-6256 |pmc=٤٧٩٠٨٤٥|pmid=٢٦٣٠٨٩٨٢}}</ref> ==== ئەکادیمی ==== * بۆیدن، ئی ئێس؛ ژانگ، ف.؛ بامبێرگ، ئی.؛ ناگێل، گ.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠٠٥). "کۆنترۆڵی بینایی چالاکیی دەمارەکان بە پێوەرە کاتییەکەی میلی چرکە، بە ئامانجی جیناتی." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 8: 1263–1268. * چۆنگ، ک.؛ دیسێرۆس، ک. (٢٠١٣). “ڕوونی بۆ نەخشەکێشانی سیستەمی دەمار.” ''شێوازەکانی سروشت'' . 10: 508–513. * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٥). "ئۆپتۆجینێتیک: 10 ساڵ ئۆپسینی میکرۆبی لە زانستی دەماردا." ''زانستی دەمارەکانی سروشت'' . 18: 1213–1225. ==== نووسینی گشتی ==== * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٠). “کۆنتڕۆڵکردنی مێشک بە ڕووناکی.” ''زانستی ئەمریکی'' . * دیسێرۆس، ک. (٢٠١٦). “دروستکردنی مێشکێکی بینین.” ''زانستی ئەمریکی'' . === لیستی ڕێزلێنان و خەڵاتەکان === دوو خەڵاتی سەرەکی گرنگییەکی تایبەتیان بە کارەکانی دیسێرۆت دا لەسەر ڕوونکردنەوەی پێکهاتە و کارکردنی کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان- خەڵاتی هارڤی ٢٠١٦ بۆ دیسێرۆت و هێگمان بۆ "دۆزینەوەی مۆلیکولەکانی ئۆپسین، کە بەشدارن لە هەستکردن بە ڕووناکی لە وردە زیندەوەران، و بۆ کارە پێشەنگەکان لە بەکارهێنانی ئەم ئۆپسینانە بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک"، <ref name="harveypz.net.technion.ac.il" /> و... خەڵاتی گەیردنەری ساڵی ٢٠١٨، کە ئاماژەی بەوە کردووە "گرووپەکەی بنەما بنەڕەتییەکانی پڕۆتینە ناوازەکانی کەناڵرۆدۆپسینیان بە وردی گەردیلەیی دۆزیەوە بە چەندین تەکنیکە جینۆمی، بایۆفیزیکی، ئەلکترۆفیزیۆلۆژی و پێکهاتەیی لەگەڵ زۆرێک لە گۆڕاوەکان بە هاوکاری نزیک لەگەڵ پیتەر هێگمان"). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/|سەردێڕ=404 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211130161353/https://gairdner.org/award_winners/karl-deisseroth/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> چەندین خەڵاتی سەرەکی ئاماژەیان بە پەرەپێدانی HTC لەلایەن Deisseroth کردووە، لەوانە: * خەڵاتی فرێسێنیۆسی ساڵی ٢٠١٧ "بەهۆی دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/international-research-prize/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017|سەردێڕ=Else Kröner Fresenius Prize for Medical Research 2017 {{!}} Else Kröner-Fresenius-Stiftung |وێبگە=ekfs.de}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Deisseroth K |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Optical and chemical discoveries recognized for impact on biology and psychiatry |journal=EMBO Reports |بەرگ=١٨|issue=6 |پەڕەکان=٨٥٩–٦٠|doi=10.15252/embr.201744405 |pmc=٥٤٥٢٠٤٤|pmid=٢٨٥٦٦٥٢١}}</ref> * خەڵاتی لوری لە ساڵی ٢٠١٥ لە زانستە بایۆپزیشکییەکان "بۆ سەرکردایەتیکردنی پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک، تەکنەلۆژیایەک بۆ کۆنترۆڵکردنی خانەکان بە ڕووناکی بۆ دیاریکردنی کارکردن، هەروەها بۆ CLARITY، ڕێگەیەک بۆ گۆڕینی ئەندامە تەواوەکان بۆ جێڵی پۆلیمر شەفاف بۆ ئەوەی ڕێگە بدات بە بینینی پێکهاتە بایۆلۆژییەکان بە ڕوونی و وردەکارییەکی بەرز". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth|سەردێڕ=FNIH Awards Lurie Prize to Karl Deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503082014/https://fnih.org/news/press-releases/fnih-awards-lurie-prize-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=fnih.org}}</ref> * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ <ref name="Premio Città di Firenze">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cerm.unifi.it/premio-citta-di-firenze|سەردێڕ=Premio Città di Firenze}}</ref> * خەڵاتی ڕێدێلشایمەر بۆ "ئۆپتۆجینێتیک، کلاریتی، و ڕێبازە نوێی و بەهێزەکانی تری بازنەی دەماری لە پێشخستنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> * خەڵاتی دیکسۆن لە بواری پزیشکی ساڵی ٢٠١٥ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190815125953/http://www.dicksonprize.pitt.edu/recipients/2015-deisseroth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> * خەڵاتی هاینێکن بۆ پزیشکی ساڵی ٢٠٢٠، بۆ "پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک - شێوازێک بۆ کاریگەریکردن لەسەر چالاکیی خانە دەمارییەکان لەگەڵ ڕووناکی - هەروەها بۆ پەرەپێدانی کیمیای هایدرۆجیل-شانە، کە توێژەران دەتوانن شانە بایۆلۆژییەکان بکەنە دەستڕاگەیشتن بە ڕووناکی و پشکنەری گەردیلەیی." <ref name="knaw.nl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211108014610/https://knaw.nl/en/news/news/dr-a-h-heineken-prize-for-medicine-2020-awarded-to-karl-deisseroth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=knaw.nl}}</ref> * خەڵاتی کیۆتۆی ساڵی ٢٠١٨ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "زانستی دەمارەکانی سیستەمی هۆکارانە" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kyotoprize.org/en/|سەردێڕ=Kyoto Prize |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191012071611/https://www.kyotoprize.org/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=Kyoto Prize, Inamori Foundation |زمان=en}}</ref> * خەڵاتی پاسارو ساڵی ٢٠١٣ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=http://med.stanford.edu/news/all-news/2013/03/three-researchers-earn-pasarow-awards.html|سەردێڕ=Three researchers earn Pasarow Awards |وێبگە=News Center}}</ref> بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "توێژینەوەی دەروونی دەمار".{{ژێدەر پێویستە|date=October 2026}} * پریمیۆ سیتا دی فیرێنزی ساڵی ٢٠١٣ بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "تەکنەلۆژیای داهێنەرانە بۆ لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە و داینامیکی بازنەکانی پەیوەست بە شیزۆفرینیا، ئۆتیزم، خەواڵوویی، نەخۆشی پارکینسۆن، خەمۆکی، دڵەڕاوکێ و ئالوودەبوون". <ref name="Premio Città di Firenze" /> * خەڵاتی ڕێدلشایمەر لەلایەن کۆمەڵەی دەروونی بایۆلۆژییەوە بەخشرایە دیسێرۆت بەهۆی "بەرەوپێشبردنی تێگەیشتنی بوارەکە لە ڕەفتاری بنەڕەتی زانستی دەمار". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190916213756/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2017-05/pmg-kdr042817.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> * خەڵاتی فرێسینیۆسی ساڵی ٢٠١٧ی دیسێرۆت ئاماژەی بە "دۆزینەوەکانی لە بواری ئۆپتۆجینێتیک و کیمیای هایدرۆجیل-شانە، هەروەها لێکۆڵینەوەکانی لەسەر بنەمای بازنەی دەماری خەمۆکی" کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ekfs.de/en/scientific-funding/prize-for-medical-research/else-kroener-fresenius-prize-for-medical-research-2017|سەردێڕ=Else Kröner Fresenius Prize for Medical Research 2017 {{!}} Else Kröner-Fresenius-Stiftung |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=ekfs.de}}</ref>   == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{Scholia|author}} * {{Nobelprize}} * {{وێبگەی فەرمی|deisseroth.com}} * [http://www.stanford.edu/group/dlab/about_pi.html Academic homepage] * [http://www.hhmi.org/research/ecs/deisseroth_bio.html Howard Hughes Medical Institute bio] Archived April 23, 2013, at the Wayback Machine * [http://techfinder.stanford.edu/technology_listing.php?search=innovator&ID=30642 Stanford OTL Inventor Portfolio – Karl Deisseroth] {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Karl Deisseroth}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پزیشکی|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێل]] p7s8q61ipn8u20jolcthecqhfeiwwhz 0 305735 1696880 1696505 2026-10-29T12:07:42Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696880 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=G. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |بەرگ=٢٩٦|issue=5577 |پەڕەکان=٢٣٩٥–٢٣٩٨|doi=10.1126/science.1072068 |pmid=١٢٠٨٩٤٤٣|s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Möckel |یەکەم٢=Bettina |دوایین٣=Büldt |یەکەم٣=Georg |دوایین٤=Bamberg |یەکەم٤=Ernst |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |زمان=en |بەرگ=٣٧٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٦٣–٢٦٦|doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=٨٥٤٣٠٦٤|s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=G. |دوایین٢=Szellas |یەکەم٢=T. |دوایین٣=Huhn |یەکەم٣=W. |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Adeishvili |یەکەم٥=N. |دوایین٦=Berthold |یەکەم٦=P. |دوایین٧=Ollig |یەکەم٧=D. |دوایین٨=Hegemann |یەکەم٨=P. |دوایین٩=Bamberg |یەکەم٩=E. |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٠٠|issue=24 |پەڕەکان=١٣٩٤٠–١٣٩٤٥|doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=٢٨٣٥٢٥|pmid=١٤٦١٥٥٩٠|doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |زمان=en |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Brauner |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Liewald |یەکەم٣=Jana F. |دوایین٤=Adeishvili |یەکەم٤=Nona |دوایین٥=Bamberg |یەکەم٥=Ernst |دوایین٦=Gottschalk |یەکەم٦=Alexander |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=24 |پەڕەکان=٢٢٧٩–٢٢٨٤|doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=١٦٣٦٠٦٩٠|s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Feng |دوایین٢=Wang |یەکەم٢=Li-Ping |دوایین٣=Brauner |یەکەم٣=Martin |دوایین٤=Liewald |یەکەم٤=Jana F. |دوایین٥=Kay |یەکەم٥=Kenneth |دوایین٦=Watzke |یەکەم٦=Natalie |دوایین٧=Wood |یەکەم٧=Phillip G. |دوایین٨=Bamberg |یەکەم٨=Ernst |دوایین٩=Nagel |یەکەم٩=Georg |دوایین١٠=Gottschalk |یەکەم١٠=Alexander |دوایین١١=Deisseroth |یەکەم١١=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |زمان=en |بەرگ=٤٤٦|issue=7136 |پەڕەکان=٦٣٣–٦٣٩|doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=١٧٤١٠١٦٨|s2cid=4415339 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Schröder-Lang |یەکەم=Saskia |دوایین٢=Schwärzel |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Seifert |یەکەم٣=Reinhard |دوایین٤=Strünker |یەکەم٤=Timo |دوایین٥=Kateriya |یەکەم٥=Suneel |دوایین٦=Looser |یەکەم٦=Jens |دوایین٧=Watanabe |یەکەم٧=Masakatsu |دوایین٨=Kaupp |یەکەم٨=U Benjamin |دوایین٩=Hegemann |یەکەم٩=Peter |دوایین١٠=Nagel |یەکەم١٠=Georg |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Nature Methods |زمان=en |بەرگ=٤|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٤٢|doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=١٧١٢٨٢٦٧|s2cid=10616442 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gao |یەکەم=Shiqiang |دوایین٢=Nagpal |یەکەم٢=Jatin |دوایین٣=Schneider |یەکەم٣=Martin W. |دوایین٤=Kozjak-Pavlovic |یەکەم٤=Vera |دوایین٥=Nagel |یەکەم٥=Georg |دوایین٦=Gottschalk |یەکەم٦=Alexander |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |زمان=en |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٨٠٤٦|doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=٤٥٦٩٦٩٥|pmid=٢٦٣٤٥١٢٨|doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhou |یەکەم=Yang |دوایین٢=Ding |یەکەم٢=Meiqi |دوایین٣=Gao |یەکەم٣=Shiqiang |دوایین٤=Yu-Strzelczyk |یەکەم٤=Jing |دوایین٥=Krischke |یەکەم٥=Markus |دوایین٦=Duan |یەکەم٦=Xiaodong |دوایین٧=Leide |یەکەم٧=Jana |دوایین٨=Riederer |یەکەم٨=Markus |دوایین٩=Mueller |یەکەم٩=Martin J. |دوایین١٠=Hedrich |یەکەم١٠=Rainer |دوایین١١=Konrad |یەکەم١١=Kai R. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |زمان=en |بەرگ=٧|issue=2 |پەڕەکان=١٤٤–١٥١|doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=٣٣٥٩٤٢٦٨|s2cid=231945847 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience|سەردێڕ=International Prize for Translational Neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel|سەردێڕ=Georg Nagel {{!}} EMBO communities |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/|سەردێڕ=Hohe Auszeichnung für Georg Nagel |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics|سەردێڕ=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics {{!}} American Academy of Arts and Sciences |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] 76goo1zb3jbg0ydd8dxopyzkvl94b5v 1697098 1696880 2026-10-29T20:06:46Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697098 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''جۆرج نایجل''' لەدایکبووی ٢٤ی ئابی ١٩٥٣، زانای بایۆفیزیای ئەڵمانی و مامۆستایە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمار لە زانکۆی ڤورزبۆرگ لە ئەڵمانیا. توێژینەوەکانی لەسەر وەرگرە فۆتۆگرافییە میکرۆبییەکان و پەرەپێدانی ئامرازەکانی ئۆپتۆجینێتیک. لە ساڵی ٢٠٢٦ بە هاوبەشی لەگەڵ [[کارل دیسیرۆس]] و پیتەر هێگمان [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == جۆرج ناگل لە زانکۆی کۆنستانز لە ئەڵمانیا بایۆلۆجی و بایۆفیزیکی خوێندووە. لە ساڵی ١٩٨٨ دکتۆرای لە زانکۆی فرانکفۆرت وەرگرتووە، لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت کاردەکات. وەک پۆستدۆک لە [[زانکۆی یەیڵ|زانکۆی یێڵ]] و زانکۆی ڕۆکفێلەر لە ئەمریکا کاردەکات. == پیشە == لە ساڵی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٤، ناگڵ سەرپەرشتیی گرووپێکی توێژینەوەیی سەربەخۆی لە بەشی کیمیای فیزیکیی زیندەیی لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ فیزیکی زیندەیی لە [[فرانکفورت]] کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە، پرۆفیسۆرە لە زانکۆی ڤۆرتسبۆرگ لە ئەڵمانیا؛ سەرەتا لە بەشی فیزیۆلۆژیای ڕووەک و فیزیکی زیندەیی، و لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لە بەشی فیزیۆلۆژیای دەمارەکان. == توێژینەوە == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] جۆرج نايجل، لەگەڵ پیتەر هێگمان، شانازیی بە دۆزینەوەی کەناڵرۆدۆپسینەکان دەکرێت، کە بواری نوێی ئۆپتۆجینێتیکی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=G. |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |journal=Science |بەرگ=٢٩٦|issue=5577 |پەڕەکان=٢٣٩٥–٢٣٩٨|doi=10.1126/science.1072068 |pmid=١٢٠٨٩٤٤٣|s2cid=206506942}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٩٥دا، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ نیشانیان دا کە ڕۆدۆپسینێکی میکرۆبی (Bacteriorhodopsin)، کاتێک لە خانەکانی ئاژەڵدا دەردەکەوێت ( ''Xenopus'' oocytes)، بە تەواوی کاردەکات و خانەکان هەستیار بە ڕووناکی دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Möckel |یەکەم٢=Bettina |دوایین٣=Büldt |یەکەم٣=Georg |دوایین٤=Bamberg |یەکەم٤=Ernst |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٥|سەردێڕ=Functional expression of bacteriorhodopsin in oocytes allows direct measurement of voltage dependence of light induced H + pumping |journal=FEBS Letters |زمان=en |بەرگ=٣٧٧|issue=2 |پەڕەکان=٢٦٣–٢٦٦|doi=10.1016/0014-5793(95)01356-3 |pmid=٨٥٤٣٠٦٤|s2cid=24347348 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، ناگل کارایی channelrhodopsin-2 (ChR2)ی لە هێڵی خانەی شیردەرەکاندا نیشان دا، کە ڕووناککردنەوە بە ڕووناکی شین بووە هۆی لابردنی جەمسەری بەهێزی پۆتانسێلی پەردە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=G. |دوایین٢=Szellas |یەکەم٢=T. |دوایین٣=Huhn |یەکەم٣=W. |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Adeishvili |یەکەم٥=N. |دوایین٦=Berthold |یەکەم٦=P. |دوایین٧=Ollig |یەکەم٧=D. |دوایین٨=Hegemann |یەکەم٨=P. |دوایین٩=Bamberg |یەکەم٩=E. |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |زمان=en |بەرگ=١٠٠|issue=24 |پەڕەکان=١٣٩٤٠–١٣٩٤٥|doi=10.1073/pnas.1936192100 |issn=0027-8424 |pmc=٢٨٣٥٢٥|pmid=١٤٦١٥٥٩٠|doi-access=free}}</ref> دوای ئەم بڵاوکراوە سەلمێنراوەی بنەما، ChR2 لە دەمارەکانی هیپۆکامپدا بە هاوکاری لەگەڵ کارل دیسێرۆت دەربڕدرا، کە پەستانی ڕووناکی بووە هۆی پۆتانسێلی کردار بە وردبینییەکی کاتی بەرز.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=Nature Neuroscience |زمان=en |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |issn=1097-6256 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی ئۆپتۆجینێتیک لە ئاژەڵێکی تەواودا، کرمی گوڵاو ''Caenorhabditis elegans''، کە لە ساڵی ٢٠٠٥ لەلایەن جۆرج ناگل و ئەلێکساندەر گۆتشاڵک بڵاوکرایەوە، لەسەر بنەمای گۆڕاوێکی ChR2 (H134R) بوو کە ناگێل بۆ باشترکردنی فۆتۆکارێنتەکان دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Brauner |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Liewald |یەکەم٣=Jana F. |دوایین٤=Adeishvili |یەکەم٤=Nona |دوایین٥=Bamberg |یەکەم٥=Ernst |دوایین٦=Gottschalk |یەکەم٦=Alexander |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Light Activation of Channelrhodopsin-2 in Excitable Cells of Caenorhabditis elegans Triggers Rapid Behavioral Responses |journal=Current Biology |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=24 |پەڕەکان=٢٢٧٩–٢٢٨٤|doi=10.1016/j.cub.2005.11.032 |pmid=١٦٣٦٠٦٩٠|s2cid=7036529 |doi-access=free}}</ref> یەکەم ڕێگریکردنی سەرکەوتووی ئۆپتۆجینێتیک لە پەرەسەندنی دەمارەکان (2007) لەسەر بنەمای تاقیکردنەوەکانی پێشووی ناگل بوو لەگەڵ هالۆرۆدۆپسین لە <nowiki><i id="mwVQ">ناترۆنۆمۆناس فاراونیس</i></nowiki>.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Feng |دوایین٢=Wang |یەکەم٢=Li-Ping |دوایین٣=Brauner |یەکەم٣=Martin |دوایین٤=Liewald |یەکەم٤=Jana F. |دوایین٥=Kay |یەکەم٥=Kenneth |دوایین٦=Watzke |یەکەم٦=Natalie |دوایین٧=Wood |یەکەم٧=Phillip G. |دوایین٨=Bamberg |یەکەم٨=Ernst |دوایین٩=Nagel |یەکەم٩=Georg |دوایین١٠=Gottschalk |یەکەم١٠=Alexander |دوایین١١=Deisseroth |یەکەم١١=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Multimodal fast optical interrogation of neural circuitry |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nature05744 |journal=Nature |زمان=en |بەرگ=٤٤٦|issue=7136 |پەڕەکان=٦٣٣–٦٣٩|doi=10.1038/nature05744 |issn=1476-4687 |pmid=١٧٤١٠١٦٨|s2cid=4415339 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٧، لە هاوکارییەکی دیکەدا لەگەڵ پیتەر هێگمان، جۆرج ناگل دەستی بە دەستکاریکردنی بینایی cAMP کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Schröder-Lang |یەکەم=Saskia |دوایین٢=Schwärzel |یەکەم٢=Martin |دوایین٣=Seifert |یەکەم٣=Reinhard |دوایین٤=Strünker |یەکەم٤=Timo |دوایین٥=Kateriya |یەکەم٥=Suneel |دوایین٦=Looser |یەکەم٦=Jens |دوایین٧=Watanabe |یەکەم٧=Masakatsu |دوایین٨=Kaupp |یەکەم٨=U Benjamin |دوایین٩=Hegemann |یەکەم٩=Peter |دوایین١٠=Nagel |یەکەم١٠=Georg |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Fast manipulation of cellular cAMP level by light in vivo |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/nmeth975 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Nature Methods |زمان=en |بەرگ=٤|issue=1 |پەڕەکان=٣٩–٤٢|doi=10.1038/nmeth975 |issn=1548-7091 |pmid=١٧١٢٨٢٦٧|s2cid=10616442 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220121115853/https://www.nature.com/articles/nmeth975 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، جۆرج ناگل و شیکیانگ گاو، لەگەڵ گروپی ئەلێکساندەر گۆتشاڵک ، تایبەتمەندی یەکەم ئەنزیمی ٨ TMیان ڕۆدۆپسین، سایکلۆپ، کە چڕیی cGMP بەرز دەکاتەوە کاتێک بە ڕووناکی چالاک دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gao |یەکەم=Shiqiang |دوایین٢=Nagpal |یەکەم٢=Jatin |دوایین٣=Schneider |یەکەم٣=Martin W. |دوایین٤=Kozjak-Pavlovic |یەکەم٤=Vera |دوایین٥=Nagel |یەکەم٥=Georg |دوایین٦=Gottschalk |یەکەم٦=Alexander |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Optogenetic manipulation of cGMP in cells and animals by the tightly light-regulated guanylyl-cyclase opsin CyclOp |journal=Nature Communications |زمان=en |بەرگ=٦|issue=1 |پەڕەکان=٨٠٤٦|doi=10.1038/ncomms9046 |issn=2041-1723 |pmc=٤٥٦٩٦٩٥|pmid=٢٦٣٤٥١٢٨|doi-access=free}}</ref> لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئامرازە کۆدکراوەکانی بۆماوەییەوە، گروپەکەی جۆرج ناگل سنووری کۆنترۆڵی بینایی لە کەناڵە ئایۆنییەکان و پەمپەکانەوە پاڵناوەتەوە بۆ سیستەمی نێردراوی دووەم ، هەروەها بەکاریان هێناوە بۆ چەندین جۆری جیاوازی زیندەوەران، لەنێویاندا ڕووەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhou |یەکەم=Yang |دوایین٢=Ding |یەکەم٢=Meiqi |دوایین٣=Gao |یەکەم٣=Shiqiang |دوایین٤=Yu-Strzelczyk |یەکەم٤=Jing |دوایین٥=Krischke |یەکەم٥=Markus |دوایین٦=Duan |یەکەم٦=Xiaodong |دوایین٧=Leide |یەکەم٧=Jana |دوایین٨=Riederer |یەکەم٨=Markus |دوایین٩=Mueller |یەکەم٩=Martin J. |دوایین١٠=Hedrich |یەکەم١٠=Rainer |دوایین١١=Konrad |یەکەم١١=Kai R. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Optogenetic control of plant growth by a microbial rhodopsin |ناونیشان=http://www.nature.com/articles/s41477-021-00853-w |journal=Nature Plants |زمان=en |بەرگ=٧|issue=2 |پەڕەکان=١٤٤–١٥١|doi=10.1038/s41477-021-00853-w |issn=2055-0278 |pmid=٣٣٥٩٤٢٦٨|s2cid=231945847 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * 2010 خەڵاتی وایلی لە زانستە بایۆپزیشکییەکان ، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * ٢٠١٠ خەڵاتی کارل هاینز بێکرتس، لەگەڵ پیتەر هێگمان و ئێرنست بامبێرگ * خەڵاتی زولچ ساڵی ٢٠١٢<ref name="i991">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience|سەردێڕ=International Prize for Translational Neuroscience |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260729134139/https://www.mpg.de/preise/international-prize-for-translational-neuroscience |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Max-Planck-Gesellschaft |زمان=de}}</ref> * 2013 خەڵاتی لویس-جانتێ بۆ پزیشکی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2018-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327010101/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لەگەڵ پیتەر هێگمان * 2013 خەڵاتی مێشک، لەلایەن ''دامەزراوەی توێژینەوەی مێشکی ئەوروپی گریت لوندبێکەوە'' بەخشراوە * 2015 وەک ئەندامی ڕێکخراوی بایۆلۆجیای گۆڕانکاری ئەوروپی (EMBO) هەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/georg-nagel|سەردێڕ=Georg Nagel {{!}} EMBO communities |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251109061502/https://people.embo.org/profile/georg-nagel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[European Molecular Biology Organization|EMBO]]}}</ref><ref name="o183">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/nachrichten/single/news/hohe-auszeichnung-fuer-georg-nagel-2/|سەردێڕ=Hohe Auszeichnung für Georg Nagel |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Universität Würzburg |زمان=de}}</ref> * خەڵاتی 2019 ڕامفۆرد بۆ "بەشدارییە نائاساییەکانی پەیوەست بە داهێنان و پاڵاوتنی ئۆپتۆجینێتیک"، لەگەڵ ئێرنست بامبێرگ, ئێد بۆیدن, کارل دیسێرۆت, پیتەر هێگمان, و جیرۆ میزنبۆک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics|سەردێڕ=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics {{!}} American Academy of Arts and Sciences |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210206083834/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences |زمان=en}}</ref> * 2020 خەڵاتی شاو لە زانستە ژیانییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810220336/https://www.shawprize.org/prizes/life-science-medicine |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> * 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵ بۆ فیزیۆلۆژی یان پزیشکی]]<ref name="NobelPrize.org" /> خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ی ناگل دانپێدانانی ئەو دۆزینەوانە بوو کە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆفیزیا لە فرانکفۆرت ئەنجامدرا. ئەنجومەنی نۆبڵ تیشکی خستە سەر کارەکانی لەگەڵ پیتەر هێگمان لە ناسینەوەی پڕۆتینی چڵکن کەناڵرۆدۆپسین، کە خانەکانی هەستیار دەکات بە ڕووناکی شین. خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێگمان و کارل دیسێرۆت دابەشکرا، کە پەرەیان بە بەکارهێنانی لە کۆنترۆڵکردنی خانە دەمارییەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.biozentrum.uni-wuerzburg.de/bot1/forschung/prof-dr-georg-nagel/ Group Prof. Dr. Georg Nagel] at the University of Würzburg (uni-wuerzburg.de) {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Georg Nagel (biophysicist)}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] g3yuet466u3x7szaj1rozlzpwufcbzv 0 305736 1696883 1696323 2026-10-29T12:08:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696883 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:World_citizens_living_under_different_political_regimes,_OWID.svg|وێنۆک| ھاووڵاتیانی جیھانی کە لەژێر ڕژێمی سیاسی جیاوازدا دەژین، وەک لە سیاسەتی چوارەمدا پێناسە کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ourworldindata.org/grapher/world-pop-by-political-regime |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Our World in Data}}</ref>]] لە [[زانستی سیاسی|زانستی سیاسیدا]]، '''ڕژێم''' (ھەروەھا بە '''ڕێژیم''' دەنووسرێت) سیستەمێکە لە نۆرم و ڕێسا و ڕێکارەکانی بڕیاردان. لە چوارچێوەی سیاسەتی نیشتمانیدا، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەیە بۆ سیستەمی ڕێکخستنی سیاسی کە دەستڕاگەیشتن بە پۆستی گشتی دیاری دەکات، و ڕادەی دەسەڵاتی بەرپرسان.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Donnelly |یەکەم=Jack |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=International human rights: a regime analysis |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/international-human-rights-a-regime-analysis/F27C4F556D14A70CA83AA8A45BB14843 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٤٠|issue=3 |پەڕەکان=٥٩٩–٦٤٢|doi=10.1017/S0020818300027296 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rose |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٩٦٩|سەردێڕ=Dynamic Tendencies in the Authority of Regimes |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/dynamic-tendencies-in-the-authority-of-regimes/8AD02AE84B5D7BEB82BADC8F5F25965D |journal=World Politics |زمان=en |بەرگ=٢١|issue=4 |پەڕەکان=٦٠٢–٦٢٨|doi=10.2307/2009668 |issn=1086-3338 |jstor=2009668 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> زۆرجار زانایانی سیاسی ڕژێمەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە [[دیموکراسی]]، [[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]] یان تێکەڵە.<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Karl |یەکەم=Terry |دوایین٢=Schmitter |یەکەم٢=Phillippe |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩١|سەردێڕ=What Democracy Is...and Is Not |ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/what-democracy-is-and-is-not/ |journal=Journal of Democracy |پەڕەکان=٧٦–٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Young |یەکەم=Oran R. |ڕێکەوت=١٩٨٢–٢٠٠٤|سەردێڕ=Regime dynamics: the rise and fall of international regimes |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/regime-dynamics-the-rise-and-fall-of-international-regimes/6885F64E8C01664F4B7EA48C556AB5E8 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٧٧–٢٩٧|doi=10.1017/S0020818300018956 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Herre |یەکەم=Bastian |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://ourworldindata.org/regimes-of-the-world-data|سەردێڕ=The “Regimes of the World” data: how do researchers measure democracy? |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Our World in Data}}</ref> ڕژێمە نێودەوڵەتییەکان کۆمەڵێک بنەمای ناڕاستەوخۆ یان ڕوون، نۆرم، ڕێسا و ڕێکاری بڕیاردانن کە چاوەڕوانییەکانی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە بوارێکی دیاریکراوی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە دەوری کۆدەبنەوە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Krasner |یەکەم=Stephen D. |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2706520 |journal=International Organization |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=١٨٥–٢٠٥|doi=10.1017/S0020818300018920 |issn=0020-8183 |jstor=2706520 |s2cid=154767786 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruggie |یەکەم=John Gerard |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order |journal=International Organization |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٧٩–٤١٥|doi=10.1017/S0020818300018993 |issn=0020-8183 |jstor=2706527 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keohane|یەکەم=Robert Owen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=krurQgAACAAJ|سەردێڕ=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٧٦٧٦-٨|پەڕەکان=٥٩|زمان=en}}</ref><ref name=":1"/> بە زمانی ڕۆژانە، ڕژێم حکوومەتێکی تاکڕەو یان نادادپەروەرە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Strange |یەکەم=Susan |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Cave! hic dragones: a critique of regime analysis |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/cave-hic-dragones-a-critique-of-regime-analysis/E1B1A34B4D889C6E4A55508151BF8AB1 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٤٧٩–٤٩٦|doi=10.1017/S0020818300019020 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=James|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://www.academia.edu/4251331|سەردێڕ=Globalization and Economy, Vol. 3: Global Economic Regimes and Institutions|دوایین٢=Palen|یەکەم٢=Ronen|بڵاوکەرەوە=Sage Publications|ساڵ=٢٠٠٧|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Paul James (academic)}} * O'Neill, Patrick, ''Essentials of Comparative Government'' {{پۆلی کۆمنز|Regimes}} [[پۆل:حکوومەت]] sr70kql20ynbwiw6ju2sugqia7lujr5 1697131 1696883 2026-10-29T20:43:03Z مامۆستا 39489 1697131 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:World_citizens_living_under_different_political_regimes,_OWID.svg|وێنۆک| ھاووڵاتیانی جیھانی کە لەژێر ڕژێمی سیاسی جیاوازدا دەژین، وەک لە سیاسەتی چوارەمدا پێناسە کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ourworldindata.org/grapher/world-pop-by-political-regime |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=Our World in Data}}</ref>]] لە [[زانستی سیاسی|زانستی سیاسیدا]]، '''ڕژێم''' (ھەروەھا بە '''ڕێژیم''' دەنووسرێت) سیستەمێکە لە نۆرم و ڕێسا و ڕێکارەکانی بڕیاردان. لە چوارچێوەی سیاسەتی نیشتمانیدا، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەیە بۆ سیستەمی ڕێکخستنی سیاسی کە دەستڕاگەیشتن بە پۆستی گشتی ، و ڕادەی دەسەڵاتی بەرپرسان دیاری دەکات.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Donnelly |یەکەم=Jack |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=International human rights: a regime analysis |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/international-human-rights-a-regime-analysis/F27C4F556D14A70CA83AA8A45BB14843 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٤٠|issue=3 |پەڕەکان=٥٩٩–٦٤٢|doi=10.1017/S0020818300027296 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rose |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=١٩٦٩|سەردێڕ=Dynamic Tendencies in the Authority of Regimes |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/world-politics/article/abs/dynamic-tendencies-in-the-authority-of-regimes/8AD02AE84B5D7BEB82BADC8F5F25965D |journal=World Politics |زمان=en |بەرگ=٢١|issue=4 |پەڕەکان=٦٠٢–٦٢٨|doi=10.2307/2009668 |issn=1086-3338 |jstor=2009668 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> زۆرجار زانایانی سیاسی ڕژێمەکان بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە [[دیموکراسی]]، [[ئۆتۆکراسی|خۆسەپێن]] یان تێکەڵە.<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Karl |یەکەم=Terry |دوایین٢=Schmitter |یەکەم٢=Phillippe |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩١|سەردێڕ=What Democracy Is...and Is Not |ناونیشان=https://www.journalofdemocracy.org/articles/what-democracy-is-and-is-not/ |journal=Journal of Democracy |پەڕەکان=٧٦–٧٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Young |یەکەم=Oran R. |ڕێکەوت=١٩٨٢–٢٠٠٤|سەردێڕ=Regime dynamics: the rise and fall of international regimes |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/regime-dynamics-the-rise-and-fall-of-international-regimes/6885F64E8C01664F4B7EA48C556AB5E8 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٧٧–٢٩٧|doi=10.1017/S0020818300018956 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Herre |یەکەم=Bastian |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://ourworldindata.org/regimes-of-the-world-data|سەردێڕ=The “Regimes of the World” data: how do researchers measure democracy? |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Our World in Data}}</ref> ڕژێمە نێودەوڵەتییەکان کۆمەڵێک بنەمای ناڕاستەوخۆ یان ڕوون، نۆرم، ڕێسا و ڕێکاری بڕیاردانن کە چاوەڕوانییەکانی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە بوارێکی دیاریکراوی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا لە دەوری کۆدەبنەوە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Krasner |یەکەم=Stephen D. |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Structural Causes and Regime Consequences: Regimes as Intervening Variables |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/2706520 |journal=International Organization |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=١٨٥–٢٠٥|doi=10.1017/S0020818300018920 |issn=0020-8183 |jstor=2706520 |s2cid=154767786 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ruggie |یەکەم=John Gerard |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=International Regimes, Transactions, and Change: Embedded Liberalism in the Postwar Economic Order |journal=International Organization |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٣٧٩–٤١٥|doi=10.1017/S0020818300018993 |issn=0020-8183 |jstor=2706527 |doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Keohane|یەکەم=Robert Owen|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=krurQgAACAAJ|سەردێڕ=After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political Economy|ڕێکەوت=١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٠٧٦٧٦-٨|پەڕەکان=٥٩|زمان=en}}</ref><ref name=":1"/> بە زمانی ڕۆژانە، ڕژێم حکوومەتێکی تاکڕەو یان نادادپەروەرە.<ref name=":1"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Strange |یەکەم=Susan |ڕێکەوت=١٩٨٢|سەردێڕ=Cave! hic dragones: a critique of regime analysis |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/journals/international-organization/article/abs/cave-hic-dragones-a-critique-of-regime-analysis/E1B1A34B4D889C6E4A55508151BF8AB1 |journal=International Organization |زمان=en |بەرگ=٣٦|issue=2 |پەڕەکان=٤٧٩–٤٩٦|doi=10.1017/S0020818300019020 |issn=1531-5088 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} === کتێبنامە === * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=James|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://www.academia.edu/4251331|سەردێڕ=Globalization and Economy, Vol. 3: Global Economic Regimes and Institutions|دوایین٢=Palen|یەکەم٢=Ronen|بڵاوکەرەوە=Sage Publications|ساڵ=٢٠٠٧|شوێن=London|بەستەری نووسەر=Paul James (academic)}} * O'Neill, Patrick, ''Essentials of Comparative Government'' {{پۆلی کۆمنز|Regimes}} [[پۆل:حکوومەت]] 2m3mpb1g89voy6v07ly7jl7vnqrgpj0 0 305737 1696882 1696405 2026-10-29T12:08:22Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696882 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = سورە سینەما | logo = SourehCinema.jpg | logo_size = | logo_caption = | screenshot = | screenshot_size = | alt = | caption = | company_type = | type = وێبگەی هەواڵی و شیکاریی سینەمایی | language = فارسی | launched = ١٧ی ئابی ٢٠٠٩؛ ١٧ ساڵ لەمەوبەر | dissolved = | predecessor = | successor = | headquarters = [[تاران]]، [[ئێران]] | location = | country = ئێران | num_employees = | parent = حەوزی هونەریی کۆمەڵگەی ئیسلامی | url = http://www.sourehcinema.ir | alexa = | commercial = | registration = | users = | footnote = }} '''سورە سینەما''' وێبگەیەکی هەواڵی و شیکارییە کە لەژێر چاودێریی ناوەندی هونەری شۆڕشی ئیسلامی چالاکە. ئەم [[وێبگە]]یە بە مەبەستی [[زانیاری|ڕاگەیاندن]] و بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەبارەی [[سینەما]]وە دروست کراوە. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم وێبگەیە دابینکردنی دەروازەیەکە بۆ بڵاوکردنەوەی هەواڵە پەیوەندیدارەکانی بواری سینەما و فیلمسازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamed Nikoomaram --- Nikoomaram@yahoo.com |سەردێڕ=درباره ما {{!}} بانک جامع اطلاعات سینمای ایران |ناونیشان=https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20240824223243/https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.sourehcinema.com}}</ref> سورە سینەما لە چوارەمین خولی فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا، لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بووە خاوەنی پەیکەری باشترین وێبگەی سینەما و تەلارساز و شانۆ لە چوارەمین فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا. «سورە سینەما» لە سێیەمین خولی ئەم فێستیڤاڵەشدا کە ساڵی پێشتر بەڕێوە چوو، ناونیشانی باشترین وێبگەی هەواڵی بۆ خۆی مسۆگەر کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yjc.ir/fa/news/1061328/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF-}}</ref> هەروەها ئەم وێبگەیە بانکی گشتگیری زانیارییەکانی [[سینەمای ئێران]]یشی دروست کردووە. == سەرچاوەکان == *[http://www.farsnews.ir/13960629001415 حەوتەمین ژمارەی گۆڤاری مانگانەی «سوره سینما» بڵاو کرایەوە] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://irmdb.sourehcinema.com/Default.aspx بنکەدراوەی] سورەسینما == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ماڵپەڕە ئێرانییەکان]] 7ztp69e894js3zmmh9qs7gfphmg347p 1697434 1696882 2026-10-30T10:45:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697434 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = سورە سینەما | logo = SourehCinema.jpg | logo_size = | logo_caption = | screenshot = | screenshot_size = | alt = | caption = | company_type = | type = وێبگەی هەواڵی و شیکاریی سینەمایی | language = فارسی | launched = ١٧ی ئابی ٢٠٠٩؛ ١٧ ساڵ لەمەوبەر | dissolved = | predecessor = | successor = | headquarters = [[تاران]]، [[ئێران]] | location = | country = ئێران | num_employees = | parent = حەوزی هونەریی کۆمەڵگەی ئیسلامی | url = http://www.sourehcinema.ir | alexa = | commercial = | registration = | users = | footnote = }} '''سورە سینەما''' وێبگەیەکی هەواڵی و شیکارییە کە لەژێر چاودێریی ناوەندی هونەری شۆڕشی ئیسلامی چالاکە. ئەم [[وێبگە]]یە بە مەبەستی [[زانیاری|ڕاگەیاندن]] و بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەبارەی [[سینەما]]وە دروست کراوە. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی ئەم وێبگەیە دابینکردنی دەروازەیەکە بۆ بڵاوکردنەوەی هەواڵە پەیوەندیدارەکانی بواری سینەما و فیلمسازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hamed Nikoomaram --- Nikoomaram@yahoo.com |سەردێڕ=درباره ما {{!}} بانک جامع اطلاعات سینمای ایران |ناونیشان=https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240824223243/https://sourehcinema.com/aboutUs.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.sourehcinema.com |url-status=live}}</ref> سورە سینەما لە چوارەمین خولی فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا، لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ بووە خاوەنی پەیکەری باشترین وێبگەی سینەما و تەلارساز و شانۆ لە چوارەمین فێستیڤاڵی وێبی ئێراندا. «سورە سینەما» لە سێیەمین خولی ئەم فێستیڤاڵەشدا کە ساڵی پێشتر بەڕێوە چوو، ناونیشانی باشترین وێبگەی هەواڵی بۆ خۆی مسۆگەر کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.yjc.ir/fa/news/1061328/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF-}}</ref> هەروەها ئەم وێبگەیە بانکی گشتگیری زانیارییەکانی [[سینەمای ئێران]]یشی دروست کردووە. == سەرچاوەکان == *[http://www.farsnews.ir/13960629001415 حەوتەمین ژمارەی گۆڤاری مانگانەی «سوره سینما» بڵاو کرایەوە] == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://irmdb.sourehcinema.com/Default.aspx بنکەدراوەی] سورەسینما == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:ماڵپەڕە ئێرانییەکان]] fo4k9tmwnhd404msd6hhv48r1541n7z 0 305738 1696878 1696566 2026-10-29T12:07:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696878 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٦–٥٢٨٨|doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٦|s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/|سەردێڕ=Endowment Chair for Neuro-sciences: Gemeinnützige Hertie-Stiftung |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kolbe |یەکەم=Michael |دوایین٢=Besir |یەکەم٢=Hüseyin |دوایین٣=Essen |یەکەم٣=Lars-Oliver |دوایین٤=Oesterhelt |یەکەم٤=Dieter |بەستەری نووسەر٤=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |بەرگ=٢٨٨|issue=5470 |پەڕەکان=١٣٩٠–١٣٩٦|bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=١٠٨٢٧٩٤٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR|سەردێڕ=HR - Halorhodopsin |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Deisseroth |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/|سەردێڕ=Optogenetics: Controlling the Brain with Light [Extended Version] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bamberg |یەکەم=E. |بەستەری نووسەر=Ernst Bamberg |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Oesterhelt |یەکەم٣=D. |بەستەری نووسەر٣=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |ناونیشان=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |بەرگ=٢٣|issue=24 |پەڕەکان=٦٢١٦–٦٢٢١|doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=٢٤٤٠٩٥٥٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=P. |دوایین٢=Oesterhelt |یەکەم٢=D. |دوایین٣=Steiner |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=١٩٨٥|سەردێڕ=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |بەرگ=٤|issue=9 |پەڕەکان=٢٣٤٧–٢٣٥٠|doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=٥٥٤٥٠٨|pmid=١٥٩٣٨٠٥٣|doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Foster |یەکەم=Kenneth W. |دوایین٢=Saranak |یەکەم٢=Jureepan |دوایین٣=Patel |یەکەم٣=Nayana |دوایین٤=Zarilli |یەکەم٤=Gerald |دوایین٥=Okabe |یەکەم٥=Masami |دوایین٦=Kline |یەکەم٦=Toni |دوایین٧=Nakanishi |یەکەم٧=Koji |بەستەری نووسەر٧=Koji Nakanishi |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=٣١١|issue=5988 |پەڕەکان=٧٥٦–٧٥٩|bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=٦٤٩٣٣٣|s2cid=4263301 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Neuman |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٩–٥٢٩٢|doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦١|doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Braun |یەکەم=Franz-Josef |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |بەرگ=٧٦|issue=3 |پەڕەکان=١٦٦٨–١٦٧٨|bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=١٣٠٠١٤٣|pmid=١٠٠٤٩٣٤٧|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conti |یەکەم=Lisa R. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |بەرگ=١٣١|issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=٨٤٨٣٧٥٠|pmid=٣٤٥٥٨٤١٩|doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=Peter |دوایین٢=Nagel |یەکەم٢=Georg |بەستەری نووسەر٢=Georg Nagel |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٧٦|doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=٣٥٦٩٦٣٤|pmid=٢٣٣٣٩٠٦٩|doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Ollig |یەکەم٢=Doris |دوایین٣=Fuhrmann |یەکەم٣=Markus |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Musti |یەکەم٥=Anna Maria |دوایین٦=Bamberg |یەکەم٦=Ernst |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Science |بەرگ=٢٩٦|issue=5577 |پەڕەکان=٢٣٩٥–٢٣٩٨|bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=١٢٠٨٩٤٤٣|s2cid=206506942 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Szellas |یەکەم٢=Tanjef |دوایین٣=Huhn |یەکەم٣=Wolfram |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Adeishvili |یەکەم٥=Nona |دوایین٦=Berthold |یەکەم٦=Peter |دوایین٧=Ollig |یەکەم٧=Doris |دوایین٨=Hegemann |یەکەم٨=Peter |دوایین٩=Bamberg |یەکەم٩=Ernst |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |بەرگ=١٠٠|issue=24 |پەڕەکان=١٣٩٤٠–١٣٩٤٥|bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=٢٨٣٥٢٥|pmid=١٤٦١٥٥٩٠|doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Friedman |یەکەم=Jeffery M. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٦٦–٥٢٧٠|doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٠|s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Häusser |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Optogenetics – The Might of Light |ناونیشان=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |بەرگ=٣٨٥|issue=17 |پەڕەکان=١٦٢٣–١٦٢٦|doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=٣٤٥٦٩٧٣|s2cid=237941581 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Li |یەکەم=Xiang |دوایین٢=Gutierrez |یەکەم٢=Davina V. |دوایین٣=Hanson |یەکەم٣=M. Gartz |دوایین٤=Han |یەکەم٤=Jing |دوایین٥=Mark |یەکەم٥=Melanie D. |دوایین٦=Chiel |یەکەم٦=Hillel |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Landmesser |یەکەم٨=Lynn T. |بەستەری نووسەر٨=Lynn T. Landmesser |دوایین٩=Herlitze |یەکەم٩=Stefan |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٢|issue=49 |پەڕەکان=١٧٨١٦–١٧٨٢١|bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=١٢٩٢٩٩٠|pmid=١٦٣٠٦٢٥٩|doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S. |بەستەری نووسەر=Edward Boyden |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |بەستەری نووسەر٢=Feng Zhang |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |بەستەری نووسەر٥=Karl Deisseroth |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gunaydin |یەکەم=Lisa A. |بەستەری نووسەر=Lisa Gunaydin |دوایین٢=Yizhar |یەکەم٢=Ofer |دوایین٣=Berndt |یەکەم٣=André |دوایین٤=Sohal |یەکەم٤=Vikaas S. |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |دوایین٦=Hegemann |یەکەم٦=Peter |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Ultrafast optogenetic control |ناونیشان=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٧–٣٩٢|doi=10.1038/nn.2495 |pmid=٢٠٠٨١٨٤٩|s2cid=7457755 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Feng |دوایین٢=Prigge |یەکەم٢=Matthias |دوایین٣=Beyrière |یەکەم٣=Florent |دوایین٤=Tsunoda |یەکەم٤=Satoshi P. |دوایین٥=Mattis |یەکەم٥=Joanna |دوایین٦=Yizhar |یەکەم٦=Ofer |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Deisseroth |یەکەم٨=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١١|issue=6 |پەڕەکان=٦٣١–٦٣٣|doi=10.1038/nn.2120 |pmc=٢٦٩٢٣٠٣|pmid=١٨٤٣٢١٩٦}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wietek |یەکەم=Jonas |دوایین٢=Wiegert |یەکەم٢=J. Simon |دوایین٣=Adeishvili |یەکەم٣=Nona |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Watanabe |یەکەم٥=Hiroshi |دوایین٦=Tsunoda |یەکەم٦=Satoshi P. |دوایین٧=Vogt |یەکەم٧=Arend |دوایین٨=Elstner |یەکەم٨=Marcus |دوایین٩=Oertner |یەکەم٩=Thomas G. |دوایین١٠=Hegemann |یەکەم١٠=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |بەرگ=٣٤٤|issue=6182 |پەڕەکان=٤٠٩–٤١٢|bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=٢٤٦٧٤٨٦٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Fernandez Lahore |یەکەم=Rodrigo G. |دوایین٢=Pampaloni |یەکەم٢=Niccolò P. |دوایین٣=Schiewer |یەکەم٣=Enrico |دوایین٤=Heim |یەکەم٤=M.-Marcel |دوایین٥=Tillert |یەکەم٥=Linda |دوایین٦=Vierock |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Oppermann |یەکەم٧=Johannes |دوایین٨=Walther |یەکەم٨=Jakob |دوایین٩=Schmitz |یەکەم٩=Dietmar |دوایین١٠=Owald |یەکەم١٠=David |دوایین١١=Plested |یەکەم١١=Andrew J. R. |دوایین١٢=Rost |یەکەم١٢=Benjamin R. |دوایین١٣=Hegemann |یەکەم١٣=Peter |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |زمان=en |بەرگ=١٣|issue=1 |پەڕە=٧٨٤٤|bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=٩٧٧٢٢٣٩|pmid=٣٦٥٤٣٧٧٣|doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yizhar |یەکەم=Ofer |دوایین٢=Fenno |یەکەم٢=Lief E. |دوایین٣=Prigge |یەکەم٣=Matthias |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Davidson |یەکەم٥=Thomas J. |دوایین٦=O'Shea |یەکەم٦=Daniel J. |دوایین٧=Sohal |یەکەم٧=Vikaas S. |دوایین٨=Goshen |یەکەم٨=Inbal |دوایین٩=Finkelstein |یەکەم٩=Joel |دوایین١٠=Paz |یەکەم١٠=Jeanne T. |دوایین١١=Stehfest |یەکەم١١=Katja |دوایین١٢=Fudim |یەکەم١٢=Roman |دوایین١٣=Ramakrishnan |یەکەم١٣=Charu |دوایین١٤=Huguenard |یەکەم١٤=John R. |دوایین١٥=Hegemann |یەکەم١٥=Peter |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |بەرگ=٤٧٧|issue=7363 |پەڕەکان=١٧١–١٧٨|bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=٤١٥٥٥٠١|pmid=٢١٧٩٦١٢١}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |بڵاوکەرەوە=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |ناونیشان=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |بڵاوکەرەوە=[[German Research Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Professor Peter HEGEMANN |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |بڵاوکەرەوە=[[Louis-Jeantet Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Reiner |یەکەم١=Andreas |دوایین٢=Isacoff |یەکەم٢=Ehud Y. |سەردێڕ=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |ڕێکەوت=٢٠١٣|بەرگ=٣٦|issue=10 |پەڕەکان=٥٥٧–٥٦٠|doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=٢٤٠٥٤٠٦٧|s2cid=205404606 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[European Molecular Biology Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=de |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |بڵاوکەرەوە=[[acatech]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prize Winners |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |بڵاوکەرەوە=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |بڵاوکەرەوە=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Previous Laureates |ناونیشان=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |بڵاوکەرەوە=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Gairdner Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Josselyn |یەکەم١=Sheena A. |سەردێڕ=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |ڕێکەوت=٢٠١٨|بەرگ=٧|article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=٣٠٣٤٣٦٨١|pmc=٦١٩٧٨٥٣}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |ناونیشان=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |بڵاوکەرەوە=Shaw Prize Foundation |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |سەردێڕ=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |بڵاوکەرەوە=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pq6cs5v1m0ni0ykeoa4pq6nf3uozart 1696948 1696878 2026-10-29T16:17:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Peter Hegemann}} 1696948 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٦–٥٢٨٨|doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٦|s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/|سەردێڕ=Endowment Chair for Neuro-sciences: Gemeinnützige Hertie-Stiftung |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kolbe |یەکەم=Michael |دوایین٢=Besir |یەکەم٢=Hüseyin |دوایین٣=Essen |یەکەم٣=Lars-Oliver |دوایین٤=Oesterhelt |یەکەم٤=Dieter |بەستەری نووسەر٤=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |بەرگ=٢٨٨|issue=5470 |پەڕەکان=١٣٩٠–١٣٩٦|bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=١٠٨٢٧٩٤٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR|سەردێڕ=HR - Halorhodopsin |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Deisseroth |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/|سەردێڕ=Optogenetics: Controlling the Brain with Light [Extended Version] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bamberg |یەکەم=E. |بەستەری نووسەر=Ernst Bamberg |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Oesterhelt |یەکەم٣=D. |بەستەری نووسەر٣=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |ناونیشان=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |بەرگ=٢٣|issue=24 |پەڕەکان=٦٢١٦–٦٢٢١|doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=٢٤٤٠٩٥٥٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=P. |دوایین٢=Oesterhelt |یەکەم٢=D. |دوایین٣=Steiner |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=١٩٨٥|سەردێڕ=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |بەرگ=٤|issue=9 |پەڕەکان=٢٣٤٧–٢٣٥٠|doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=٥٥٤٥٠٨|pmid=١٥٩٣٨٠٥٣|doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Foster |یەکەم=Kenneth W. |دوایین٢=Saranak |یەکەم٢=Jureepan |دوایین٣=Patel |یەکەم٣=Nayana |دوایین٤=Zarilli |یەکەم٤=Gerald |دوایین٥=Okabe |یەکەم٥=Masami |دوایین٦=Kline |یەکەم٦=Toni |دوایین٧=Nakanishi |یەکەم٧=Koji |بەستەری نووسەر٧=Koji Nakanishi |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=٣١١|issue=5988 |پەڕەکان=٧٥٦–٧٥٩|bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=٦٤٩٣٣٣|s2cid=4263301 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Neuman |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٩–٥٢٩٢|doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦١|doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Braun |یەکەم=Franz-Josef |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |بەرگ=٧٦|issue=3 |پەڕەکان=١٦٦٨–١٦٧٨|bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=١٣٠٠١٤٣|pmid=١٠٠٤٩٣٤٧|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conti |یەکەم=Lisa R. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |بەرگ=١٣١|issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=٨٤٨٣٧٥٠|pmid=٣٤٥٥٨٤١٩|doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=Peter |دوایین٢=Nagel |یەکەم٢=Georg |بەستەری نووسەر٢=Georg Nagel |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٧٦|doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=٣٥٦٩٦٣٤|pmid=٢٣٣٣٩٠٦٩|doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Ollig |یەکەم٢=Doris |دوایین٣=Fuhrmann |یەکەم٣=Markus |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Musti |یەکەم٥=Anna Maria |دوایین٦=Bamberg |یەکەم٦=Ernst |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Science |بەرگ=٢٩٦|issue=5577 |پەڕەکان=٢٣٩٥–٢٣٩٨|bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=١٢٠٨٩٤٤٣|s2cid=206506942 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Szellas |یەکەم٢=Tanjef |دوایین٣=Huhn |یەکەم٣=Wolfram |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Adeishvili |یەکەم٥=Nona |دوایین٦=Berthold |یەکەم٦=Peter |دوایین٧=Ollig |یەکەم٧=Doris |دوایین٨=Hegemann |یەکەم٨=Peter |دوایین٩=Bamberg |یەکەم٩=Ernst |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |بەرگ=١٠٠|issue=24 |پەڕەکان=١٣٩٤٠–١٣٩٤٥|bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=٢٨٣٥٢٥|pmid=١٤٦١٥٥٩٠|doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Friedman |یەکەم=Jeffery M. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٦٦–٥٢٧٠|doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٠|s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Häusser |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Optogenetics – The Might of Light |ناونیشان=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |بەرگ=٣٨٥|issue=17 |پەڕەکان=١٦٢٣–١٦٢٦|doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=٣٤٥٦٩٧٣|s2cid=237941581 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Li |یەکەم=Xiang |دوایین٢=Gutierrez |یەکەم٢=Davina V. |دوایین٣=Hanson |یەکەم٣=M. Gartz |دوایین٤=Han |یەکەم٤=Jing |دوایین٥=Mark |یەکەم٥=Melanie D. |دوایین٦=Chiel |یەکەم٦=Hillel |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Landmesser |یەکەم٨=Lynn T. |بەستەری نووسەر٨=Lynn T. Landmesser |دوایین٩=Herlitze |یەکەم٩=Stefan |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٢|issue=49 |پەڕەکان=١٧٨١٦–١٧٨٢١|bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=١٢٩٢٩٩٠|pmid=١٦٣٠٦٢٥٩|doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S. |بەستەری نووسەر=Edward Boyden |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |بەستەری نووسەر٢=Feng Zhang |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |بەستەری نووسەر٥=Karl Deisseroth |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gunaydin |یەکەم=Lisa A. |بەستەری نووسەر=Lisa Gunaydin |دوایین٢=Yizhar |یەکەم٢=Ofer |دوایین٣=Berndt |یەکەم٣=André |دوایین٤=Sohal |یەکەم٤=Vikaas S. |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |دوایین٦=Hegemann |یەکەم٦=Peter |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Ultrafast optogenetic control |ناونیشان=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٧–٣٩٢|doi=10.1038/nn.2495 |pmid=٢٠٠٨١٨٤٩|s2cid=7457755 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Feng |دوایین٢=Prigge |یەکەم٢=Matthias |دوایین٣=Beyrière |یەکەم٣=Florent |دوایین٤=Tsunoda |یەکەم٤=Satoshi P. |دوایین٥=Mattis |یەکەم٥=Joanna |دوایین٦=Yizhar |یەکەم٦=Ofer |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Deisseroth |یەکەم٨=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١١|issue=6 |پەڕەکان=٦٣١–٦٣٣|doi=10.1038/nn.2120 |pmc=٢٦٩٢٣٠٣|pmid=١٨٤٣٢١٩٦}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wietek |یەکەم=Jonas |دوایین٢=Wiegert |یەکەم٢=J. Simon |دوایین٣=Adeishvili |یەکەم٣=Nona |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Watanabe |یەکەم٥=Hiroshi |دوایین٦=Tsunoda |یەکەم٦=Satoshi P. |دوایین٧=Vogt |یەکەم٧=Arend |دوایین٨=Elstner |یەکەم٨=Marcus |دوایین٩=Oertner |یەکەم٩=Thomas G. |دوایین١٠=Hegemann |یەکەم١٠=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |بەرگ=٣٤٤|issue=6182 |پەڕەکان=٤٠٩–٤١٢|bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=٢٤٦٧٤٨٦٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Fernandez Lahore |یەکەم=Rodrigo G. |دوایین٢=Pampaloni |یەکەم٢=Niccolò P. |دوایین٣=Schiewer |یەکەم٣=Enrico |دوایین٤=Heim |یەکەم٤=M.-Marcel |دوایین٥=Tillert |یەکەم٥=Linda |دوایین٦=Vierock |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Oppermann |یەکەم٧=Johannes |دوایین٨=Walther |یەکەم٨=Jakob |دوایین٩=Schmitz |یەکەم٩=Dietmar |دوایین١٠=Owald |یەکەم١٠=David |دوایین١١=Plested |یەکەم١١=Andrew J. R. |دوایین١٢=Rost |یەکەم١٢=Benjamin R. |دوایین١٣=Hegemann |یەکەم١٣=Peter |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |زمان=en |بەرگ=١٣|issue=1 |پەڕە=٧٨٤٤|bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=٩٧٧٢٢٣٩|pmid=٣٦٥٤٣٧٧٣|doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yizhar |یەکەم=Ofer |دوایین٢=Fenno |یەکەم٢=Lief E. |دوایین٣=Prigge |یەکەم٣=Matthias |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Davidson |یەکەم٥=Thomas J. |دوایین٦=O'Shea |یەکەم٦=Daniel J. |دوایین٧=Sohal |یەکەم٧=Vikaas S. |دوایین٨=Goshen |یەکەم٨=Inbal |دوایین٩=Finkelstein |یەکەم٩=Joel |دوایین١٠=Paz |یەکەم١٠=Jeanne T. |دوایین١١=Stehfest |یەکەم١١=Katja |دوایین١٢=Fudim |یەکەم١٢=Roman |دوایین١٣=Ramakrishnan |یەکەم١٣=Charu |دوایین١٤=Huguenard |یەکەم١٤=John R. |دوایین١٥=Hegemann |یەکەم١٥=Peter |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |بەرگ=٤٧٧|issue=7363 |پەڕەکان=١٧١–١٧٨|bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=٤١٥٥٥٠١|pmid=٢١٧٩٦١٢١}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |بڵاوکەرەوە=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |ناونیشان=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |بڵاوکەرەوە=[[German Research Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Professor Peter HEGEMANN |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |بڵاوکەرەوە=[[Louis-Jeantet Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Reiner |یەکەم١=Andreas |دوایین٢=Isacoff |یەکەم٢=Ehud Y. |سەردێڕ=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |ڕێکەوت=٢٠١٣|بەرگ=٣٦|issue=10 |پەڕەکان=٥٥٧–٥٦٠|doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=٢٤٠٥٤٠٦٧|s2cid=205404606 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[European Molecular Biology Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=de |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |بڵاوکەرەوە=[[acatech]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prize Winners |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |بڵاوکەرەوە=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |بڵاوکەرەوە=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Previous Laureates |ناونیشان=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |بڵاوکەرەوە=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Gairdner Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Josselyn |یەکەم١=Sheena A. |سەردێڕ=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |ڕێکەوت=٢٠١٨|بەرگ=٧|article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=٣٠٣٤٣٦٨١|pmc=٦١٩٧٨٥٣}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |ناونیشان=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |بڵاوکەرەوە=Shaw Prize Foundation |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |سەردێڕ=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |بڵاوکەرەوە=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peter Hegemann}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] dfkuyicy254kw9wea27a2kb6s21l59l 1697008 1696948 2026-10-29T17:05:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1697008 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا |ناو = پیتەر هێگمان |وێنە =Peter Hegemann.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ =پیتەر هێگمان لە ساڵی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی لەدایکبوون ={{birth date and age|1954|12|11|df=y}} |شوێنی لەدایکبوون =[[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|مونستەر]]، ڕاین-ڤێستفالیای باکوور [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] (ئێستا [[ئەڵمانیا]]) |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |نیشتەجێ = |سەردەم = |نەتەوە = |بواری زانستی = پڕۆفیسۆر،کیمیازانی زیندەوەری، فیزیای زیندەوەری |شوێنی کار = زانکۆی هەمبۆڵت لە بەرلین، زانکۆی ڕێگنسبورگ، [[زانکۆی سیراکیوز]]، پەیمانگای ماکس پلانک بۆ کیمیای زیندەوەری |شوێنی بڕوانامە = |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا = |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی = دۆزینەوەی چانەڵڕۆدۆپسین |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان = * خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز * خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی * خەڵاتی شاۆ * خەڵاتی دامەزراوەی وارن ئەڵپێرت * خەڵاتی ڕامفۆرد * خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا * مەدالیای ئۆتۆ فاربورگ * خەڵاتی هارڤی * خەڵاتی ماسری * خەڵاتی مێشک * خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی * خەڵاتی لێبنز *خەڵاتی وایلی |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''پیتەر هێگمان''' (لەدایکبووی ١١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٤)<ref name="brainprize">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031504/https://lundbeckfonden.com/en/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زانای بایۆفیزیای ئەڵمانییە، هێرتی سەرۆکی توێژینەوەی باڵا بۆ [[پەیەزانست|زانستە دەمارییەکان]] و مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکارییە لە بەشی بایۆلۆجی، فاکەڵتی زانستە ژیانییەکان، زانکۆی هومبۆڵت لە بەرلین، ئەڵمانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228072145/https://www.biologie.hu-berlin.de/de/gruppenseiten/expbp/members-1/prof.-hegemann-peter |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221228071347/https://www.unisyscat.de/people/current-group-leaders/hegemann-peter.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو بە دۆزینەوەی channelrhodopsin ناسراوە کە جۆرێکە لە کەناڵە ئایۆنییەکان کە لەلایەن [[تیشکدانی کارۆموگناتیسی|ڕووناکیەوە]] ڕێکدەخرێت ، بەمەش وەک هەستەوەری ڕووناکی کاردەکات. ئەمەش بواری ئۆپتۆجینێتیکی دروستکرد، تەکنیکێک کە چالاکییەکانی [[پەیەخانە|دەمارە]] تایبەتەکان بە بەکارهێنانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ دەکات. چەندین خەڵاتی زۆری وەرگرتووە، لەوانە [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦ لە فیزیۆلۆژی یان پزیشکیدا]]، کە بە هاوبەشی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل بەخشراوە "بۆ دۆزینەوەکانیان سەبارەت بە کەناڵە ئایۆنییە دەروازە ڕووناکییەکان و ئۆپتۆجینێتیک".<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261005094452/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == هێگمان لە ساڵی ١٩٥٤ لە [[مونستەر (شارێک لە ئەڵمانیا)|شاری مونستر]] لەدایکبووە، بەڵام لە [[ئاخن|شاری ئاخن]] گەورە بووە.<ref name="autobio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205064051/https://www.shawprize.org/prizes-and-laureates/life-science-and-medicine/2020/autobiography-of-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> زۆرێک لە خێزانە نزیک و فراوانەکەی پزیشکن، لەوانە دایک و باوکی و براکەی و هەردوو باپیرەی. لە ''هۆڵێکی وەرزشی'' زانستە مرۆییەکان (''humanistisches Gymnasium'') بۆ قۆناغی ناوەندی خوێندوویەتی، کە بەهۆی نەبوونی ئارەزووی بە خوێندنی کلاسیکەوە حەزی لێ نەبووە.<ref name="autobio" /> ئەو حەزی لە بابەتەکانی زانست بوو و سەرەتا حەزی لە دۆزینەوەی خاکی نوێ بوو و دواتر لە [[بۆشاییی دەرەکی|بۆشایی ئاسمان]] . لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٧٥ چووە زانکۆی مونستەر بۆ خوێندنی [[کیمیا]]، دوای دوو ساڵ گواسترایەوە بۆ LMU میونشن بۆ ئەوەی بگۆڕێت بۆ [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]].<ref name="autobio" /> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ساڵی ١٩٨٠، هێگمان دکتۆرای لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە گروپی توێژینەوەی دیتەر ئۆستەرهێڵت<ref name="autobio" /> کە تازە بووبووە بەڕێوەبەری پەیمانگاکە بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو کردووە.<ref name="cv">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221213085951/https://neurocure.de/files/neurocure/PDFs/CV_NC3_2020/Hegemann.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == پیشە == هێگمان دوای ئەوەی زەمالەی بۆ تێزی دکتۆراکەی بەدەستهێنا، لە ساڵی ١٩٨٥ وەک هاوڕێی پۆست دکتۆرا لە تاقیگەی کینێس دبلیو فۆستەر بۆ ماوەی ساڵێک چووە [[زانکۆی سیراکیوز]]. دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا، پۆستێکی پێنج ساڵەی وەک لێکۆڵەرێکی سەرەکی لە پەیمانگای بایۆکیمیا ماکس پلانک پێشکەش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=A curious color change |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٦–٥٢٨٨|doi=10.1016/j.cell.2021.08.011 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٦|s2cid=237622462 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٣ هێگمان وەک پرۆفیسۆر پەیوەندی بە بەشی [[ژینکیمیا|بایۆکیمیا]] لە زانکۆی ڕیگنسبێرگەوە کرد. لە ساڵی ٢٠٠٤ ڕووی لە زانکۆی هومبۆڵتی بەرلین کردووە و بووەتە مامۆستای بایۆفیزیای تاقیکاری.<ref name="cv" /> لە ساڵی ٢٠١٥دا، کورسییەکی باڵای توێژینەوەی هێرتی بۆ زانستە دەمارییەکان بەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/|سەردێڕ=Endowment Chair for Neuro-sciences: Gemeinnützige Hertie-Stiftung |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221214144022/https://www.ghst.de/en/studying-the-brain/creating-structures/endowment-chair-for-neuro-sciences/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> == توێژینەوە ==   توێژینەوەکانی هێگمان لە گواستنەوەی ئایۆنە دەروازە ڕووناکییەکان لە ساڵانی دکتۆرادا دەستیپێکرد، کاتێک لێکۆڵینەوەی لە پێکهاتە و کارکردنی هالۆرۆدۆپسین کرد، کە گواستەرەوەیەکی چالاکە بۆ ئایۆنەکان کە لە جۆرێک لە [[کۆنەکان|شوێنەوارەکاندا]] دۆزرایەوە کە پێی دەوترێت هالۆئارکیا کە وزەی ڕووناکی بەکاردەهێنێت بۆ جوڵاندنی [[ئایۆن|ئایۆنەکانی]] کلۆرید دژی گرادێنت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kolbe |یەکەم=Michael |دوایین٢=Besir |یەکەم٢=Hüseyin |دوایین٣=Essen |یەکەم٣=Lars-Oliver |دوایین٤=Oesterhelt |یەکەم٤=Dieter |بەستەری نووسەر٤=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=٢٠٠٠|سەردێڕ=Structure of the Light-Driven Chloride Pump Halorhodopsin at 1.8 Å Resolution |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.288.5470.1390 |journal=[[Science (journal)|Science]] |بەرگ=٢٨٨|issue=5470 |پەڕەکان=١٣٩٠–١٣٩٦|bibcode=2000Sci...288.1390K |doi=10.1126/science.288.5470.1390 |pmid=١٠٨٢٧٩٤٣|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR|سەردێڕ=HR - Halorhodopsin |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221216163944/https://www.biochem.mpg.de/6523045/Protein_HR |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="v193">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Deisseroth |یەکەم=Karl |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/|سەردێڕ=Optogenetics: Controlling the Brain with Light [Extended Version] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102202121/https://www.scientificamerican.com/article/optogenetics-controlling/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەک بەشێک لە پڕۆژەی دکتۆراکەی، تایبەتمەندی ئەم پرۆتینەی لە ''Halobacterium salinarum'' دا، بۆی دەرکەوت کە ڕووناکی زەرد هالۆرۆدۆپسین چالاک دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bamberg |یەکەم=E. |بەستەری نووسەر=Ernst Bamberg |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=P. |دوایین٣=Oesterhelt |یەکەم٣=D. |بەستەری نووسەر٣=Dieter Oesterhelt |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=The chromoprotein of halorhodopsin is the light-driven electrogenic chloride pump in Halobacterium halobium |ناونیشان=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Biochemistry (journal)|Biochemistry]] |بەرگ=٢٣|issue=24 |پەڕەکان=٦٢١٦–٦٢٢١|doi=10.1021/bi00320a050 |pmid=٢٤٤٠٩٥٥٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221217163725/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/bi00320a050 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=P. |دوایین٢=Oesterhelt |یەکەم٢=D. |دوایین٣=Steiner |یەکەم٣=M. |ڕێکەوت=١٩٨٥|سەردێڕ=The photocycle of the chloride pump halorhodopsin. I: Azidecatalyzed deprotonation of the chromophore is a side reaction of photocycle intermediates inactivating the pump |journal=[[The EMBO Journal]] |بەرگ=٤|issue=9 |پەڕەکان=٢٣٤٧–٢٣٥٠|doi=10.1002/j.1460-2075.1985.tb03937.x |pmc=٥٥٤٥٠٨|pmid=١٥٩٣٨٠٥٣|doi-access=free}}</ref> کاتێک هالۆرۆدۆپسین لە [[پەیەخانە|دەمارەکاندا]] دەردەکەوێت و لەلایەن ڕووناکیەوە چالاک دەکرێت، هاتنی ئایۆنەکانی کلۆرید دەمارەکە دەگۆڕێت بۆ [[پۆتەنشڵی کارەبایی|پۆتانسێلی کارەبایی]] نەرێنی زیاتر، ڕێگری دەکات لە دروستبوونی پۆتانسێلی [[پۆتەنشڵی کار|کردار]] و ناچالاککردنی دەمارەکان. وتارێکی ساڵی ١٩٨٤ لەلایەن کینێس دبلیو فۆستەر لە [[زانکۆی سیراکیوز]] پێشنیاری کرد کە ڕۆدۆپسینەکان وەکو دۆزەرەوەی ڕووناکی لە چڵکنە سەوزەکانی ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتیدا'' کاردەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Foster |یەکەم=Kenneth W. |دوایین٢=Saranak |یەکەم٢=Jureepan |دوایین٣=Patel |یەکەم٣=Nayana |دوایین٤=Zarilli |یەکەم٤=Gerald |دوایین٥=Okabe |یەکەم٥=Masami |دوایین٦=Kline |یەکەم٦=Toni |دوایین٧=Nakanishi |یەکەم٧=Koji |بەستەری نووسەر٧=Koji Nakanishi |ڕێکەوت=١٩٨٤|سەردێڕ=A rhodopsin is the functional photoreceptor for phototaxis in the unicellular eukaryote ''Chlamydomonas'' |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |بەرگ=٣١١|issue=5988 |پەڕەکان=٧٥٦–٧٥٩|bibcode=1984Natur.311..756F |doi=10.1038/311756a0 |pmid=٦٤٩٣٣٣|s2cid=4263301 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221218141633/https://www.nature.com/articles/311756a0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> هەروەها ئەمەش وای لە هێگمان کرد کە ساڵێک لەگەڵ فۆستەر وەک هاوڕێیەکی پۆست دکتۆرا بەسەر ببات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Neuman |یەکەم=Nicole |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Unexpected pairings |journal=[[Cell (journal)|Cell]] |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٨٩–٥٢٩٢|doi=10.1016/j.cell.2021.08.009 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦١|doi-access=free}}</ref> هێگمان دوای گەڕانەوەی بۆ ئەڵمانیا بەردەوام بوو لە تایبەتمەندکردنی ئەم ڕۆدۆپسینە. لەکاتی کارکردن لەسەر چڵکنێکی سەوزی تر، بۆی دەرکەوت کە وەڵامێکی کارەبایی خێرا هەیە (بە جوڵەی ئایۆن لە ڕێگەی کەناڵی ئایۆنەوە ) بۆ هاندانی ڕووناکی، و پێشنیاری کرد کە کەناڵی ئایۆن و ڕۆدۆپسین کە ڕووناکی دەدۆزێتەوە یەک کۆمپلێکسی پڕۆتینن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Braun |یەکەم=Franz-Josef |دوایین٢=Hegemann |یەکەم٢=Peter |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=Two Light-Activated Conductances in the Eye of the Green Alga ''Volvox carteri'' |journal=[[Biophysical Journal]] |بەرگ=٧٦|issue=3 |پەڕەکان=١٦٦٨–١٦٧٨|bibcode=1999BpJ....76.1668B |doi=10.1016/S0006-3495(99)77326-1 |pmc=١٣٠٠١٤٣|pmid=١٠٠٤٩٣٤٧|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Conti |یەکەم=Lisa R. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann, and Dieter Oesterhelt receive the 2021 Albert Lasker Basic Medical Research Award |journal=[[Journal of Clinical Investigation]] |بەرگ=١٣١|issue=19 |doi=10.1172/JCI154418 |pmc=٨٤٨٣٧٥٠|pmid=٣٤٥٥٨٤١٩|doi-access=free |article-number=e154418}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hegemann |یەکەم=Peter |دوایین٢=Nagel |یەکەم٢=Georg |بەستەری نووسەر٢=Georg Nagel |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=From channelrhodopsins to optogenetics |journal=[[EMBO Molecular Medicine]] |بەرگ=٥|issue=2 |پەڕەکان=١٧٣–١٧٦|doi=10.1002/emmm.201202387 |pmc=٣٥٦٩٦٣٤|pmid=٢٣٣٣٩٠٦٩|doi-access=free}}</ref> [[File:2026-Nobel-Prize-Channelrhodopsin-Hegasy_Illustration.png|وێنۆک|350x350پیکسڵ| خەڵاتی نۆبڵ ٢٠٢٦ بۆ پەرەپێدانی ئۆپتۆجینێتیک]] لە ساڵی ٢٠٠٢ بە هاوکاری لەگەڵ جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ ، هێگمان ناسینەوەی گرینگی [[جین|جینی]] ئەم ڕۆدۆپسینەی کرد و ناوی لێنا Channelrhodopsin-1.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Ollig |یەکەم٢=Doris |دوایین٣=Fuhrmann |یەکەم٣=Markus |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Musti |یەکەم٥=Anna Maria |دوایین٦=Bamberg |یەکەم٦=Ernst |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |ڕێکەوت=٢٠٠٢|سەردێڕ=Channelrhodopsin-1: A Light-Gated Proton Channel in Green Algae |ناونیشان=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Science |بەرگ=٢٩٦|issue=5577 |پەڕەکان=٢٣٩٥–٢٣٩٨|bibcode=2002Sci...296.2395N |doi=10.1126/science.1072068 |pmid=١٢٠٨٩٤٤٣|s2cid=206506942 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221221142750/https://www.science.org/doi/10.1126/science.1072068 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> تیمەکە لە ساڵی داهاتوودا دووەم جینی channelrhodopsin یان Channelrhodopsin-2 دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nagel |یەکەم=Georg |دوایین٢=Szellas |یەکەم٢=Tanjef |دوایین٣=Huhn |یەکەم٣=Wolfram |دوایین٤=Kateriya |یەکەم٤=Suneel |دوایین٥=Adeishvili |یەکەم٥=Nona |دوایین٦=Berthold |یەکەم٦=Peter |دوایین٧=Ollig |یەکەم٧=Doris |دوایین٨=Hegemann |یەکەم٨=Peter |دوایین٩=Bamberg |یەکەم٩=Ernst |ڕێکەوت=٢٠٠٣|سەردێڕ=Channelrhodopsin-2, a directly light-gated cation-selective membrane channel |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |بەرگ=١٠٠|issue=24 |پەڕەکان=١٣٩٤٠–١٣٩٤٥|bibcode=2003PNAS..10013940N |doi=10.1073/pnas.1936192100 |pmc=٢٨٣٥٢٥|pmid=١٤٦١٥٥٩٠|doi-access=free}}</ref> لە هەردوو توێژینەوەکەدا، جینەکانیان لە ''کلامیدۆمۆناس ڕینهاردتی'' کلۆن کرد و لە هێلکەدانەکانی [[بۆقی چنگداری ئەفریقی|چۆلەکە چنگدارە ئەفریقییەکان]] دەریانخست. لە کاتی هاندانی ڕووناکی شین، تڕواندنی کارەبایی لە هێلکەدانەکاندا دۆزرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Friedman |یەکەم=Jeffery M. |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=How the discovery of microbial opsins led to the development of optogenetics |journal=Cell |بەرگ=١٨٤|issue=21 |پەڕەکان=٥٢٦٦–٥٢٧٠|doi=10.1016/j.cell.2021.08.022 |pmid=٣٤٥٦٢٣٦٠|s2cid=237622465 |doi-access=free}}</ref> کاتێک کەناڵرۆدۆپسینەکان لە دەمارەکاندا دەردەکەون و هاندەدرێن، کەناڵی ئایۆنەکە دەکرێتەوە بەجۆرێک ئایۆنەکانی [[کەلسیۆم|کالیسیۆم]] و [[سۆدیۆم]] [[بارگەی کارەبایی|کە بارگەی ئەرێنییان هەیە]] دەتوانن بچنە ناو دەمارەکانەوە، ئەمەش پۆتانسێلێکی کارەبایی ئەرێنیتر لەناو دەمارەکاندا دروست دەکات و چالاکیان دەکات. ئەمەش کاریگەری پێچەوانەی چالاککردنی هالۆرۆدۆپسینە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Häusser |یەکەم=Michael |ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=Optogenetics – The Might of Light |ناونیشان=https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |journal=[[The New England Journal of Medicine]] |بەرگ=٣٨٥|issue=17 |پەڕەکان=١٦٢٣–١٦٢٦|doi=10.1056/NEJMcibr2111915 |pmid=٣٤٥٦٩٧٣|s2cid=237941581 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221222142752/https://laskerfoundation.org/wp-content/uploads/2021/09/NEJMcibr2111915_OLF.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref>بواری ئۆپتۆجینێتیک لەم دۆزینەوانە بەرزبووەوە. لە ساڵی ٢٠٠٥، هێگمان ڕاپۆرتی دەربڕینی کەناڵرۆدۆپسین لە [[ئاولەمە|کۆرپەی]] مریشکدا، جووڵەکانیان دەتوانرێت بە هاندانی ڕووناکی کۆنتڕۆڵ بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Li |یەکەم=Xiang |دوایین٢=Gutierrez |یەکەم٢=Davina V. |دوایین٣=Hanson |یەکەم٣=M. Gartz |دوایین٤=Han |یەکەم٤=Jing |دوایین٥=Mark |یەکەم٥=Melanie D. |دوایین٦=Chiel |یەکەم٦=Hillel |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Landmesser |یەکەم٨=Lynn T. |بەستەری نووسەر٨=Lynn T. Landmesser |دوایین٩=Herlitze |یەکەم٩=Stefan |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Fast noninvasive activation and inhibition of neural and network activity by vertebrate rhodopsin and green algae channelrhodopsin |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |بەرگ=١٠٢|issue=49 |پەڕەکان=١٧٨١٦–١٧٨٢١|bibcode=2005PNAS..10217816L |doi=10.1073/pnas.0509030102 |pmc=١٢٩٢٩٩٠|pmid=١٦٣٠٦٢٥٩|doi-access=free}}</ref> ئەمەش لە هەمان ساڵدا بوو کە توێژینەوەیەکی دیکەی هاوکاری نێوان کارل دیسێرۆت ، ئێدوارد بۆیدن ، فێنگ ژانگ ، جۆرج ناگل و ئێرنست بامبێرگ بوو، کە دەرکەوت کە ڕووناکی دەتوانێت ببێتە هۆی توانای کارکردن لە دەمارە کشتوکاڵییەکان کە کەناڵرۆدۆپسین دەرئەبڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Boyden |یەکەم=Edward S. |بەستەری نووسەر=Edward Boyden |دوایین٢=Zhang |یەکەم٢=Feng |بەستەری نووسەر٢=Feng Zhang |دوایین٣=Bamberg |یەکەم٣=Ernst |دوایین٤=Nagel |یەکەم٤=Georg |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |بەستەری نووسەر٥=Karl Deisseroth |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=Millisecond-timescale, genetically targeted optical control of neural activity |ناونیشان=https://www.nature.com/articles/nn1525 |journal=[[Nature Neuroscience]] |بەرگ=٨|issue=9 |پەڕەکان=١٢٦٣–١٢٦٨|doi=10.1038/nn1525 |pmid=١٦١١٦٤٤٧|s2cid=6809511 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> بە هاوبەشی لەگەڵ دیسێرۆت، هێگمان بەردەوام بوو لە پێشخستنی ئۆپتۆجینێتیک بە پەرەپێدانی جۆرەکانی ڕۆدۆپسین کە دەتوانن کارلێککردن خێراتر و وردتر بکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gunaydin |یەکەم=Lisa A. |بەستەری نووسەر=Lisa Gunaydin |دوایین٢=Yizhar |یەکەم٢=Ofer |دوایین٣=Berndt |یەکەم٣=André |دوایین٤=Sohal |یەکەم٤=Vikaas S. |دوایین٥=Deisseroth |یەکەم٥=Karl |دوایین٦=Hegemann |یەکەم٦=Peter |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Ultrafast optogenetic control |ناونیشان=https://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١٣|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٧–٣٩٢|doi=10.1038/nn.2495 |pmid=٢٠٠٨١٨٤٩|s2cid=7457755 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205185530/http://web.stanford.edu/group/dlab/media/papers/gunaydin%20nneuro%202010.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> درێژی شەپۆلی جیاوازی ڕووناکی<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zhang |یەکەم=Feng |دوایین٢=Prigge |یەکەم٢=Matthias |دوایین٣=Beyrière |یەکەم٣=Florent |دوایین٤=Tsunoda |یەکەم٤=Satoshi P. |دوایین٥=Mattis |یەکەم٥=Joanna |دوایین٦=Yizhar |یەکەم٦=Ofer |دوایین٧=Hegemann |یەکەم٧=Peter |دوایین٨=Deisseroth |یەکەم٨=Karl |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Red-shifted optogenetic excitation: a tool for fast neural control derived from Volvox carteri |journal=Nature Neuroscience |بەرگ=١١|issue=6 |پەڕەکان=٦٣١–٦٣٣|doi=10.1038/nn.2120 |pmc=٢٦٩٢٣٠٣|pmid=١٨٤٣٢١٩٦}}</ref> دەستنیشان بکەن و ئایۆنی جیاواز بگوازنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wietek |یەکەم=Jonas |دوایین٢=Wiegert |یەکەم٢=J. Simon |دوایین٣=Adeishvili |یەکەم٣=Nona |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Watanabe |یەکەم٥=Hiroshi |دوایین٦=Tsunoda |یەکەم٦=Satoshi P. |دوایین٧=Vogt |یەکەم٧=Arend |دوایین٨=Elstner |یەکەم٨=Marcus |دوایین٩=Oertner |یەکەم٩=Thomas G. |دوایین١٠=Hegemann |یەکەم١٠=Peter |ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Conversion of Channelrhodopsin into a Light-Gated Chloride Channel |journal=Science |بەرگ=٣٤٤|issue=6182 |پەڕەکان=٤٠٩–٤١٢|bibcode=2014Sci...344..409W |doi=10.1126/science.1249375 |issn=0036-8075 |pmid=٢٤٦٧٤٨٦٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Fernandez Lahore |یەکەم=Rodrigo G. |دوایین٢=Pampaloni |یەکەم٢=Niccolò P. |دوایین٣=Schiewer |یەکەم٣=Enrico |دوایین٤=Heim |یەکەم٤=M.-Marcel |دوایین٥=Tillert |یەکەم٥=Linda |دوایین٦=Vierock |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Oppermann |یەکەم٧=Johannes |دوایین٨=Walther |یەکەم٨=Jakob |دوایین٩=Schmitz |یەکەم٩=Dietmar |دوایین١٠=Owald |یەکەم١٠=David |دوایین١١=Plested |یەکەم١١=Andrew J. R. |دوایین١٢=Rost |یەکەم١٢=Benjamin R. |دوایین١٣=Hegemann |یەکەم١٣=Peter |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Calcium-permeable channelrhodopsins for the photocontrol of calcium signalling |journal=Nature Communications |زمان=en |بەرگ=١٣|issue=1 |پەڕە=٧٨٤٤|bibcode=2022NatCo..13.7844F |doi=10.1038/s41467-022-35373-4 |issn=2041-1723 |pmc=٩٧٧٢٢٣٩|pmid=٣٦٥٤٣٧٧٣|doi-access=free}}</ref> بە بەکارهێنانی تەکنیکەکانی ئۆپتۆجینێتیک، هێگمان و هاوکارەکانی پشتڕاستیان کردووەتەوە کە چالاکیی ناهاوسەنگی دەمارە وروژێنەر و ڕێگریکەرەکان دەبێتە هۆی کەمیی ڕەفتاری [[پەشێویی دەروونی|تێکچوونە دەروونییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Yizhar |یەکەم=Ofer |دوایین٢=Fenno |یەکەم٢=Lief E. |دوایین٣=Prigge |یەکەم٣=Matthias |دوایین٤=Schneider |یەکەم٤=Franziska |دوایین٥=Davidson |یەکەم٥=Thomas J. |دوایین٦=O'Shea |یەکەم٦=Daniel J. |دوایین٧=Sohal |یەکەم٧=Vikaas S. |دوایین٨=Goshen |یەکەم٨=Inbal |دوایین٩=Finkelstein |یەکەم٩=Joel |دوایین١٠=Paz |یەکەم١٠=Jeanne T. |دوایین١١=Stehfest |یەکەم١١=Katja |دوایین١٢=Fudim |یەکەم١٢=Roman |دوایین١٣=Ramakrishnan |یەکەم١٣=Charu |دوایین١٤=Huguenard |یەکەم١٤=John R. |دوایین١٥=Hegemann |یەکەم١٥=Peter |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Neocortical excitation/inhibition balance in information processing and social dysfunction |journal=Nature |بەرگ=٤٧٧|issue=7363 |پەڕەکان=١٧١–١٧٨|bibcode=2011Natur.477..171Y |doi=10.1038/nature10360 |pmc=٤١٥٥٥٠١|pmid=٢١٧٩٦١٢١}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == {{Columns-list| * ٢٠١٠ – خەڵاتی وایلی<ref>{{cite press release |title=Ninth Annual Wiley Prize in Biomedical Sciences Awarded to Dr. Peter Hegemann, Dr. Georg Nagel, and Dr. Ernst Bamberg |url=https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |access-date=5 December 2022 |publisher=Wiley Foundation |date=1 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074546/https://www.wiley.com/WileyCDA/PressRelease/pressReleaseId-67957.html |archive-date=5 December 2022}}</ref> * ٢٠١٢ – ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکانی ئەڵمانیا، لێئۆپۆڵدینا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |بڵاوکەرەوە=[[German National Academy of Sciences Leopoldina]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205032117/https://www.leopoldina.org/en/members/list-of-members/list-of-members/member/Member/show/peter-hegemann/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی گۆتفرید ڤیلھێلم لێبنز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Liste der mit dem Gottfried Wilhelm Leibniz-Preis Ausgezeichneten |ناونیشان=https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |بڵاوکەرەوە=[[German Research Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205082754/https://www.dfg.de/download/pdf/gefoerderte_projekte/preistraeger/gwl-preis/uebersicht_leibniz_preistraeger.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=de}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی لوی-ژانتێ بۆ پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Professor Peter HEGEMANN |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |بڵاوکەرەوە=[[Louis-Jeantet Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205031921/https://www.jeantet.ch/en/prix-louis-jeantet/laureats/2013-en/professeurs-peter-hegemann-et-georg-nagel/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٣ – خەڵاتی مێشک<ref name="brainprize"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Reiner |یەکەم١=Andreas |دوایین٢=Isacoff |یەکەم٢=Ehud Y. |سەردێڕ=The Brain Prize 2013: the optogenetics revolution |journal=[[Trends (journals)|Trends in Neurosciences]] |ڕێکەوت=٢٠١٣|بەرگ=٣٦|issue=10 |پەڕەکان=٥٥٧–٥٦٠|doi=10.1016/j.tins.2013.08.005 |pmid=٢٤٠٥٤٠٦٧|s2cid=205404606 |ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0166223613001501 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ڕێکخراوی ئەورووپیی زیندەزانیی مۆلیکولی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[European Molecular Biology Organization]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083205/https://people.embo.org/profile/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکادیمیای زانست و مرۆڤایەتیی بەرلین-براندنبورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Berlin-Brandenburg Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|زمان=de |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220625050000/https://www.bbaw.de/die-akademie/bbaw-mitglieder/mitglied-peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٤ – ئەندامی ئەکاتێک (ئەکادیمیای نیشتمانیی زانست و ئەندازیاریی ئەڵمانیا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prof. Dr. Peter Hegemann |ناونیشان=https://en.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |بڵاوکەرەوە=[[acatech]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205083730/https://www.acatech.de/person/peter-hegemann-13193/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{cite press release |title=HU-Wissenschaftler in die Deutsche Akademie der Technikwissenschaften aufgenommen |url=https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |access-date=5 December 2022 |publisher=[[Humboldt University of Berlin]] |date=19 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205083849/https://www.hu-berlin.de/de/pr/nachrichten/archiv/nr1412/nr_141222_00 |archive-date=5 December 2022 |language=de}}</ref> * ٢٠١٦ – خەڵاتی هارڤی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prize Winners |ناونیشان=https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |بڵاوکەرەوە=[[Technion – Israel Institute of Technology]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205084658/https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٧ – خەڵاتی ماسری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Massry Prize Winners ( 1996 – Present ) |ناونیشان=https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |بڵاوکەرەوە=[[University of Southern California]] [[Keck School of Medicine]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205090130/https://keck.usc.edu/massry-prize/past-laureates |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – مەدالیای ئۆتۆ ڤاربورگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Previous Laureates |ناونیشان=https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |بڵاوکەرەوە=German Society for Biochemistry and Molecular Biology |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205091237/https://otto-warburg-medal.org/laureates.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠١٨ – خەڵاتی نێودەوڵەتیی گێردنەر لە کەنەدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Gairdner Foundation]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206035237/https://gairdner.org/winners/index-of-winners/#Peter_Hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Josselyn |یەکەم١=Sheena A. |سەردێڕ=2018 Gairdner Awards: The past, present and future of light-gated ion channels and optogenetics |journal=[[eLife]] |ڕێکەوت=٢٠١٨|بەرگ=٧|article-number=e42367 |doi=10.7554/eLife.42367 |doi-access=free |pmid=٣٠٣٤٣٦٨١|pmc=٦١٩٧٨٥٣}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی ڕامفۆرد<ref>{{cite press release |url=https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics |date=30 January 2019 |title=Rumford Prize Awarded for the Invention and Refinement of Optogenetics |publisher=[[American Academy of Arts and Sciences]] |access-date=6 December 2022 |archive-date=6 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206035457/https://www.amacad.org/news/rumford-prize-optogenetics}}</ref> * ٢٠١٩ – خەڵاتی دامەزراوەی وۆرەن ئەڵپێرت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=[[Warren Alpert Foundation Prize]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206061658/https://warrenalpert.org/prize-recipients/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٠ – خەڵاتی شاو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2020 Prize in Life Science & Medicine |ناونیشان=https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |بڵاوکەرەوە=Shaw Prize Foundation |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062622/https://www.shawprize.org/laureates/life-science-medicine/2020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢١ – خەڵاتی ئەلبێرت لاسکەر بۆ توێژینەوەی بنەڕەتیی پزیشکی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/ |سەردێڕ=Light-sensitive microbial proteins and optogenetics |بڵاوکەرەوە=[[Lasker Award|Lasker Foundation]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221205062649/https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/}}</ref> * ٢٠٢٢ – خەڵاتی لوییزا گرۆس هۆرڤیتز<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022 |سەردێڕ=Karl Deisseroth, Peter Hegemann and Gero Miesenböck Awarded Horwitz Prize for Foundational Work on Optogenetics |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]] [[Columbia University Irving Medical Center|Irving Medical Center]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206040358/https://www.cuimc.columbia.edu/news/horwitzprize2022}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتیی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Sciences |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065044/https://www.amacad.org/person/peter-hegemann |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٢ – ئەندامی نێودەوڵەتیی ئەکادیمیای نیشتمانیی زانستەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peter Hegemann |ناونیشان=https://www.nasonline.org/directory-entry/peter-hegemann-qdtpje/ |بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206065213/http://www.nasonline.org/member-directory/members/20054147.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> * ٢٠٢٦ – [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی]]<ref name=":1" />}}لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ ئەنجومەنی نۆبڵ ڕایگەیاند کە هیگمان خەڵاتی دەرمانی بە یەکسانی لەگەڵ کارل دیسێرۆت و جۆرج ناگل دابەش دەکات. ڕاگەیاندنی خەڵاتەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەکانی هیگمان کە چۆن چڵکنەکانی تاکە خانەیی وەڵامی ڕووناکی دەدەنەوە و دۆزینەوەی لەگەڵ ناگل لە کەناڵرۆدۆپسین. ئەو دۆزینەوانە کە خەڵاتیان پێدراوە لە پەیمانگای ماکس پلانک بۆ بایۆکیمیا لە شاری مارتینسرید ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * Peter Hegemann publications indexed by Google Scholar {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}}{{2026 Nobel Prize winners}}{{Shaw Prize laureates}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Peter Hegemann}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ژینناسی}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pd0qmj4wmztfpdn0y0d0lfesjb6fsva 0 305739 1696881 1696424 2026-10-29T12:08:02Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696881 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=[[گەلانی ئێران|ئێرانی]]|پیشە=ئەکتەر|پەروەردە=بەکالۆریۆس لە هونەری گرافیک|ساڵانی چالاکی=٢٠١٠–ئێستا}} '''ھەستی مەھدەویفەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: هستی مهدوی‌فر؛ لەدایکبووی ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139204230000/ |وێبگە=www.sourehcinema.com.}}</ref> ئەکتەری سینەما، تەلەڤیزیۆن، تۆمارگای وێنەگریی و [[ئێران|ئێرانییە]]. == دەستپێکی ژیان و چالاکی == لە ڕۆژی پێنجشەممە ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱ لە [[تاران]] لەدایک بووە، دەرچووی بەکالۆریۆسە لە بەشی گرافیک کە لە تەمەنی ۱۹ ساڵیدا بە شاشەی تەلەڤیزیۆن دەستی بە کار کرد و لە ساڵی ۲۰۱۳دا ناوبانگی دەرکرد و زۆر حەزی بە [[تۆپی پێ]]، [[گەشت|گەشتکردن]]، [[گەردوونناسی]] و [[فیلمساز]]ی هەیە. ناوی ڕەسەنی «مهدخت» لە ناسنامەدا، ئەو بەهۆی کۆچی دوایی باوکیەوە، چەندین ساڵە لەگەڵ دایک و براکانی دەژێت. لەسەر بنەمای ڕووداوێک لە ساڵی ۲۰۱۰ کاتێک ۱۹ ساڵ بوو بۆ ڕۆلگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی برین هەڵبژێردرا و بێ چوونە خولی شانۆ و ئەکتەری چووە بەردەم کامێرا. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۲۰۱۰ لەگەڵ زنجیرەی «کۆتا فیکە» لە دەرهێنانی [[نیکی کەریمی]] ڕۆلگێڕانی لە [[سینەمای ئێران]]دا تاقی کردەوە تا ئەوەی لە ساڵی ۲۰۱۳دا بە زنجیرەی «دایک» بە ڕۆڵی «رها تمجید» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی‌ فر بازیگر نقش آلما در فیلم آکتور با عکس |ناونیشان=https://ruydadiran.com/199268-Biography-of-Hasti-(Mahdokht)-Mahdavifar.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=رویداد ایران {{!}} اخبار ایران و استان‌ها |زمان=fa}}</ref> == ژیانی کەسی == تا ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە و سەڵتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی فر بازیگر از شروع تا ازدواج + عکس ها |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/883510-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" !ناوی فیلم !دەرهێنەر !ساڵ |- |کۆتا فیکە |[[نیکی کەریمی]] |۲۰۱۰ |- |زمانی دایک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فیلم زبان مادری (1389) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241109202017/https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.salamcinama.ir |زمان=fa}}</ref> |قوربان محەممەدپور |۲۰۱۰ |- |جیوە |مەسعود بەهارلو |۲۰۱۲ |- |بیداربوونەوە |بەهمەن کامیار |۲۰۱۳ |- |نیم |بەهمەن کامیار |٢٠١٤ |- |چوارشەممە |سروش محەممەدزادە |۲۰۱٥ |- |٥٠ کیلۆ ئالوبالو |[[مانی حەقیقی]] |۲۰۱٥ |- |لابی |محەممەد پەرویزی |۲۰۱٦ |- |کۆمیدیای مرۆییهادی کەریمی |٢٠١٤ |۲۰۱۷ |- |ئازەر |محەممەد حەمزەیی |٢٠١٦ |- |ڕاودونانی نیمڕۆ: خوێنڕێژی |محەممەدحسین مهدویان |۲۰۱۸ |- |حەوت و نیو |[[نەوید مەحموودی]] |۲۰۱۸ |- |دیدار لەگەڵ جادووگەر |حەمید بەهرامیان |۲۰۲۴ |- |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |+ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !ساڵی بەرهەمهینان |- |[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]] |ئالما |[[نیما جاویدی]] |۲۰۲۲ |- |هاوڕێ |میوان |[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] |۲۰۲۰ |} == خەڵاتەکان == بۆ فیلمی «نیم» سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی دیپلۆمی شانازی و خەڵاتی نەختینەیی باشترین ئەکتەری ژن لە چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82349486/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm5070845|id=nm5070845}} * {{ئینستاگرام|ناو=هەستی مەهدەویفەر|id=hastimahdavi}} * [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] 1tdgxsjrssxdcqfx2uthbd9l8nf15lw 1696946 1696881 2026-10-29T16:16:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hasti Mahdavifar}} 1696946 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=هەستی مەهدەویفەر|ناوی خۆماڵی=هستی مهدوی‌فر|زمانی ناوی خۆماڵی=فارسی|وێنە=Hasti Mahdavi.jpg|لێدوانی وێنە=مەهدەویفەر لە ساڵی ٢٠١٧|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١١ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ (٣٤ ساڵ)|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران]]|نەتەوە=[[گەلانی ئێران|ئێرانی]]|پیشە=ئەکتەر|پەروەردە=بەکالۆریۆس لە هونەری گرافیک|ساڵانی چالاکی=٢٠١٠–ئێستا}} '''ھەستی مەھدەویفەر''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: هستی مهدوی‌فر؛ لەدایکبووی ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=139204230000/ |وێبگە=www.sourehcinema.com.}}</ref> ئەکتەری سینەما، تەلەڤیزیۆن، تۆمارگای وێنەگریی و [[ئێران|ئێرانییە]]. == دەستپێکی ژیان و چالاکی == لە ڕۆژی پێنجشەممە ۱۲ی کانوونی یەکەمی ۱۹۹۱ لە [[تاران]] لەدایک بووە، دەرچووی بەکالۆریۆسە لە بەشی گرافیک کە لە تەمەنی ۱۹ ساڵیدا بە شاشەی تەلەڤیزیۆن دەستی بە کار کرد و لە ساڵی ۲۰۱۳دا ناوبانگی دەرکرد و زۆر حەزی بە [[تۆپی پێ]]، [[گەشت|گەشتکردن]]، [[گەردوونناسی]] و [[فیلمساز]]ی هەیە. ناوی ڕەسەنی «مهدخت» لە ناسنامەدا، ئەو بەهۆی کۆچی دوایی باوکیەوە، چەندین ساڵە لەگەڵ دایک و براکانی دەژێت. لەسەر بنەمای ڕووداوێک لە ساڵی ۲۰۱۰ کاتێک ۱۹ ساڵ بوو بۆ ڕۆلگێڕان لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی برین هەڵبژێردرا و بێ چوونە خولی شانۆ و ئەکتەری چووە بەردەم کامێرا. بۆ یەکەم جار لە ساڵی ۲۰۱۰ لەگەڵ زنجیرەی «کۆتا فیکە» لە دەرهێنانی [[نیکی کەریمی]] ڕۆلگێڕانی لە [[سینەمای ئێران]]دا تاقی کردەوە تا ئەوەی لە ساڵی ۲۰۱۳دا بە زنجیرەی «دایک» بە ڕۆڵی «رها تمجید» ناوبانگی دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی‌ فر بازیگر نقش آلما در فیلم آکتور با عکس |ناونیشان=https://ruydadiran.com/199268-Biography-of-Hasti-(Mahdokht)-Mahdavifar.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=رویداد ایران {{!}} اخبار ایران و استان‌ها |زمان=fa}}</ref> == ژیانی کەسی == تا ئێستا هاوسەرگیری نەکردووە و سەڵتە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=بیوگرافی هستی مهدوی فر بازیگر از شروع تا ازدواج + عکس ها |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/883510-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%AF%D9%88%DB%8C-%D9%81%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref> == فیلمۆگرافی == === سینەمایی === {| class="wikitable sortable" !ناوی فیلم !دەرهێنەر !ساڵ |- |کۆتا فیکە |[[نیکی کەریمی]] |۲۰۱۰ |- |زمانی دایک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فیلم زبان مادری (1389) {{!}} بازیگران+عکس‌ها {{!}} سلام‌سینما |ناونیشان=https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ناونیشانی ئەرشیڤ=http://web.archive.org/web/20241109202017/https://salamcinama.ir/movie/39bafkv9re2y1k0/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.salamcinama.ir |زمان=fa}}</ref> |قوربان محەممەدپور |۲۰۱۰ |- |جیوە |مەسعود بەهارلو |۲۰۱۲ |- |بیداربوونەوە |بەهمەن کامیار |۲۰۱۳ |- |نیم |بەهمەن کامیار |٢٠١٤ |- |چوارشەممە |سروش محەممەدزادە |۲۰۱٥ |- |٥٠ کیلۆ ئالوبالو |[[مانی حەقیقی]] |۲۰۱٥ |- |لابی |محەممەد پەرویزی |۲۰۱٦ |- |کۆمیدیای مرۆییهادی کەریمی |٢٠١٤ |۲۰۱۷ |- |ئازەر |محەممەد حەمزەیی |٢٠١٦ |- |ڕاودونانی نیمڕۆ: خوێنڕێژی |محەممەدحسین مهدویان |۲۰۱۸ |- |حەوت و نیو |[[نەوید مەحموودی]] |۲۰۱۸ |- |دیدار لەگەڵ جادووگەر |حەمید بەهرامیان |۲۰۲۴ |- |} === زنجیرەی تۆڕی ماڵەوە === {| class="wikitable" |+ !ناو !ڕۆڵ !دەرهێنەر !ساڵی بەرهەمهینان |- |[[ئەکتەر (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|ئەکتەر]] |ئالما |[[نیما جاویدی]] |۲۰۲۲ |- |هاوڕێ |میوان |[[شەھاب حوسێنی|شەهاب حوسێنی]] |۲۰۲۰ |} == خەڵاتەکان == بۆ فیلمی «نیم» سەرکەوتوو بوو لە وەرگرتنی دیپلۆمی شانازی و خەڵاتی نەختینەیی باشترین ئەکتەری ژن لە چوارەمین فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی یاس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.irna.ir/news/82349486/%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%8A%D8%A7%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%D9%8A-%D9%81%D9%8A%D9%84%D9%85-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1-%D8%AF%D8%B1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.irna.ir}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەری دەرەکی == * {{imdb name|شناسه=nm5070845|id=nm5070845}} * {{ئینستاگرام|ناو=هەستی مەهدەویفەر|id=hastimahdavi}} * {{پۆلی کۆمنز|Hasti Mahdavifar}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] 7zjpqim7wsg4fufkr2gqdgkw6uxym7d 0 305742 1696879 1696553 2026-10-29T12:07:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696879 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wilson |یەکەم=R.W. |دوایین٢=Jefferts |یەکەم٢=K.B. |دوایین٣=Penzias |یەکەم٣=A.A. |ڕێکەوت=١٩٧٠|سەردێڕ=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٦١|پەڕەکان=L٤٣–L٤٤|bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |وتەگێڕانەوە=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration|سەردێڕ=Golden Plate Awardees |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/|سەردێڕ=Robert Woodrow Wilson |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4hc9bcwusxwjgdrb973jrdvqcknxjno 1696947 1696879 2026-10-29T16:16:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Robert Woodrow Wilson}} 1696947 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wilson |یەکەم=R.W. |دوایین٢=Jefferts |یەکەم٢=K.B. |دوایین٣=Penzias |یەکەم٣=A.A. |ڕێکەوت=١٩٧٠|سەردێڕ=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٦١|پەڕەکان=L٤٣–L٤٤|bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |وتەگێڕانەوە=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration|سەردێڕ=Golden Plate Awardees |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/|سەردێڕ=Robert Woodrow Wilson |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Woodrow Wilson}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 6g0psezt18t0wmpk5qauigwtjmww4tl 1697009 1696947 2026-10-29T17:05:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:فیزیک|فیزیک]]، [[دەروازە:ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[دەروازە:گەردوون|گەردوون]] 1697009 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆبێرت وودرو ویلسۆن''' لەدایکبووی ١١ی ژانویەی ١٩٣٦) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەمریکییە و [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵی فیزیای]] ساڵی ١٩٧٨ی لەگەڵ [[ئارنۆ ئالان پێنزیاس|ئارنۆ پێنزیاس]] هاوبەش کردووە "بەهۆی دۆزینەوەی تیشکی پاشبنەمای مایکرۆوەیڤی گەردوونی".<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ ویڵسن سەرکردایەتی تیمێکی کرد کە یەکەم دۆزینەوەی هێڵی سپێکتراڵی سووڕاوەی یەکەم ئۆکسیدی کاربۆن (CO)یان لە تەنێکی فەلەکیدا کرد کە ناوی ئۆریۆن نەبولایە و هەشت سەرچاوەی گەلەئەستێرەی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Wilson |یەکەم=R.W. |دوایین٢=Jefferts |یەکەم٢=K.B. |دوایین٣=Penzias |یەکەم٣=A.A. |ڕێکەوت=١٩٧٠|سەردێڕ=Carbon Monoxide in the Orion Nebula |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٦١|پەڕەکان=L٤٣–L٤٤|bibcode=1970ApJ...161L..43W |doi=10.1086/180567 |doi-access=free}}</ref> دواتر، [[کاربۆن مۆنۆکسید|چاودێریکردنی CO]] بوو بە شێوازی ستاندارد بۆ شوێنپێهەڵگرتنی گازی نێوان ئەستێرەیی گەردیلەیی فێنک، و دیاریکردنی CO ڕووداوی بنەڕەتی بوو بۆ بوارەکانی فەلەکناسی ملیمەتری و ژێر ملیمەتری. لە کاتی ئەنجامدانی تاقیکردنەوە و تاقیکردنەوەکان لەگەڵ ئەنتێنەی هۆڵمدێل هۆرن لە [[بێڵ ڵابس|تاقیگەی بێڵ]] لە شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی، ویڵسن و پێنزیاس سەرچاوەیەکی ژاوەژاویان لە بەرگەهەواوە دۆزیەوە کە نەیانتوانی ڕوونی بکەنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Penzias |یەکەم=A.A. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=R.W. |ڕێکەوت=١٩٦٥|سەردێڕ=A Measurement of Excess Antenna Temperature at 4080 Mc/s |journal=[[Astrophysical Journal]] |بەرگ=١٤٢|پەڕەکان=٤١٩–٤٢١|bibcode=1965ApJ...142..419P |doi=10.1086/148307 |doi-access=free}}</ref> دوای لابردنی هەموو سەرچاوە ئەگەرییەکانی ژاوەژاو، لەوانەش پیسایی کۆتر لەسەر ئەنتێنەکە، دواجار ژاوەژاوەکە بە CMB دەستنیشانکرا، کە وەک پشتڕاستکردنەوەی گرنگی تیۆری [[تەقینەوە گەورەکە]] کاری کرد. == ژیان و کار == [[File:Horn_Antenna-in_Holmdel,_New_Jersey_-_restoration1.jpg|ڕاست|وێنۆک| پێنزیاس و ویڵسن لە ئانتێنەی هۆڵمدێل هۆرن کە درێژییەکەی ١٥ مەترییە وەستاون کە دیارترین دۆزینەوەیان هێنایە ئاراوە]] ڕۆبێرت وودرۆ ویلسۆن لە ١٠ی ژانویەی ١٩٣٦ لە شاری هیوستن لە ویلایەتی تەکساس لەدایکبووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی لامار لە ڕیڤەر ئۆکس، لە [[ھیووستن|هیوستن]]، دەرچووە و وەک بەکالۆریۆس لە زانکۆی ڕایس خوێندوویەتی، هەروەها لە هیوستن، لەوێ ناوی هاتووە لە کۆمەڵگەی فی بێتا کاپا. پاشان دکتۆرای لە فیزیا لە پەیمانگای تەکنەلۆژیای کالیفۆرنیا بەدەستهێناوە . ڕاوێژکارانی تێزەکانی لە کالتێک بریتی بوون لە جۆن بۆڵتۆن<ref name="nobelprize-bio" /> و مارتن شمیت.<ref name="nobelprize-bio">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1978/wilson/biographical/|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |وتەگێڕانەوە=My thesis project was to have been hydrogen-line interferometry, but when the first plans for a local oscillator system didn’t work out, I used the galactic survey as the basis for my thesis. [[John Gatenby Bolton|John Bolton]] returned to Australia before I completed my Ph.D. [[Maarten Schmidt]], who had previously done galactic research and was currently working on quasars, saw me through the last months of thesis work. I remained at Caltech for an additional year as a postdoctoral fellow to finish several projects in which I was involved.}}</ref> هەروەها ویڵسن و پێنزیاس لە ساڵی ١٩٧٧دا مەدالیای هێنری دراپەری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستیان بەدەستهێنا<ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ١٩٨٧ خەڵاتی پلێتی زێڕینی ئەکادیمیای دەستکەوتی ئەمریکی وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://achievement.org/our-history/golden-plate-awards/#science-exploration|سەردێڕ=Golden Plate Awardees |وێبگە=www.achievement.org}}</ref> ویڵسن تا ساڵی ١٩٩٤ لە تاقیگەی بێڵ مایەوە، دواتر وەک زانایەکی باڵا لە سەنتەری هارڤارد-سمیسۆنی بۆ فیزیای ئەستێرەیی لە کامبریج لە ویلایەتی ماساشوستس دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407073319/http://www.fofweb.com/History/MainPrintPage.asp?iPin=AS0290&DataType=AmericanHistory&WinType=Free |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> ویڵسن دانیشتووی شارۆچکەی هۆڵمدێل لە ویلایەتی نیوجرسی بووە. ویڵسن لە ساڵی ١٩٥٨ لەگەڵ ئەلیزابێس ڕۆدز ساوین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/wilson-bio.html|سەردێڕ=Nobel Prize in Physics 1978 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nobelprize.org}}</ref> هاوسەرگیری کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nndb.com/people/938/000099641/|سەردێڕ=Robert Woodrow Wilson |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=www.nndb.com}}</ref> ویڵسن یەکێکە لەو ٢٠ وەرگری ئەمریکییەی خەڵاتی نۆبڵی فیزیا کە لە مانگی ئایاری ٢٠٠٨دا نامەیەکیان واژۆ کردووە کە ئاراستەی سەرۆک [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج بوش]] کراوە، داوای لێکردووە "ئەو زیانانەی کە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٨دا بە توێژینەوەی زانستی بنەڕەتی کەوتووە لە پڕۆژە یاسای تەرخانکردنی ئۆمنیبوسدا پێچەوانە بکاتەوە" بە داوای پارەی فریاگوزاری زیادە بۆ ئۆفیسی زانستی وەزارەتی وزە و [[دامەزراوەی زانستی نیشتمانی|دامەزراوەی نیشتمانی زانست]] و [[پەیمانگای نیشتمانیی ستاندارد و تەکنۆلۆژیا|پەیمانگای نیشتمانی ستاندارد و تەکنەلۆژیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://fire.pppl.gov/nobel_bush_fy08_050808.pdf}}</ref> ویڵسن لە ساڵی ٢٠٠٩ بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Robert+W.+Wilson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=search.amphilsoc.org}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} === سەرچاوەکان === * [https://web.archive.org/web/20120206123543/http://www.houstonisd.org/HISDConnectDS/v/index.jsp?vgnextoid=c3783acb02efc010VgnVCM10000052147fa6RCRD "خوێندکاری پێشووی دیار و بەرچاوی HISD] "، ناوچەی خوێندنگەی سەربەخۆی هیوستن ، هیوستن، تەکساس، 2008. * سیتی ڤیدیۆ | بی بی سی/WGBH بۆستن | نۆڤا #519 | چرپەیەک لە بۆشایی ئاسمانەوە | مافی بڵاوکردنەوە 1978 | بە مۆڵەت بەردەستە | فڕۆکەی یەکگرتوو – ڕۆنکۆنکۆما، نیویۆرک == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} لەوانەش وتارەکەی نۆبڵ، ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨ ''تیشکی پاشخانی مایکرۆوەیڤی گەردوونی'' * {{IMDb name|7735436}} * {{Discogs artist|Robert Wilson (29)}} لە {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}}{{1978 Nobel Prize winners}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Robert Woodrow Wilson}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|گەردوون}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ai3npwzwae7aozx3b19q1hplcfftzkc 0 305744 1696877 1696568 2026-10-29T12:06:42Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696877 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}}{{Infobox public transit accident|name=پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦|image={{multiple image|align=center|border=infobox|image_style=border:none;|image1=202201 Renfe S-103-607 as AVE3172 at Barcelona-Sants.jpg |caption1=شەمەندەفەرێکی Renfe Class 103، یەکێک لە جۆر و مۆدێلەکانی شەمەندەفەرە بەشداربووەکان. |image2=ETR 1000 Spain.jpg |caption2=یەکەیەکی کارەبایی فرەییی Iryo - Frecciarossa 1000، جۆرەکەی تری بەشداربوو |direction=vertical }}|image_size=|alt=|caption=<!-- Maps -->|image_map=|image_map_alt=|image_map_caption=|pushpin_map=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|mapframe=<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information -->|mapframe-zoom=9|mapframe-caption=شوێنی پێکدادانەکە لە باشووری لۆس یێبێنێس|coordinates={{coord|39|25|40|N|3|49|5|W|type:event|display=inline,title}}|date={{Start date|2026|10|28|df=y}}|time=٠٨:٥٤ [[کاتی ناوەڕاستی ئەورووپا|CET]] (٠٧:٥٤ [[کاتی گرینویچ|GMT]])|location=لۆس یێبێنێس، تۆلیدۆ|location_dir=|location_city=|location_dist_km=|location_dist_mi=|country=ئیسپانیا|line=هێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سیڤییا|operator=AVE- Renfe و Iryo|owner=|service=|type=پێکدادانی دواوە (دواوەبەدوا)|cause=لەژێر لێکۆڵینەوەدایە|trains=٢|vehicles=|passengers=٥٤٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20261028/interrumpen-circulacion-linea-alta-velocidad-madrid-andalucia-por-alcance-entre-dos-trenes/17286647.shtml |سەردێڕ=لە ئەنجامی پێکدادانی دوو شەمەندەفەر و وەرگەڕانی دوو عەرەبانە لە ئوردا لە تۆلیدۆ لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون |trans-title=At least 10 dead and several injured when two trains collide and two wagons detach from an embankment in Urda, Toledo |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|crew=|deaths=+٦٨<ref name=ElEspanol281026>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٥٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی شەمەندەفەرێکی ڕێنفی ئەی-ڤی-ئی خۆی کێشا بە شەمەندەفەرێکی ئایریۆدا و لە هێڵەکەی لایدا لە نزیک تۆلیدۆ |trans-title=At least 50 dead after a Renfe AVE train collided with an Iryo train, knocking it off the tracks near Toledo. |ناونیشان=https://www.elespanol.com/invertia/observatorios/movilidad/20261028/adif-suspende-circulacion-alta-velocidad-madrid-andalucia-alcance-trenes/1003744437576_0.html |ئیش=El Español |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref>|injuries=+١٧٩<ref name=ElEspanol281026/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دواین زانیاری لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تۆلیدۆ، بە ڕاستووخۆ: لانیکەم ٣٠ کەس لە پێکدادانی شەمەندەفەرە خێراکان لە ئوردا گیانیان لەدەستدا |trans-title=Latest updates on the train accident in Toledo, live: At least 64 dead in a high-speed train collision in Urda |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name=BBCcv1j309d4g98t>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kirby |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=ڕابەری هەرێمەکە دەڵێت لانیکەم ٣٠ کەس لە ڕووداوی پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسیش بە سەختی برینداربوون |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|missing=|damage=|property=<!-- Route map -->|route_map=|route_map_state=|route_map_name=}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Latona26">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Latona |یەکەم١=David |دوایین٢=Pinedo |یەکەم٢=Emma |دوایین٣=Merino |یەکەم٣=Mireia |سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Sam |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=The Guardian}}</ref><ref name="Walker1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Walker |یەکەم١=Carrington |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |ناونیشان=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Bristol Post |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=El País |زمان=es}}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |بڵاوکەرەوە=Sky News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |سەردێڕ=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |ئیش=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Agence France-Presse |بڵاوکەرەوە=Channel News Asia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=La Vanguardia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hoyle |یەکەم=Craig |دوایین٢=Kirby |یەکەم٢=Europe digital editor Paul |دوایین٣=Spain |یەکەم٣=with teams reporting from |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horowitz |یەکەم=Jason |دوایین٢=Wolfe |یەکەم٢=Jonathan |دوایین٣=Horowitz |یەکەم٣=Jason |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |سەردێڕ=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |زمان=es}}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=The Associated Press |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=CTVNews |زمان=en-CA}}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Jessica |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |سەردێڕ=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |ئیش=The Athletic |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |ئیش=Dawn |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] kd7vzdnwcyvat3ei1f9t0v2rq1wdh23 1696949 1696877 2026-10-29T16:17:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|2026 Toledo train collision}} 1696949 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}}{{Infobox public transit accident|name=پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦|image={{multiple image|align=center|border=infobox|image_style=border:none;|image1=202201 Renfe S-103-607 as AVE3172 at Barcelona-Sants.jpg |caption1=شەمەندەفەرێکی Renfe Class 103، یەکێک لە جۆر و مۆدێلەکانی شەمەندەفەرە بەشداربووەکان. |image2=ETR 1000 Spain.jpg |caption2=یەکەیەکی کارەبایی فرەییی Iryo - Frecciarossa 1000، جۆرەکەی تری بەشداربوو |direction=vertical }}|image_size=|alt=|caption=<!-- Maps -->|image_map=|image_map_alt=|image_map_caption=|pushpin_map=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|mapframe=<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information -->|mapframe-zoom=9|mapframe-caption=شوێنی پێکدادانەکە لە باشووری لۆس یێبێنێس|coordinates={{coord|39|25|40|N|3|49|5|W|type:event|display=inline,title}}|date={{Start date|2026|10|28|df=y}}|time=٠٨:٥٤ [[کاتی ناوەڕاستی ئەورووپا|CET]] (٠٧:٥٤ [[کاتی گرینویچ|GMT]])|location=لۆس یێبێنێس، تۆلیدۆ|location_dir=|location_city=|location_dist_km=|location_dist_mi=|country=ئیسپانیا|line=هێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سیڤییا|operator=AVE- Renfe و Iryo|owner=|service=|type=پێکدادانی دواوە (دواوەبەدوا)|cause=لەژێر لێکۆڵینەوەدایە|trains=٢|vehicles=|passengers=٥٤٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20261028/interrumpen-circulacion-linea-alta-velocidad-madrid-andalucia-por-alcance-entre-dos-trenes/17286647.shtml |سەردێڕ=لە ئەنجامی پێکدادانی دوو شەمەندەفەر و وەرگەڕانی دوو عەرەبانە لە ئوردا لە تۆلیدۆ لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون |trans-title=At least 10 dead and several injured when two trains collide and two wagons detach from an embankment in Urda, Toledo |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|crew=|deaths=+٦٨<ref name=ElEspanol281026>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٥٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی شەمەندەفەرێکی ڕێنفی ئەی-ڤی-ئی خۆی کێشا بە شەمەندەفەرێکی ئایریۆدا و لە هێڵەکەی لایدا لە نزیک تۆلیدۆ |trans-title=At least 50 dead after a Renfe AVE train collided with an Iryo train, knocking it off the tracks near Toledo. |ناونیشان=https://www.elespanol.com/invertia/observatorios/movilidad/20261028/adif-suspende-circulacion-alta-velocidad-madrid-andalucia-alcance-trenes/1003744437576_0.html |ئیش=El Español |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref>|injuries=+١٧٩<ref name=ElEspanol281026/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دواین زانیاری لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تۆلیدۆ، بە ڕاستووخۆ: لانیکەم ٣٠ کەس لە پێکدادانی شەمەندەفەرە خێراکان لە ئوردا گیانیان لەدەستدا |trans-title=Latest updates on the train accident in Toledo, live: At least 64 dead in a high-speed train collision in Urda |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name=BBCcv1j309d4g98t>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kirby |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=ڕابەری هەرێمەکە دەڵێت لانیکەم ٣٠ کەس لە ڕووداوی پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسیش بە سەختی برینداربوون |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|missing=|damage=|property=<!-- Route map -->|route_map=|route_map_state=|route_map_name=}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Latona26">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Latona |یەکەم١=David |دوایین٢=Pinedo |یەکەم٢=Emma |دوایین٣=Merino |یەکەم٣=Mireia |سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Sam |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=The Guardian}}</ref><ref name="Walker1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Walker |یەکەم١=Carrington |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |ناونیشان=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Bristol Post |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=El País |زمان=es}}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |بڵاوکەرەوە=Sky News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |سەردێڕ=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |ئیش=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Agence France-Presse |بڵاوکەرەوە=Channel News Asia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=La Vanguardia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hoyle |یەکەم=Craig |دوایین٢=Kirby |یەکەم٢=Europe digital editor Paul |دوایین٣=Spain |یەکەم٣=with teams reporting from |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horowitz |یەکەم=Jason |دوایین٢=Wolfe |یەکەم٢=Jonathan |دوایین٣=Horowitz |یەکەم٣=Jason |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |سەردێڕ=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |زمان=es}}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=The Associated Press |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=CTVNews |زمان=en-CA}}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Jessica |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |سەردێڕ=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |ئیش=The Athletic |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |ئیش=Dawn |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Toledo train collision}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] 47dbb718fgxi2ge5nt5yyjhmwhbaseo 1697007 1696949 2026-10-29T17:04:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئیسپانیا|ئیسپانیا]]، [[دەروازە:دەیەی ٢٠٢٠|دەیەی ٢٠٢٠]] و [[دەروازە:شەمەندەفەر|شەمەندەفەر]] 1697007 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}}{{Infobox public transit accident|name=پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦|image={{multiple image|align=center|border=infobox|image_style=border:none;|image1=202201 Renfe S-103-607 as AVE3172 at Barcelona-Sants.jpg |caption1=شەمەندەفەرێکی Renfe Class 103، یەکێک لە جۆر و مۆدێلەکانی شەمەندەفەرە بەشداربووەکان. |image2=ETR 1000 Spain.jpg |caption2=یەکەیەکی کارەبایی فرەییی Iryo - Frecciarossa 1000، جۆرەکەی تری بەشداربوو |direction=vertical }}|image_size=|alt=|caption=<!-- Maps -->|image_map=|image_map_alt=|image_map_caption=|pushpin_map=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|mapframe=<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information -->|mapframe-zoom=9|mapframe-caption=شوێنی پێکدادانەکە لە باشووری لۆس یێبێنێس|coordinates={{coord|39|25|40|N|3|49|5|W|type:event|display=inline,title}}|date={{Start date|2026|10|28|df=y}}|time=٠٨:٥٤ [[کاتی ناوەڕاستی ئەورووپا|CET]] (٠٧:٥٤ [[کاتی گرینویچ|GMT]])|location=لۆس یێبێنێس، تۆلیدۆ|location_dir=|location_city=|location_dist_km=|location_dist_mi=|country=ئیسپانیا|line=هێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سیڤییا|operator=AVE- Renfe و Iryo|owner=|service=|type=پێکدادانی دواوە (دواوەبەدوا)|cause=لەژێر لێکۆڵینەوەدایە|trains=٢|vehicles=|passengers=٥٤٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20261028/interrumpen-circulacion-linea-alta-velocidad-madrid-andalucia-por-alcance-entre-dos-trenes/17286647.shtml |سەردێڕ=لە ئەنجامی پێکدادانی دوو شەمەندەفەر و وەرگەڕانی دوو عەرەبانە لە ئوردا لە تۆلیدۆ لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون |trans-title=At least 10 dead and several injured when two trains collide and two wagons detach from an embankment in Urda, Toledo |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|crew=|deaths=+٦٨<ref name=ElEspanol281026>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٥٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی شەمەندەفەرێکی ڕێنفی ئەی-ڤی-ئی خۆی کێشا بە شەمەندەفەرێکی ئایریۆدا و لە هێڵەکەی لایدا لە نزیک تۆلیدۆ |trans-title=At least 50 dead after a Renfe AVE train collided with an Iryo train, knocking it off the tracks near Toledo. |ناونیشان=https://www.elespanol.com/invertia/observatorios/movilidad/20261028/adif-suspende-circulacion-alta-velocidad-madrid-andalucia-alcance-trenes/1003744437576_0.html |ئیش=El Español |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref>|injuries=+١٧٩<ref name=ElEspanol281026/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دواین زانیاری لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تۆلیدۆ، بە ڕاستووخۆ: لانیکەم ٣٠ کەس لە پێکدادانی شەمەندەفەرە خێراکان لە ئوردا گیانیان لەدەستدا |trans-title=Latest updates on the train accident in Toledo, live: At least 64 dead in a high-speed train collision in Urda |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name=BBCcv1j309d4g98t>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kirby |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=ڕابەری هەرێمەکە دەڵێت لانیکەم ٣٠ کەس لە ڕووداوی پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسیش بە سەختی برینداربوون |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|missing=|damage=|property=<!-- Route map -->|route_map=|route_map_state=|route_map_name=}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Latona26">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Latona |یەکەم١=David |دوایین٢=Pinedo |یەکەم٢=Emma |دوایین٣=Merino |یەکەم٣=Mireia |سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Sam |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=The Guardian}}</ref><ref name="Walker1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Walker |یەکەم١=Carrington |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |ناونیشان=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Bristol Post |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=El País |زمان=es}}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |بڵاوکەرەوە=Sky News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |سەردێڕ=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |ئیش=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Agence France-Presse |بڵاوکەرەوە=Channel News Asia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=La Vanguardia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hoyle |یەکەم=Craig |دوایین٢=Kirby |یەکەم٢=Europe digital editor Paul |دوایین٣=Spain |یەکەم٣=with teams reporting from |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horowitz |یەکەم=Jason |دوایین٢=Wolfe |یەکەم٢=Jonathan |دوایین٣=Horowitz |یەکەم٣=Jason |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |سەردێڕ=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |زمان=es}}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=The Associated Press |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=CTVNews |زمان=en-CA}}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Jessica |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |سەردێڕ=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |ئیش=The Athletic |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |ئیش=Dawn |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Toledo train collision}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠٢٠|شەمەندەفەر}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] qtc68too09excd0gez1a23w2oijs4gh 1697086 1697007 2026-10-29T20:02:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1697086 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}} {{Infobox public transit accident|name=پێکدادانی شەمەندەفەری ئیسپانیا ٢٠٢٦|image={{multiple image|align=center|border=infobox|image_style=border:none;|image1=202201 Renfe S-103-607 as AVE3172 at Barcelona-Sants.jpg |caption1=شەمەندەفەرێکی Renfe Class 103، یەکێک لە جۆر و مۆدێلەکانی شەمەندەفەرە بەشداربووەکان. |image2=ETR 1000 Spain.jpg |caption2=یەکەیەکی کارەبایی فرەییی Iryo - Frecciarossa 1000، جۆرەکەی تری بەشداربوو |direction=vertical }}|image_size=|alt=|caption=<!-- Maps -->|image_map=|image_map_alt=|image_map_caption=|pushpin_map=|pushpin_alt=|pushpin_caption=|mapframe=<!-- See [[#Mapframe maps]] for more information -->|mapframe-zoom=9|mapframe-caption=شوێنی پێکدادانەکە لە باشووری لۆس یێبێنێس|coordinates={{coord|39|25|40|N|3|49|5|W|type:event|display=inline,title}}|date={{Start date|2026|10|28|df=y}}|time=٠٨:٥٤ [[کاتی ناوەڕاستی ئەورووپا|CET]] (٠٧:٥٤ [[کاتی گرینویچ|GMT]])|location=لۆس یێبێنێس، تۆلیدۆ|location_dir=|location_city=|location_dist_km=|location_dist_mi=|country=ئیسپانیا|line=هێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سیڤییا|operator=AVE- Renfe و Iryo|owner=|service=|type=پێکدادانی دواوە (دواوەبەدوا)|cause=لەژێر لێکۆڵینەوەدایە|trains=٢|vehicles=|passengers=٥٤٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20261028/interrumpen-circulacion-linea-alta-velocidad-madrid-andalucia-por-alcance-entre-dos-trenes/17286647.shtml |سەردێڕ=لە ئەنجامی پێکدادانی دوو شەمەندەفەر و وەرگەڕانی دوو عەرەبانە لە ئوردا لە تۆلیدۆ لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستدا و چەندین کەسیش برینداربوون |trans-title=At least 10 dead and several injured when two trains collide and two wagons detach from an embankment in Urda, Toledo |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|crew=|deaths=+٦٨<ref name=ElEspanol281026>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٥٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای ئەوەی شەمەندەفەرێکی ڕێنفی ئەی-ڤی-ئی خۆی کێشا بە شەمەندەفەرێکی ئایریۆدا و لە هێڵەکەی لایدا لە نزیک تۆلیدۆ |trans-title=At least 50 dead after a Renfe AVE train collided with an Iryo train, knocking it off the tracks near Toledo. |ناونیشان=https://www.elespanol.com/invertia/observatorios/movilidad/20261028/adif-suspende-circulacion-alta-velocidad-madrid-andalucia-alcance-trenes/1003744437576_0.html |ئیش=El Español |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref>|injuries=+١٧٩<ref name=ElEspanol281026/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دواین زانیاری لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تۆلیدۆ، بە ڕاستووخۆ: لانیکەم ٣٠ کەس لە پێکدادانی شەمەندەفەرە خێراکان لە ئوردا گیانیان لەدەستدا |trans-title=Latest updates on the train accident in Toledo, live: At least 64 dead in a high-speed train collision in Urda |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name=BBCcv1j309d4g98t>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kirby |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=ڕابەری هەرێمەکە دەڵێت لانیکەم ٣٠ کەس لە ڕووداوی پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە و دەیان کەسیش بە سەختی برینداربوون |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref>|missing=|damage=|property=<!-- Route map -->|route_map=|route_map_state=|route_map_name=}} لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە کاتی ناوخۆیی، دوو شەمەندەفەری خێرا کە بە هەمان ئاڕاستە لە [[مەدرید]]ەوە بەرەو [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن، لە لۆس یێبێنێس، تولێدۆ لە ئیسپانیا بەیەکیاندا کێشا و بەو هۆیەوە لانیکەم ٦٨ کەس گیانیان لەدەستدا. ڕاپۆرتە سەرەتایییەکان ڕووداوەکەیان گەڕاندەوە بۆ هەڵەی مرۆیی لە بەڕێوەبردنی دەستیی هێماکاندا دوای ئەوەی سیستەمی خۆکار تووشی کەموکوڕی بووبوو. == پاشخان == شەمەندەفەرە خێراکان کە تووشی ڕووداوەکە بوون بریتی بوون لە شەمەندەفەرەکانی Iryo و AVE کە لە وێستگەی ئاتۆچای مەدرید لە مەدریدەوە بەرەو وێستگەی سێڤییا-سانتا خوستا لە [[سێڤیلیا]] دەڕۆیشتن.<ref name="st1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=چەندین بریندار لە پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا |ناونیشان=https://www.straitstimes.com/world/europe/two-high-speed-trains-rear-end-in-spain-rail-operator-says |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=The Straits Times |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == ڕووداو == لە کاتژمێر ٠٧:٥٤ بە [[کاتی ئەورووپای ناوەندی|CET]] ([[UTC+01:00]])، شەمەندەفەری ژمارە ٦٠٧٦ کە لەلایەن Iryoوە بەڕێوەدەبرا، لە وێستگەی شەمەندەفەری مەدرید ئاتۆچاوە بەڕێکەوت بەرەو وێستگەی شەمەندەفەری سێڤییا-سانتا خوستا و ١٤٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو. شەش خولەک دواتر، لە کاتژمێر ٠٨:٠٠، شەمەندەفەری AVE ژمارە ٢٠٨٠ لە هەمان وێستگەوە بەڕێکەوت بۆ هەمان مەبەست، کە ٣٩٧ سەرنشینی هەڵگرتبوو.<ref name=Sky13604696/> ڕووداوەکە لە نێوان شارۆچکەکانی مۆرا و ئۆرگاز لە پارێزگای تولێدۆ لە کاتژمێر ٠٨:٥٤ لەسەر ھێڵی شەمەندەفەری خێرای مەدرید–سێڤییا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2026/10/28/europe/high-speed-trains-collide-spain-intl |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Latona26">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Latona |یەکەم١=David |دوایین٢=Pinedo |یەکەم٢=Emma |دوایین٣=Merino |یەکەم٣=Mireia |سەردێڕ=دوو شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بەیەکدا کێشایان |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/two-high-speed-trains-rear-end-spain-rail-operator-says-2026-10-28/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Reuters |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> هەردوو شەمەندەفەرەکە بە هەمان ئاڕاستەدا دەڕۆیشتن کاتێک یەکێکیان لە دواوە لەوەی تری دا. دوو عەرەبانەی شەمەندەفەرەکە کەوتنە خوارەوەی کەندێک.<ref name="Jones1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Sam |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: مەترسی گیانلەدەستدانی لانیکەم ١٠ کەس دەکرێت |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/oct/28/spain-train-crash-high-speed-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=The Guardian}}</ref><ref name="Walker1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Walker |یەکەم١=Carrington |سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دوو عەرەبانەی خستە خوارەوە و ٣٩ کەس گیانیان لەدەستدا |ناونیشان=https://www.bristolpost.co.uk/news/uk-world-news/spain-train-crash-sees-two-11216957 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Bristol Post |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> بەپێی ڕاپۆرتی ''ئەل پایس''، سیستەمی هێماکان تووشی کەموکوڕی بووبوو و لەژێر کۆنترۆڵی دەستیی مرۆڤدا کاری دەکرد.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=Este sistema de seguridad está automatizado, pero al fallar, pasa a manual. Por eso se detuvieron los trenes, al fallar el sistema de seguridad automático, y se reanudó la circulación con control humano...}}">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=El País |زمان=es}}</ref> سەرچاوەکانی حکوومەت ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەڵەی مرۆیی لەلایەن کارمەندێکی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن هۆکاری ئەگەریی ڕووداوەکە بووە.<ref name="Website-1" details="{{Sub-reference|quote=“Un error humano de un operador de Adif ante una avería del sistema principal de señalización es la posible causa del accidente”, señalan fuentes del Ejecutivo.}}" /> == قوربانییان == لانیکەم ٦٨ کەس لە ڕووداوەکەدا گیانیان لەدەستداوە.<ref name=Sky13604696>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.sky.com/story/spain-train-crash-latest-numerous-injuries-reported-after-high-speed-collision-on-madrid-andalusia-line-13604696 |سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان: لانیکەم ٣٩ کەس لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکە لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستداوە |بڵاوکەرەوە=Sky News |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="lavanguardia1a"/><ref name=BBCcv1j309d4g98t/> وەزیری پێشووی وەزارەتی کار و دەستەبەرکردنی کۆمەڵایەتیی ئیسپانیا، فاتیمە بانیێز لە نێو ئەو کەسانە بووە کە گیانیان لەدەستداوە؛ ئەو لە کۆتا عەرەبانەی شەمەندەفەرەکەی Iryo دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.benaventedigital.es/muere-fatima-banez-accidente-trenes-urda-toledo/ |سەردێڕ=فاتیمە بانیێز لە ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ گیانی لەدەستدا |ئیش=[[بێناڤێنتێ دیجیتال]] |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کەس برینداربوون؛ ٥٨ کەسیان ڕەوانەی نەخۆشخانە کران، لەوانەش ١٥ کەسیان لە بارودۆخێکی سەختدان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=پێکدادانی شەمەندەفەری خێرا لە ئیسپانیا بووە هۆی گیانلەدەستدانی ٦٤ کەس |ناونیشان=https://www.channelnewsasia.com/world/spain-high-speed-train-collision-people-killed-injured-6499336 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=Agence France-Presse |بڵاوکەرەوە=Channel News Asia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> == دواڕۆژ == خزمەتگوزارییە فریاگوزارییەکان داوایان لە شارەوانی ئوردا، مانوێل گالان کرد کە هۆڵی وەرزشی شارۆچکەکە بگوڕێت بۆ پەناگەیەک بۆ بریندارەکان.<ref name="st1a" /> دانیشتووانی ناوچەکەش لە شوێنی ڕووداوەکە بوون بۆ دابینکردنی ئاو و هاوکاریکردنی بریندارەکان.<ref name="lavanguardia1a" /> هەشت کارمەندی ئاگرکوژێنەوە و هەشت یەکەی فریاگوزاری یەکەم کەس بوون گەیشتنە شوێنی ڕووداوەکە. تیمی زیاتر لە خزمەتگوزاری تەندروستی ئەندەلوسی، ئەنجومەنی شاری مەدرید، و خزمەتگوزاری هاوکاری فریاگوزاری شارەوانی ڕەوانە کران. حکوومەتی هەرێمی کاستییا-لامانچا و یەکەی فریاگوزاری سەربازی لە ئامادەباشیدا بوون.<ref name="lavanguardia1a">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=زیاتر لە ٤٠ کەس گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەر لە تولێدۆ |ناونیشان=https://www.lavanguardia.com/vida/20261028/11669949/mas-40-muertos-choque-dos-trenes-toledo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|agency=La Vanguardia |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=es}}</ref> سێ [[هەلیکۆپتەر]] و دوو یەکەی چاودێری چڕی گۆڕاو ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hoyle |یەکەم=Craig |دوایین٢=Kirby |یەکەم٢=Europe digital editor Paul |دوایین٣=Spain |یەکەم٣=with teams reporting from |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=At least 68 killed in Spanish high-speed train crash, as prime minister says 'whole country is grieving' |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/cv1j309d4g98t |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC News |زمان=en-GB}}</ref> خزمەتگوزارییە خێراکان لە نێوان مەدرید و ئەندەلوسیا ڕاگرتنیان بەسەردا سەپێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Horowitz |یەکەم=Jason |دوایین٢=Wolfe |یەکەم٢=Jonathan |دوایین٣=Horowitz |یەکەم٣=Jason |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا: لانیکەم ١٠ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/10/28/world/spain-train-crash-toledo |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> == لێکۆڵینەوە == دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوەی تەکنیکی لە ڕووداوەکان بەرپرسە لە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا.<ref name=RTVE200224>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rtve.es/noticias/20240220/autoridad-independiente-investigacion-accidentes-ferroviarios-maritimos-aviacion-civil/15978321.shtml |سەردێڕ=دابەزراندنی دەسەڵاتی سەربەخۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی شەمەندەفەر و دەریایی و فڕۆکەوانیی مەدەنی |زمان=Spanish |بڵاوکەرەوە=RTVE |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> وەزیری گواستنەوە، ئۆسکار پوێنتێ، بە "ڕووننەکراوە" وەسفی کرد کە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن ڕێگەی داوە شەمەندەفەری خێرای AVE دەست بە کارکردنی ئاسایی بکاتەوە کاتێک شەمەندەفەری Iryo هێشتا لە پێشیدا وەستابوو. پۆئێنتێ گوتی کە چەند خولەکێک پێش کاتژمێر ٩:٠٠ی بەیانی بە ڕووداوەکەی زانیوە و دەستبەجێ چووەتە سەنتەری کۆنترۆڵی بەڕێوەبەری ژێرخانی هێڵی ئاسن لە ئاتۆچا بۆ زانینی وردەکارییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=دوایین زانیارییەکان لەسەر ڕووداوی شەمەندەفەرەکەی تولێدۆ: لانیکەم ٦٤ کەس گیانیان لەدەستداوە |ناونیشان=https://elpais.com/espana/2026-10-28/ultima-hora-del-choque-entre-dos-trenes-en-los-yebenes-toledo-en-directo.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ئیش=El País |زمان=es}}</ref> == ڕونکردنەوەکان == === ناوخۆیی === سەرۆک وەزیرانی ئیسپانیا [[پێدرۆ سانچێز]] ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کرد کە لە پەیوەندیدایە لەگەڵ وەزیری گواستنەوە و جووڵەی بەردەوام، ئۆسکار پۆئێنتێ، و سەرۆکی کاستییا-لامانچا، ئێمیلیانۆ گارسیا-پەیج، و "تەواوی بیرکردنەوەکانی لەگەڵ قوربانییان و خێزانەکانیاندایە". [[فلیپی شەشەمی ئیسپانیا|شا فێلیپی شەشەم]] و [[لێتیسیا ئۆرتیس]] ڕاگەیەندراوێکیان بڵاوکردەوە و "هاوخەمی قووڵی خۆیان بۆ برینداران و سەرجەم زیانلێکەوتووان" دەربڕی.<ref name=reactions>{{بیرخستنەوەی وێب|agency=The Associated Press |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=ڕووداوی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا لانیکەم ٣٠ کەسی کوشت |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/spain-train-crash-leaves-at-least-30-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=CTVNews |زمان=en-CA}}</ref> سەرجەم ٢٤ یاریی گەڕی یەکەمی کۆپا دێل ڕەی ٢٠٢٦–٢٧ کە بۆ ٢٨ی تشرینی یەکەم دیاریکران، لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئیسپانیا (RFEF) بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییانی پێکدادانەکە دواخرا. چەندین یانەی تۆپی پێی ئیسپانی، لەوانە [[ڕیال مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]]، هاوخەمی خۆیان بۆ قوربانییان و خێزانەکانیان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hopkins |یەکەم=Jessica |ناونیشان=https://www.nytimes.com/athletic/7732169/2026/10/28/copa-del-rey-spain-toledo-train-crash-dead/ |سەردێڕ=یارییەکانی کۆپا دێل ڕەی دوای ڕووداوە کوشتندەکەی شەمەندەفەر لە ئیسپانیا دواخران |ئیش=The Athletic |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> === نێودەوڵەتی === سەرۆک کۆماری پاکستان [[ئاسفعەلی زەرداری|ئاسف عەلی زەرداری]] و سەرۆک وەزیران [[شەھباز شەریف]] هاوخەمی و پشتیوانی خۆیان بۆ گەلی ئیسپانیا دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=لانیکەم ٦٤ کەس لە ئیسپانیا گیانیان لەدەستدا دوای پێکدادانی دوو شەمەندەفەری خێرا |ناونیشان=https://www.dawn.com/news/2040442/at-least-64-people-killed-in-spain-as-two-high-speed-trains-collide |ئیش=Dawn |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئیسپانیا}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Toledo train collision, 2026}} {{پۆلی کۆمنز|2026 Toledo train collision}} {{تووڵی دەروازە|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠٢٠|شەمەندەفەر}} [[پۆل:شەمەندەفەر]] [[پۆل:ئیسپانیا]] gwxgiypgfjakgx4fca27huvrsba45lj 0 305751 1696867 1696865 2026-10-29T12:02:39Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە واڵاکان لابران؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696867 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morra |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} 2026 Nobel Prize in Literature, Poems, Autobiography of Red, Norma Jeane Baker of Troy, Eros the Bittersweet, Books, & Awards {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bresge |یەکەم=Adina |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ross |یەکەم=Val |بەستەری نووسەر=Val Ross |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Alumni: Classic Carson |ناونیشان=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=University of Toronto Magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Munoz |یەکەم=Theresa |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |ناونیشان=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Scottish Review of Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٦٣|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|وتەگێڕانەوە=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|سەردێڕ=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Scribner Poetry|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٤٧٧٩-٥|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|شوێن=New York|پەڕە=٣٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=Autumn 2010 |سەردێڕ=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the Short Story in English |بڵاوکەرەوە=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |پەڕە=٥|issn=1969-6108 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/|سەردێڕ=Enduring Myth (Getty Villa Exhibitions) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Anderson |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html|سەردێڕ=The Inscrutable Brilliance of Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Primoff |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563|سەردێڕ=Bard Press Releases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|سەردێڕ=RSL International Writers - Royal Society of Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]]}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} Bloodaxe Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corless-Smith|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Scranton |یەکەم=Roy |بەستەری نووسەر=Roy Scranton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Contemporary Literature |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٢–٢١٤|doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Odi et Amo Ergo Sum|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|بەستەری نووسەر=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide|سەردێڕ=Reading Guide from Men in the Off Hours {{!}} Penguin Random House Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bedient |یەکەم=Calvin |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Celebrating Imperfection |ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The New York Times Book Review]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Woddis |یەکەم=Carole |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre|سەردێڕ=Sixty-Six Books, Bush Theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oberon Books|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٤٣-٢٢٧-٦|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|شوێن=London|پەڕە=٥٢١|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Jaget |journal=Chicago Review |بەرگ=٤٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٨–٤١|doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D'Agata |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John D'Agata |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Review: Men in the Off Hours |ناونیشان=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Boston Review |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction|سەردێڕ=The Modern Library – Random House Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Rourke |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html|سەردێڕ=Hermetic Hotties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=٢١١|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wolfe |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/|سەردێڕ=Remembering Alice Munro’s National Book Critics Circle Award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/|سەردێڕ=Announcing the 2021 PEN America Literary Awards Career Achievement Winners |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The 2024 National Book Awards Longlist |ناونیشان=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New Yorker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|سەردێڕ=Anne Carson/ Antiquity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٧٤٧٥-٧|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coles|یەکەم=Elizabeth Sarah|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|سەردێڕ=Anne Carson: The Glass Essayist|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٧-٨١٣٣٣-١|شوێن=Oxford and New York|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award|سەردێڕ=Pegasus Award for Poetry Criticism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=An Oresteia|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus and Giroux]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٥٤٧-٩١٦-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophocles, Electra|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٩٦٠-٢|شوێن=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophokles, Antigone|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٨١٠-٨|شوێن=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[The New York Review of Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠١٧-١٨٠-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[The University of Chicago Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٢٠٣٦٢-١|شوێن=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Bakkhai|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٩١٥-٠|شوێن=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=If Not, Winter: Fragments of Sappho|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Alfred A. Knopf]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٥-٤١٠٦٧-٣|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٩٢|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |پەڕەکان=٦–٧}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Willard|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://www.academia.edu/490379|سەردێڕ=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Salem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٦٥-٧٥٥-٩|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|شوێن=Pasadena, California|پەڕەکان=٢٢٥–٢٢٨|chapter=Anne Carson|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Short Talks|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Brick Books Classics|ژپنک=٩٧٨-١-٧٧١٣١-٣٤٢-١|شوێن=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=D'Agata |یەکەم٢=John |بەستەری نووسەر٢=John D'Agata |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٧|سەردێڕ=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Wachtel |یەکەم٢=Eleanor |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠١٢|سەردێڕ=An Interview with Anne Carson |ناونیشان=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |پەڕەکان=٢٩–٤٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/|سەردێڕ=Bright, Built World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/|سەردێڕ=EBSCO - Research Databases, EBooks, Discovery Service |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Decreation: Poetry, Essays, Opera|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Vintage Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٧٨٩٠-٥|شوێن=New York|پەڕە=٥|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Currie |یەکەم٢=Robert |دوایین٣=Berkobien |یەکەم٣=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto |شوێن=Toronto |پەڕە=٢|chapter=Foreword |ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |ناونیشان=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |وێبگە=Lannan Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |ناونیشان=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |بڵاوکەرەوە=T. S. Eliot Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Guccione |یەکەم١=Jean |سەردێڕ=10 Authors Honored With Times Book Prizes |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|agency=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2010 PEN Award for Poetry in Translation |ناونیشان=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |بڵاوکەرەوە=PEN America |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2012 Prize |ناونیشان=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |بڵاوکەرەوە=The London Hellenic Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |ناونیشان=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |وێبگە=Azure Scratchings |بڵاوکەرەوە=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |ناونیشان=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Aristegui Noticias |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |سەردێڕ=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |ئیش=Biblioteka Narodowa (National Library) |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |ناونیشان=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |وێبگە=The Watermill Center |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sweetman |یەکەم١=Rebecca |بەستەری نووسەر١=Rebecca Sweetman |سەردێڕ=Laureation address: Anne Carson |ناونیشان=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |بڵاوکەرەوە=University of St Andrews |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members: Anne Carson |ناونیشان=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Letters |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5q7br4ymtqv94lqv8i61xfb9ps9yzhy 1696952 1696867 2026-10-29T16:18:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Anne Carson}} 1696952 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morra |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} 2026 Nobel Prize in Literature, Poems, Autobiography of Red, Norma Jeane Baker of Troy, Eros the Bittersweet, Books, & Awards {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bresge |یەکەم=Adina |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ross |یەکەم=Val |بەستەری نووسەر=Val Ross |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Alumni: Classic Carson |ناونیشان=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=University of Toronto Magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Munoz |یەکەم=Theresa |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |ناونیشان=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Scottish Review of Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٦٣|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|وتەگێڕانەوە=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|سەردێڕ=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Scribner Poetry|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٤٧٧٩-٥|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|شوێن=New York|پەڕە=٣٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=Autumn 2010 |سەردێڕ=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the Short Story in English |بڵاوکەرەوە=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |پەڕە=٥|issn=1969-6108 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/|سەردێڕ=Enduring Myth (Getty Villa Exhibitions) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Anderson |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html|سەردێڕ=The Inscrutable Brilliance of Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Primoff |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563|سەردێڕ=Bard Press Releases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|سەردێڕ=RSL International Writers - Royal Society of Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]]}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} Bloodaxe Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corless-Smith|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Scranton |یەکەم=Roy |بەستەری نووسەر=Roy Scranton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Contemporary Literature |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٢–٢١٤|doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Odi et Amo Ergo Sum|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|بەستەری نووسەر=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide|سەردێڕ=Reading Guide from Men in the Off Hours {{!}} Penguin Random House Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bedient |یەکەم=Calvin |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Celebrating Imperfection |ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The New York Times Book Review]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Woddis |یەکەم=Carole |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre|سەردێڕ=Sixty-Six Books, Bush Theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oberon Books|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٤٣-٢٢٧-٦|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|شوێن=London|پەڕە=٥٢١|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Jaget |journal=Chicago Review |بەرگ=٤٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٨–٤١|doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D'Agata |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John D'Agata |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Review: Men in the Off Hours |ناونیشان=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Boston Review |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction|سەردێڕ=The Modern Library – Random House Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Rourke |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html|سەردێڕ=Hermetic Hotties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=٢١١|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wolfe |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/|سەردێڕ=Remembering Alice Munro’s National Book Critics Circle Award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/|سەردێڕ=Announcing the 2021 PEN America Literary Awards Career Achievement Winners |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The 2024 National Book Awards Longlist |ناونیشان=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New Yorker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|سەردێڕ=Anne Carson/ Antiquity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٧٤٧٥-٧|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coles|یەکەم=Elizabeth Sarah|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|سەردێڕ=Anne Carson: The Glass Essayist|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٧-٨١٣٣٣-١|شوێن=Oxford and New York|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award|سەردێڕ=Pegasus Award for Poetry Criticism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=An Oresteia|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus and Giroux]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٥٤٧-٩١٦-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophocles, Electra|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٩٦٠-٢|شوێن=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophokles, Antigone|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٨١٠-٨|شوێن=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[The New York Review of Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠١٧-١٨٠-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[The University of Chicago Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٢٠٣٦٢-١|شوێن=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Bakkhai|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٩١٥-٠|شوێن=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=If Not, Winter: Fragments of Sappho|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Alfred A. Knopf]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٥-٤١٠٦٧-٣|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٩٢|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |پەڕەکان=٦–٧}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Willard|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://www.academia.edu/490379|سەردێڕ=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Salem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٦٥-٧٥٥-٩|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|شوێن=Pasadena, California|پەڕەکان=٢٢٥–٢٢٨|chapter=Anne Carson|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Short Talks|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Brick Books Classics|ژپنک=٩٧٨-١-٧٧١٣١-٣٤٢-١|شوێن=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=D'Agata |یەکەم٢=John |بەستەری نووسەر٢=John D'Agata |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٧|سەردێڕ=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Wachtel |یەکەم٢=Eleanor |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠١٢|سەردێڕ=An Interview with Anne Carson |ناونیشان=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |پەڕەکان=٢٩–٤٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/|سەردێڕ=Bright, Built World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/|سەردێڕ=EBSCO - Research Databases, EBooks, Discovery Service |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Decreation: Poetry, Essays, Opera|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Vintage Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٧٨٩٠-٥|شوێن=New York|پەڕە=٥|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Currie |یەکەم٢=Robert |دوایین٣=Berkobien |یەکەم٣=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto |شوێن=Toronto |پەڕە=٢|chapter=Foreword |ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |ناونیشان=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |وێبگە=Lannan Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |ناونیشان=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |بڵاوکەرەوە=T. S. Eliot Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Guccione |یەکەم١=Jean |سەردێڕ=10 Authors Honored With Times Book Prizes |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|agency=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2010 PEN Award for Poetry in Translation |ناونیشان=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |بڵاوکەرەوە=PEN America |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2012 Prize |ناونیشان=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |بڵاوکەرەوە=The London Hellenic Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |ناونیشان=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |وێبگە=Azure Scratchings |بڵاوکەرەوە=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |ناونیشان=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Aristegui Noticias |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |سەردێڕ=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |ئیش=Biblioteka Narodowa (National Library) |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |ناونیشان=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |وێبگە=The Watermill Center |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sweetman |یەکەم١=Rebecca |بەستەری نووسەر١=Rebecca Sweetman |سەردێڕ=Laureation address: Anne Carson |ناونیشان=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |بڵاوکەرەوە=University of St Andrews |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members: Anne Carson |ناونیشان=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Letters |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Anne Carson}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] nzcmsc4t5l1jwrdxf1c5cebiie3jvyz 1697005 1696952 2026-10-29T17:03:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:شیعر|شیعر]]، [[دەروازە:نووسین|نووسین]] و [[دەروازە:کەنەدا|کەنەدا]] 1697005 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morra |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} 2026 Nobel Prize in Literature, Poems, Autobiography of Red, Norma Jeane Baker of Troy, Eros the Bittersweet, Books, & Awards {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bresge |یەکەم=Adina |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ross |یەکەم=Val |بەستەری نووسەر=Val Ross |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Alumni: Classic Carson |ناونیشان=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=University of Toronto Magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Munoz |یەکەم=Theresa |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |ناونیشان=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Scottish Review of Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٦٣|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|وتەگێڕانەوە=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|سەردێڕ=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Scribner Poetry|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٤٧٧٩-٥|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|شوێن=New York|پەڕە=٣٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=Autumn 2010 |سەردێڕ=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the Short Story in English |بڵاوکەرەوە=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |پەڕە=٥|issn=1969-6108 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/|سەردێڕ=Enduring Myth (Getty Villa Exhibitions) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Anderson |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html|سەردێڕ=The Inscrutable Brilliance of Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Primoff |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563|سەردێڕ=Bard Press Releases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|سەردێڕ=RSL International Writers - Royal Society of Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]]}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} Bloodaxe Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corless-Smith|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Scranton |یەکەم=Roy |بەستەری نووسەر=Roy Scranton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Contemporary Literature |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٢–٢١٤|doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Odi et Amo Ergo Sum|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|بەستەری نووسەر=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide|سەردێڕ=Reading Guide from Men in the Off Hours {{!}} Penguin Random House Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bedient |یەکەم=Calvin |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Celebrating Imperfection |ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The New York Times Book Review]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Woddis |یەکەم=Carole |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre|سەردێڕ=Sixty-Six Books, Bush Theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oberon Books|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٤٣-٢٢٧-٦|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|شوێن=London|پەڕە=٥٢١|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Jaget |journal=Chicago Review |بەرگ=٤٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٨–٤١|doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D'Agata |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John D'Agata |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Review: Men in the Off Hours |ناونیشان=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Boston Review |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction|سەردێڕ=The Modern Library – Random House Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Rourke |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html|سەردێڕ=Hermetic Hotties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=٢١١|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wolfe |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/|سەردێڕ=Remembering Alice Munro’s National Book Critics Circle Award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/|سەردێڕ=Announcing the 2021 PEN America Literary Awards Career Achievement Winners |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The 2024 National Book Awards Longlist |ناونیشان=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New Yorker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|سەردێڕ=Anne Carson/ Antiquity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٧٤٧٥-٧|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coles|یەکەم=Elizabeth Sarah|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|سەردێڕ=Anne Carson: The Glass Essayist|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٧-٨١٣٣٣-١|شوێن=Oxford and New York|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award|سەردێڕ=Pegasus Award for Poetry Criticism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=An Oresteia|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus and Giroux]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٥٤٧-٩١٦-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophocles, Electra|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٩٦٠-٢|شوێن=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophokles, Antigone|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٨١٠-٨|شوێن=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[The New York Review of Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠١٧-١٨٠-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[The University of Chicago Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٢٠٣٦٢-١|شوێن=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Bakkhai|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٩١٥-٠|شوێن=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=If Not, Winter: Fragments of Sappho|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Alfred A. Knopf]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٥-٤١٠٦٧-٣|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٩٢|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |پەڕەکان=٦–٧}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Willard|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://www.academia.edu/490379|سەردێڕ=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Salem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٦٥-٧٥٥-٩|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|شوێن=Pasadena, California|پەڕەکان=٢٢٥–٢٢٨|chapter=Anne Carson|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Short Talks|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Brick Books Classics|ژپنک=٩٧٨-١-٧٧١٣١-٣٤٢-١|شوێن=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=D'Agata |یەکەم٢=John |بەستەری نووسەر٢=John D'Agata |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٧|سەردێڕ=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Wachtel |یەکەم٢=Eleanor |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠١٢|سەردێڕ=An Interview with Anne Carson |ناونیشان=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |پەڕەکان=٢٩–٤٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/|سەردێڕ=Bright, Built World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/|سەردێڕ=EBSCO - Research Databases, EBooks, Discovery Service |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Decreation: Poetry, Essays, Opera|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Vintage Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٧٨٩٠-٥|شوێن=New York|پەڕە=٥|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Currie |یەکەم٢=Robert |دوایین٣=Berkobien |یەکەم٣=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto |شوێن=Toronto |پەڕە=٢|chapter=Foreword |ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |ناونیشان=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |وێبگە=Lannan Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |ناونیشان=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |بڵاوکەرەوە=T. S. Eliot Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Guccione |یەکەم١=Jean |سەردێڕ=10 Authors Honored With Times Book Prizes |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|agency=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2010 PEN Award for Poetry in Translation |ناونیشان=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |بڵاوکەرەوە=PEN America |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2012 Prize |ناونیشان=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |بڵاوکەرەوە=The London Hellenic Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |ناونیشان=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |وێبگە=Azure Scratchings |بڵاوکەرەوە=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |ناونیشان=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Aristegui Noticias |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |سەردێڕ=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |ئیش=Biblioteka Narodowa (National Library) |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |ناونیشان=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |وێبگە=The Watermill Center |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sweetman |یەکەم١=Rebecca |بەستەری نووسەر١=Rebecca Sweetman |سەردێڕ=Laureation address: Anne Carson |ناونیشان=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |بڵاوکەرەوە=University of St Andrews |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members: Anne Carson |ناونیشان=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Letters |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Anne Carson}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژن|شیعر|نووسین|کەنەدا}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] pj00ctqioypacsqtuye66zhl3q57rjl 1697035 1697005 2026-10-29T19:32:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697035 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''ئان پاتریشیا کارسۆن''' لەدایکبووی ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠<ref name="Morra-2014">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Morra |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[The Canadian Encyclopedia]]}}</ref> ئەکادیمیست و نووسەری کەنەدییە. لە شاری تۆرۆنتۆ لەدایکبووە، دەرچووی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆیە]] و لە ساڵی ١٩٧٩ەوە بووەتە پرۆفیسۆر و وانەبێژ لە چەندین زانکۆ. بە درێژایی ژیانی پیشەیی وانەبێژی کلاسیک و [[ئەدەبی بەراوردکاری|ئەدەبیاتی بەراوردکاری]] و نووسینی داهێنەرانە بووە. لە زانکۆی کالگاری و [[زانکۆی پرینستۆن]] و زانکۆی ئیمۆری و [[زانکۆی مەکگیل]] و [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] و زانکۆی نیویۆرک وانەبێژ بووە. کارسۆن زیاتر لە بیست کتێبی نووسیوە، لەنێویاندا کۆمەڵە وتار و شیعر، هەروەها وەرگێڕانی کارەساتە کۆنەکانی یۆنانی. خەڵاتی زەمالەی گوگنهایم و ماکئارسەری پێبەخشراوە، خەڵاتی ئەدەبی لانان و دوو خەڵاتی شیعری گریفین و خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت و خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس و خەڵاتی حاکمی گشتی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی و خەڵاتی پێن/نابۆکۆڤی بەدەستهێناوە و لە ساڵی ٢٠٠٥دا وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا بۆی دەستنیشانکراوە بەشداریکردن لە نامەکانی کەنەدی.<ref name="Youngs-2026" /> لە ساڵی 2026 [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیاتی]] پێبەخشرا.<ref name="NobelPrize.org" /> == ژیاننامە == === ژیانی سەرەتایی و پەروەردە === ئان کارسۆن لە ٢١ی حوزەیرانی ١٩٥٠ لە [[تۆرۆنتۆ|شاری تۆرۆنتۆی]] کەنەدا لەدایکبووە.<ref name="Morra-2014" /> باوکی بانکدار بووە و لە ژمارەیەک شارۆچکە بچووکەکانی کەنەدا گەورە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} 2026 Nobel Prize in Literature, Poems, Autobiography of Red, Norma Jeane Baker of Troy, Eros the Bittersweet, Books, & Awards {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702210552/https://www.britannica.com/biography/Anne-Carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٥ لە کاتێکدا لە شاری ستۆنی کریک لە ئۆنتاریۆ دەژیا، وەشانێکی دوو زمانەیی بەرهەمەکانی [[سافۆ|سافۆی]] دۆزیەوە، کە لەلایەن ویلیس بارنستۆنەوە دەستکاری و وەرگێڕانی بۆ کراوە، لە مۆڵێکی [[ھامڵتن|هامیلتۆن]]، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی خولیای وەرگێڕانی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]]. لە قوتابخانەی ناوەندی کاسۆلیکی بیشۆپ ڕایان, لەلایەن مامۆستای لاتینییەوە بە شێوەیەکی خۆبەخشانە لە کاتی نانخواردنی نیوەڕۆدا وانە دەوترێتەوە.<ref name="LitEncyc">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Literary Encyclopedia}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ کارسۆن ناوی خۆی تۆمار کرد لە کۆلێژی سانت مایکل لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]]، بەڵام بێزار بوو بەهۆی ئەو کۆرسە ناچاریانەی کە پێویست بوون بۆ بڕوانامەی هونەری وەک خولێکی ئیجباری لەسەر [[جۆن میلتۆن|جۆن میڵتۆن]].<ref name="LitEncyc" /><ref name=":2" /> دوو جار وازی لە خوێندن هێنا، لە کۆتایی ساڵی یەکەم و دووەمدا، لەبری ئەوە هەڵبژارد بۆ ماوەیەکی کورت لە هونەری گرافیکدا کار بکات.<ref name="LitEncyc" /> لە کۆتاییدا گەڕایەوە بۆ زانکۆی تۆرۆنتۆ و لەوێ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە هونەر لە ساڵی ١٩٧٤ و ماستەر لە هونەر لە کلاسیکەکان لە ساڵی ١٩٧٥ و دکتۆرای بەدەستهێنا. لە کلاسیکەکاندا لە ساڵی ١٩٨١.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bresge |یەکەم=Adina |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.utoronto.ca/news/anne-carson-wins-nobel-prize |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=University of Toronto}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ross |یەکەم=Val |بەستەری نووسەر=Val Ross |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠١|سەردێڕ=Alumni: Classic Carson |ناونیشان=https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=University of Toronto Magazine |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916170640/https://magazine.utoronto.ca/people/alumni-donors/about-anne-carson-poetry/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها ساڵێک لە زانکۆی سانت ئەندرۆس ساڵێک لە خوێندنی پێوەرەکانی یۆنانی و ڕەخنەی دەقی بەسەر بردووە.<ref name="Cove Park">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Munoz |یەکەم=Theresa |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |ناونیشان=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Scottish Review of Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> === پیشە لە بواری ئەکادیمیدا === کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٩ دەستی بە کاری مامۆستایی کلاسیک کردووە لە زانکۆی کالگاری ، پێش ئەوەی دکتۆراکەی تەواو بکات. لە [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]].<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ١٩٨٠ پەیوەندی بە [[زانکۆی پرینستۆن|زانکۆی پرینستۆنەوە]] کرد، لەوێ وەک ڕاهێنەر وانە دەڵێتەوە، دواتر وەک یاریدەدەری مامۆستا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] (Ha?) She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٦٣|chapter=''blue for'' (On Metonymns in Anne Carson)|وتەگێڕانەوە=While at Princeton Anne Carson taught (as Instructor and later Assistant Professor) the following courses: ''The Anti-Augustans: Ovid and the Elegists''; ''Introduction to Augustan Literature''; ''Beginner's Latin Continued: Basic Prose''; ''The Lyric Age of Greece''; and ''Greek Drama in Translation''.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەها لە شەقامی ٩٢ی Y لە نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە ماوەی کارکردنیدا لەوێ وەک زانای ڕۆکفێلەر لە نیشتەجێبوون (١٩٨٦-١٩٨٧).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Vsd9jwYZ5HEC&q=The+Best+American+Poetry+1998|سەردێڕ=The Best of the Best American Poetry 1988–1997|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Scribner Poetry|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٤٧٧٩-٥|editor-last=Bloom|editor-first=Harold|editor-link=Harold Bloom|شوێن=New York|پەڕە=٣٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|editor-last2=Lehman|editor-first2=David|editor-link2=David Lehman}}</ref> دوای ڕەتکرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rae |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=Autumn 2010 |سەردێڕ=Runaway Classicists: Anne Carson and Alice Munro's 'Juliet' Stories |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Journal of the Short Story in English |بڵاوکەرەوە=Presses universities d'Angers |issue=55 – Special Issue: The Short Stories of Alice Munro |پەڕە=٥|issn=1969-6108 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا پرینستۆنی بەجێهێشت و بۆ ماوەی ساڵێک لە زانکۆی ئیمۆری لە [[ئەتڵانتا|ئەتلەنتا]] وانەبێژی زمان و ئەدەبیاتی کلاسیک بوو، پێش ئەوەی بچێتە مۆنتریال بۆ ئەوەی پەیوەندی بە [[زانکۆی مەکگیل|زانکۆی مەکگیلەوە]] بکات وەک بەڕێوەبەری خوێندنی دەرچووان لە کلاسیکەکاندا.<ref name="Poetry Foundation">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726181311/https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە کۆتاییەکانی نەوەدەکاندا، ژیانی مامۆستایی کارسۆن بەربەستێکی کەوتە بەردەم کاتێک مەکگیل هەموو خولەکانی دەرچووانی زمانی یۆنانی کۆن هەڵوەشاندەوە و بەشی کلاسیکەکانی داخست و هەموو خولەکانی کلاسیکەکانی کە مابوونەوە گواستەوە بۆ بەشی مێژووی خۆی.<ref name="LitEncyc" /> لە کاتێکدا کە بەردەوام بوو لە وانەوتنەوە لە مەکگیل وەک مامۆستای یاریدەدەر، کارسۆن مامەڵەی لەگەڵ ئەمەدا کرد بە بەسەربردنی نیوەی هەموو ساڵێک وەک وانەبێژی میوان لە دامەزراوەکانی تردا، لەوانە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] (پڕۆفیسۆری سەردانیکەری نۆرمان فریهلینگ، ١٩٩٩-٢٠٠٠)،<ref name="Freehling">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617022858/https://lsa.umich.edu/humanities/programs/normal-freehling-visiting-professorship-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا، بێرکلی]] (بەهاری ٢٠٠٠)، و کۆلێژی هونەر و پیشەسازی کالیفۆرنیا لە [[ئۆکلاند، کالیفۆڕنیا|ئۆکلاند]] (سپرینگ ٢٠٠١).<ref name="LitEncyc" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ وەک پرۆفیسۆری کلاسیکەکانی جۆن ماکنۆتۆن لە زانکۆی مەکگیل دەستنیشانکرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161009120324/http://www.brickbooks.ca/reviews/biography-of-anne-carson-reviewed-by/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ کارسۆن ڕووی لە [[ئان ئاربەر|ئان ئاربۆر]] و زانکۆی میشیگان کردووە و تا ساڵی ٢٠٠٩ وەک پرۆفیسۆری توێژینەوە کلاسیکییەکان و ئەدەبیاتی بەراوردکاری و زمان و ئەدەبیاتی ئینگلیزی کاری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220811184513/http://faculty-history.dc.umich.edu/faculty/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٤، کارسۆن لە کێبڕکێی پۆستی پرۆفیسۆری شیعر لە [[زانکۆی ئۆکسفۆرد]] بوو، پلەی دووەمی لە دوای دامەزراندنی کریستوفر ڕیکس وەرگرت، کە نزیکەی ٣٠ پاڵێوراو بوو. جارێکی دیکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا وەک پاڵێوراوێکی ئەگەری بۆ ئەو پۆستە چوار ساڵە ئاماژەی پێکرا لە ساڵی ٢٠٠٦، زانای سەردانکەر بوو لە [[ڤێلای گێتی|گێتی ڤێلا]]، هەمان ساڵ کە دامەزراوەکە زنجیرە شانۆیەکی کۆن و کۆنی دەستپێکرد و شانۆنامەی سەرەتایی وەرگێڕانی هیپۆلیتۆسی یۆریپیدس بوو (شانۆنامە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.getty.edu/art/exhibitions/enduring_myth/|سەردێڕ=Enduring Myth (Getty Villa Exhibitions) |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.getty.edu}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٩ وەک شاعیری نیشتەجێ و پرۆفیسۆری میوان پەیوەندی بە پرۆگرامی نووسینی داهێنەرانە لە زانکۆی نیویۆرک (NYU) کردووە لەگەڵ هاوسەرەکەی و هاوکارەکەی ڕۆبەرت کۆری، ساڵانە لە زانکۆی نیویۆرک وانە دەڵێتەوە لە پۆلێک لەسەر هونەری هاوکاری، بە ناوی "ئیگۆسیرک".<ref name="NYTM 2013">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Anderson |یەکەم=Sam |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html|سەردێڕ=The Inscrutable Brilliance of Anne Carson |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201023213738/https://www.nytimes.com/2013/03/17/magazine/the-inscrutable-brilliance-of-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The New York Times Magazine}}</ref> کارسۆن لە ساڵی ٢٠١٠ تا ٢٠١٦ پرۆفیسۆری گشتی ئەندرۆ دی وایت بووە لە [[زانکۆی کۆرنێل]]،<ref name="Cornell">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Program for Andrew D. White Professors-at-Large}}</ref> و شاعیری سەردانیکەری مۆهر بووە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] (بەرنامەی نووسینی داهێنەرانە) لە ساڵی ٢٠١٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشان=https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220120041605/https://events.stanford.edu/events/335/33565/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Stanford: Event Calendar}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە کۆلێژی باردەوە کردووە لە شاری ئاناندەیل ئۆن هادسۆن لە ویلایەتی نیویۆرک وەک نووسەری بەڕێزی سەردانیکەر لە شوێنی نیشتەجێبوون، وانەبێژی خوێندنی کلاسیک و هونەرە نووسراوەکانی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Primoff |یەکەم=Mark |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563|سەردێڕ=Bard Press Releases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915185155/https://www.bard.edu/news/releases/pr/fstory.php?id=2563 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> کارسۆن ڕۆڵی هەمەچەشنتری لە بەشی کۆتایی ژیانی پیشەیی خۆیدا بە "سەردانکردن [هەرچییەک بێت]" وەسف کردووە، و دەیان ساڵەکانی بە فێرکردنی زمانی یۆنانی کۆن بە "خۆشییەکی تەواو" وەسف کردووە.<ref name="NYTM 2013" /> === ڕێزلێنانی بەرچاو === کارسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ وەک نووسەری نێودەوڵەتی کۆمەڵەی شاهانەی ئەدەب هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://rsliterature.org/rsl-international-writers/|سەردێڕ=RSL International Writers - Royal Society of Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240120181559/https://rsliterature.org/rsl-international-writers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣، وەک سەرۆکی فەخری کۆمەڵەی کلاسیک, ٢٠٢٣–٢٠٢٤ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicalassociation.org/governance/council/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505122741/https://classicalassociation.org/governance/council/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=The Classical Association |زمان=en-US}}</ref> خەڵاتی نێودەوڵەتی ڤیگدیسی پێبەخشرا، کە خەڵاتێکە بۆ بەشدارییە نایابەکانی لە زمان و کولتوورەکانی جیهاندا دەبەخشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223031201/https://english.hi.is/news/anne_carson_is_the_2023_vigdis_prize_laureate |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=english.hi.is}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئەدەبیاتی ساڵی ٢٠٢٦ ی پێبەخشرا "بەهۆی کارە بوێر و داهێنەرەکانی کە لە گفتوگۆیەکی یاریزانانەدا لەگەڵ نەریتی کلاسیکدا، فۆڕمی نوێی بۆ ئەدەبیاتی هاوچەرخ دروستکردووە".<ref name="NobelPrize.org">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Youngs |یەکەم=Ian |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo|سەردێڕ=Anne Carson: 'Bold and inventive' Canadian poet wins Nobel Prize in Literature |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[BBC News Online|BBC News]]}}</ref> لە بایۆبیبلۆگرافیای هاوڕێی خەڵاتی نۆبڵدا، ئەندەرس ئۆلسۆن سەرۆکی لیژنەکە، یەکخستنی نووسەرانی کلاسیک و مۆدێرن لەلایەن کارسۆنەوە بە ناوەندی دروستکردنی فۆڕمی ئەدەبی نوێ وەسف کرد. ئەو ئاماژەی بە جووتبوونی سیمۆنیدز لەگەڵ پۆڵ سیلان لە ''فیلمی ئابووریی ونبووەکان'' و جووتبوونی توسیدیدس لەگەڵ ڤێرجینیا وۆڵف لە ''فیلمی پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کردووە. هەروەها وەرگێڕانەکانی یۆنانی وەک بەرهەمی ئەدەبی لە مافی خۆیاندا مامەڵەی لەگەڵ دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == وێژە == === نووسین === کارسۆن وەک کلاسیکناس و وەرگێڕی [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی کۆن]] ڕاهێنراوە، بەڵام نووسینەکەی خۆی بیرۆکە و بابەتەکانی زۆر بوار و فۆرم تێکەڵ دەکات، هەندێکجار لە هەمان کاردا [[پەخشان|نۆسراو]] و [[شیعر]] و [[وتار (وێژە)|وتار]] بەکاردەهێنێت و گفتوگۆکانی نێوان کەسایەتییە ناودارەکانی مۆدێرن و کەسایەتییەکانی کلاسیکە کۆنەکان خەیاڵ دەکات. چاپی یەکەمی هەژدە کتێبی نووسینەکانی کارسۆن (تا ساڵی ٢٠٢١) لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، ئاڕاستە نوێیەکان، و چاپخانەی زانکۆی پرینستۆن لە ئەمریکا، لەلایەن بریک بووکس و مەکلیلاند و ستیوارت لە کەنەدا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/bio-bibliography/|سەردێڕ=Nobel Prize in Literature 2026 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> و لەلایەن بلۆداکس بووکس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson|سەردێڕ=Anne Carson {{!}} Bloodaxe Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260312141117/https://www.bloodaxebooks.com/ecs/category/anne-carson |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.bloodaxebooks.com}}</ref> جۆناسان کیپ ، ئۆبێرۆن بووکس ، و سیلف ئێدیشنز لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە.<ref name=":1" /> لە ساڵی ٢٠٢٥ کارسۆن لە بەرنامەی ''The Great Lakes Suite'' دەرکەوت کە ئەلبوومێکی گرووپی ڕۆکی ئیندی کەنەدی Rheostatics ە، چەندین شیعری گێڕایەوە کە ئیلهامیان لە [[دەریاچە گەورەکان]] وەرگرتووە. ==== کار دەکات ==== ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' – یەکەم کتێبی ڕەخنەی کارسۆن، کە لە ساڵی ١٩٨٦ بڵاوکرایەوە – ئیرۆس وەک ئەزموونێکی هاوکاتی چێژ و ئازار دەکۆڵێتەوە کە باشترین نموونەی "گلوکوپیکرۆن"ە، کە وشەیەکی دروستکردنی سافۆیە و "شیرینی تاڵ"ی ناونیشانی کتێبەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Corless-Smith|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor|chapter=Living on the Edge: The Bittersweet Place of Poetry}}</ref> ڕەچاوی ئەوە دەکات کە چۆن سێگۆشەی ئارەزوو لە نووسینەکانی سافۆ و ڕۆماننووسانی یۆنانی کۆن و [[ئەفلاتوون|ئەفلاتوندا]] دەردەکەون.<ref name="Scranton 2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Scranton |یەکەم=Roy |بەستەری نووسەر=Roy Scranton |ڕێکەوت=بەھاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Estranged Pain: Anne Carson's ''Red Doc>'' |ناونیشان=https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Contemporary Literature |بڵاوکەرەوە=University of Wisconsin Press |بەرگ=٥٥|issue=1 |پەڕەکان=٢٠٢–٢١٤|doi=10.1353/cli.2014.0010 |s2cid=162212718 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200607230821/https://journals.openedition.org/jsse/1117 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> دووبارە کارکردنەوە لە تێزی دکتۆراکەی لە ساڵی ١٩٨١ی ''ئۆدی و ئامۆ ئێرگۆ سوم'' ("ڕقم لێیە و خۆشم دەوێت، بۆیە منم")،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Odi et Amo Ergo Sum|ڕێکەوت=١٩٨١|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|بەستەری نووسەر=Anne Carson}} [Doctoral thesis; under the name Anne Carson Giacomelli]</ref> ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' "بنەمای بڵاوکراوەکانی دواتر داڕشت، [...] بیرۆکەکانی لەسەر ئارەزووی داڕشت کە دەهاتە سەر زاڵبوون بەسەر بەرهەمە شیعرییەکانیدا"،<ref name="LitEncyc" /> و دامەزراندنی "شێوازی نەخشاندنی نووسینەکانی دوای ئەدەبیاتی کلاسیکی یۆنانی".<ref name="Poetry Foundation" /> شیعری ''ئەو وتارە شووشەییە'' ٣٠ لاپەڕەیە. ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' (٢٠٠٠) کۆمەڵەیەکی تێکەڵە لە کورتە شیعر، وتار بەیت، ئیپیتاف ، نۆسینی یادگاری، چاوپێکەوتن، سیناریۆ و وەرگێڕان لە یۆنانی و لاتینی کۆن (لە ئەلکمان ، کاتولوس، سافۆ و ئەوانی تر).<ref name="Poetry Foundation" /> کتێبەکە لەگەڵ نەخشە دامەزراوەکەی کارسۆن لە نووسینی شیعری درێژدا شکا.<ref name="LitEncyc" /> پارچەکان ئاماژەی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن بۆ نووسەران، بیرمەندان و هونەرمەندان، چ کلاسیک و چ مۆدێرن، هەروەها بۆ کەسایەتییە مێژوویی، ئینجیلی و ئەفسانەییەکان، لەوانە: ئۆدیپوس، هیکتۆر، [[توسیدید|توسیدیدس]]، لازارۆسی بێتانی، [[ئۆگەستین|ئۆگستین]]، جۆن جەیمس ئۆدوبۆن، [[ئێمیلی دیکینسۆن|ئێمیلی دیکنسۆن]]، ئێدوارد هۆپەر، [[فرانتس کافکا|فرانز کافکا]]، [[مارسێل پرووست|مارسێل پرۆست]]، گێرترود ستین، [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]], و دایکی خۆی کە بەم دواییە کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide|سەردێڕ=Reading Guide from Men in the Off Hours {{!}} Penguin Random House Canada |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261012193612/https://www.penguinrandomhouse.ca/books/24645/men-in-the-off-hours-by-anne-carson/9780676973563/reading-guide |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[Penguin Random House Canada]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Bedient |یەکەم=Calvin |ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠٠٠|سەردێڕ=Celebrating Imperfection |ناونیشان=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[The New York Times Book Review]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240821042911/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/00/05/14/reviews/000514.14bedient.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦}}</ref> کارسۆن زنجیرەیەک "کورت وتار"ی پێشکەش کرد، یان شیعری کورت فۆرمات لەسەر بابەتگەلێکی جیاواز، لە ناونیشانی [[زانکۆی تۆرۆنتۆ]] دکتۆرا. پۆلی دەرچووانی ساڵی ٢٠١٢. هەروەها بەشداری لە پڕۆژەی ''شەست و شەش کتێبی'' شانۆی بوش کردووە لە ساڵی ٢٠١١، پارچەیەکی بە ناوی "یەهود: بزنەکە لە نیوەشەودا" نووسیوە کە لەسەر بنەمای نامەی جود لە [[وەشانی پاشا جەیمز|کتێبی پیرۆزی شا جەیمسەوە]] وەرگیراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Woddis |یەکەم=Carole |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre|سەردێڕ=Sixty-Six Books, Bush Theatre |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916185853/https://www.theartsdesk.com/theatre/sixty-six-books-bush-theatre |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=The Arts Desk}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sixty-Six Books: 21st Century Writers Speak to the King James Bible|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oberon Books|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٤٣-٢٢٧-٦|editor-last=Haydon|editor-first=Christopher|editor-link=Christopher Haydon|شوێن=London|پەڕە=٥٢١|chapter=The Goat at Midnight|editor-last2=Holmes|editor-first2=Rachel|editor-last3=Power|editor-first3=Ben|editor-link3=Ben Power|editor-last4=Rourke|editor-first4=Josie|editor-link4=Josie Rourke}}</ref> ==== پرسگە ==== یەکەم کتێبی شیعری کارسۆن – ''[[Canicula di Anna|کانیکولا دی ئانا]]'' لە ساڵی ١٩٨٤ – یەکەم خەڵاتی ئەدەبی خۆی بەدەستهێنا: خەڵاتی ''پێداچوونەوەی چارەکی بە ئەدەبدا'' بێتی کۆلادەی.<ref name="Jaget">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=١٩٩٦|سەردێڕ=Jaget |journal=Chicago Review |بەرگ=٤٢|issue=2 |پەڕەکان=٣٨–٤١|doi=10.2307/25304108 |jstor=25304108}}</ref> ستایشی یەکەم کتێبی وتارەکانی، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵ'' ، لە پانزە ساڵی دوای بڵاوبوونەوەی لە ساڵی ١٩٨٦ گەشەی کرد: کتێبەکە "سەرەتا کۆمەڵگەی کلاسیکەکانی سەرسام کرد وەک بەرهەمێکی زانستی یۆنانی؛ پاشان کۆمەڵگەی ناخەیاڵی سەرسام کرد وەک گەڕانەوەیەکی ئیلهامبەخش بۆ وتارەکانی بنەمای لیریکی کە جارێک لەلایەن سێنێکا ، [[میشێل دێ مۆنتێن|مۆنتاین]]، و [[ڕاڵف واڵدۆ ئێمەرسۆن|ئیمێرسۆن]] بەرهەم هێنران؛ و دواتر، و تەنها پاشان، لە قووڵایی ساڵانی نەوەدەکاندا، وەک 'ئەدەب' بڵاوکرایەوە و بۆ بینەرێکی تەواو نوێ دیزاینکرایەوە، دواجار شاعیرانی سەرسوڕهێنەر کرد."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=D'Agata |یەکەم=John |بەستەری نووسەر=John D'Agata |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Review: Men in the Off Hours |ناونیشان=http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Boston Review |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190905142930/http://bostonreview.net/poetry/john-dagata-review-men-hours |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> لە وەرچەرخانی هەزارەدا، ''ئیرۆسی شیرینی تاڵیش'' هاتبووە ناو هۆشیاری جەماوەرییەوە، دەنگی دا بە لیستی خوێنەری کتێبخانەی مۆدێرن لە ساڵی ١٩٩٩ بۆ ١٠٠ باشترین کتێبی ناخەیاڵی سەدەی بیستەم،<ref name="Modern Library">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction|سەردێڕ=The Modern Library – Random House Books |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306013605/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> و لە ئەڵقەیەکی ٢٠٠٤ی زنجیرە تەلەفزیۆنییەکەی ''The L Word'' باسی کرد (لەگەڵ ''ژیاننامەی سوور'' ).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=O'Rourke |یەکەم=Meghan |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٤|ناونیشان=https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html|سەردێڕ=Hermetic Hotties |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130025003/https://slate.com/news-and-politics/2004/02/why-the-l-word-gives-props-to-anne-carson.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Slate}}</ref> هەروەها ناساندنی پێشوەختە بۆ کارەکانی لە خەڵاتی فیدراسیۆنی نووسەرانی کیوبیکەوە هات (کە بە "QSPELL" تا ساڵی ١٩٩٨ ناسرابوو)، کە لە ساڵی ١٩٩٣دا کارسۆنیان خستە لیستی کورتەوە بۆ ''کورتە قسەکان'' پێش ئەوەی سێ جار لە نێوان ساڵانی ١٩٩٦ و ٢٠٠١دا ئەو شەرەفەی پێ ببەخشێت (بۆ ''شووشە، ئیرۆنی و خودا'', ''ژیاننامەی سوور'', و ''جوانی مێردەکە'' ). بڵاوکراوە سەرەتاییەکانی کارسۆن بووە هۆی ئەوەی کە لە لیستی کورتدا بۆ خەڵاتی گەشتی ساڵی ١٩٩٤ بۆ "پەراوێزی ئاو"، و خەڵاتی ئەدەبی لانان لە ساڵی ١٩٩٦ بۆ شیعر، و خەڵاتی پاشکارتی ساڵی ١٩٩٧ی بۆ شیعری "جاگێت" هێنا.<ref name="Meyer Pushcart">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=٢١١|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Jaget" /> لە ساڵی ١٩٩٧، کارسۆن زەمالەی سەنتەری ڕۆکفێلەر بێلاجیۆی پێبەخشرا، دواتر زەمالەی گوگنهایم بۆ شیعر لە ساڵی ١٩٩٨، و زەمالەی ماکئارسەر (بە شێوەیەکی گشتی بە "بەخشینی نابغە" ناسراوە) لە ساڵی ٢٠٠٠. کارسۆن سێ جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی بازنەی نیشتمانی ڕەخنەگرانی کتێب : بۆ ''ژیاننامەی سوور'' لە ساڵی ١٩٩٨، ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠٠، و ''نۆکس'' لە ساڵی ٢٠١٠. ئەمەش وایکردووە کە ئەو و [[ئالیس مونرۆ|ئەلیس مونرۆ]] یەکەم دوو کەسی غەیرە ئەمریکی بن کە پاڵێوراو بن دوای ئەوەی خەڵاتەکە لە ساڵی ١٩٩٨دا جیهانی بوو. <ref name="Poetry Foundation" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wolfe |یەکەم=Linda |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/|سەردێڕ=Remembering Alice Munro’s National Book Critics Circle Award |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200924104757/https://www.bookcritics.org/2013/10/23/remembering-alice-munros-national-book-critics-circle-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها لە ساڵی ١٩٩٨دا لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی پێشەوە بۆ ''فیلمی شووشە و خودا'' کە یەکەم کتێبی شیعری بوو کە لە بەریتانیا بڵاوکرایەوە. لە نێوان ساڵانی ١٩٩٩ و ٢٠١٣دا چوار جار لە لیستی کورتدا بوو بۆ خەڵاتی تی ئێس ئێلیۆت ، کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠١دا بۆ ''فیلمی جوانی مێردەکە'' سەرکەوتنی بەدەستهێنا (سێیەمین جار لەسەریەک پاڵێوراو بوو)، ئەمەش وایکرد یەکەم ژن بێت کە ئەم خەڵاتەی پێبەخشرا. کارسۆن یەکەم شاعیر بوو کە خەڵاتی شیعری گریفینی پێبەخشرا (بۆ ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوە'' لە ساڵی ٢٠٠١)، و یەکەم شاعیر بوو کە بۆ جاری دووەم خەڵاتەکەی بەدەستهێنا (بۆ ''Red Doc&amp;gt;'' لە ساڵی ٢٠١٣). هەروەها دادوەر بووە بۆ خەڵاتی شیعری گریفین لە ساڵی ٢٠١٠. کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٥ وەک ئەندامی ڕێکخراوی کەنەدا دەستنیشانکرا، لە ڕاگەیاندنەکەدا بە "دەنگێکی تاکەکەسی لە ئەدەبیاتی وڵاتەکەماندا" وەسفکرا. لە ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن [[زانکۆی تۆرۆنتۆ|زانکۆی تۆرۆنتۆوە]] بڕوانامەی فەخری پێبەخشرا. هەروەها دکتۆرای فەخری لە ساڵی ٢٠١٤ لە زانکۆی سانت ئەندرۆس وەرگرتووە، لەوێ لە ساڵانی ١٩٧٥-١٩٧٦ لە زانکۆی کینێس دۆڤەر بۆ بڕوانامەی دبلۆم خوێندوویەتی. لە ساڵی ٢٠١٨، کارسۆن لە لیستی درێژدا بوو بۆ وەرگرتنی خەڵاتی یەکجارەکی ئەکادیمیای نوێ لە ئەدەب, کە وەک بەدیلێک بۆ خەڵاتی نۆبڵی دواخراو لە ساڵی ٢٠١٨ دامەزرا. لە ساڵی ٢٠٢٠ خەڵاتی شازادەی ئەستوریاس بۆ ئەدەبیات پێبەخشرا، لیژنەی دادوەری ئاماژەیان بەوەدا کە "ئەو ئاستانەی چڕی و پێگەی فیکری بەدەستهێناوە کە لە ڕیزی دیارترین نووسەرانی ئێستای دادەنێت". لە ساڵی ٢٠٢١، کارسۆن خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ دەستکەوت لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی بەدەستهێنا، ڕێز لە جەستەیەکی کارەکان گرت کە بە "ڕەسەنایەتی بەردەوام و پیشەسازی تەواو" دیاریکرابوون، <ref name="PEN2021">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/|سەردێڕ=Announcing the 2021 PEN America Literary Awards Career Achievement Winners |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414040744/https://pen.org/literary-awards/2021-pen-america-literary-awards-career-achievement-winners/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> و خەڵاتی حاکمی گشتی ساڵی ٢٠٢٠ی بۆ شیعری زمانی ئینگلیزی بۆ ''نۆرما جین بەیکەر لە ترۆی'' وەرگرت، خەڵاتێک کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ٢٠٠١دا لە لیستی کورتدا بوو (بۆ ''پیاوان لە... کاتەکانی کارکردن'' ). کتێبەکەی لە ساڵی ٢٠٢٤ بە ''ناوی نۆرمای هەڵە'' ، لە لیستی درێژدا بوو بۆ خەڵاتی نیشتمانی کتێب بۆ شیعر . <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The 2024 National Book Awards Longlist |ناونیشان=https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New Yorker |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260517212313/https://www.newyorker.com/books/page-turner/2024-national-book-awards-longlist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> هەروەها کارسۆن بووەتە بابەتی دوو بەرگی دەستکاریکراو : ''ئان کارسۆن: ئێکستاتیک لیر'', لەلایەن جوشوا ماری ویلکینسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن چاپخانەی زانکۆی میشیگان لە ساڵی ٢٠١٥ بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە فراوانی بەرهەمەکانی؛ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KnEvBgAAQBAJ&q=Anne+Carson:+Ecstatic+Lyre|سەردێڕ=Anne Carson: Ecstatic Lyre|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧٢-٠٥٢٥٣-٠|editor-last=Wilkinson|editor-first=Joshua Marie|editor-link=Joshua Marie Wilkinson|شوێن=Ann Arbor}}</ref> و ''ئان کارسۆن/ ئەنتیکیتی'' ( sic )، کە لەلایەن لۆرا یانسنەوە سەرپەرشتی کراوە و لەلایەن [[بڵاوکەرەوەی بڵومزبری|بلومسبێری]] لە ساڵی ٢٠٢١دا بڵاوکراوەتەوە، کە بەدواداچوون بۆ کلاسیکگەرایی کارسۆن دەکات کە لە شیعر و وەرگێڕان و وتار و هونەری بینراودا سەرهەڵدەدات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|سەردێڕ=Anne Carson/ Antiquity|ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٣٥٠-١٧٤٧٥-٧|editor-last=Jansen|editor-first=Laura|شوێن=New York|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211007092150/https://www.bloomsbury.com/uk/anne-carson-antiquity-9781350174771/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، مۆنۆگرافیای ''ڕەخنەگرانە'' لەسەر کارەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلیزابێس سارا کۆڵزەوە، لەلایەن [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆردەوە]] بڵاوکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coles|یەکەم=Elizabeth Sarah|ناونیشان=https://global.oup.com/academic/product/anne-carson-9780197813331?lang=en&cc=gb#|سەردێڕ=Anne Carson: The Glass Essayist|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٧-٨١٣٣٣-١|شوێن=Oxford and New York|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ئەم کتێبە لە ساڵی ٢٠٢٤ خەڵاتی پێگاسۆسی دامەزراوەی شیعر بۆ ڕەخنەی شیعری پێبەخشرا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award|سەردێڕ=Pegasus Award for Poetry Criticism |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260926125940/https://www.poetryfoundation.org/awards/criticism-award |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=The Poetry Foundation |زمان=en}}</ref> === وەرگێڕان === کارسۆن وەرگێڕانی دە کارەساتی یۆنانی کۆنی بڵاوکردۆتەوە – یەکێکیان لەلایەن [[ئەسخیلیۆس|ئیشیلۆس]] ( ''ئاگامێمنۆن'' )، <ref name="Oresteia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=An Oresteia|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Farrar, Straus and Giroux]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٦٥٤٧-٩١٦-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> دوویان لەلایەن [[سۆفۆکلێس]] ( ''ئەنتیگۆن'' ، ''ئێلکترا'' )، <ref name="Electra">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophocles, Electra|ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٠٤٩٦٠-٢|شوێن=Oxford & New York}}</ref> <ref name="Antigone">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Sophokles, Antigone|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٨١٠-٨|شوێن=London}}</ref> و حەوتیان لەلایەن [[یوریپیدیس|یۆریپیدسەوە]] ( ''ئەلسێستیس'' ، ''هێکوبا'' ، ''هێراکلیس'' ، ''هیپۆلیتۆس'' ، ''ئیفیجینیا لە تاوریس'' ، ''ئۆرێستێس'' ، و ''باچای'' ) <ref name="Grief">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=[[The New York Review of Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠١٧-١٨٠-٦|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> <ref name="Iphigenia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[The University of Chicago Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٢٠٣٦٢-١|شوێن=Chicago & London|author-mask=1}}</ref> <ref name="Bakkhai">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Euripides, Bakkhai|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[Oberon Books]]|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٣١٩-٩١٥-٠|شوێن=London|author-mask=1}}</ref> – هەروەها شیعری [[سافۆ]] بە زمانی ئینگلیزی. <ref name="Winter">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=If Not, Winter: Fragments of Sappho|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Alfred A. Knopf]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٧٥-٤١٠٦٧-٣|شوێن=New York|author-mask=1}}</ref> وەرگێڕانەکانی کارسۆن لەلایەن ئەلفڕێد ئەی نۆپف ، <ref name="Winter" /> فارار، ستراوس و جیرۆکس ، <ref name="Oresteia" /> <nowiki><i id="mwApI">پێداچوونەوەی کتێبەکانی نیویۆرک</i></nowiki> ، <ref name="Grief" /> و چاپخانەی زانکۆی شیکاگۆ لە ئەمریکا، <ref name="Iphigenia" /> و لەلایەن کتێبەکانی ئۆبێرۆن و [[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد]] لە بەریتانیا بڵاوکراونەتەوە. <ref name="Electra" /> <ref name="Antigone" /> <ref name="Bakkhai" /> کارسۆن لە مانگی ئابی ١٩٨٦ تا ئابی ١٩٨٧ زانای ڕۆکفێلەر بووە لە شەقامی ٩٢ی ی (سیتی نیویۆرک)، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی کتێبی ''ئەلیکترای'' سۆفۆکلێس کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meyer|یەکەم=Paul|ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto|شوێن=Toronto|پەڕە=١٩٢|chapter=''blue for'' (On Lecturing in Anne Carson)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کۆتاییدا لە ساڵی ٢٠٠١ <ref name="Electra" /> بڵاوکرایەوە و لە کتێبەکەیدا لە ساڵی ٢٠٠٩دا جێگیرکرا ''An Oresteia'', <ref name="Oresteia" /> کە لە ساڵی ٢٠١٠ خەڵاتی PEN بۆ شیعر لە وەرگێڕاندا بەدەستهێنا. ''فیلمی'' ''An Oresteia'' لە نیویۆرک لەلایەن کۆمپانیای کلاسیک ستەیج ''لە'' ''ساڵی'' ٢٠٠٩ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001120844/https://classicstage.org/shows/2009/03/an-oresteia/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> هەروەها کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٧دا هاوڕێی ئانا-ماریا کێلن بووە لە ئەکادیمیای ئەمریکی لە بەرلین ، لەوێ کار لەسەر وەرگێڕانی شانۆنامەی یۆنانی کۆن ''Prometheus Bound'' (کە دەگەڕێتەوە بۆ Aeschylus)، کە بەشێکی شانۆنامەکە لە ساڵی ٢٠١٠ <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Prometheus Bound: An Excerpt from the Play by Aischylos |journal=The Wolf |issue=23 |پەڕەکان=٦–٧}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥ بەرهەمێکی فیلمی ''ئەنتیگۆن'' <ref name="Antigone" /> ی کارسۆن لە دەرهێنانی ئیڤۆ ڤان هۆڤ و ڕۆڵی جولیەت بینۆش لە ساڵی ٢٠١٥ لە لێس شاترس دی لا ڤیل دی لۆکسمبۆرگ کرایەوە پێش ئەوەی گەشت بکات بۆ شارەکانی ئەوروپا و ئەمریکا، لەوانە لەندەن ( [[ناوەندی باربیکان|سەنتەری باربیکان]] )، نیویۆرک ( BAM ) و پاریس ( تیاتر دی لا ڤیل ). <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://tga.nl/en/productions/antigone |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805213447/https://tga.nl/en/productions/antigone |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی کەسی == کارسۆن بەوە ناسراوە کە زۆر پارێزگاری لە ژیانی تایبەتی خۆی دەکات، و خوێندنەوەی ژیاننامەیی بۆ نووسینەکانی بێهیوا دەکات.<ref name="Willard 2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Willard|یەکەم=Thomas|ناونیشان=https://www.academia.edu/490379|سەردێڕ=Critical Survey of Poetry: British, Irish and Commonwealth Poets|ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Salem Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٦٥-٧٥٥-٩|editor-last=Canfield Reisman|editor-first=Rosemary M.|شوێن=Pasadena, California|پەڕەکان=٢٢٥–٢٢٨|chapter=Anne Carson|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220517000614/https://www.academia.edu/490379|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرجار زانیارییەکان دەربارەی ئەو لە بڵاوکراوەکاندا سنووردار دەبن بەم دەستەواژەیە: "ئان کارسۆن لە کەنەدا لەدایکبووە و بۆ بژێوی ژیانی فێری زمانی یۆنانی کۆن دەکات". <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Short Talks|ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Brick Books Classics|ژپنک=٩٧٨-١-٧٧١٣١-٣٤٢-١|شوێن=London, Ontario|author-mask=1}}</ref> لە کاتێکدا شاعیرێکی دانپێدانراو نییە، بەڵام کارەکانی بە کەسایەتی دادەنرێت. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن ڕایگەیاندووە کە لە کارەکانیدا ژیانی خۆی بە شێوەیەکی دیموکراسی بەکاردەهێنێت وەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی لەنێو ئەوانی دیکەی جیهاندا.<ref name="D'Agata 1997">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=D'Agata |یەکەم٢=John |بەستەری نووسەر٢=John D'Agata |ڕێکەوت=ھاوینی ١٩٩٧|سەردێڕ=A ___ with Anne Carson |journal=The Iowa Review |بەرگ=٢٧|issue=2 |پەڕەکان=١–٢٢|doi=10.17077/0021-065X.4868 |doi-access=free}}</ref> یەکەم هاوسەرگیری کارسۆن کە لەو ماوەیەدا ناوی بنەماڵەی جیاکۆمێلی بەکارهێناوە، هەشت ساڵ بەردەوام بووە و لە ساڵی ١٩٨٠ کۆتایی هاتووە.<ref name="LitEncyc" /> ئەم یەکێتییە، و پاشهاتەکانی، وەک سەرچاوەیەک بۆ "جۆرەکانی ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە)، و بۆ ''جوانی مێردەکە'' ئیدیعا کراوە. کارسۆن پشتڕاستی کردووەتەوە کە هاوسەری یەکەمی دەفتەرەکانی بردووە کاتێک جیابوونەوەیان (وەک ئەوەی بەسەر پاڵەوانی ''فیلمی جوانی مێردەکەدا'' هاتووە)، هەرچەندە دواتر گەڕاندووەتەوە.<ref name="Wachtel 2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Wachtel |یەکەم٢=Eleanor |ڕێکەوت=ھاوینی ٢٠١٢|سەردێڕ=An Interview with Anne Carson |ناونیشان=https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Brick: A Literary Journal |issue=89 |پەڕەکان=٢٩–٤٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170908224945/https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ڕۆبێرت باوکی کارسۆن تووشی [[نەخۆشیی ئەلزەھایمەر|نەخۆشی ئەلزەهایمەر]] بوو. شیعرەکانی " وتارەکەی شووشە " لە ساڵی ١٩٩٤ و "ئەنترۆپۆلۆژیای ئاو" (کە لە ''پلاینواتەر'' کۆکراوەتەوە) باس لە دابەزینی دەروونی و جەستەیی ئەو بەهۆی نەخۆشییەکە دەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/|سەردێڕ=Bright, Built World |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260923223608/https://lareviewofbooks.org/article/siken-carson-poets-language-memory-loss-parkinsons-stroke/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Los Angeles Review of Books |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ebsco.com/|سەردێڕ=EBSCO - Research Databases, EBooks, Discovery Service |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190513020008/https://www.ebsco.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=[[EBSCOHost]] |زمان=en}}</ref> مارگریت دایکی کارسۆن (١٩١٣-١٩٩٧) لە کاتی نووسینی کتێبی ''پیاوان لە کاتژمێرەکانی دەرەوەدا'' کۆچی دوایی کرد. کارسۆن بە پارچە نۆسینی "پاشانە بۆ کاتە ئاساییەکان" کۆمەڵەکەی داخست، بە بەکارهێنانی دەستەواژەی بڕاو لە ڕۆژنامە و دەستنووسەکانی [[ڤێرجینیا وولف|ڤێرجینیا وۆڵف]] بۆ ئەوەی ئیپیتافێکی بۆ دروست بکات. <ref name="LitEncyc" /> ''Red Doc&amp;gt;'' وەک دووەم ئیلێژی بۆ مردنی دایکی خوێندراوەتەوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن دایکی بە خۆشەویستی ژیانی خۆی وەسف کردووە. <ref name="Wachtel 2012" /> <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Carson|یەکەم=Anne|سەردێڕ=Decreation: Poetry, Essays, Opera|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Vintage Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٠-٧٨٩٠-٥|شوێن=New York|پەڕە=٥|chapter=Lines}}</ref> مایکل برای کارسۆن لە ساڵی ١٩٧٨ بەهۆی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە دەستگیرکرا. بە بازدان بە کەفالەت، کەنەدا هەڵهات و ئەویش جارێکی تر نەیبینیتەوە. <ref name="Wachtel 2012" /> کارسۆن لە فیلمی "پەراوێزی ئاو: وتارێک لەسەر مەلەکردن لەلایەن براکەمەوە" (لە ''کتێبی Plainwater'' کۆکراوەتەوە) کە وەک جۆرێک لە بیرەوەری نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ دیارنەمانی براکەی کردووە. <ref name="Willard 2011" /> لە ساڵی ٢٠٠٠ تەلەفۆنی بۆ کرد و ڕێککەوتنیان کرد لە کۆپنهاگن کە ئەو لێی دەژیا، یەکتر ببینن، بەڵام پێش ئەوەی پەیوەندییان پێوە بکاتەوە گیانی لەدەستدا. ''نۆکس'' ، ئیپیتافێکە کە کارسۆن لە ساڵی ٢٠٠٠ بۆ براکەی دروستی کردووە و لە ساڵی ٢٠١٠ بڵاوکراوەتەوە، بە ڕوونیترین بەرهەمی کەسیی خۆی وەسف کراوە. <ref name="Scranton 2014" /> کارسۆن هاوسەرگیری لەگەڵ هونەرمەند ڕۆبەرت کۆری کردووە، کە لە [[ئان ئاربەر|شاری ئان ئاربۆر]] ناسیویەتی لەکاتی وانەوتنەوە لە [[زانکۆی میشیگن|زانکۆی میشیگان]] . <ref name="NYTM 2013" /> ئەو کاری بە "کەسێکی هاوکار-مێردم" وەسف کردووە. <ref name="Cove Park" /> ئەو پڕۆژانەی کە پێکەوە کاریان لەسەر کردووە بریتین لە دیزاینی کتێب و نمایشی بۆ ''نۆکس'' و ''ئەنتیگۆنیک'' . هەروەها کارسۆن لە کاتی پرۆسەی داهێنەرانەیاندا بە "هەڕەمەکیکەر" ئاماژە بە کۆری دەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carson |یەکەم=Anne |دوایین٢=Currie |یەکەم٢=Robert |دوایین٣=Berkobien |یەکەم٣=Megan |author-mask=1 |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201014005528/https://www.asymptotejournal.com/interview/an-interview-with-anne-carson-and-robert-currie/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Asymptote}}</ref> لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٢دا، کارسۆن و کۆری ڕەگەزنامەی ئایسلەندییان پێدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢٢|trans-title=Law on Granting Citizenship |ناونیشان=https://www.althingi.is/altext/pdf/152/s/0893.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=althingi.is |زمان=is}}</ref> لە وتارێکدا لە ڕۆژنامەی ''لەندەن ڕیڤیو بۆ کتێبەکان'' لە مانگی ئابی ٢٠٢٤، کارسۆن ئاشکرای کردووە کە تووشی [[پارکینسۆن|نەخۆشی پارکینسۆن]] بووە. == لیستی خەڵات وفێلۆشیپ == {{col-begin-small}} {{col-break}} === خەڵاتی براوە === *١٩٨٤: خەڵاتی بێتی کۆڵەدی <ref name="Meyer Colladay">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Meyer |یەکەم١=Paul |سەردێڕ=She] ⟨Ha?⟩ She – The ''Canicula di Anna'': A Fractal Approach |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=University of Toronto |شوێن=Toronto |پەڕە=٢|chapter=Foreword |ناونیشان=https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230331121258/https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/76562/3/Meyer_Paul_A_201611_PhD_thesis.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ١٩٩٦: خەڵاتی ئەدەبیی لەنەن بۆ شیعر for Poetry<ref name="Lannan Award">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: 1996 Lannan Literary Award for Poetry |ناونیشان=https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |وێبگە=Lannan Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001080055/https://lannan.org/literary/detail/anne-carson/literary-award |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *١٩٩٦: خەڵاتی ئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *١٩٩٧: خەڵاتی پوشکارت <ref name="Meyer Pushcart" /> *١٩٩٨: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر<ref name="QSPELL" /> *٢٠٠١: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر<ref name="Griffin 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2001 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200405122314/http://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2001-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی تۆماس ستێرنز ئیلیۆت<ref name="Eliot 2001">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the T. S. Eliot Prize: List of Previous Winners |ناونیشان=https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |بڵاوکەرەوە=T. S. Eliot Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200930145428/https://tseliot.com/prize/about-the-t-s-eliot-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتی کتێبی Los Angeles Times بۆ شیعر <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Guccione |یەکەم١=Jean |سەردێڕ=10 Authors Honored With Times Book Prizes |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2002-apr-28-me-awards28-story.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|agency=Los Angeles Times |ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref> *٢٠٠١: خەڵاتیئەی. ئێم. کلاین بۆ شیعر <ref name="QSPELL" /> *٢٠١٠: خەڵاتی PEN بۆ شیعری <ref name="PEN Oresteia">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2010 PEN Award for Poetry in Translation |ناونیشان=https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |بڵاوکەرەوە=PEN America |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200621170341/https://pen.org/2010-pen-award-for-poetry-in-translation/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٢: خەڵاتی کریتیکۆس (خەڵاتی ئەدەبیی یۆنانی لەندەن)<ref name="Criticos 2012">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The 2012 Prize |ناونیشان=http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |بڵاوکەرەوە=The London Hellenic Prize |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201230035928/http://londonhellenicprize.eu/past-winners-2/2012-prize/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٤: خەڵاتی گریفین بۆ شیعر Doc>]]'' (براوەی بەشی کەنەدی)<ref name="Griffin 2014">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson: Griffin Poetry Prize 2014 |ناونیشان=https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |وێبگە=The Griffin Trust for Excellence in Poetry |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200921154113/https://www.griffinpoetryprize.com/awards-and-poets/shortlists/2014-shortlist/anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٦: خەڵاتی گەورەی ئەدەبیی نێودەوڵەتی بلو مەترۆپۆلیس بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی <ref name="Blue Met 2016">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson wins 2016 Blue Metropolis Literary Grand Prix |ناونیشان=http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |وێبگە=Azure Scratchings |بڵاوکەرەوە=Blue Metropolis Literary Festival & Foundation |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210725054842/http://bluemet.blogspot.com/2016/03/anne-carson-wins-2016-blue-metropolis.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> *٢٠١٩: خەڵاتی شیعری نێودەوڵەتی مانوێل ئاکونیا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Anne Carson gana el Premio Internacional Manuel Acuña 2019 |ناونیشان=https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ئیش=Aristegui Noticias |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=es |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301201614/https://aristeguinoticias.com/2312/kiosko/anne-carson-gana-el-premio-internacional-manuel-acuna-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ٢٠٢٠: خەڵاتی شاژنەی ئاستووریاس بۆ ئەدەبیات *٢٠٢٠: خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعری ئینگلیزی<ref name="ggaward" /> *٢٠٢١: خەڵاتی PEN/Nabokov بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن لە ئەدەبیاتی نێودەوڵەتی <ref name="PEN2021" /> *٢٠٢٥: خەڵاتی هەدادا لە گۆڤاری The Paris Review بۆ سەرکەوتنی ژیانی ئەدەبی *٢٠٢٥: خەڵاتی ئەدەبیی نێودەوڵەتی زبیگنیێڤ هێربێرت <ref name="Herbert 2025">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bn.org.pl/en/news/5700-anne-carson-receives-the-2025-zbigniew-herbert-international-literary-award.html |سەردێڕ=Anne Carson receives the 2025 Zbigniew Herbert International Literary Award |ئیش=Biblioteka Narodowa (National Library) |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> *٢٠٢٦: خەڵاتی نۆبێڵی ئەدەبیات.<ref name="NobelPrize.org"/> === پاڵێوراو === * ١٩٩٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی QSPELL – خەڵاتی A. M. Klein بۆ شیعر، بۆ Short Talks. * ١٩٩٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Journey بۆ «Water Margins». * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی Forward بۆ شیعر، بۆ Glass, Irony and God. * ١٩٩٨: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Autobiography of Red. * ١٩٩٩: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Autobiography of Red. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠١: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ Men in the Off Hours. * ٢٠٠٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری لێنۆر مارشاڵ، بۆ The Beauty of the Husband. * ٢٠١٠: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی شیعری بازنەی ڕەخنەگرانی کتێبی نیشتمانی، بۆ Nox. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ت. س. ئیلیۆت، بۆ Red Doc. * ٢٠١٣: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی خەیمەی سووری Kitschies (باشترین ڕۆمان)، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٤: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی فۆلیۆ، بۆ Red Doc>. * ٢٠١٨: ناوی لە لیستی درێژی خەڵاتی ئەدەبیاتی ئەکادیمیای نوێدا هات. * ٢٠٢٢: پاڵێوراو بۆ خەڵاتی ئەدەبیی گشتیی گەڤەرنەر بۆ شیعر، بۆ H of H Playbook. {{col-break}} === فێلۆشیپ === * ١٩٩٧: فێلۆشیپی ناوەندی بێلاجیۆی بنکەی ڕۆکفێلەر * ١٩٩٨: فێلۆشیپی گوگنهایم بۆ شیعر * ٢٠٠٠: فێلۆشیپی مەکئارتەر * ٢٠٠٧: فێلۆشیپی ئانا ماریا کێلەن، ئەکادیمیای ئەمریکایی لە بەرلین * ٢٠١١: فێلۆشیپی موریێل سپارک، کریەیتڤ سکۆتلەند / کۆڤ پارک * ٢٠١٨: فێلۆشیپی ئینگا مارێن ئۆتۆ، ناوەندی وۆتەرمیل <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anne Carson (In Residence: Inga Maren Otto Fellow) |ناونیشان=https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |وێبگە=The Watermill Center |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200518212713/https://www.watermillcenter.org/anne-carson/#1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ئەکادیمی === * ١٩٨٦–١٩٨٧: زانای میوانی بنکەی ڕۆکفێلەر لە ناوەندی 92nd Street Y لە نیویۆرک. * ٢٠١٢: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان لەلایەن زانکۆی تۆرۆنتۆ. * ٢٠١٤: پێدانی پلەی ئەکادیمیی ڕێزلێنان (دکتۆرای ئەدەبیات) لەلایەن زانکۆی سانت ئەندرۆز.<ref name="U of St A honour">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sweetman |یەکەم١=Rebecca |بەستەری نووسەر١=Rebecca Sweetman |سەردێڕ=Laureation address: Anne Carson |ناونیشان=https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |بڵاوکەرەوە=University of St Andrews |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617232125/https://news.st-andrews.ac.uk/archive/laureation-address-anne-carson/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === هی تر === *١٩٩٩: ئەندامی ڕێزلێنراوی نێودەوڵەتی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و زانست. * ١٩٩٩: کتێبخانەی مۆدێرن؛ لە لیستی ١٠٠ کتێبی باشترین نان‌فیکشن (بە پێی هەڵبژاردەی خوێنەران) بۆ Eros the Bittersweet. * ٢٠٠٠: کتێبی Men in the Off Hours لە لیستی کتێبە دیارەکانی ساڵی The New York Times. * ٢٠٠٥: ئەندامی ڕێکخراوی نیشتمانیی کەنەدا (Order of Canada). * ٢٠١٠: دادوەری خەڵاتی گریفین بۆ شیعر. * ٢٠١١: ئەندامی ڕێزلێنراوی بیانی ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ هونەر و ئەدەبیات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Members: Anne Carson |ناونیشان=https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Letters |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220818174058/https://artsandletters.org/?s=%22Anne+Carson%22&restype=member |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{col-end}}   == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{Nobelprize}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Poetry Foundation biography] * [https://poets.org/poet/anne-carson Academy of American Poets biography] * [https://web.archive.org/web/20240902191227/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson ''The Canadian Encyclopedia'' biography] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''The Paris Review'' interview] by Will Aitken (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' interview] by Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Commentary on ''Antigonick''] by Judith Butler (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson The Chat with GG's Literature Award Winner Anne Carson] {{بەستەری مردوو|url=https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ }} ''49th Shelf'' (2021) {{خەڵاتی نۆبێل لە وێژە}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Anne Carson}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ژن|شیعر|نووسین|کەنەدا}} [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی لەرزینی دەماریان ھەیە]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی ئێلیۆت]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی ٢١م]] [[پۆل:وەرگێرە کەنەدییەکانی سەدەی بیستەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] mips13v6ktgv7p9t8zmsfoaecrvm320 0 305752 1696869 1696794 2026-10-29T12:03:19Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696869 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٧)}} {{Infobox person | name = بهرام ئەفشاری | image = Bahram Afshari 01.jpg | caption = ئەفشاری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ۲۰۱۷ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|27}} | birth_place = [[ھەمەدان]]، ئێران | education = زانکۆی ئازاد (بەکالۆریۆس لە هونەرە جوانەکان) | occupation = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر|شانۆنووس}} | years_active = ٢٠٠۳–ئێستا }} '''بهرام ئەفشاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بهرام افشاری؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٧) ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانییە. بە ڕۆڵی بەهتاش فەریبا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پایتەخت (۲۰۱۳–ئێستا) ناسراوە. یەکەم فیلمی وەک دەرهێنەر بە ناوی حەفتاد سی (۲۰۲٤) بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی سینەمای ئێران، هەروەها ڕۆڵی لە فیلمی «فۆسیل» (۲۰۲۳) کە دووەم فیلمی پڕداهات بووە، گێڕاوە. ئەفشاری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، و هەروەها کاندیدکردن بۆ دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوختەی ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sevenartpedia.ir/people/pr5f7c888248e9f |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=sevenartpedia.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری و وێنە نوێیەکان |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C.p34596 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=زانیاری و ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/990424-%D8%B2%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%8-دریایی |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری ئەکتەری باڵابەرزی سینما و تەلەڤیزیۆن |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography1-bahram-afshari.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری لە دەستپێک تا درەوشانەوە |ناونیشان=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=photokade.com}}</ref> == سەرەتای ژیان == بهرام ئەفشاری لە ٢٧ی مایزی ١٩٨٧ لە [[ھەمەدان|هەمەدان]]، [[ئێران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی لە کاتی منداڵیدا جیا بوونەوە، و سەبارەت بەم ئەزموونە وتوویەتی: {{quote|دایکم باوکمی جێهێشت کاتێک تەمەنم دوو ساڵ بوو. باوکم دواتر نەخۆش کەوت، و زۆرینەی منداڵیم لە نەخۆشخانەکاندا بەسەر برد بۆ چاودیریکردنی.|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی تەواوی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sabakhabar.ir/99320/بیوگرافی-کامل-بهرام-افشاری-تصاویر/ |وێبگە=Saba |بڵاوکەرەوە=Saba |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240119152835/https://sabakhabar.ir/99320/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%D8%b1%D8%A7%D9%81%db%8c-%da%a9%d8%a7%d9%85%لۆگۆ/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} لە تەمەنێکی بچووکەوە، ئەفشاری خولیای لە شانۆدا هەبوو لە هەمەدان. لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بۆ پێشخستنی پیشەکەی ڕووی کردە [[تاران]]، و بە شێوەیەکی پیشەیی لە لایەن حەمید سەماندەریانەوە فێری نواندن بوو. دواتر دەستی بە کارکردن کرد لە شانۆدا. == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناوی فیلم ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[تووڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |بریکاری خانووبەرە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەردەمی درەوشانەوەی بهرام ئەفشاری لە سینەمادا |ناونیشان=https://namnak.com/bahram-afshari-in-cinema.p81611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |بهرام |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆڵگێڕانی جیاوازی بهرام ئەفشاری لە فیلمی سینەمایی لانتوری |ناونیشان=https://khoshkhabar1.ir/news/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7/186609/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=khoshkhabar1.ir}}</ref> |} == خەڵات و کاندیدکردنەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+لیستی خەڵات و کاندیدکردنەکان |- ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |کاری کاندیدکراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠٢٦ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا |زیندوو شۆر |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی فەجر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6746767/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |٢٠١٣ |باشترین ئەکتەر - ناوچەکان، ئەزموونە نوێیەکان |ڕۆبینسون کرۆسو |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگزیدگان فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/12/17834/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |[[خەڵاتی حافز]] |٢٠١٧ | rowspan="4" |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی |ئەلیەلبەدەل |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای بخش تلویزیون جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4031233/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ | rowspan="2" |پایتەخت |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=برگزیدگان هجدهمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4373987/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠٢٠ |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=برندگان بیستمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.zoomg.ir/cinema-news/328500-20th-hafez-awards-winner-anounnced/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=زومجی |زمان=fa-IR}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |ڕازی بقا |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=اعلام نامزدهای بخش سینمایی مراسم حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5898187/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر - فیلمی سینەمایی |فۆسیل |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه سینمایی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/photo/1820609/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |[[لانتوری (فیلم)|لانتۆری]] |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای نوزدهمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/703739/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=نامزدهای بیستمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4366285/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای یازدهمین جشن انجمن منتقدان |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4058361/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی شار]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3960514015.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=جامعه خبری تحلیلی الف |زمان=fa}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6263498}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] 65t5x0k3luvl93rcdr62ayae2mvtv85 1696950 1696869 2026-10-29T16:17:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Bahram Afshari}} 1696950 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٧)}} {{Infobox person | name = بهرام ئەفشاری | image = Bahram Afshari 01.jpg | caption = ئەفشاری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ۲۰۱۷ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|27}} | birth_place = [[ھەمەدان]]، ئێران | education = زانکۆی ئازاد (بەکالۆریۆس لە هونەرە جوانەکان) | occupation = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر|شانۆنووس}} | years_active = ٢٠٠۳–ئێستا }} '''بهرام ئەفشاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بهرام افشاری؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٧) ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانییە. بە ڕۆڵی بەهتاش فەریبا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پایتەخت (۲۰۱۳–ئێستا) ناسراوە. یەکەم فیلمی وەک دەرهێنەر بە ناوی حەفتاد سی (۲۰۲٤) بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی سینەمای ئێران، هەروەها ڕۆڵی لە فیلمی «فۆسیل» (۲۰۲۳) کە دووەم فیلمی پڕداهات بووە، گێڕاوە. ئەفشاری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، و هەروەها کاندیدکردن بۆ دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوختەی ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sevenartpedia.ir/people/pr5f7c888248e9f |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=sevenartpedia.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری و وێنە نوێیەکان |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C.p34596 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=زانیاری و ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/990424-%D8%B2%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%8-دریایی |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری ئەکتەری باڵابەرزی سینما و تەلەڤیزیۆن |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography1-bahram-afshari.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری لە دەستپێک تا درەوشانەوە |ناونیشان=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=photokade.com}}</ref> == سەرەتای ژیان == بهرام ئەفشاری لە ٢٧ی مایزی ١٩٨٧ لە [[ھەمەدان|هەمەدان]]، [[ئێران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی لە کاتی منداڵیدا جیا بوونەوە، و سەبارەت بەم ئەزموونە وتوویەتی: {{quote|دایکم باوکمی جێهێشت کاتێک تەمەنم دوو ساڵ بوو. باوکم دواتر نەخۆش کەوت، و زۆرینەی منداڵیم لە نەخۆشخانەکاندا بەسەر برد بۆ چاودیریکردنی.|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی تەواوی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sabakhabar.ir/99320/بیوگرافی-کامل-بهرام-افشاری-تصاویر/ |وێبگە=Saba |بڵاوکەرەوە=Saba |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240119152835/https://sabakhabar.ir/99320/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%D8%b1%D8%A7%D9%81%db%8c-%da%a9%d8%a7%d9%85%لۆگۆ/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} لە تەمەنێکی بچووکەوە، ئەفشاری خولیای لە شانۆدا هەبوو لە هەمەدان. لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بۆ پێشخستنی پیشەکەی ڕووی کردە [[تاران]]، و بە شێوەیەکی پیشەیی لە لایەن حەمید سەماندەریانەوە فێری نواندن بوو. دواتر دەستی بە کارکردن کرد لە شانۆدا. == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناوی فیلم ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[تووڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |بریکاری خانووبەرە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەردەمی درەوشانەوەی بهرام ئەفشاری لە سینەمادا |ناونیشان=https://namnak.com/bahram-afshari-in-cinema.p81611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |بهرام |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆڵگێڕانی جیاوازی بهرام ئەفشاری لە فیلمی سینەمایی لانتوری |ناونیشان=https://khoshkhabar1.ir/news/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7/186609/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=khoshkhabar1.ir}}</ref> |} == خەڵات و کاندیدکردنەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+لیستی خەڵات و کاندیدکردنەکان |- ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |کاری کاندیدکراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠٢٦ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا |زیندوو شۆر |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی فەجر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6746767/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |٢٠١٣ |باشترین ئەکتەر - ناوچەکان، ئەزموونە نوێیەکان |ڕۆبینسون کرۆسو |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگزیدگان فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/12/17834/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |[[خەڵاتی حافز]] |٢٠١٧ | rowspan="4" |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی |ئەلیەلبەدەل |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای بخش تلویزیون جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4031233/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ | rowspan="2" |پایتەخت |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=برگزیدگان هجدهمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4373987/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠٢٠ |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=برندگان بیستمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.zoomg.ir/cinema-news/328500-20th-hafez-awards-winner-anounnced/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=زومجی |زمان=fa-IR}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |ڕازی بقا |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=اعلام نامزدهای بخش سینمایی مراسم حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5898187/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر - فیلمی سینەمایی |فۆسیل |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه سینمایی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/photo/1820609/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |[[لانتوری (فیلم)|لانتۆری]] |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای نوزدهمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/703739/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=نامزدهای بیستمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4366285/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای یازدهمین جشن انجمن منتقدان |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4058361/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی شار]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3960514015.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=جامعه خبری تحلیلی الف |زمان=fa}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6263498}} {{پۆلی کۆمنز|Bahram Afshari}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] gp9t75vk86ivsh5wtrxp5rjbrun2xni 1697144 1696950 2026-10-29T21:17:29Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1697144 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٧)}} {{Infobox person | name = بهرام ئەفشاری | image = Bahram Afshari 01.jpg | caption = ئەفشاری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] لە ساڵی ۲۰۱۷ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|27}} | birth_place = [[ھەمەدان]]، ئێران | education = زانکۆی ئازاد (بەکالۆریۆس لە هونەرە جوانەکان) | occupation = {{hlist|ئەکتەر|دەرهێنەر|شانۆنووس}} | years_active = ٢٠٠۳–ئێستا }} '''بهرام ئەفشاری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: بهرام افشاری؛ لەدایکبووی ٢٧ی ئایاری ١٩٨٧) ئەکتەر و دەرهێنەری ئێرانییە. بە ڕۆڵی بەهتاش فەریبا لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی پایتەخت (۲۰۱۳–ئێستا) ناسراوە. یەکەم فیلمی وەک دەرهێنەر بە ناوی حەفتاد سی (۲۰۲٤) بووە پڕداهاتترین فیلمی مێژووی سینەمای ئێران، هەروەها ڕۆڵی لە فیلمی «فۆسیل» (۲۰۲۳) کە دووەم فیلمی پڕداهات بووە، گێڕاوە. ئەفشاری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، و هەروەها کاندیدکردن بۆ دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پوختەی ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sevenartpedia.ir/people/pr5f7c888248e9f |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=sevenartpedia.ir}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری و وێنە نوێیەکان |ناونیشان=https://namnak.com/%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C.p34596 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=زانیاری و ژیاننامەی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/990424-%D8%B2%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7-%D9%82%D8%AF%D8%B8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D9%8-دریایی |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=رکنا |زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری ئەکتەری باڵابەرزی سینما و تەلەڤیزیۆن |ناونیشان=https://www.beytoote.com/fun/actor-news/biography1-bahram-afshari.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.beytoote.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی بهرام ئەفشاری لە دەستپێک تا درەوشانەوە |ناونیشان=https://photokade.com/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=photokade.com}}</ref> == سەرەتای ژیان == بهرام ئەفشاری لە ٢٧ی مایزی ١٩٨٧ لە [[ھەمەدان|هەمەدان]]، [[ئێران]] لەدایکبووە. دایک و باوکی لە کاتی منداڵیدا جیا بوونەوە، و سەبارەت بەم ئەزموونە وتوویەتی: {{quote|دایکم باوکمی جێهێشت کاتێک تەمەنم دوو ساڵ بوو. باوکم دواتر نەخۆش کەوت، و زۆرینەی منداڵیم لە نەخۆشخانەکاندا بەسەر برد بۆ چاودیریکردنی.|<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی تەواوی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://sabakhabar.ir/99320/بیوگرافی-کامل-بهرام-افشاری-تصاویر/ |وێبگە=Saba |بڵاوکەرەوە=Saba |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240119152835/https://sabakhabar.ir/99320/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%D8%b1%D8%A7%D9%81%db%8c-%da%a9%d8%a7%d9%85%لۆگۆ/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} لە تەمەنێکی بچووکەوە، ئەفشاری خولیای لە شانۆدا هەبوو لە هەمەدان. لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا بۆ پێشخستنی پیشەکەی ڕووی کردە [[تاران]]، و بە شێوەیەکی پیشەیی لە لایەن حەمید سەماندەریانەوە فێری نواندن بوو. دواتر دەستی بە کارکردن کرد لە شانۆدا. == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناوی فیلم ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! class="unsortable" scope="col" |{{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[تووڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |بریکاری خانووبەرە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سەردەمی درەوشانەوەی بهرام ئەفشاری لە سینەمادا |ناونیشان=https://namnak.com/bahram-afshari-in-cinema.p81611 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=نمناک |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |بهرام |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ڕۆڵگێڕانی جیاوازی بهرام ئەفشاری لە فیلمی سینەمایی لانتوری |ناونیشان=https://khoshkhabar1.ir/news/%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D9%88-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7/186609/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=khoshkhabar1.ir}}</ref> |} == خەڵات و کاندیدکردنەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+لیستی خەڵات و کاندیدکردنەکان |- ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |کاری کاندیدکراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" | {{abbr|سەرچاوە(کان)|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠٢٦ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی سەرەکیدا |زیندوو شۆر |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی فەجر |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/6746767/ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |٢٠١٣ |باشترین ئەکتەر - ناوچەکان، ئەزموونە نوێیەکان |ڕۆبینسون کرۆسو |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەرگزیدگان فێستیڤاڵی شانۆی فەجر |ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/12/17834/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=خبرگزاری تسنیم |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |[[خەڵاتی حافز]] |٢٠١٧ | rowspan="4" |باشترین ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی |ئەلیەلبەدەل |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای بخش تلویزیون جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4031233/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ | rowspan="2" |پایتەخت |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=برگزیدگان هجدهمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4373987/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠٢٠ |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=برندگان بیستمین جشن حافظ |ناونیشان=https://www.zoomg.ir/cinema-news/328500-20th-hafez-awards-winner-anounnced/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=زومجی |زمان=fa-IR}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |ڕازی بقا |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=اعلام نامزدهای بخش سینمایی مراسم حافظ |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/5898187/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- |باشترین ئەکتەر - فیلمی سینەمایی |فۆسیل |{{won}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=جایزه سینمایی بهرام ئەفشاری |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/photo/1820609/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |[[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |[[لانتوری (فیلم)|لانتۆری]] |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای نوزدهمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/703739/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=خبرآنلاین |زمان=fa}}</ref> |- |٢٠١٨ |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=نامزدهای بیستمین جشن بزرگ سینمای ایران |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4366285/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵی پشتگیردا |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=نامزدهای یازدهمین جشن انجمن منتقدان |ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/4058361/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=fa}}</ref> |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی شار|فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی شار]] |٢٠١٧ |باشترین ئەکتەر |کرێکاری سادەی پێویستە |{{nom}} |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=فێستیڤاڵی فیلمی شار |ناونیشان=https://www.alef.ir/news/3960514015.html |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=جامعه خبری تحلیلی الف |زمان=fa}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|6263498}} {{پۆلی کۆمنز|Bahram Afshari}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:خەڵکی ھەمەدان]] 0susy0habuuyrh90fiiuqfafbjqv197 0 305754 1696868 1696804 2026-10-29T12:02:59Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1696868 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|سەردێڕ=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= BBC|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|سەردێڕ=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|ڕێکەوت= ٢ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |ناونیشان=http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm0466936}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] 4pcer3121fud6067hrr3ft2xhv0vaxk 1696951 1696868 2026-10-29T16:18:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Baran Kosari}} 1696951 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|سەردێڕ=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= BBC|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|سەردێڕ=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|ڕێکەوت= ٢ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |ناونیشان=http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm0466936}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} {{پۆلی کۆمنز|Baran Kosari}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] it33vfngnbg1rv8i7v06b710kk1cfh3 1697006 1696951 2026-10-29T17:04:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:ژن|ژن]] و [[دەروازە:فیلم|فیلم]] 1697006 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|سەردێڕ=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= BBC|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|سەردێڕ=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|ڕێکەوت= ٢ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |ناونیشان=http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm0466936}} * [https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} {{پۆلی کۆمنز|Baran Kosari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] 2rn7opprwg6ncvu8e3q465v9beeaj25 1697211 1697006 2026-10-30T00:50:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو #IABot (v2.0.9.6) 1697211 wikitext text/x-wiki {{short description|خانمەئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٥)}} {{Infobox person | name = باران کووسەری | image = Baran Kosari.jpg | caption = کووسەری لە ساڵی ٢٠١٧ | native_name = باران کوثری | native_name_lang = Fa | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1985|09|16}} | birth_place = [[تاران]]، ئێران | nationality = | parents = {{plainlist| - جەهانگیر کووسەری (باوک) - ڕەخشان بەنیئەعتەماد (دایک) }} | years_active = ١٩٩١–ئێستا | occupation = خانمەئەکتەر | website = }} '''باران کۆسەری''' (بە [[زمانی فارسی|فارسی]]: باران کوثری؛ لەدایکبووی ١٦ی ئەیلوولی ١٩٨٥) خانمەئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. کچی دروستکەرانی فیلم جەهانگیر کۆسەری و ڕەخشان بەنیئەعتەمادە، دەستپێکی پیشەکەی بە بەشداری لە فیلمەکانی دایکیدا بوو. کووسەری خەڵاتی جۆراوجۆری بەدەستهێناوە، لەوانە دوو خەڵاتی [[سیمورغی بلوورین|سیمورغی بلورین]]، دوو [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، دوو خەڵاتی [[جەژنی سینەمای ئێران|ئاهەنگی سینەمای ئێران]] و دوو خەڵاتی [[ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران]]. == پیشە == لە [[سورە سینەما|ئەکادیمیای سوورە]] دەرچووە. فیلمی «باشترین بوکی جیهان» (١٩٩١) یەکەم ئەزموونی نواندنی بوو. لە بەشێک لە فیلمەکانی دایکیدا دەرکەوتووە، وەک «نێرگز» (١٩٩١)، «سەرپۆشی شین» (١٩٩٤)، «بانووی گوڵاواز» (١٩٩٧)، «چیرۆکەکانی کیش» (١٩٩٨)، «ژێر پێستی شار» (٢٠٠٠)، و «ڕۆژگاری ئێمە» (بەڵگەفیلم - ٢٠٠١). لە ساڵی ٢٠٠٧دا کاندیدکرا بۆ باشترین ڕۆڵگێڕان لەلایەن خانمەئەکتەرێکەوە لە خەڵاتەکانی ئەکادیمیای ئاسیا پاسیفیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-35653547|سەردێڕ=تێڕوانینی ئێرانییەکان بۆ وتارە سیاسییەکان|ڕێکەوت= ٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= BBC|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://observers.france24.com/en/20160226-young-iranians-humour-pragmatic-voting-reformists|سەردێڕ=شێوازی دەنگدانی گەنجانی ئێرانی|ڕێکەوت= ٢ی شوباتی ٢٠١٦|newspaper= France 24}}</ref> باران کۆسەری تواناکانی وەک خانمەئەکتەرێکی شانۆ بە دەرکەوتنی لە «ئەو بەری ئاوێنەکە» (١٩٩٧) لە دەرهێنانی ئازیتا حاجیان سەلماند. == کارە خێرخوازییەکان == کۆسەری وەک باڵیۆزی ئەنجومەنی خێرخوازی یاریی [[سوێد|سوید]] لە ئێران ناسێنراوە. یاری ڕێکخراوێکی سەربەخۆ، قازانج نەویست و ناڕێکخراوەییە کە لەژێر دروشمی "منداڵی سەرشەقامی کەمتر، خوێندکاری زیاتر" کاردەکات. ئامانجی سەرەکی ئەم ڕێکخراوە دابینکردنی پشتیوانی گشتگیرە بۆ منداڵان، دروستکردنی دەرفەتی پەروەردەیی، و پێشکەشکردنی سەرچاوە بۆ قوتابخانەکان و کتێبخانەکان لە ناوچە بێبەشەکاندا. ئەم دەستپێشخەرییە لەلایەن پشتیوانی دارایی خۆبەخشانەی سپۆنسەرەکانەوە لە سوید پشتگیری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=باران کووسەری بووە باڵیۆزی ئەنجومەنی یاری |ناونیشان=http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210117063228/http://www.ion.ir/News/317181.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref>[[File:Abbas Kiarostami funeral 36.jpg|thumb|کۆسەری لە مەراسیمی [[عەباس کیاڕۆستەمی|عەباس کیارۆستەمی]]]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style=font-size:100% ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | ناوی فیلم ! scope="col" | ڕۆڵ ! scope="col" | دەرهێنەر |- ! scope="row" |٢٠١٤ |[[توڕە نیم (فیلم)|توڕە نیم!]] |ستارە | rowspan="2" |ڕەزا دۆرمیشیان |- ! scope="row" |٢٠١٦ |[[لانتوری (فیلم)|لانتوری]] |باروون |} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm0466936}} * [https://web.archive.org/web/20250829105158/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 باران کووسەری] لە [[سورە سینەما|سوورە سینەما]] {{DEFAULTSORT:Kosari, Baran}} {{پۆلی کۆمنز|Baran Kosari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم}} [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٥]] 7t6fkhinn7tfl3ojh44pwwur1evs35l 1 305755 1697129 1696807 2026-10-29T20:39:30Z مامۆستا 39489 پەڕەکەی واڵا کردەوە 1697129 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 305756 1696886 2026-10-29T12:20:45Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1380975183|Henri B. Kagan]]» 1696886 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=Henri Kagan.jpg}}'''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] tumun2wgf1p0dredooi36ln1qlt38ny 1696887 1696886 2026-10-29T12:21:31Z Shaween 18477 1696887 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] 7wiulndcvt3cc9fqrdhwcp5iq9t6zkh 1696889 1696887 2026-10-29T12:23:41Z Shaween 18477 /* خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا */ 1696889 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] hckdx58w1uynw2sg18a0gv5bvqz1zit 1696891 1696889 2026-10-29T12:24:58Z Shaween 18477 /* ئاماژەکان */ 1696891 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] igld5uqumxar2k76be8du16opeqryy1 1696892 1696891 2026-10-29T12:26:38Z Shaween 18477 1696892 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} * [[خەڵاتی نۆبێڵ ساڵی ٢٠٢٦]] {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] cpwibh81v2m19o5yakp1u5bdoq1bcbh 1696945 1696892 2026-10-29T16:15:33Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Henri Kagan}} 1696945 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} * [[خەڵاتی نۆبێڵ ساڵی ٢٠٢٦]] {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Henri Kagan}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] 66hqa6n8skjnqfixm972xudwtoc0wgi 1697010 1696945 2026-10-29T17:06:03Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]]، [[دەروازە:کیمیا|کیمیا]] و [[دەروازە:زانست|زانست]] 1697010 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنری بۆریس کاگان''' ({{IPA|fr|ɑ̃ʁi kaɡɑ̃|lang}}; لەدایکبووی ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠) کیمیاکارێکی فەرەنسییە. لە ئێستادا مامۆستای کارمەندە لە زانکۆی پاریس-ساکلی لە [[فەڕەنسا|فەرەنسا]]. ئەو بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک پێشەنگێک لە بواری کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگدا ناسراوە . دۆزینەوەکانی کاریگەرییەکی دوور و درێژیان لەسەر پیشەسازی دەرمان هەبووە.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XPUZAAAAIAAJ&q=%22Kagan,+henri%22+1930|title=Who's who in Western Europe|publisher=International Biographical Centre|year=1981|isbn=978-0-900332-61-6}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20261007095246/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=7 October 2026 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == کاگان لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە شاری بۆلۆن-بیلانکۆرت لە فەرەنسا لەدایکبووە،<ref name="JVL">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://jewishvirtuallibrary.org/henri-kagan |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> لە خێزانێکی [[جوولەکە ئەشکەنازییەکان|جولەکە]] کە [[جەنگی جیھانیی دووەم|لە جەنگی جیهانی دووەمدا]] ڕزگاریان بووە بە خۆحەشاردان لە گوندێک لە باشووری فەرەنسا بە ناوی گریمانەکراو.<ref name="JVL" /> دەرچووی [[زانکۆی پاریس|زانکۆی سۆربۆن]] و ئیکۆلی نیشتمانی سوپەریۆر دی شیمی دی پاریس (لە ساڵی ١٩٥٤). دواتر دکتۆرای لە ژێر دەستی ژان جاک لە کۆلێژی فەرەنسا لە ساڵی ١٩٦٠ تەواو کرد، لێکۆڵینەوەی لە کیمیای ستیرۆید و کیمیای ستێریۆ کرد. دواتر هاوکارێکی توێژینەوە بووە لەگەڵ ئالان هۆرۆ. لە ساڵی ١٩٦٨ کاگان تاقیگەیەکی لە ئۆرسای دامەزراند. لە ساڵی ١٩٩٩ بووەتە مامۆستای کارمەند لە زانکۆی پاریس-ساکلی.<ref name="JVL" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.europe1.fr/sciences/portrait-qui-est-henri-kagan-le-francais-de-95-ans-laureat-du-prix-nobel-de-chimie-1129769 |وێبگە=europe1.fr}}</ref> == پیشەی ئەکادیمی == کاگان ڕووی لە زانکۆی پاریس-سود, ئۆرسای کرد و لەوێ بوو بە پرۆفیسۆر. یەکێک لە شوێنە گرینگەکان لە لێکۆڵینەوەکانیدا پەرەپێدانی لیگاندەکانی C ₂ -سیمیتری بوو، بۆ نموونە، DIOP بۆ کاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan, Dang-Tuan-Phat |year=1972 |title=Asymmetric catalytic reduction with transition metal complexes. I. Catalytic system of rhodium(I) with (−)-2,3-0-isopropylidene-2,3-dihydroxy-1,4-bis(diphenylphosphino)butane, a new chiral diphosphine |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=94 |issue=18 |pages=6429–6433 |bibcode=1972JAChS..94.6429K |doi=10.1021/ja00773a028}}</ref> ئەم دۆزینەوە بووە هۆی دۆزینەوەی زۆرێک لە لیگاندە پەیوەندیدارەکان کە پشتگیری لە [[ھاندان|کاتالیستەکان]] دەکەن کە لە چەندین بەکارهێنانی پراکتیکیدا بەکاردەهێنرێن. لە ساڵی ١٩٨٦، کاگان یەکەم نموونەی کاریگەرییە ناهێڵییەکانی لە کاتالیزەری ناهاوسەنگدا چاودێری کرد و مۆدێلی بیرکاری پەرەپێدا بۆ وەسفکردنی هەڵسوکەوتی ئەو جۆرە کاتالیزەرانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Puchot |first=C. |last2=Samuel |first2=O. |last3=Dunach |first3=E. |last4=Zhao |first4=S. |last5=Agami |first5=C. |last6=Kagan |first6=H. B. |date=1986 |title=Nonlinear effects in asymmetric synthesis. Examples in asymmetric oxidations and aldolization reactions |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=108 |issue=9 |pages=2353–2357 |bibcode=1986JAChS.108.2353P |doi=10.1021/ja00269a036 |issn=0002-7863 |pmid=22175583 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721075328/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00269a036 |archive-date=21 July 2022 |access-date=15 October 2024}}</ref><ref name=":2" /> ئەم ئەنجامە دۆزینەوەیەکی گەورە بوو، کاریگەرییە ناهێڵییەکانی کردە بوارێکی کیمیا لە خۆیدا: نەک هەر ئامرازێکن بۆ تێگەیشتن لە میکانیزمە گەردیلەییەکان ، بەڵکو لە چوارچێوەی سەرچاوەی ژیاندا باس دەکرێن (گەورەکردنی ناهاوسەنگ).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Guillaneux |first=Denis |last2=Zhao |first2=Shu-Hai |last3=Samuel |first3=Odile |last4=Rainford |first4=David |last5=Kagan |first5=Henri B. |date=October 1994 |title=Nonlinear Effects in Asymmetric Catalysis |url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |url-status=live |journal=Journal of the American Chemical Society |language=en |volume=116 |issue=21 |pages=9430–9439 |bibcode=1994JAChS.116.9430G |doi=10.1021/ja00100a004 |issn=0002-7863 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809141934/https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ja00100a004 |archive-date=9 August 2022 |access-date=15 April 2025}}</ref><ref name=":2" /> لەسەر ئەم کارە لە ساڵی ٢٠٢٦ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای پێبەخشرا.<ref name="Nobel" /> == ڕێزلێنان و خەڵات == کاگان ئەندامی [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] و ئەندامی بیانی ئەکادیمیای زانستی پۆڵەندییە لە ساڵی ١٩٩٤، هاوڕێی کۆمەڵەی شاهانەی کیمیا لە ساڵی ٢٠٠٣ و ئەندامی فەخری کۆمەڵەی توێژینەوەی کیمیایی هیندستانە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.chemie.de/lexikon/Henri_Kagan.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |وێبگە=chemie.de}}</ref> چەندین خەڵاتی لەو بوارەدا بەدەستهێناوە لەوانە: === دکتۆرای فەخری === * ١٩٩٩: زانکۆی بوخارێست<ref name=":12" /> * ٢٠٠٤: زانکۆی باسیلیکاتا<ref name=":12" /> === ڕێزلێنانی نیشتمانی === * ٢٠٠٧: ئەفسەری فەرمانی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000465675 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ٢٠٠٢: شوڕشگێڕی لەشکری شەرەف ([[فەڕەنسا|فەرەنسا]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000594363 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> * ١٩٩٦: شوڕشگێڕی ڕێکخراوی نیشتمانی شایستەیی (فەرەنسا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000000721927 |وێبگە=legifrance.gouv.fr}}</ref> === خەڵاتی نۆبێڵی کیمیا === لە ساڵی ٢٠٠١دا، هەندێک مشتومڕ دروست بوو کاتێک کاگان لەو ساڵەدا [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبڵی]] پێنەبەخشرا ، کە لەلایەن ک . چەندین زانای فەرەنسی ناڕەزایەتی خۆیان دەربڕی. وەزیری زانستی فەرەنسا، ڕۆجەر جیرارد شوارتزنبێرگ، پێیوابوو کە کاگان وەک پێشەنگێکی ئەو بوارەش دەبوو ڕێزی لێ بگیرێت. بەڵام دەتوانرێت خەڵاتەکە بدرێت بە زۆرترین سێ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Goodman |first=Sally |date=2001 |title=French Nobel protest makes chemist a cause célèbre |journal=Nature |language=en |volume=414 |issue=6861 |pages=239 |bibcode=2001Natur.414..239G |doi=10.1038/35104765 |issn=1476-4687 |pmid=11713488 |doi-access=free}}</ref> لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦، کاگان لەگەڵ کێنسۆ سۆای [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بۆ دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Larousserie |first=David |ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/science/article/2026/10/07/french-scientist-henri-kagan-wins-long-awaited-nobel-prize-in-chemistry_6758364_10.html |وێبگە=lemonde.fr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c6ly038jg0d4o |وێبگە=bbc.com}}</ref> ئەکادیمیای شاهانەی سویدی بۆ زانست خەڵاتەکەی بەستەوە بە سەرهەڵدانی هۆمۆکیرالیتی, کە باڵادەستی یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکە. ڕاگەیاندنەکەی دۆزینەوەی کاگان لە ساڵی ١٩٨٦ی وەک ڕێگەیەک بۆ بەرهەمهێنانی زیادەیەکی گەورەتر لە یەک فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی دەستنیشانکرد لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە، هەروەها دۆزینەوەکانی خەڵاتکراوەکانی بە گرنگ وەسفکرد بۆ دیزاینکردنی کارلێکەکان کە لە بەرهەمهێنانی دەرماندا بەکاردەهێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Addicoat |first=Matthew |title=Nobel prize in chemistry awarded for work on mirror-image molecules |url=https://theconversation.com/nobel-prize-in-chemistry-awarded-for-work-on-mirror-image-molecules-293816 |doi=10.64628/AB.vydgfju9u |url-access=subscription}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{Nobelprize}} * [http://www.tetrahedron-symposium.elsevier.com/biog/kagan.htm Short biography of Kagan] * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Henri B. Kagan |last2=Olivier Riant |year=1992 |title=Catalytic asymmetric Diels Alder reactions |journal=Chemical Reviews |volume=92 |issue=5 |pages=1007–1019 |doi=10.1021/cr00013a013}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=P. Girard |last2=J. L. Namy |last3=H. B. Kagan |year=1980 |title=Divalent lanthanide derivatives in organic synthesis. 1. Mild preparation of samarium iodide and ytterbium iodide and their use as reducing or coupling agents |journal=Journal of the American Chemical Society |volume=102 |issue=8 |pages=2693–2698 |bibcode=1980JAChS.102.2693G |doi=10.1021/ja00528a029}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=H. B. Kagan |last2=J. L. Namy |year=1986 |title=Lanthanides in organic synthesis |journal=Tetrahedron |volume=42 |issue=24 |pages=6573–6614 |doi=10.1016/S0040-4020(01)82098-6}} * [[خەڵاتی نۆبێڵ ساڵی ٢٠٢٦]] {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{Wolf Prize in Chemistry}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Henri Kagan}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەڕەنسا|کیمیا|زانست}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی وۆلف لە کیمیا]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:Articles with hCards]] fgrcctcb7t46bzcjcahrxi8ufahp8zd 0 305757 1696895 2026-10-29T12:46:09Z Shaween 18477 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1381589716|Kensō Soai]]» 1696895 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=}}{{Nihongo|'''کێنسۆ سوای'''|硤合 憲三|Soai Kensō|لە ٣ی ئایاری ١٩٥٠ لەدایک بوو.}}<ref name="a580">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pluta |first=Werner |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=heise online |زمان=de}}</ref> [[کیمیای ئەندامی|کیمیازانێکی ئۆرگانیکی]] ژاپۆنییە، پرۆفیسۆری کارمەندە لە بەشی کیمیای کارپێکراو لە [[Tokyo University of Science|زانکۆی زانستی تۆکیۆ]] . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ [[هێنری بۆریس کاگان|هێنری بی کاگان]] [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا". == ژیاننامە == سۆای لە زانکۆی تۆکیۆ خوێندوویەتی و لەوێ دکتۆرای وەرگرتووە. لە ساڵی 1979 لە بواری [[پێکھێنانی ئۆرگانیک|دروستکردنی ئۆرگانیکدا]] لە ژێر دەستی تێرواکی موکایاما و هاوڕێی کۆمەڵەی ژاپۆن بووە بۆ بەرەوپێشبردنی زانست. خوێندنی پۆست دکتۆرای لە لای ئێرنست ئێڵ ئیلیل لە زانکۆی کارۆلینای باکوور ئەنجامداوە . لە ساڵی ١٩٨١ بوو بە وانەبێژ لە زانکۆی تۆکیۆ بۆ زانست، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ مامۆستای یاریدەدەر (١٩٨٦) و مامۆستای تەواو (١٩٩١).<ref name="s254">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2008 |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=東京理科大学}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ هێنری بی کاگان [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref> سوای مامۆستای سەردانیکەر بووە لە چەندین زانکۆی وەک ESPCI پاریس (2001)، زانکۆی کیوشو (2005)، زانکۆی واسێدا (2007-2010)، زانکۆی ستراسبۆرگ (2008)، و زانکۆی جیلین (2010-2015).<ref name="s254" /> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک پرۆفیسۆر خانەنشین بووە. ئەو بەشدارە لە دروستکردنی ناهاوسەنگ و ئینانتیۆسێلێکتیڤ، ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ و سەرچاوەی کایرالیتی. لە ساڵی ١٩٩٥، سۆئای کارلێکێکی لەگەڵ پێکهاتەی کایراڵی ٥-پیریمیدیل ئەلکانۆل دۆزیەوە کە نزیکەی تەنیا یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکی وەک بەرهەمێک بەرهەمهێنا، کە تقلیدکردنی پرۆسەیەک بوو کە لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەبینرێت.<ref name="Nature1" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ توانی ئەم کاردانەوەیە بە کارلێککەرەکانی ناکایراڵ نیشان بدات. بە تایبەتی کارلێکی سۆای بۆ ئەلکیلکردنی پیریمیدین-٥-کاربالدەهید لەگەڵ دی ئایزۆپرۆپیلزینک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لەم کارلێکەدا هەردوو کارلێککەرەکە کە ناکایراڵن، بەرهەمی کایراڵی پیریمیدیل ئەلکهول بەرهەم دەهێنن، کە زیاتر هەمان ئەو کایرالیتە لە خولەکانی کاتالیزۆری دواتردا هان دەدات.<ref name="p302">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Athavale |first=Soumitra V. |last2=Simon |first2=Adam |last3=Houk |first3=Kendall N. |last4=Denmark |first4=Scott E. |date=2020 |title=Demystifying the asymmetry-amplifying, autocatalytic behaviour of the Soai reaction through structural, mechanistic and computational studies |journal=Nature Chemistry |volume=12 |issue=4 |pages=412–423 |bibcode=2020NatCh..12..412A |doi=10.1038/s41557-020-0421-8 |issn=1755-4330 |pmc=7117993 |pmid=32203445}}</ref><ref name="k376">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |date=2022 |title=The Soai reaction and its implications with the life's characteristic features of self-replication and homochirality |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040402022004677 |journal=Tetrahedron |volume=124 |doi=10.1016/j.tet.2022.133017 |access-date=7 October 2026 |article-number=133017}}</ref><ref name="n446">{{Cite book|title=The soai reaction and related topic|date=2012|publisher=Edizioni Artestampa|isbn=978-88-6462-130-2|publication-place=Modena|page=}}</ref><ref name="Nature1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gibney |first=Elizabeth |last2=Naddaf |first2=Miryam |last3=Pichon |first3=Anne |last4=Castelvecchi |first4=Davide |last5=Callaway |first5=Ewen |date=7 October 2026 |title=Chemistry Nobel awarded for solving mystery of how 'handed' organic molecules can emerge |url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-03093-0 |journal=Nature |volume=658 |issue=8136 |pages=589–590 |doi=10.1038/d41586-026-03093-0 |pmid=42844442 |url-access=subscription |access-date=10 October 2026}}</ref> == ڕێزلێنان و خەڵات == * خەڵاتی ئینۆی (٢٠٠٠)<ref name="w835">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://newsonjapan.com/article/150980.php |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=News On Japan}}</ref> * مەدالیای کیرالیتی (٢٠٠٥)<ref name="call-chirality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=30 November 2005 |title=Call for nominations for the chirality medal 2006 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20244 |journal=Chirality |language=English |volume=18 |pages=iii |doi=10.1002/chir.20244 |url-access=subscription |access-date=20 September 2020}}</ref> * ئەندامی فەخری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئیتاڵیا (٢٠٠٦)<ref name="s254" /> * خەڵاتی زانست و تەکنەلۆژیا لە MEXT, وەزارەتی پەروەردە و ڕۆشنبیری و وەرزش و زانست و تەکنەلۆژیای ژاپۆن (2007)<ref name="s254" /> * خەڵاتی کۆمەڵەی کیمیایی ژاپۆن (٢٠١٠)<ref name="CSJ">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2010 |ناونیشان=https://csj.jp/csj-en/membership/awards/achieve/2010-soai.html |ڕێکەوتی سەردان=20 September 2020 |وێبگە=csj.jp |زمان=English}}</ref> * مەدالیای شریتی وەنەوشەیی<ref name="v310">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.bssnews.net/news/432358 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=BSS}}</ref> (2012) * دکتۆر ئۆنۆریس کاوسا، زانکۆی پانۆنیا, هەنگاریا (2015)<ref name="s254" /> * پۆلی سێیەمی ڕێزبەندی گەنجینەی پیرۆز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |وێبگە=rs.kagu.tus.ac.jp}}</ref> (٢٠٢٣) * خەڵاتی ڕیۆجی نۆیۆری (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ssocj.jp/award/noyori/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-07 |وێبگە=公益社団法人 有機合成化学協会 |زمان=ja}}</ref> * خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن (٢٠٢٥)<ref name="f758">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://sumikai.com/nachrichten-aus-japan/japanischer-chemiker-kenso-soai-erhaelt-nobelpreis-fuer-chemie-381377/ |ڕێکەوتی سەردان=8 October 2026 |وێبگە=Sumikai |زمان=de}}</ref> * [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا]] (٢٠٢٦)<ref name="Nobel" /> * ڕێزبەندی ڕۆشنبیری (٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 23, 2026 |script-title=ja:文化勲章・功労者の業績と略歴 2026年度 |ناونیشان=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUD229PH0S6A021C2000000/ |ڕێکەوتی سەردان=October 23, 2026 |وێبگە=The Nikkei |زمان=ja}}</ref> لە ڕاگەیاندنی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سویدی تیشکی خستە سەر پێشکەوتنی سۆای لە کارەکانی ساڵی ١٩٩٥ لەسەر ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ بۆ کاردانەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ کە یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی ئەگەری بەرهەمهێنا. ئەم ئەنجامانەی خستە لێکۆڵینەوە لە هۆمۆکایرالیتی و دیزاینی دروستکردنی دەرمان. پارەی خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێنری بی کاگان دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mukaiyama |first=Teruaki |last2=Soai |first2=Kenso |last3=Sato |first3=Toshio |last4=Shimizu |first4=Hisashi |last5=Suzuki |first5=Keisuke |year=1979 |title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands |journal=Journal of the American Chemical Society |publisher=American Chemical Society (ACS) |volume=101 |issue=6 |pages=1455–1460 |bibcode=1979JAChS.101.1455M |doi=10.1021/ja00500a015 |issn=0002-7863}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |last2=Shibata |first2=Takanori |last3=Morioka |first3=Hiroshi |last4=Choji |first4=Kaori |date=1995 |title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule |url=https://www.nature.com/articles/378767a0 |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=767–768 |bibcode=1995Natur.378..767S |doi=10.1038/378767a0 |issn=0028-0836 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Sato |first=Itaru |last2=Urabe |first2=Hiroki |last3=Ishiguro |first3=Saori |last4=Shibata |first4=Takanori |last5=Soai |first5=Kenso |date=20 January 2003 |title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105 |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=42 |issue=3 |pages=315–317 |bibcode=2003ACIE...42..315S |doi=10.1002/anie.200390105 |issn=1433-7851 |pmid=12548688 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:Articles with hCards]] 8z2gjb9ni1celsynwwk54vxan8hlg1g 1696897 1696895 2026-10-29T12:47:32Z Shaween 18477 1696897 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=}}{{Nihongo|'''کێنسۆ سوای'''|硤合 憲三|Soai Kensō|لە ٣ی ئایاری ١٩٥٠ لەدایک بوو.}}<ref name="a580">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pluta |first=Werner |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=heise online |زمان=de}}</ref> [[کیمیای ئەندامی|کیمیازانێکی ئۆرگانیکی]] ژاپۆنییە، پرۆفیسۆری کارمەندە لە بەشی کیمیای کارپێکراو لە [[Tokyo University of Science|زانکۆی زانستی تۆکیۆ]] . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ [[هێنری بۆریس کاگان|هێنری بی کاگان]] [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا". == ژیاننامە == سۆای لە زانکۆی تۆکیۆ خوێندوویەتی و لەوێ دکتۆرای وەرگرتووە. لە ساڵی 1979 لە بواری [[پێکھێنانی ئۆرگانیک|دروستکردنی ئۆرگانیکدا]] لە ژێر دەستی تێرواکی موکایاما و هاوڕێی کۆمەڵەی ژاپۆن بووە بۆ بەرەوپێشبردنی زانست. خوێندنی پۆست دکتۆرای لە لای ئێرنست ئێڵ ئیلیل لە زانکۆی کارۆلینای باکوور ئەنجامداوە . لە ساڵی ١٩٨١ بوو بە وانەبێژ لە زانکۆی تۆکیۆ بۆ زانست، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ مامۆستای یاریدەدەر (١٩٨٦) و مامۆستای تەواو (١٩٩١).<ref name="s254">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2008 |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=東京理科大学}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ هێنری بی کاگان [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref>ئەو بەشدارە لە دروستکردنی ناهاوسەنگ و ئینانتیۆسێلێکتیڤ، ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ و سەرچاوەی کایرالیتی. لە ساڵی ١٩٩٥، سۆئای کارلێکێکی لەگەڵ پێکهاتەی کایراڵی ٥-پیریمیدیل ئەلکانۆل دۆزیەوە کە نزیکەی تەنیا یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکی وەک بەرهەمێک بەرهەمهێنا، کە تقلیدکردنی پرۆسەیەک بوو کە لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەبینرێت.<ref name="Nature1" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ توانی ئەم کاردانەوەیە بە کارلێککەرەکانی ناکایراڵ نیشان بدات. بە تایبەتی کارلێکی سۆای بۆ ئەلکیلکردنی پیریمیدین-٥-کاربالدەهید لەگەڵ دی ئایزۆپرۆپیلزینک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لەم کارلێکەدا هەردوو کارلێککەرەکە کە ناکایراڵن، بەرهەمی کایراڵی پیریمیدیل ئەلکهول بەرهەم دەهێنن، کە زیاتر هەمان ئەو کایرالیتە لە خولەکانی کاتالیزۆری دواتردا هان دەدات.<ref name="p302">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Athavale |first=Soumitra V. |last2=Simon |first2=Adam |last3=Houk |first3=Kendall N. |last4=Denmark |first4=Scott E. |date=2020 |title=Demystifying the asymmetry-amplifying, autocatalytic behaviour of the Soai reaction through structural, mechanistic and computational studies |journal=Nature Chemistry |volume=12 |issue=4 |pages=412–423 |bibcode=2020NatCh..12..412A |doi=10.1038/s41557-020-0421-8 |issn=1755-4330 |pmc=7117993 |pmid=32203445}}</ref><ref name="k376">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |date=2022 |title=The Soai reaction and its implications with the life's characteristic features of self-replication and homochirality |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040402022004677 |journal=Tetrahedron |volume=124 |doi=10.1016/j.tet.2022.133017 |access-date=7 October 2026 |article-number=133017}}</ref><ref name="n446">{{Cite book|title=The soai reaction and related topic|date=2012|publisher=Edizioni Artestampa|isbn=978-88-6462-130-2|publication-place=Modena|page=}}</ref><ref name="Nature1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gibney |first=Elizabeth |last2=Naddaf |first2=Miryam |last3=Pichon |first3=Anne |last4=Castelvecchi |first4=Davide |last5=Callaway |first5=Ewen |date=7 October 2026 |title=Chemistry Nobel awarded for solving mystery of how 'handed' organic molecules can emerge |url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-03093-0 |journal=Nature |volume=658 |issue=8136 |pages=589–590 |doi=10.1038/d41586-026-03093-0 |pmid=42844442 |url-access=subscription |access-date=10 October 2026}}</ref> سوای مامۆستای سەردانیکەر بووە لە چەندین زانکۆی وەک ESPCI پاریس (2001)، زانکۆی کیوشو (2005)، زانکۆی واسێدا (2007-2010)، زانکۆی ستراسبۆرگ (2008)، و زانکۆی جیلین (2010-2015).<ref name="s254" /> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک پرۆفیسۆر خانەنشین بووە. == ڕێزلێنان و خەڵات == * خەڵاتی ئینۆی (٢٠٠٠)<ref name="w835">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://newsonjapan.com/article/150980.php |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=News On Japan}}</ref> * مەدالیای کیرالیتی (٢٠٠٥)<ref name="call-chirality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=30 November 2005 |title=Call for nominations for the chirality medal 2006 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20244 |journal=Chirality |language=English |volume=18 |pages=iii |doi=10.1002/chir.20244 |url-access=subscription |access-date=20 September 2020}}</ref> * ئەندامی فەخری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئیتاڵیا (٢٠٠٦)<ref name="s254" /> * خەڵاتی زانست و تەکنەلۆژیا لە MEXT, وەزارەتی پەروەردە و ڕۆشنبیری و وەرزش و زانست و تەکنەلۆژیای ژاپۆن (2007)<ref name="s254" /> * خەڵاتی کۆمەڵەی کیمیایی ژاپۆن (٢٠١٠)<ref name="CSJ">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2010 |ناونیشان=https://csj.jp/csj-en/membership/awards/achieve/2010-soai.html |ڕێکەوتی سەردان=20 September 2020 |وێبگە=csj.jp |زمان=English}}</ref> * مەدالیای شریتی وەنەوشەیی<ref name="v310">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.bssnews.net/news/432358 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=BSS}}</ref> (2012) * دکتۆر ئۆنۆریس کاوسا، زانکۆی پانۆنیا, هەنگاریا (2015)<ref name="s254" /> * پۆلی سێیەمی ڕێزبەندی گەنجینەی پیرۆز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |وێبگە=rs.kagu.tus.ac.jp}}</ref> (٢٠٢٣) * خەڵاتی ڕیۆجی نۆیۆری (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ssocj.jp/award/noyori/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-07 |وێبگە=公益社団法人 有機合成化学協会 |زمان=ja}}</ref> * خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن (٢٠٢٥)<ref name="f758">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://sumikai.com/nachrichten-aus-japan/japanischer-chemiker-kenso-soai-erhaelt-nobelpreis-fuer-chemie-381377/ |ڕێکەوتی سەردان=8 October 2026 |وێبگە=Sumikai |زمان=de}}</ref> * [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا]] (٢٠٢٦)<ref name="Nobel" /> * ڕێزبەندی ڕۆشنبیری (٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 23, 2026 |script-title=ja:文化勲章・功労者の業績と略歴 2026年度 |ناونیشان=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUD229PH0S6A021C2000000/ |ڕێکەوتی سەردان=October 23, 2026 |وێبگە=The Nikkei |زمان=ja}}</ref> لە ڕاگەیاندنی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سویدی تیشکی خستە سەر پێشکەوتنی سۆای لە کارەکانی ساڵی ١٩٩٥ لەسەر ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ بۆ کاردانەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ کە یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی ئەگەری بەرهەمهێنا. ئەم ئەنجامانەی خستە لێکۆڵینەوە لە هۆمۆکایرالیتی و دیزاینی دروستکردنی دەرمان. پارەی خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێنری بی کاگان دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mukaiyama |first=Teruaki |last2=Soai |first2=Kenso |last3=Sato |first3=Toshio |last4=Shimizu |first4=Hisashi |last5=Suzuki |first5=Keisuke |year=1979 |title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands |journal=Journal of the American Chemical Society |publisher=American Chemical Society (ACS) |volume=101 |issue=6 |pages=1455–1460 |bibcode=1979JAChS.101.1455M |doi=10.1021/ja00500a015 |issn=0002-7863}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |last2=Shibata |first2=Takanori |last3=Morioka |first3=Hiroshi |last4=Choji |first4=Kaori |date=1995 |title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule |url=https://www.nature.com/articles/378767a0 |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=767–768 |bibcode=1995Natur.378..767S |doi=10.1038/378767a0 |issn=0028-0836 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Sato |first=Itaru |last2=Urabe |first2=Hiroki |last3=Ishiguro |first3=Saori |last4=Shibata |first4=Takanori |last5=Soai |first5=Kenso |date=20 January 2003 |title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105 |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=42 |issue=3 |pages=315–317 |bibcode=2003ACIE...42..315S |doi=10.1002/anie.200390105 |issn=1433-7851 |pmid=12548688 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:Articles with hCards]] sbp7jwlylblwy06nf52vem04lmd1gz0 1696898 1696897 2026-10-29T12:48:20Z Shaween 18477 1696898 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی زانا|image=}}{{Nihongo|'''کێنسۆ سوای'''|硤合 憲三|Soai Kensō|لە ٣ی ئایاری ١٩٥٠ لەدایک بوو.}}<ref name="a580">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pluta |first=Werner |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=heise online |زمان=de}}</ref> [[کیمیای ئەندامی|کیمیازانێکی ئۆرگانیکی]] ژاپۆنییە، پرۆفیسۆری کارمەندە لە بەشی کیمیای کارپێکراو لە [[Tokyo University of Science|زانکۆی زانستی تۆکیۆ]] . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ [[هێنری بۆریس کاگان|هێنری بی کاگان]] [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبێڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا". == ژیاننامە == سۆای لە زانکۆی تۆکیۆ خوێندوویەتی و لەوێ دکتۆرای وەرگرتووە. لە ساڵی 1979 لە بواری [[پێکھێنانی ئۆرگانیک|دروستکردنی ئۆرگانیکدا]] لە ژێر دەستی تێرواکی موکایاما و هاوڕێی کۆمەڵەی ژاپۆن بووە بۆ بەرەوپێشبردنی زانست. خوێندنی پۆست دکتۆرای لە لای ئێرنست ئێڵ ئیلیل لە زانکۆی کارۆلینای باکوور ئەنجامداوە . لە ساڵی ١٩٨١ بوو بە وانەبێژ لە زانکۆی تۆکیۆ بۆ زانست، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ مامۆستای یاریدەدەر (١٩٨٦) و مامۆستای تەواو (١٩٩١).<ref name="s254">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2008 |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=東京理科大学}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ هێنری بی کاگان [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref>ئەو بەشدارە لە دروستکردنی ناهاوسەنگ و ئینانتیۆسێلێکتیڤ، ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ و سەرچاوەی کایرالیتی. لە ساڵی ١٩٩٥، سۆئای کارلێکێکی لەگەڵ پێکهاتەی کایراڵی ٥-پیریمیدیل ئەلکانۆل دۆزیەوە کە نزیکەی تەنیا یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکی وەک بەرهەمێک بەرهەمهێنا، کە تقلیدکردنی پرۆسەیەک بوو کە لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەبینرێت.<ref name="Nature1" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ توانی ئەم کاردانەوەیە بە کارلێککەرەکانی ناکایراڵ نیشان بدات. بە تایبەتی کارلێکی سۆای بۆ ئەلکیلکردنی پیریمیدین-٥-کاربالدەهید لەگەڵ دی ئایزۆپرۆپیلزینک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لەم کارلێکەدا هەردوو کارلێککەرەکە کە ناکایراڵن، بەرهەمی کایراڵی پیریمیدیل ئەلکهول بەرهەم دەهێنن، کە زیاتر هەمان ئەو کایرالیتە لە خولەکانی کاتالیزۆری دواتردا هان دەدات.<ref name="p302">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Athavale |first=Soumitra V. |last2=Simon |first2=Adam |last3=Houk |first3=Kendall N. |last4=Denmark |first4=Scott E. |date=2020 |title=Demystifying the asymmetry-amplifying, autocatalytic behaviour of the Soai reaction through structural, mechanistic and computational studies |journal=Nature Chemistry |volume=12 |issue=4 |pages=412–423 |bibcode=2020NatCh..12..412A |doi=10.1038/s41557-020-0421-8 |issn=1755-4330 |pmc=7117993 |pmid=32203445}}</ref><ref name="k376">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |date=2022 |title=The Soai reaction and its implications with the life's characteristic features of self-replication and homochirality |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040402022004677 |journal=Tetrahedron |volume=124 |doi=10.1016/j.tet.2022.133017 |access-date=7 October 2026 |article-number=133017}}</ref><ref name="n446">{{Cite book|title=The soai reaction and related topic|date=2012|publisher=Edizioni Artestampa|isbn=978-88-6462-130-2|publication-place=Modena|page=}}</ref><ref name="Nature1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gibney |first=Elizabeth |last2=Naddaf |first2=Miryam |last3=Pichon |first3=Anne |last4=Castelvecchi |first4=Davide |last5=Callaway |first5=Ewen |date=7 October 2026 |title=Chemistry Nobel awarded for solving mystery of how 'handed' organic molecules can emerge |url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-03093-0 |journal=Nature |volume=658 |issue=8136 |pages=589–590 |doi=10.1038/d41586-026-03093-0 |pmid=42844442 |url-access=subscription |access-date=10 October 2026}}</ref> سوای مامۆستای سەردانیکەر بووە لە چەندین زانکۆی وەک ESPCI پاریس (2001)، زانکۆی کیوشو (2005)، زانکۆی واسێدا (2007-2010)، زانکۆی ستراسبۆرگ (2008)، و زانکۆی جیلین (2010-2015).<ref name="s254" /> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک پرۆفیسۆر خانەنشین بووە. == ڕێزلێنان و خەڵات == * خەڵاتی ئینۆی (٢٠٠٠)<ref name="w835">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://newsonjapan.com/article/150980.php |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=News On Japan}}</ref> * مەدالیای کیرالیتی (٢٠٠٥)<ref name="call-chirality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=30 November 2005 |title=Call for nominations for the chirality medal 2006 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20244 |journal=Chirality |language=English |volume=18 |pages=iii |doi=10.1002/chir.20244 |url-access=subscription |access-date=20 September 2020}}</ref> * ئەندامی فەخری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئیتاڵیا (٢٠٠٦)<ref name="s254" /> * خەڵاتی زانست و تەکنەلۆژیا لە MEXT, وەزارەتی پەروەردە و ڕۆشنبیری و وەرزش و زانست و تەکنەلۆژیای ژاپۆن (2007)<ref name="s254" /> * خەڵاتی کۆمەڵەی کیمیایی ژاپۆن (٢٠١٠)<ref name="CSJ">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2010 |ناونیشان=https://csj.jp/csj-en/membership/awards/achieve/2010-soai.html |ڕێکەوتی سەردان=20 September 2020 |وێبگە=csj.jp |زمان=English}}</ref> * مەدالیای شریتی وەنەوشەیی<ref name="v310">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.bssnews.net/news/432358 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=BSS}}</ref> (2012) * دکتۆر ئۆنۆریس کاوسا، زانکۆی پانۆنیا, هەنگاریا (2015)<ref name="s254" /> * پۆلی سێیەمی ڕێزبەندی گەنجینەی پیرۆز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |وێبگە=rs.kagu.tus.ac.jp}}</ref> (٢٠٢٣) * خەڵاتی ڕیۆجی نۆیۆری (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ssocj.jp/award/noyori/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-07 |وێبگە=公益社団法人 有機合成化学協会 |زمان=ja}}</ref> * خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن (٢٠٢٥)<ref name="f758">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://sumikai.com/nachrichten-aus-japan/japanischer-chemiker-kenso-soai-erhaelt-nobelpreis-fuer-chemie-381377/ |ڕێکەوتی سەردان=8 October 2026 |وێبگە=Sumikai |زمان=de}}</ref> * [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا]] (٢٠٢٦)<ref name="Nobel" /> * ڕێزبەندی ڕۆشنبیری (٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 23, 2026 |script-title=ja:文化勲章・功労者の業績と略歴 2026年度 |ناونیشان=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUD229PH0S6A021C2000000/ |ڕێکەوتی سەردان=October 23, 2026 |وێبگە=The Nikkei |زمان=ja}}</ref> لە ڕاگەیاندنی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سویدی تیشکی خستە سەر پێشکەوتنی سۆای لە کارەکانی ساڵی ١٩٩٥ لەسەر ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ بۆ کاردانەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ کە یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی ئەگەری بەرهەمهێنا. ئەم ئەنجامانەی خستە لێکۆڵینەوە لە هۆمۆکایرالیتی و دیزاینی دروستکردنی دەرمان. پارەی خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێنری بی کاگان دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mukaiyama |first=Teruaki |last2=Soai |first2=Kenso |last3=Sato |first3=Toshio |last4=Shimizu |first4=Hisashi |last5=Suzuki |first5=Keisuke |year=1979 |title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands |journal=Journal of the American Chemical Society |publisher=American Chemical Society (ACS) |volume=101 |issue=6 |pages=1455–1460 |bibcode=1979JAChS.101.1455M |doi=10.1021/ja00500a015 |issn=0002-7863}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |last2=Shibata |first2=Takanori |last3=Morioka |first3=Hiroshi |last4=Choji |first4=Kaori |date=1995 |title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule |url=https://www.nature.com/articles/378767a0 |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=767–768 |bibcode=1995Natur.378..767S |doi=10.1038/378767a0 |issn=0028-0836 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Sato |first=Itaru |last2=Urabe |first2=Hiroki |last3=Ishiguro |first3=Saori |last4=Shibata |first4=Takanori |last5=Soai |first5=Kenso |date=20 January 2003 |title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105 |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=42 |issue=3 |pages=315–317 |bibcode=2003ACIE...42..315S |doi=10.1002/anie.200390105 |issn=1433-7851 |pmid=12548688 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:Articles with hCards]] 0f02u6dv7uv8uhld6f7rtgg80c04hna 1696899 1696898 2026-10-29T12:48:59Z Shaween 18477 1696899 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{Nihongo|'''کێنسۆ سوای'''|硤合 憲三|Soai Kensō|لە ٣ی ئایاری ١٩٥٠ لەدایک بوو.}}<ref name="a580">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pluta |first=Werner |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=heise online |زمان=de}}</ref> [[کیمیای ئەندامی|کیمیازانێکی ئۆرگانیکی]] ژاپۆنییە، پرۆفیسۆری کارمەندە لە بەشی کیمیای کارپێکراو لە [[Tokyo University of Science|زانکۆی زانستی تۆکیۆ]] . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ [[هێنری بۆریس کاگان|هێنری بی کاگان]] [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبێڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا". == ژیاننامە == سۆای لە زانکۆی تۆکیۆ خوێندوویەتی و لەوێ دکتۆرای وەرگرتووە. لە ساڵی 1979 لە بواری [[پێکھێنانی ئۆرگانیک|دروستکردنی ئۆرگانیکدا]] لە ژێر دەستی تێرواکی موکایاما و هاوڕێی کۆمەڵەی ژاپۆن بووە بۆ بەرەوپێشبردنی زانست. خوێندنی پۆست دکتۆرای لە لای ئێرنست ئێڵ ئیلیل لە زانکۆی کارۆلینای باکوور ئەنجامداوە . لە ساڵی ١٩٨١ بوو بە وانەبێژ لە زانکۆی تۆکیۆ بۆ زانست، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ مامۆستای یاریدەدەر (١٩٨٦) و مامۆستای تەواو (١٩٩١).<ref name="s254">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2008 |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=東京理科大学}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ هێنری بی کاگان [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref>ئەو بەشدارە لە دروستکردنی ناهاوسەنگ و ئینانتیۆسێلێکتیڤ، ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ و سەرچاوەی کایرالیتی. لە ساڵی ١٩٩٥، سۆئای کارلێکێکی لەگەڵ پێکهاتەی کایراڵی ٥-پیریمیدیل ئەلکانۆل دۆزیەوە کە نزیکەی تەنیا یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکی وەک بەرهەمێک بەرهەمهێنا، کە تقلیدکردنی پرۆسەیەک بوو کە لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەبینرێت.<ref name="Nature1" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ توانی ئەم کاردانەوەیە بە کارلێککەرەکانی ناکایراڵ نیشان بدات. بە تایبەتی کارلێکی سۆای بۆ ئەلکیلکردنی پیریمیدین-٥-کاربالدەهید لەگەڵ دی ئایزۆپرۆپیلزینک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لەم کارلێکەدا هەردوو کارلێککەرەکە کە ناکایراڵن، بەرهەمی کایراڵی پیریمیدیل ئەلکهول بەرهەم دەهێنن، کە زیاتر هەمان ئەو کایرالیتە لە خولەکانی کاتالیزۆری دواتردا هان دەدات.<ref name="p302">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Athavale |first=Soumitra V. |last2=Simon |first2=Adam |last3=Houk |first3=Kendall N. |last4=Denmark |first4=Scott E. |date=2020 |title=Demystifying the asymmetry-amplifying, autocatalytic behaviour of the Soai reaction through structural, mechanistic and computational studies |journal=Nature Chemistry |volume=12 |issue=4 |pages=412–423 |bibcode=2020NatCh..12..412A |doi=10.1038/s41557-020-0421-8 |issn=1755-4330 |pmc=7117993 |pmid=32203445}}</ref><ref name="k376">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |date=2022 |title=The Soai reaction and its implications with the life's characteristic features of self-replication and homochirality |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040402022004677 |journal=Tetrahedron |volume=124 |doi=10.1016/j.tet.2022.133017 |access-date=7 October 2026 |article-number=133017}}</ref><ref name="n446">{{Cite book|title=The soai reaction and related topic|date=2012|publisher=Edizioni Artestampa|isbn=978-88-6462-130-2|publication-place=Modena|page=}}</ref><ref name="Nature1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gibney |first=Elizabeth |last2=Naddaf |first2=Miryam |last3=Pichon |first3=Anne |last4=Castelvecchi |first4=Davide |last5=Callaway |first5=Ewen |date=7 October 2026 |title=Chemistry Nobel awarded for solving mystery of how 'handed' organic molecules can emerge |url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-03093-0 |journal=Nature |volume=658 |issue=8136 |pages=589–590 |doi=10.1038/d41586-026-03093-0 |pmid=42844442 |url-access=subscription |access-date=10 October 2026}}</ref> سوای مامۆستای سەردانیکەر بووە لە چەندین زانکۆی وەک ESPCI پاریس (2001)، زانکۆی کیوشو (2005)، زانکۆی واسێدا (2007-2010)، زانکۆی ستراسبۆرگ (2008)، و زانکۆی جیلین (2010-2015).<ref name="s254" /> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک پرۆفیسۆر خانەنشین بووە. == ڕێزلێنان و خەڵات == * خەڵاتی ئینۆی (٢٠٠٠)<ref name="w835">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://newsonjapan.com/article/150980.php |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=News On Japan}}</ref> * مەدالیای کیرالیتی (٢٠٠٥)<ref name="call-chirality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=30 November 2005 |title=Call for nominations for the chirality medal 2006 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20244 |journal=Chirality |language=English |volume=18 |pages=iii |doi=10.1002/chir.20244 |url-access=subscription |access-date=20 September 2020}}</ref> * ئەندامی فەخری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئیتاڵیا (٢٠٠٦)<ref name="s254" /> * خەڵاتی زانست و تەکنەلۆژیا لە MEXT, وەزارەتی پەروەردە و ڕۆشنبیری و وەرزش و زانست و تەکنەلۆژیای ژاپۆن (2007)<ref name="s254" /> * خەڵاتی کۆمەڵەی کیمیایی ژاپۆن (٢٠١٠)<ref name="CSJ">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2010 |ناونیشان=https://csj.jp/csj-en/membership/awards/achieve/2010-soai.html |ڕێکەوتی سەردان=20 September 2020 |وێبگە=csj.jp |زمان=English}}</ref> * مەدالیای شریتی وەنەوشەیی<ref name="v310">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.bssnews.net/news/432358 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=BSS}}</ref> (2012) * دکتۆر ئۆنۆریس کاوسا، زانکۆی پانۆنیا, هەنگاریا (2015)<ref name="s254" /> * پۆلی سێیەمی ڕێزبەندی گەنجینەی پیرۆز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |وێبگە=rs.kagu.tus.ac.jp}}</ref> (٢٠٢٣) * خەڵاتی ڕیۆجی نۆیۆری (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ssocj.jp/award/noyori/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-07 |وێبگە=公益社団法人 有機合成化学協会 |زمان=ja}}</ref> * خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن (٢٠٢٥)<ref name="f758">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://sumikai.com/nachrichten-aus-japan/japanischer-chemiker-kenso-soai-erhaelt-nobelpreis-fuer-chemie-381377/ |ڕێکەوتی سەردان=8 October 2026 |وێبگە=Sumikai |زمان=de}}</ref> * [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا]] (٢٠٢٦)<ref name="Nobel" /> * ڕێزبەندی ڕۆشنبیری (٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 23, 2026 |script-title=ja:文化勲章・功労者の業績と略歴 2026年度 |ناونیشان=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUD229PH0S6A021C2000000/ |ڕێکەوتی سەردان=October 23, 2026 |وێبگە=The Nikkei |زمان=ja}}</ref> لە ڕاگەیاندنی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سویدی تیشکی خستە سەر پێشکەوتنی سۆای لە کارەکانی ساڵی ١٩٩٥ لەسەر ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ بۆ کاردانەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ کە یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی ئەگەری بەرهەمهێنا. ئەم ئەنجامانەی خستە لێکۆڵینەوە لە هۆمۆکایرالیتی و دیزاینی دروستکردنی دەرمان. پارەی خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێنری بی کاگان دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mukaiyama |first=Teruaki |last2=Soai |first2=Kenso |last3=Sato |first3=Toshio |last4=Shimizu |first4=Hisashi |last5=Suzuki |first5=Keisuke |year=1979 |title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands |journal=Journal of the American Chemical Society |publisher=American Chemical Society (ACS) |volume=101 |issue=6 |pages=1455–1460 |bibcode=1979JAChS.101.1455M |doi=10.1021/ja00500a015 |issn=0002-7863}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |last2=Shibata |first2=Takanori |last3=Morioka |first3=Hiroshi |last4=Choji |first4=Kaori |date=1995 |title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule |url=https://www.nature.com/articles/378767a0 |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=767–768 |bibcode=1995Natur.378..767S |doi=10.1038/378767a0 |issn=0028-0836 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Sato |first=Itaru |last2=Urabe |first2=Hiroki |last3=Ishiguro |first3=Saori |last4=Shibata |first4=Takanori |last5=Soai |first5=Kenso |date=20 January 2003 |title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105 |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=42 |issue=3 |pages=315–317 |bibcode=2003ACIE...42..315S |doi=10.1002/anie.200390105 |issn=1433-7851 |pmid=12548688 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:Articles with hCards]] ez1v6lfgbacy3zzkmdncrljis3x5yne 1696944 1696899 2026-10-29T16:12:28Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kenso Soai}} 1696944 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{Nihongo|'''کێنسۆ سوای'''|硤合 憲三|Soai Kensō|لە ٣ی ئایاری ١٩٥٠ لەدایک بوو.}}<ref name="a580">{{بیرخستنەوەی وێب |last=Pluta |first=Werner |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.heise.de/news/Chemienobelpreis-fuer-die-Entdeckung-nichtlinearer-Effekte-11479206.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=heise online |زمان=de}}</ref> [[کیمیای ئەندامی|کیمیازانێکی ئۆرگانیکی]] ژاپۆنییە، پرۆفیسۆری کارمەندە لە بەشی کیمیای کارپێکراو لە [[Tokyo University of Science|زانکۆی زانستی تۆکیۆ]] . لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ [[هێنری بۆریس کاگان|هێنری بی کاگان]] [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبێڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا". == ژیاننامە == سۆای لە زانکۆی تۆکیۆ خوێندوویەتی و لەوێ دکتۆرای وەرگرتووە. لە ساڵی 1979 لە بواری [[پێکھێنانی ئۆرگانیک|دروستکردنی ئۆرگانیکدا]] لە ژێر دەستی تێرواکی موکایاما و هاوڕێی کۆمەڵەی ژاپۆن بووە بۆ بەرەوپێشبردنی زانست. خوێندنی پۆست دکتۆرای لە لای ئێرنست ئێڵ ئیلیل لە زانکۆی کارۆلینای باکوور ئەنجامداوە . لە ساڵی ١٩٨١ بوو بە وانەبێژ لە زانکۆی تۆکیۆ بۆ زانست، و پلەی بەرزکرایەوە بۆ مامۆستای یاریدەدەر (١٩٨٦) و مامۆستای تەواو (١٩٩١).<ref name="s254">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=31 March 2008 |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=東京理科大学}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا بە هاوبەشی لەگەڵ هێنری بی کاگان [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵی کیمیایان]] پێبەخشرا "بەهۆی دۆزینەوەی کاریگەرییە ناهێڵییەکان و ئۆتۆکاتالیزەکردن لە دروستکردنی ئۆرگانیکی ناهاوسەنگدا".<ref name="Nobel">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org |زمان=en-US}}</ref>ئەو بەشدارە لە دروستکردنی ناهاوسەنگ و ئینانتیۆسێلێکتیڤ، ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ و سەرچاوەی کایرالیتی. لە ساڵی ١٩٩٥، سۆئای کارلێکێکی لەگەڵ پێکهاتەی کایراڵی ٥-پیریمیدیل ئەلکانۆل دۆزیەوە کە نزیکەی تەنیا یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی مۆلیکولێکی وەک بەرهەمێک بەرهەمهێنا، کە تقلیدکردنی پرۆسەیەک بوو کە لە زیندەوەرە زیندووەکاندا دەبینرێت.<ref name="Nature1" /> لە ساڵی ٢٠٠٣ توانی ئەم کاردانەوەیە بە کارلێککەرەکانی ناکایراڵ نیشان بدات. بە تایبەتی کارلێکی سۆای بۆ ئەلکیلکردنی پیریمیدین-٥-کاربالدەهید لەگەڵ دی ئایزۆپرۆپیلزینک بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لەم کارلێکەدا هەردوو کارلێککەرەکە کە ناکایراڵن، بەرهەمی کایراڵی پیریمیدیل ئەلکهول بەرهەم دەهێنن، کە زیاتر هەمان ئەو کایرالیتە لە خولەکانی کاتالیزۆری دواتردا هان دەدات.<ref name="p302">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Athavale |first=Soumitra V. |last2=Simon |first2=Adam |last3=Houk |first3=Kendall N. |last4=Denmark |first4=Scott E. |date=2020 |title=Demystifying the asymmetry-amplifying, autocatalytic behaviour of the Soai reaction through structural, mechanistic and computational studies |journal=Nature Chemistry |volume=12 |issue=4 |pages=412–423 |bibcode=2020NatCh..12..412A |doi=10.1038/s41557-020-0421-8 |issn=1755-4330 |pmc=7117993 |pmid=32203445}}</ref><ref name="k376">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |date=2022 |title=The Soai reaction and its implications with the life's characteristic features of self-replication and homochirality |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0040402022004677 |journal=Tetrahedron |volume=124 |doi=10.1016/j.tet.2022.133017 |access-date=7 October 2026 |article-number=133017}}</ref><ref name="n446">{{Cite book|title=The soai reaction and related topic|date=2012|publisher=Edizioni Artestampa|isbn=978-88-6462-130-2|publication-place=Modena|page=}}</ref><ref name="Nature1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Gibney |first=Elizabeth |last2=Naddaf |first2=Miryam |last3=Pichon |first3=Anne |last4=Castelvecchi |first4=Davide |last5=Callaway |first5=Ewen |date=7 October 2026 |title=Chemistry Nobel awarded for solving mystery of how 'handed' organic molecules can emerge |url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-03093-0 |journal=Nature |volume=658 |issue=8136 |pages=589–590 |doi=10.1038/d41586-026-03093-0 |pmid=42844442 |url-access=subscription |access-date=10 October 2026}}</ref> سوای مامۆستای سەردانیکەر بووە لە چەندین زانکۆی وەک ESPCI پاریس (2001)، زانکۆی کیوشو (2005)، زانکۆی واسێدا (2007-2010)، زانکۆی ستراسبۆرگ (2008)، و زانکۆی جیلین (2010-2015).<ref name="s254" /> لە ساڵی ٢٠١٦ وەک پرۆفیسۆر خانەنشین بووە. == ڕێزلێنان و خەڵات == * خەڵاتی ئینۆی (٢٠٠٠)<ref name="w835">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://newsonjapan.com/article/150980.php |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=News On Japan}}</ref> * مەدالیای کیرالیتی (٢٠٠٥)<ref name="call-chirality">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=30 November 2005 |title=Call for nominations for the chirality medal 2006 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/chir.20244 |journal=Chirality |language=English |volume=18 |pages=iii |doi=10.1002/chir.20244 |url-access=subscription |access-date=20 September 2020}}</ref> * ئەندامی فەخری ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ئیتاڵیا (٢٠٠٦)<ref name="s254" /> * خەڵاتی زانست و تەکنەلۆژیا لە MEXT, وەزارەتی پەروەردە و ڕۆشنبیری و وەرزش و زانست و تەکنەلۆژیای ژاپۆن (2007)<ref name="s254" /> * خەڵاتی کۆمەڵەی کیمیایی ژاپۆن (٢٠١٠)<ref name="CSJ">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=September 2010 |ناونیشان=https://csj.jp/csj-en/membership/awards/achieve/2010-soai.html |ڕێکەوتی سەردان=20 September 2020 |وێبگە=csj.jp |زمان=English}}</ref> * مەدالیای شریتی وەنەوشەیی<ref name="v310">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.bssnews.net/news/432358 |ڕێکەوتی سەردان=7 October 2026 |وێبگە=BSS}}</ref> (2012) * دکتۆر ئۆنۆریس کاوسا، زانکۆی پانۆنیا, هەنگاریا (2015)<ref name="s254" /> * پۆلی سێیەمی ڕێزبەندی گەنجینەی پیرۆز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rs.kagu.tus.ac.jp/soai/profile-e.html |وێبگە=rs.kagu.tus.ac.jp}}</ref> (٢٠٢٣) * خەڵاتی ڕیۆجی نۆیۆری (٢٠٢٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ssocj.jp/award/noyori/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-10-07 |وێبگە=公益社団法人 有機合成化学協会 |زمان=ja}}</ref> * خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆن (٢٠٢٥)<ref name="f758">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://sumikai.com/nachrichten-aus-japan/japanischer-chemiker-kenso-soai-erhaelt-nobelpreis-fuer-chemie-381377/ |ڕێکەوتی سەردان=8 October 2026 |وێبگە=Sumikai |زمان=de}}</ref> * [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵ بۆ کیمیا]] (٢٠٢٦)<ref name="Nobel" /> * ڕێزبەندی ڕۆشنبیری (٢٠٢٦)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=October 23, 2026 |script-title=ja:文化勲章・功労者の業績と略歴 2026年度 |ناونیشان=https://www.nikkei.com/article/DGXZQOUD229PH0S6A021C2000000/ |ڕێکەوتی سەردان=October 23, 2026 |وێبگە=The Nikkei |زمان=ja}}</ref> لە ڕاگەیاندنی نۆبڵی ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەکادیمیای زانستی شاهانەی سویدی تیشکی خستە سەر پێشکەوتنی سۆای لە کارەکانی ساڵی ١٩٩٥ لەسەر ئۆتۆکاتالیزەکردنی ناهاوسەنگ بۆ کاردانەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٣ کە یەکێک لە دوو فۆڕمی وێنەی ئاوێنەیی ئەگەری بەرهەمهێنا. ئەم ئەنجامانەی خستە لێکۆڵینەوە لە هۆمۆکایرالیتی و دیزاینی دروستکردنی دەرمان. پارەی خەڵاتەکە بە یەکسانی لەگەڵ هێنری بی کاگان دابەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=7 October 2026 |ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2026/press-release/ |ڕێکەوتی سەردان=10 October 2026 |وێبگە=NobelPrize.org}}</ref> == بڵاوکراوە هەڵبژێردراوەکان == * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Mukaiyama |first=Teruaki |last2=Soai |first2=Kenso |last3=Sato |first3=Toshio |last4=Shimizu |first4=Hisashi |last5=Suzuki |first5=Keisuke |year=1979 |title=Enantioface-differentiating (asymmetric) addition of alkyllithium and dialkylmagnesium to aldehydes by using (2S,2'S)-2-hydroxymethyl-1-[(1-alkylpyrrolidin-2-yl)methyl]pyrrolidines as chiral ligands |journal=Journal of the American Chemical Society |publisher=American Chemical Society (ACS) |volume=101 |issue=6 |pages=1455–1460 |bibcode=1979JAChS.101.1455M |doi=10.1021/ja00500a015 |issn=0002-7863}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Soai |first=Kenso |last2=Shibata |first2=Takanori |last3=Morioka |first3=Hiroshi |last4=Choji |first4=Kaori |date=1995 |title=Asymmetric autocatalysis and amplification of enantiomeric excess of a chiral molecule |url=https://www.nature.com/articles/378767a0 |journal=Nature |volume=378 |issue=6559 |pages=767–768 |bibcode=1995Natur.378..767S |doi=10.1038/378767a0 |issn=0028-0836 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Sato |first=Itaru |last2=Urabe |first2=Hiroki |last3=Ishiguro |first3=Saori |last4=Shibata |first4=Takanori |last5=Soai |first5=Kenso |date=20 January 2003 |title=Amplification of Chirality from Extremely Low to Greater than 99.5 % ee by Asymmetric Autocatalysis |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/anie.200390105 |journal=Angewandte Chemie International Edition |volume=42 |issue=3 |pages=315–317 |bibcode=2003ACIE...42..315S |doi=10.1002/anie.200390105 |issn=1433-7851 |pmid=12548688 |url-access=subscription |access-date=7 October 2026}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * {{خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kenso Soai}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:Articles with hCards]] kdm4fdl3s2zby2arohs8o4jn6wtacap 3 305758 1697020 2026-10-29T17:34:49Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1697020 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٤، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) szsumfkilcq23xi141n17hr53q82lme 1 305759 1697032 2026-10-29T18:59:59Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697032 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاتیف ئەسلەم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697031 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240624180302/https://www.bolnews.com/showbiz/2024/05/atif-aslams-latest-song-tumhari-chup-took-the-internet-by-storm/ بۆ https://www.bolnews.com/showbiz/2024/05/atif-aslams-latest-song-tumhari-chup-took-the-internet-by-storm/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٥٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 8tfuutjop7ywpdtmohmjcs8on0ihi9n 1 305760 1697036 2026-10-29T19:32:21Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697036 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئان کارسۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697035 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240902191227/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson بۆ https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ زیاد کرا *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) bts0jazrcat08d4s6wr6h2k6k1nj3fg 3 305761 1697065 2026-10-29T19:38:31Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1697065 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) d0u2qhzeyyjudjd9ivqi9423cf9n0m4 1697078 1697065 2026-10-29T19:50:14Z Kaderalan 80041 /* حاجی عەوڵای پوشاوێ */ بەشی نوێ 1697078 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٨، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) == حاجی عەوڵای پوشاوێ == کەسایەتێکی خۆشناوی شاری شنۆیە لە دایکبوی 1306 هەتاوی کوڕی مرادی کوڕی فەرهادی کوڕی قوربان بوو لە ناوچەی شاروێرانی مەهاباد ڕا هات بۆ لای شنۆیە [[بەکارھێنەر:Kaderalan|Kaderalan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kaderalan|لێدوان]]) ١٩:٥٠، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) khqdih56r40zj0hcosx6ux2e6pl7csk 1 305762 1697088 2026-10-29T20:02:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697088 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵای ئیستۆنیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697087 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241207193307/https://president.ee/en/republic-of-estonia/symbols/ بۆ https://president.ee/en/republic-of-estonia/symbols زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٠٢، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 3tyxn9bwfi8lqn7eso6jducoy9zjjvj 100 305763 1697126 2026-10-29T20:33:28Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1697126 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg|چەپ|60px]] {{شیعر}} {{ب|زۆر کەس ھەیە ھەر دەوێژن و نایپێژن|ئەو ئێمە بە گێژ دەزانن و خۆیان گێژن}} {{ب|گۆیا ئەوی کووپە مەی ئەکا دینی نییە|بۆ ئەو کەسی کوولەکەی دەکا چی ئێژن؟!}} {{کۆتاییی شیعر|خەیام بە کوردی [[ھەژار]]}} qnamrtsbv9ncbatzqlfv6a6ibgtvfld 1 305764 1697128 2026-10-29T20:35:53Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697128 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئاڵای فیجی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141101083320/http://www.theaustralian.com.au/news/world/union-jack-may-disappear-from-fiji-flag/story-e6frg6so-1226546495383 بۆ http://www.theaustralian.com.au/news/world/union-jack-may-disappear-from-fiji-flag/story-e6frg6so-1226546495383 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٣٥، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) o7tk7n3do5zqg29cr5d29jzijpcql20 1 305765 1697201 2026-10-29T23:49:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697201 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەنجومەنی فیلمی کۆریا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697200 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160131162657/http://koreanfilm.org/links.html بۆ http://www.koreanfilm.org/links.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٤٩، ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) styexft298x02krsnqwdmficeg4di7q 1 305766 1697212 2026-10-30T00:50:07Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697212 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[باران کۆسەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697211 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250829105158/https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 بۆ https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138112240183 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٠:٥٠، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) mn7l09w8l8k7i26tflfqabar6r7v5tb 1 305767 1697260 2026-10-30T02:51:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697260 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بەردی ڕۆژژمێری ئەزتێک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697259 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200728160723/https://www.philamuseum.org/collections/permanent/51311.html بۆ http://www.philamuseum.org/collections/permanent/51311.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٥١، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) oynhejpoj5miqpdu0y9lzg4rt58m5t9 1 305768 1697332 2026-10-30T07:12:25Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697332 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەلەف بن ھیشام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697331 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170220194718/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php بۆ http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem10.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:١٢، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 96v8qk16fk0xejo17j20lf63pwch2az 1 305769 1697365 2026-10-30T07:38:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697365 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[داورۆنۆیە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697364 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190710040436/http://www.warscapes.com/reportage/revolutionaries-bethnahrin بۆ http://www.warscapes.com/reportage/revolutionaries-bethnahrin زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٨، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 1lut2gdxmfe0ymkfil8equ5dkr923zj 0 305770 1697435 2026-10-30T10:46:31Z Ravan 7844 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1375969445|Henryk Sienkiewicz]]» 1697435 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|awards={{awards|[[Nobel Prize in Literature]]|1905}}|name=Henryk Sienkiewicz|image=Henryk Sienkiewicz ca 1885 (45871548) (cropped).jpg|caption=Sienkiewicz, {{circa|1885}}|birth_name=Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz|birth_date={{birth date|df=yes|1846|5|5}}|birth_place=[[Wola Okrzejska]], Lublin Governorate, Russian Empire|death_date={{death date and age|df=yes|1916|11|15|1846|5|5}}|death_place=[[Vevey]], Vaud, Swiss Confederacy|occupation={{hlist|Writer|novelist|journalist}}|language=Polish|period=19th–20th century|signature=Henryk Sienkiewicz signature.svg|resting_place=[[St. John's Archcathedral, Warsaw]]|education=[[Main School of Warsaw]]|movement=[[Positivism]]|spouse=Maria Sienkiewicz née Szetkiewicz}}'''هێنریک ئادەم ئەلێکساندەر پیوس سیێنکیڤیچ''' (ئەمریکی: /ʃɛnˈkjeɪvɪtʃ، -jɛv-/ shen-KYAY-vitch، -⁠KYEV-itch؛[١][٢][٣] پۆڵەندی: [ˈxenrɨk ˈadam alɛkˈsandɛr ˈpjus ɕˈkʲvit͡ʂ]؛ ٥ی ئایار ١٨٤٦ – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩١٦)، کە بە ناوی ساختەی Litwos ( پۆڵەندی: [ˈlitfɔs]) ناسراوە، نووسەرێکی داستانی پۆڵەندی بووە.[٤] بەهۆی ڕۆمانە مێژووییەکانیەوە لەبیر دەکرێت، وەک زنجیرەی سێبەری و بە تایبەتی بەهۆی زۆرترین فرۆشیاری نێودەوڵەتی کوو ڤادیس (١٨٩٥-١٨٩٦). * {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] 8rvnrdqlcqhstz4wuwjrvs55to3pacg 1697438 1697435 2026-10-30T10:47:19Z Ravan 7844 1697438 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنریک ئادەم ئەلێکساندەر پیوس سیێنکیڤیچ''' (ئەمریکی: /ʃɛnˈkjeɪvɪtʃ، -jɛv-/ shen-KYAY-vitch، -⁠KYEV-itch؛[١][٢][٣] پۆڵەندی: [ˈxenrɨk ˈadam alɛkˈsandɛr ˈpjus ɕˈkʲvit͡ʂ]؛ ٥ی ئایار ١٨٤٦ – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩١٦)، کە بە ناوی ساختەی Litwos ( پۆڵەندی: [ˈlitfɔs]) ناسراوە، نووسەرێکی داستانی پۆڵەندی بووە.[٤] بەهۆی ڕۆمانە مێژووییەکانیەوە لەبیر دەکرێت، وەک زنجیرەی سێبەری و بە تایبەتی بەهۆی زۆرترین فرۆشیاری نێودەوڵەتی کوو ڤادیس (١٨٩٥-١٨٩٦). * {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] r3jgxf4a8shqsi1k5f2neanm96l8sn0 1697441 1697438 2026-10-30T10:58:30Z Ravan 7844 1697441 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''هێنریک ئادەم ئەلێکساندەر پیوس سیێنکیڤیچ''' (ئەمریکی: /ʃɛnˈkjeɪvɪtʃ، -jɛv-/ shen-KYAY-vitch، -⁠KYEV-itch؛[١][٢][٣] پۆڵەندی: [ˈxenrɨk ˈadam alɛkˈsandɛr ˈpjus ɕˈkʲvit͡ʂ]؛ ٥ی ئایار ١٨٤٦ – ١٥ی تشرینی دووەمی ١٩١٦)، کە بە ناوی ساختەی Litwos ( پۆڵەندی: [ˈlitfɔs]) ناسراوە، نووسەرێکی داستانی پۆڵەندی بووە.[٤] بەهۆی ڕۆمانە مێژووییەکانیەوە لەبیر دەکرێت، وەک زنجیرەی سێبەری و بە تایبەتی بەهۆی زۆرترین فرۆشیاری نێودەوڵەتی کوو ڤادیس (١٨٩٥-١٨٩٦). ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانست و ھونەری سربیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:Articles with hCards]] [[پۆل:ژیاننامەکان کە واژوویان لەگەڵە]] 9t4q7yxz8oijdtupj79ssr2oaou5atv 1 305771 1697440 2026-10-30T10:54:09Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697440 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سووسی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697439 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161205060449/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem3.php بۆ http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem3.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) pu4o23scq974ggj5salfzhq6ojxky05 1 305772 1697443 2026-10-30T10:58:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697443 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سووک و ڕسواکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697442 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170823204757/http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=1231&display_set=eng بۆ http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=1231&display_set=eng زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٥٨، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 1axu2ib9pi1by68bgqku24fwv3soen8 1 305773 1697450 2026-10-30T11:44:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697450 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەددام (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697449 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250604081757/https://www.filimo.com/shot/194666/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85/ بۆ https://www.filimo.com/shot/194666/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B5%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%85/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٤٤، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 5s4eb5nhjgdw4vkuro3pkevyo1kacji 3 305774 1697451 2026-10-30T11:58:08Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1697451 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١١:٥٨، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) tu578oprns04hlhebycz6kuieu2z2vk 1 305775 1697453 2026-10-30T11:58:10Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە #IABot (v2.0.9.6) 1697453 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[سەرۆک وەزیرانی کۆریای باشوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1697452 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170730121557/http://eng.pmo.go.kr/en/government/blanch.jsp بۆ http://eng.pmo.go.kr/en/government/blanch.jsp زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٨، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٦ (UTC) 3bhnr48k7r7p0lszb9je0sppnvxcydo